I SA/Wr 113/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2024-01-25
NSAAdministracyjneŚredniawsa
postępowanie egzekucyjnekoszty egzekucyjnezwrot kosztówobciążenie wierzycielaniezgodność z prawemuchylenie postanowienianaliczanie kosztówodsetki ustawoweprawo administracyjneegzekucja administracyjna

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie obciążające wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, uznając, że sposób ich naliczenia był nieprawidłowy, mimo że samo obciążenie było zasadne.

Sprawa dotyczyła obciążenia wierzyciela (Prezydenta Miasta Jeleniej Góry) kosztami postępowania egzekucyjnego, które wcześniej zwrócono zobowiązanemu (E. Sp. z o.o.). Sąd uznał, że samo obciążenie wierzyciela było zasadne, ponieważ egzekucja była prowadzona na podstawie decyzji podatkowych, które ostatecznie uchylono z powodu przedawnienia. Jednakże, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie z powodu nieprawidłowego uzasadnienia sposobu naliczenia tych kosztów, w szczególności opłaty egzekucyjnej i odsetek, wskazując na rozbieżność kwot między postanowieniami o zwrocie kosztów a obciążeniu wierzyciela.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał skargę Prezydenta Miasta Jeleniej Góry na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu, które utrzymało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 32.793,60 zł. Postępowanie egzekucyjne było prowadzone przeciwko E. Sp. z o.o. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela, obejmujących zaległość z tytułu podatku od nieruchomości. Po wyegzekwowaniu należności, koszty egzekucyjne zostały zwrócone zobowiązanemu. Następnie, postanowieniem organu odwoławczego uchylono postanowienie o odmowie zwrotu kosztów i orzeczono o zwrocie kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami. Wierzyciel został obciążony tymi kosztami. Sąd uznał, że obciążenie wierzyciela było zasadne, ponieważ uchylenie decyzji podatkowych, które stanowiły podstawę egzekucji, oznaczało, że egzekucja była prowadzona bez podstawy prawnej. Jednakże, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie z powodu wadliwego uzasadnienia sposobu naliczenia kosztów egzekucyjnych, w szczególności opłaty egzekucyjnej i odsetek. Sąd wskazał, że organ egzekucyjny nie wykazał precyzyjnie, jak zostały naliczone poszczególne składniki kosztów, a także, że kwota obciążenia wierzyciela (32.793,60 zł) była wyższa niż kwota zwrócona zobowiązanemu (30.148,09 zł). Sąd podkreślił, że ustawa nie przewiduje uwzględniania stopnia przyczynienia się wierzyciela do niezgodnego z prawem wszczęcia egzekucji przy obciążaniu go kosztami.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, obciążenie wierzyciela jest zasadne, jeśli egzekucja była prowadzona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z obrotu prawnego, co oznacza brak podstawy prawnej do jej prowadzenia.

Uzasadnienie

Uchylenie decyzji podatkowych, które stanowiły podstawę egzekucji, skutkuje uznaniem, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, co uzasadnia obciążenie wierzyciela zwróconymi zobowiązanemu kosztami egzekucyjnymi.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

u.p.e.a. art. 64c § 1-2

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Reguluje naliczanie kosztów egzekucyjnych, w tym opłaty manipulacyjnej i egzekucyjnej, uzależniając je od wyegzekwowania środków pieniężnych.

u.p.e.a. art. 64cd § 1, 7

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Określa obowiązek organu egzekucyjnego obciążenia wierzyciela zwróconymi zobowiązanemu kosztami egzekucyjnymi wraz z ustawowymi odsetkami, jeśli postępowanie egzekucyjne było niezgodne z prawem.

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 64 § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Dotyczy opłaty manipulacyjnej za wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

u.p.e.a. art. 64 § 4

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Dotyczy opłaty egzekucyjnej w wysokości 10% wyegzekwowanych środków pieniężnych.

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa prawna utrzymania w mocy postanowienia organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 144

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy stosowania przepisów k.p.a. w postępowaniu odwoławczym.

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit.c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna uwzględnienia skargi w przypadku naruszenia prawa materialnego lub istotnego naruszenia przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 119 § 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Określa zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 134

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa.

o.p. art. 233 § 1 pkt 2 lit. a

Ordynacja podatkowa

Dotyczy błędnej wykładni przepisów skutkującej uznaniem, że uchylenie decyzji przesądza o niezgodnym z prawem wszczęciu egzekucji.

o.p. art. 208 § 1

Ordynacja podatkowa

Dotyczy umorzenia postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów u.p.e.a. poprzez błędne uzasadnienie sposobu naliczenia kosztów egzekucyjnych. Naruszenie przepisów u.p.e.a. poprzez obciążenie wierzyciela kwotą wyższą niż zwrócona zobowiązanemu.

Odrzucone argumenty

Zarzut braku zasadności obciążenia wierzyciela zwróconymi zobowiązanemu kosztami postępowania egzekucyjnego. Zarzut obciążenia opłatą egzekucyjną naliczaną od wyegzekwowanych środków pieniężnych. Zarzut absurdalności konieczności dokonania zwrotu odsetek ustawowych.

Godne uwagi sformułowania

przez 'niezgodność z prawem', należy rozumieć, nie tylko czynności wierzyciela lub organu egzekucyjnego, ale również podstawy prawnej egzekucji. Samo przywołanie przez organ egzekucyjny podstawy prawnej i ostatecznej kwoty naliczonej opłaty egzekucyjnej należy bowiem uznać za co najmniej niewystarczające. ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, przy obciążaniu wierzyciela zwróconymi zobowiązanemu kosztami postępowania egzekucyjnego, nie przewiduje możliwości uwzględniania stopnia, czy też zakresu przyczynienia się wierzyciela do niezgodnego z prawem wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Skład orzekający

Aneta Brzezińska

sprawozdawca

Dagmara Dominik-Ogińska

przewodniczący

Dagmara Stankiewicz-Rajchman

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących obciążania wierzyciela kosztami egzekucyjnymi po uchyleniu decyzji stanowiącej podstawę egzekucji, a także wymogów formalnych dotyczących uzasadnienia naliczania tych kosztów."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy egzekucja była prowadzona na podstawie decyzji podatkowej, która została następnie uchylona z powodu przedawnienia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe uzasadnienie naliczania kosztów egzekucyjnych, nawet jeśli samo obciążenie jest zasadne. Pokazuje też, że uchylenie decyzji może mieć daleko idące konsekwencje proceduralne.

Błąd w rachunkach: Sąd uchyla obciążenie kosztami egzekucyjnymi z powodu nieprawidłowego uzasadnienia, mimo zasadności samego obciążenia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wr 113/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-01-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska /sprawozdawca/
Dagmara Dominik-Ogińska /przewodniczący/
Dagmara Stankiewicz-Rajchman
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 64cd par. 1,7,  art. 64c par. 1-2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska, Sędziowie Sędzia WSA Dagmara Stankiewicz-Rajchman, Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Prezydenta Miasta Jeleniej Góry na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 22 grudnia 2022 r. nr 0201-IEE1.711.308.2022.MO w przedmiocie obciążenia wierzyciela zwróconymi zobowiązanemu kosztami egzekucyjnymi wraz z ustawowymi odsetkami I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Jeleniej Górze (dalej: organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne przeciwko E. Sp. z o.o w J. (dalej: zobowiązany) na podstawie tytułów wykonawczych z 17 grudnia 2021 r. (nr [...] i [...]) wystawionych przez Miasto J. (dalej: wierzyciel) obejmujących zaległość z tytułu podatku od nieruchomości za 2016 r. wynikającą z decyzji określających wysokość zobowiązań podatkowych z 3 grudnia 2021 r. (nr FW 3120.2.18.2021 i FW.3120.2.22.2021), którym nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
Zawiadomieniem z 20 grudnia 2021 r. organ egzekucyjny zajął rachunek bankowy zobowiązanego i uzyskał kwotę, która w całości pokryła należności dochodzone na podstawie tytułów wykonawczych, w tym powstałe koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 30.148,09 zł.
Pismem z 25 sierpnia 2022 r. zobowiązany wezwał organ egzekucyjny do zwrotu kosztów egzekucyjnych powstałych i ściągniętych w toku postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z 15 września 2022 r. (nr 0207-SEE.711.61828388.22.2) organ egzekucyjny odmówił zobowiązanemu zwrotu kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 30.148,09 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Na skutek wniesionego zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu postanowieniem z 3 listopada 2022 r. (nr 0201-1EE1.711.260.2022.MO) uchylił zaskarżone postanowienie w całości i orzekł o zwrocie kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości 30.148,09 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia pobrania kosztów egzekucyjnych do dnia dokonania ich zwrotu.
W dniu 15 listopada 2022 r. organ egzekucyjny zwrócił na rachunek bankowy zobowiązanego kwotę 32 793,60 zł, o czym zawiadomił zobowiązanego (pismo z 17 listopada 2022 r. nr [...]).
Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS) – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000), dalej: k.p.a. oraz art. 18, art. 64 cd § 1 i 7 art. 64c § 1 i 2, art. 64c § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.), dalej: u.p.e.a. – utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Jeleniej Górze z 17 listopada 2022 r. (nr 0207-SEE-711.61828388.2022.3) o obciążeniu wierzyciela zwróconymi zobowiązanemu kosztami postępowania egzekucyjnego wraz z ustawowymi odsetkami w łącznej wysokości 32.793,60 zł., prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z 17 grudnia 2021 r. (nr: [...] i [...]).
W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że odpowiedzialność wierzyciela za należności z tytułu kosztów egzekucyjnych i odsetek jest uzależniona od ustalenia, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem. W przypadku "zaistnienia niezgodności z prawem" wierzyciel zostaje obciążony kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości w jakiej zostały one pobrane od zobowiązanego, a następnie zobowiązanemu zwrócone (art. 64 cd § 7 u.p.e.a.). Podniósł, że rolą organu egzekucyjnego wydającego postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi zwróconymi zobowiązanemu jest sprawdzenie, czy w toku postępowania egzekucyjnego zostało wydane postanowienie, które powoduje wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, czyli postanowienie, z którego wynika, że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Wówczas organ egzekucyjny nie bada już przesłanek niezgodnego z prawem wszczęcia lub prowadzenia egzekucji. Dlatego też, argumentacja w zakresie wyłączenia odpowiedzialności wierzyciela za niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji nie mogła, zdaniem organu, odnieść zamierzonego skutku.
Dalej DIAS wskazał, że zważywszy na ostateczne postanowienie z 3 listopada 2022 r. (nr 0201-1EE1.711.260.2022.MO) zasadnie obciążył wierzyciela zwróconymi zobowiązanemu kosztami postępowania egzekucyjnego. Przywołał treść art. 64c § 1 u.p.e.a. i wskazał, że podstawę naliczenia kosztów egzekucyjnych stanowiła kwota wskazana w zawiadomieniu z 20 grudnia 2021 r. o zajęciu rachunku bankowego, tj. należność główna w wysokości 209.356 zł. Podkreślił, że łączna kwota 32.793,60 zł zwróconych kosztów egzekucyjnych i odsetek, którymi wierzyciel został obciążony, została prawidłowo ustalona. Wskazał, że na podstawie art. 64 § 1 u.p.e.a., naliczył opłatę manipulacyjną za wszczęcie egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych (nr [...] i [...]) w łącznej wysokości 200 zł, a na podstawie art. 64 § 4 u.p.e.a. opłatę egzekucyjną w wysokości 10% wyegzekwowanych środków pieniężnych (należności pieniężnej i odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, tj. 29.948,09 zł). Ustawowe odsetki liczone od dnia pobrania kosztów egzekucyjnych do dnia dokonania ich zwrotu 15 listopada 2022 r. wyniosły 2.645,51 zł.
Podkreślił, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym nie przewiduje przy obciążaniu wierzyciela zwróconymi zobowiązanemu kosztami postępowania egzekucyjnego możliwości uwzględniania stopnia i zakresu przyczynienia się wierzyciela do niezgodnego z prawem wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 64 cd § 7 u.p.e.a. stanowi o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości w jakiej zostały one pobrane od zobowiązanego, a następnie zobowiązanemu zwrócone wraz z ustawowymi odsetkami. Co za tym idzie, brak jest jakiejkolwiek podstawy prawnej do ograniczenia obciążających kosztów egzekucyjnych do niektórych tylko ich elementów, w tym np. do odstąpienia od obciążenia opłatą egzekucyjną.
DIAS podkreślił, że wskutek niezgodnego z prawem wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego odpowiedzialność zobowiązanego za powstałe koszty egzekucyjne została wyłączona. Wskutek uchylenia przez organ odwoławczy decyzji podatkowych, na podstawie których wystawiono tytuły wykonawcze, to wierzyciel ponosi w całości winę za bezprawne prowadzenie postępowania egzekucyjnego w wykonaniu wadliwego, niezgodnego z prawem aktu administracyjnego tj. nieostatecznej decyzji wierzyciela, uchylonej przez organ odwoławczy (wyrok NSA z 1 grudnia 2021 r., sygn. akt III FSK 392/21, wyrok NSA z 30 listopada 2016 r., sygn. akt II FSK 3282/14, wyrok NSA z 3 sierpnia 2017 r., sygn. akt II FSK 1887/15, wyrok NSA z 10 listopada 2017 r., sygn. akt II FSK 2876/15, wyrok NSA z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 3202/17, wyrok NSA z 18 października 2018 r., sygn. akt II FSK 3061/16).
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wierzyciel zarzucił naruszenie: art 64 cd § 1 i § 2 oraz art. 64 c § 3 pkt 1 i 2 u.p.e.a. w zw. z art. 233 § 1 pkt 2 lit. a w zw. z art. 208 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r., poz. 1540 ze. zm.), dalej: o.p. poprzez ich błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że uchylenie wydanych 3 grudnia 2021 r. decyzji (nr FW.3120.2.18.2021.P8 i FW.3120.2.22.2021.P8) określających wysokość zobowiązań podatkowych i umorzenie postępowania przesądza o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji, co skutkowało bezzasadnym obciążeniem wierzyciela, zwróconymi na rzecz zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi wraz z ustawowymi odsetkami, w łącznej kwocie 32.793,60 zł. Nie zgodził się ponadto z obciążeniem go opłatą egzekucyjną naliczaną od wyegzekwowanych środków pieniężnych, która w sprawie stanowi znaczną część wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych. Za absurdalną uznał nadto konieczność dokonania zwrotu odsetek ustawowych liczonych od dnia pobrania przez organ egzekucyjny, kosztów egzekucyjnych, do dnia ich zwrotu. Wniósł o uchylenie postanowień obu instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Jednocześnie, zgodnie z art. 134 p.p.s.a., Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.
Przedmiotem sprawy jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: organ, DIAS) z 22 grudnia 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Jeleniej Góry z 17 listopada 2022 r. o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego wraz z odsetkami w wysokości 32.793,60 zł. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego postanowienia stanowiły przepisy art. 64c § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 64 cd § 1 i 7 pkt 2 u.p.e.a. ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2022 r. poz. 479 ze zm.), dalej: u.p.e.a.
Okoliczności faktyczne sprawy nie budzą wątpliwości, spór sprowadza się natomiast do dwóch kwestii: zasadności obciążenia wierzyciela zwróconymi zobowiązanemu kosztami postępowania egzekucyjnego oraz prawidłowości ustalenia tych kosztów.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że co do zasady koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego (art. 64c § 2 u.p.e.a.). Jeżeli jednak po wyegzekwowaniu lub uzyskaniu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, w szczególności jeżeli w chwili wyegzekwowania lub uzyskania kosztów egzekucyjnych postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu, organ egzekucyjny, który zakończył postępowanie egzekucyjne, zwraca zobowiązanemu lub wierzycielowi wyegzekwowane lub uzyskane koszty egzekucyjne wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od dnia ich wyegzekwowania lub uzyskania do dnia obciążenia rachunku bankowego organu egzekucyjnego przekazywanymi środkami pieniężnymi (art. 64c § 2 i art. 64 cd § 1 u.p.e.a.).
I wbrew twierdzeniom skargi przez "niezgodność z prawem", należy rozumieć, nie tylko czynności wierzyciela lub organu egzekucyjnego, ale również podstawy prawnej egzekucji. Jeżeli bowiem podstawa prawna egzekucji (decyzja administracyjna) była niezgodna z prawem i to w sposób, który doprowadził do wyeliminowania jej z obrotu prawnego w trybie postępowania odwoławczego, to prowadzenie egzekucji w oparciu o taką decyzję było bezpodstawne, przez co należy również rozumieć, że brak było podstaw prawnych do jej prowadzenia, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że wszczęcie egzekucji administracyjnej, było niezgodne z prawem. Bez znaczenia przy tym jest, że sama egzekucja była prowadzona zgodnie z prawem, na podstawie prawidłowo wystawionego tytułu wykonawczego w oparciu o wówczas istniejącą wykonalną decyzję. Świadczy to tylko o formalnej poprawności wszczętej egzekucji administracyjnej, nie przesądza jednak o istnieniu prawidłowej - podstawy prawnej - do jej przeprowadzenia.
Dotyczy to również sytuacji, gdy okoliczność wszczęcia i prowadzenia egzekucji w sposób sprzeczny z prawem zostanie ujawniona po wyegzekwowaniu należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, nawet jeżeli w dacie wszczęcia egzekucji administracyjnej i powstania pierwszych kosztów egzekucyjnych organ nie mógł wiedzieć, że realizowana decyzja została wydana z naruszeniem prawa.
Skoro zatem okaże się (na skutek wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji określającej bądź ustalającej to zobowiązanie), że egzekwowane zobowiązanie nie istniało, to bezpodstawne staje się obciążanie podatnika kosztami egzekucji takiego nieistniejącego (nienależnego) zobowiązania, co też miało miejsce w sprawie. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych sprawy, decyzjami z 3 grudnia 2021 r. (nr FW.3120.2.22.2021.P8 i FW.3120.2.18.2011/P8) wierzyciel (Prezydent Miasta J.) określił zobowiązanemu (E. Sp. z o.o w J.) stawki dla podatku od nieruchomości za rok 2016 r. Decyzjom tym nadano rygor natychmiastowej wykonalności, i jako takie stanowiły podstawę wystawienia dwóch tytułów wykonawczych z 17 grudnia 2021 r (nr: [...] i [...]). Następnie decyzje te (w wyniku wniesionych przez zobowiązanego odwołań) zostały uchylone przez Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze (dalej: SKO), a postępowanie umorzone z powodu przedawnienia zobowiązań podatkowych (decyzje z 6 maja 2022 r. nr SKO/41/P-8/2022 r. i SKO/41/P-10/2022).
Po pierwsze, w sprawie podstawę wystawienia tytułów wykonawczych stanowiły zatem decyzje organów I instancji, którym nadano rygor natychmiastowej wykonalności, a które to następnie zostały wyeliminowanie z obrotu prawnego w trybie odwoławczym. A po wtóre, co istotne, w obrocie prawnym istnieje ostateczne (a zatem niezaskarżone również przez wierzyciela) postanowienie organu z 3 listopada 2022 r. w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu w wysokości 30.148,09 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Tym samym, w sprawie ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 64cd § 7 u.p.e.a., a organ zobligowany był do wydania postanowienia o obciążaniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi zwróconymi zobowiązanemu. Świadczy o tym użyty w art. 64 cd § 7 u.p.e.a. zwrot "obciąża, w formie postanowienia, wierzyciela zwróconymi zobowiązanemu kosztami egzekucyjnymi wraz z ustawowymi odsetkami". Organ wydając to postanowienie – wbrew twierdzeniom skargi – nie bada już (powtórnie) przesłanek niezgodnego z prawem wszczęcia lub prowadzenia egzekucji. Rolą tego organu jest ustalenie, czy w toku postępowania zostało wydane postanowienie, które powoduje wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, czyli postanowienie, z którego wynika, że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, co też (jak wynika z akt sprawy) prawidłowo uczynił organ, wskazując na postanowienie z 3 listopada 2022 r. Tym samym zarzut – o braku zasadności obciążenia wierzyciela zwróconymi zobowiązanemu kosztami postępowania egzekucyjnego – Sąd uznał za niezasadny.
Niezależnie od powyższego, Sąd dopatrzył się w zaskarżonym postanowieniu naruszenia, polegającego na nieprawidłowym uzasadnieniu sposobu ustalenia i naliczenia kosztów egzekucji, skutkującym koniecznością wyeliminowania go z obrotu prawnego.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że na koszty egzekucyjne składają się: opłata manipulacyjna, opłata egzekucyjna, opłata za czynności egzekucyjne oraz wydatki egzekucyjne (art. 64c u.p.e.a). Organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną za wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej. Opłata ta wynosi 40 zł, a w przypadku wszczęcia egzekucji administracyjnej ulega podwyższeniu i wynosi 100 zł. Obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego ( § 1 i 2 art. 64 u.p.e.a.).
Organ egzekucyjny pobiera w egzekucji należności pieniężnej opłatę egzekucyjną w wysokości 10% wyegzekwowanych środków pieniężnych pomniejszonych o koszty egzekucyjne, o których mowa w art. 115 § 1 pkt 1-1c. Maksymalna wysokość opłaty egzekucyjnej wynosi 10% wyegzekwowanych: należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie naliczonych na dzień wystawienia tytułu wykonawczego i kosztów upomnienia, nie więcej jednak niż 40 000 zł. (§ 4 art. 64 u.p.e.a).
Podkreślenia wymaga, że powołane przepisy regulują (z uwzględnieniem wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14) w transparenty sposób naliczanie kosztów egzekucyjnych, w tym opłaty manipulacyjnej i egzekucyjnej. Wprowadzają one bowiem racjonalną zależność pomiędzy wysokością opłat egzekucyjnych, a efektywnymi czynnościami organów za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone. A po wtóre (i co istotne w sprawie) uzależniają naliczenie tych opłat od wyegzekwowania bądź uzyskania środków pieniężnych. Powyższe nie zwalnia jednak organu egzekucyjnego z precyzyjnego i czytelnego uzasadnienia "sposobu" naliczania tych opłat, czemu w ocenie Sądu, nie sprostał organ w sprawie. Samo przywołanie przez organ egzekucyjny podstawy prawnej i ostatecznej kwoty naliczonej opłaty egzekucyjnej należy bowiem uznać za co najmniej niewystarczające. A takie właśnie jest uzasadnienie organu w tym zakresie. Organ wskazał bowiem jedynie lakonicznie, że na podstawie art. 64 § 1 u.p.e.a. naliczył opłatę manipulacyjną za wszczęcie egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] w łącznej wysokości 200 zł oraz, że na podstawie art. 64 § 4 u.p.e.a. naliczył opłatę egzekucyjną w wysokości 10% wyegzekwowanych środków pieniężnych (należności pieniężnej i odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie), tj. 29.948,09 zł. Tymczasem naliczenie opłaty egzekucyjnej nie powinno ograniczać się jedynie do wskazania jej ostatecznej (łącznej) kwoty, lecz winno odnosić się odpowiednio do wszystkich składających się na nią elementów, w postaci wyegzekwowanych: należności pieniężnych, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie naliczonych na dzień wystawienia tytułu wykonawczego i kosztów upomnienia – poprzez wykazanie ich konkretnych kwot, przy czym naliczenie odsetek winno odbyć się odrębnie dla każdego tytułu wykonawczego. Również kwota pomniejszenia o koszty egzekucyjne, o których mowa w art. 115 § 1 pkt 1-1c u.p.e.a. winna wynikać z przywołanych przez organ konkretnych kwot wynikających z konkretnych kosztów, o których mowa w art. 115 § 1 pkt 1-1c u.p.e.a. (czyli z: opłaty manipulacyjnej, opłaty za czynności egzekucyjne; wydatków egzekucyjnych; kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym z przyczyny określonej w art. 59 § 2 w przypadku, o którym mowa w art. 64ca § 2 u.p.e.a.).
Ponadto z treści art. 64cd § 7 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny obciąża, w formie postanowienia, wierzyciela "zwróconymi zobowiązanemu kosztami egzekucyjnymi wraz z ustawowymi odsetkami". Tym samym z wykładni literalnej ww. przepisu wynika, że wierzyciel może zostać obciążany kosztami postępowania egzekucyjnego wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie nie wyższej niż ta, która została zwrócona zobowiązanemu. A z treści sentencji postanowienia organu z 3 listopada 2022 r. o zwrocie kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu wynika, że na rzecz zobowiązanego zasądzono "zwrot kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości 30.148,09 zł wraz z ustawowymi odsetkami". Natomiast z treści sentencji postanowienia z 22 grudnia 2022 r. wynika, że wierzyciel został obciążony "zwróconymi zobowiązanemu kosztami egzekucyjnymi wraz z ustawowymi odsetkami w łącznej wysokości 32.793,60 zł", a zatem kwotą wyższą niż ta wynikająca z sentencji postanowienia z 3 listopada 2022 r.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobligowany będzie do uwzględnienia niniejszego wyroku.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że przepisy art. art. 64c § 1 u.p.e.a, czy art. 64 § 4 u.p.e.a. nie są przepisami prawa materialnego, gdyż nie stanowią normatywnego źródła uprawnień lub obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego. Dotyczą procesowych reguł ponoszenia kosztów administracyjnego postępowania egzekucyjnego. To, iż mogą być one uwarunkowane zdarzeniami materialnoprawnymi nie zmienia ich charakteru (wyroki: NSA z 10 stycznia 2017 r., II FSK 3617/14; 20 września 2017 r., II FSK 1113/17).
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi wskazać należy, że nie sposób uznać za skarżącym, że zwrot kosztów egzekucyjnych "na rzecz organu egzekucyjnego, jest traktowany jako rekompensata za utracone korzyści". Zwrot wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych, którymi wierzyciel został obciążony, nie nastąpi na rzecz organu egzekucyjnego, gdyż zgodnie z art. 64cd § 1 u.p.e.a. koszty te, wraz z ustawowymi odsetkami, zostały w całości zwrócone zobowiązanemu. Tym samym nie sposób przyjąć, że organ egzekucyjny pobrał "rekompensatę", czy też "czerpał dodatkowe, bezpodstawne źródła dochodu z każdej egzekucji prowadzonej na rzecz innego, aniżeli Naczelnik Urzędu, wierzyciela". Ponadto ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, przy obciążaniu wierzyciela zwróconymi zobowiązanemu kosztami postępowania egzekucyjnego, nie przewiduje możliwości uwzględniania stopnia, czy też zakresu przyczynienia się wierzyciela do niezgodnego z prawem wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 64 cd § 7 u.p.e.a. stanowi o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości w jakiej zostały one pobrane od zobowiązanego, a następnie zobowiązanemu zwrócone wraz z ustawowymi odsetkami. Brak zatem podstawy do ograniczenia kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela – jedynie – do niektórych tylko ich elementów, w tym do odstąpienia od obciążenia wierzyciela kwestionowaną opłatą egzekucyjną. Dlatego też, zarzuty w tym zakresie Sąd uznał za niezasadne.
Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w pkt I. sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zapadło w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się kwota 100 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi.
Sąd, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI