I SA/Wr 1122/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA we Wrocławiu oddalił skargę spółki A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej odmawiającą stwierdzenia nadpłaty VAT za 2004 r., uznając, że spółka nie mogła powoływać się na niekonstytucyjność przepisów z 1999 r. po uchyleniu art. 14a ustawy VAT z 1993 r.
Spółka A, posiadająca status Zakładu Pracy Chronionej (ZPChr) na czas nieokreślony, wniosła o stwierdzenie nadpłaty podatku VAT za 2004 r., powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2002 r. dotyczący niekonstytucyjności przepisów ograniczających zwrot VAT dla ZPChr. Organy podatkowe odmówiły, argumentując, że wyrok TK dotyczył tylko ZPChr ze statusem przyznanym na 3 lata. WSA we Wrocławiu, choć uznał, że sytuacja spółki A była podobna do tej objętej wyrokiem TK, oddalił skargę, ponieważ przepisy, na które powoływała się spółka, zostały uchylone z dniem 1 stycznia 2004 r., co uczyniło jej żądanie bezpodstawnym.
Spółka A, posiadająca status Zakładu Pracy Chronionej (ZPChr) na czas nieokreślony, wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie i zwrot nadpłaty podatku od towarów i usług (VAT) za okres od stycznia do grudnia 2004 r. Uzasadniała to wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (TK) z dnia 25 czerwca 2002 r. (sygn. akt K 45/01), który orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisów nowelizacji ustawy o VAT z 1999 r. w zakresie, w jakim ograniczały one zwrot VAT dla ZPChr, które rozpoczęły długoterminowe inwestycje. Organy podatkowe odmówiły, wskazując, że wyrok TK dotyczył wyłącznie ZPChr, których status był przyznany na okres trzech lat, zgodnie z ustawą o rehabilitacji z 1997 r. Spółka A uzyskała status ZPChr na podstawie ustawy z 1991 r., na czas nieokreślony. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skarżąca spółka zarzuciła naruszenie przepisów ustawy o VAT z 1993 r. oraz Ordynacji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, rozpoznając skargę, uznał, że choć wyrok TK z 2002 r. wprost nie obejmował podmiotów ze statusem ZPChr przyznanym na czas nieokreślony, to ze względu na podobieństwo sytuacji faktycznej i prawnej, spółka A mogła być traktowana analogicznie. Sąd podkreślił, że zasady ochrony praw nabytych i interesów w toku powinny być respektowane również wobec takich podmiotów, które rozpoczęły długoterminowe inwestycje. Jednakże, mimo uznania potencjalnego naruszenia konstytucyjnych zasad, Sąd oddalił skargę. Kluczowym argumentem było to, że z dniem 1 stycznia 2004 r. uchylony został art. 14a ustawy o VAT z 1993 r., który stanowił podstawę preferencyjnego rozliczania VAT przez ZPChr. Nowa ustawa o VAT z 2004 r. nie zawierała analogicznego przepisu. W związku z tym, nawet jeśli spółka mogłaby powoływać się na niekonstytucyjność przepisów z 1999 r., to po uchyleniu podstawy prawnej z 2004 r., jej żądanie stwierdzenia nadpłaty za rok 2004 stało się bezprzedmiotowe. Sąd zaznaczył również, że wątpliwości budziło powoływanie się na nadpłatę za kolejne lata po wstrzymaniu inwestycji, ale nie było to decydujące dla rozstrzygnięcia.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, sytuacja takiego podatnika jest na tyle podobna do sytuacji podmiotów objętych wprost wyrokiem TK, że uzasadnione jest analogiczne traktowanie z punktu widzenia ochrony praw nabytych i interesów w toku.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że choć wyrok TK dotyczył ZPChr ze statusem na 3 lata, to podatnicy ze statusem na czas nieokreślony, którzy rozpoczęli inwestycje, również powinni być chronieni na zasadach podobnych do tych wynikających z wyroku TK, ze względu na podobieństwo sytuacji i potrzebę ochrony praw nabytych.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (10)
Główne
Dz.U. 1993 nr 11 poz 50 art. 14a
Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym
Przepis dotyczący preferencyjnego trybu rozliczenia VAT przez zakłady pracy chronionej. Został uchylony z dniem 1.01.2004 r.
Pomocnicze
Dz. U. Nr 95, poz. 1100 art. 1 pkt 8 w związku z art. 3
Ustawa z dnia 20 listopada 1999 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim zmieniał zasady wyliczania kwoty podatku podlegającej zwrotowi na rzecz ZPChr przed upływem trzyletniego okresu.
Dz. U. Nr 123, poz. 776 art. 30 ust. 1 zd. 2
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Przepis określający trzyletni okres przyznawania statusu ZPChr.
Dz. U. Nr 46, poz. 201 art. 19 ust. 2
Ustawa z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych
Podstawa prawna do uzyskania statusu ZPChr na czas nieokreślony.
op art. 74
Ustawa Ordynacja podatkowa
Podstawa prawna wniosku o stwierdzenie i zwrot nadpłaty.
op art. 72 § 1 pkt 1
Ustawa Ordynacja podatkowa
op art. 73 § 1 pkt 1
Ustawa Ordynacja podatkowa
Dz. U. nr 54, poz. 535
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Nowa ustawa VAT, która zastąpiła ustawę z 1993 r. i nie zawierała analogicznego przepisu do art. 14a.
Dz. U. z 2003 r., Nr 7, poz. 79 art. 5 w związku z art. 19 pkt 2
Ustawa z dnia 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw
Przepis uchylający art. 14a ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r.
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 151
Podstawa prawna oddalenia skargi.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Skarżąca spółka argumentowała, że wyrok TK z 2002 r. odnosi się do niej, ponieważ rozpoczęła długoterminowe inwestycje na rzecz osób niepełnosprawnych, a status ZPChr na czas nieokreślony nie powinien pozbawiać jej ochrony praw nabytych. Spółka twierdziła, że brak przepisów przejściowych po nowelizacji ustawy o VAT z 1999 r. uniemożliwiał zapłatę podatku.
Godne uwagi sformułowania
wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25.06.2002 r. (sygn. akt K 45/01) podnosząc, że jako podatnik posiadający status Zakładu Pracy Chronionej winna korzystać ze zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie art. 14a ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. wyrok Trybunału odnosił się do tych podatników podatku od towarów i usług, którzy status Zakładu Pracy Chronionej uzyskali na okres trzyletni skutki wyroku TK z dnia 25.06.2002 r., można odnieść jedynie do tych podatników, którzy status ZPChr uzyskali na okres trzyletni nie można było stwierdzić, że do skarżącej wprost miał zastosowanie wskazany wyżej wyrok Trybunału. jakkolwiek skarżąca spółka nie należała do kręgu podmiotów wprost wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25.06.2002 r., to z uwagi na daleko posuniętą zbieżność jej sytuacji prawnej i sytuacji podmiotów tam wskazanych, uzasadnione było takie samo jej traktowanie nie było dostateczną przesłanką do uchylenia decyzji podatkowych. po 1.01.2004 r. żądanie nadpłaty z powołaniem na niekonstytucyjność ustawy zmieniającej z dnia 20.11.1999 r. w każdym przypadku nie jest uzasadnione.
Skład orzekający
Maria Tkacz-Rutkowska
przewodniczący
Zbigniew Łoboda
sprawozdawca
Ewa Kamieniecka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu zastosowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego do podmiotów nieobjętych nimi wprost, ale znajdujących się w podobnej sytuacji faktycznej i prawnej. Kwestia wygaśnięcia uprawnień wynikających z niekonstytucyjności przepisów po uchyleniu podstawy prawnej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z VAT i ZPChr w latach 2004-2007. Kluczowe znaczenie ma uchylenie art. 14a ustawy VAT.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia ochrony praw nabytych w kontekście orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i zmian legislacyjnych, co jest istotne dla wielu podatników. Pokazuje, jak złożone mogą być skutki wyroków TK.
“Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego chroni Cię, nawet jeśli nie jesteś wprost wymieniony? WSA we Wrocławiu analizuje prawa nabyte ZPChr.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wr 1122/06 - Wyrok WSA we Wrocławiu Data orzeczenia 2007-02-27 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-07-21 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu Sędziowie Ewa Kamieniecka Maria Tkacz-Rutkowska /przewodniczący/ Zbigniew Łoboda /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług Hasła tematyczne Podatek od towarów i usług Sygn. powiązane I FSK 1149/07 - Postanowienie NSA z 2008-09-15 Skarżony organ Dyrektor Izby Skarbowej Treść wyniku *Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 1993 nr 11 poz 50 art. 14a Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym. Sentencja Dnia 27 lutego 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Łoboda (sprawozdawca) Asesor WSA Ewa Kamieniecka Protokolant Paulina Wódka po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 lutego 2007 r. sprawy ze skargi A J.Z. P., R. R. spółka jawna w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2004 r. oddala skargę. Uzasadnienie W dniu 6.10.2005 r. A spółka jawna Z.J. P., R. R. w S. wystąpiła do organu podatkowego, na podstawie art. 74 ustawy Ordynacja podatkowa, z wnioskiem o stwierdzenie i zwrot nadpłaty podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2004 r. Uzasadniając żądanie spółka powołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25.06.2002 r. (sygn. akt K 45/01) podnosząc, że jako podatnik posiadający status Zakładu Pracy Chronionej winna korzystać ze zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie art. 14a ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu w dniu 30.11.1999 r. Spółka w 1999 r. rozpoczęła inwestycję polegającą na utworzeniu bazy rehabilitacyjno-wypoczynkowej dla zatrudnionych osób niepełnosprawnych. Na podstawie uzyskanej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu zlecono sporządzenie niezbędnych projektów oraz rozpoczęto gromadzenie materiałów budowlanych, po czym w dniu [...] uzyskano pozwolenie na budowę. Realizując inwestycję spółka w okresie od kwietnia do grudnia 1999 r. wydatkowała [...]. W związku z likwidacją ulg oraz brakiem środków finansowych, budowa została doprowadzona do stanu surowego i dalej przerwana, co miało miejsce w dniu 15.11.2000 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś., decyzją z dnia [...] (nr [...]) odmówił stwierdzenia i zwrotu nadpłaty za objęte wnioskiem okresy rozliczeniowe. Organ podatkowy stwierdził, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25.06.2002 r. nie dotyczył wnioskodawcy, albowiem spółka A status Zakładu Pracy Chronionej uzyskała na czas nieokreślony, na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 46, poz. 201 ze zm.). Tymczasem wyrok Trybunału odnosił się do tych podatników podatku od towarów i usług, którzy status Zakładu Pracy Chronionej uzyskali na okres trzyletni, o jakim mowa w art. 30 ust. 1 zd. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.). Sygn. akt I SA/Wr 1122/06 Na skutek złożonego odwołania, Dyrektor Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W., decyzją z dnia [...] (nr [...]) utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy ponownie wskazał, że skutki wyroku TK z dnia 25.06.2002 r., można odnieść jedynie do tych podatników, którzy status ZPChr uzyskali na okres trzyletni (art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 27.08.1997 r. o rehabilitacji...). Odniesienie orzeczenia Trybunału jedynie do tych podmiotów, wynikało wprost zarówno z sentencji wyroku jak i z jego uzasadnienia. Oznacza to, że przepis art. 1 pkt 8 w związku z art. 3 ustawy z dnia 20.11.1999 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 95, poz. 1100) obowiązywał w odniesieniu do pozostałych podatników. W konsekwencji wobec tych podatników stan prawny ukształtowany został wymienioną ustawą nowelizującą. Nadto podniósł organ, że art. 14a ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, uchylony został na mocy przepisu art. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2003 r., Nr 7, poz. 79). Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził także, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie mógł stworzyć dla podmiotów, do których się bezpośrednio nie odnosił, uprawnień szerszych niż te, z jakich korzystać mogły podmioty nim objęte, a które dotychczasowe uprawnienia zachowali nie później niż do listopada 2002 r. Oprócz tego spółka nie kontynuuje inwestycji, gdyż jak podała, budowa została wstrzymana w dniu 15.11.2000 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, spółka A zarzuciła naruszenie art. 14a ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 listopada 1999 r., w związku z wyrokiem TK z dnia 25.06.2002 r., a także art. 72 § 1 pkt 1 i art. 73 § 1 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa. W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że nowelizacji ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, pozbawiającej ZPChr dotychczasowych uprawnień, nie towarzyszyły odpowiednie przepisy przejściowe, a zatem do czasu ich Sygn. akt I SA/Wr 1122/06 wprowadzenia (przepisów przejściowych) nie istnieje podstawa prawna zapłaty podatku od towarów i usług. Wbrew twierdzeniom organów skarbowych, do spółki odnosił się wskazany wyrok Trybunału, albowiem dotyczył wszystkich podatników prowadzących Zakłady Pracy Chronionej, którzy – podobnie jak skarżąca – rozpoczęli długookresowe przedsięwzięcia na rzecz osób niepełnosprawnych. Posiadanie przez spółkę statusu ZPChr na podstawie decyzji wydanej na czas nieokreślony powodowało, że wobec braku regulacji odnoszącej się do dotychczasowych uprawnień, zachowała je (uprawnienia) aż do czasu zakończenia inwestycji. Skoro spółka nie była zobowiązana do zapłaty podatku od towarów i usług, do dokonane przez nią świadczenie było nienależne i stanowi nadpłatę w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. Domagała się spółka uchylenia decyzji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie przytaczając dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie była uzasadniona. Spółka B status zakładu pracy chronionej uzyskała na podstawie decyzji Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] (nr [...]), wydanej w oparciu o art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 46, poz. 201 ze zm.). Według brzmienia tego przepisu, na wniosek kierownika zakładu pracy Pełnomocnik do Spraw Osób Niepełnosprawnych, w porozumieniu z Państwową Inspekcją Pracy, stwierdza spełnienie przez zakład pracy warunków określonych w ust. 1. Status zakładu pracy chronionej, uznawany na podstawie przytoczonej ustawy, nie był z góry ograniczony ramami czasowymi, co uzasadnia stwierdzenie, że był przyznawany na czas nieokreślony, a przy tym dopóty, dopóki ostateczna decyzja Pełnomocnika nie została uchylona lub zmieniona we właściwym trybie. Skarżąca spółka domagała się stwierdzenia nadpłaty podnosząc, że odnosi się do niej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25.06.2002 r., sygn. K 45/01 (publ. OTK-A Nr 4/2002, poz. 46). W pkt 1 sentencji wyroku Trybunał stwierdził, że art. 1 pkt 8 w związku z art. 3 ustawy z dnia 20 listopada 1999 r. o zmianie ustawy o Sygn. akt I SA/Wr 1122/06 podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 95, poz. 1100) w zakresie, w jakim zmienia zasady wyliczania kwoty podatku od towarów i usług podlegającej zwrotowi na rzecz zakładu pracy chronionej, przed upływem trzyletniego okresu, przewidzianego w art. 30 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 listopada 1999 r. (Dz. U. Nr 123, poz. 776 i Nr 160, poz. 1082 i 1126 oraz z 1999 r. Nr 49, poz. 486 i Nr 90, poz. 1001) jest niezgodny z zasadą ochrony praw nabytych i zasadą ochrony interesów w toku, wyrażonymi w art. 2 Konstytucji, w zakresie, w jakim nie przewiduje regulacji przejściowych niezbędnych dla zapewnienia ochrony interesów prowadzących zakłady pracy chronionej, którzy w zaufaniu do dotychczasowych przepisów – rozpoczęli realizację długookresowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w ich zakładach. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego ogłoszony został w Dzienniku Ustaw z dnia 5.07.2002 r. (Nr 100, poz. 923). Należy dalej wskazać, iż w odniesieniu do skutków omawianego wyroku trybunalskiego, Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 14.03.2005 r. stwierdził, że podatnicy – których dotyczy to orzeczenie (jego pkt 1 - przypis), mogą ubiegać się, na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, o stwierdzenie nadpłaty w podatku od towarów i usług podlegającej zwrotowi, a także iż przepisami określającymi zasady i tryb postępowania, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, są przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60), które regulują instytucję nadpłaty (sygn. akt FPS 4/04, publ. ONSAiWSA nr 3/2005, poz. 50). Mając na uwadze przytoczoną uchwałę składu siedmiu sędziów należało w pierwszej kolejności rozstrzygnąć, czy do skarżącej spółki odnosił się wyrok Trybunału Konstytucyjnego, co miało istotne, choć nie wyłączne, znaczenie dla oceny legalności zapadłych w sprawie rozstrzygnięć administracyjnych. Domaganie się bowiem nadpłaty w oparciu o art. 74 ustawy Ordynacja podatkowa (zwanej dalej jako "op"), a więc nadpłaty "powstałej w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego", wprost wymaga odniesienia żądania do tego orzeczenia. Konfrontacja ustalonego w sprawie podatkowej stanu faktycznego, z treścią wyroku Sygn. akt I SA/Wr 1122/06 Trybunału jest tym bardziej uzasadniona, gdyż wyrok ten należy do kategorii orzeczeń o tak zwanych skutkach złożonych, albowiem stwierdzał niekonstytucyjność art. 1 pkt 8 w związku z art. 3 ustawy z dnia 20 listopada 1999 r. o zmianie (...) tylko w pewnym zakresie. Orzeczenia tego rodzaju określa się w literaturze również mianem "orzeczeń interpretacyjnych" w szerokim znaczeniu (por. J. Trzciński, Orzeczenia interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego, PiP z. 1/2002, s. 6). Zakres niekonstytucyjności określonej regulacji prawnej (podobnie jak i zgodności z Konstytucją) dotyczyć może sfery podmiotowej, przedmiotowej lub czasowej (ibidem). Analiza wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25.06.2002 r. prowadzi do wniosku, że zakres stwierdzonej niekonstytucyjności miał charakter podmiotowo-przedmiotowy. Gdy idzie o wskazanie zakresu podmiotowego, to wyznaczony on został tezą wyroku i obejmował podatników prowadzących zakłady pracy chronionej, którzy przed upływem trzyletniego okresu przewidzianego w art. 30 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji (...), rozpoczęli realizację długookresowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w tych zakładach. Natomiast zakres przedmiotowy stwierdzonej niezgodności z ustawą zasadniczą nowelizacji ustawy podatkowej, odnosił się do zmiany zasad wyliczenia kwoty podatku podlegającej zwrotowi. Ubocznie należy przy tym odnotować, że Trybunał nie stwierdził sprzeczności z Konstytucją zmiany art. 14a ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, w zakresie zastąpienia prawa do zatrzymania kwoty należnego podatku od towarów i usług – prawem do otrzymania zwrotu wpłaconej kwoty, jak i w zakresie przesunięcia terminu, w którym prowadzący zakład pracy chronionej uzyskuje przysługującą kwotę. Jak zatem wynika z powyższego, krąg podmiotów w odniesieniu do których orzeczono o niekonstytucyjności ustawy zmieniającej wyznaczony został poprzez odwołanie się do ich sytuacji prawnej i faktycznej, a mianowicie, że posiadając status zakładu pracy chronionej, w okresie trzyletnim na jaki wydana została decyzja przyznająca ten status (art. 30 ust. 1 zd. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r.), podjęli się realizacji długookresowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych. Za takim określeniem zakresu podmiotowego orzeczenia Trybunału przemawia również Sygn. akt I SA/Wr 1123/06 analiza jego uzasadnienia. Już bowiem na wstępie rozważań prawnych (uzasadnienie, pkt III-1, akapit 4), przedstawiając obowiązujący stan prawny dotyczący zakładów pracy chronionej, Trybunał Konstytucyjny nie tylko powołał ustawę z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji..., ale wprost wskazał na podstawę prawną przyznania takiego statusu w postaci wydawanej na okres trzech lat decyzji Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych. Także w dalszej części wywodów (uzasadnienie: pkt III-5, akapit 3), analizując zarzucane naruszenia Konstytucji, odwoływał się Trybunał do trzyletniego okresu obowiązywania decyzji Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych, stwierdzając między innymi, że "ustawodawca, przewidując trzyletni okres obowiązywania decyzji o przyznaniu statusu zakładu pracy chronionej określił tym samym horyzont czasowy dla planowania przez prowadzących zakłady pracy chronionej przyszłych działań związanych z korzystaniem z określonych w ustawach uprawnień i realizacją określonych w nich obowiązków". Reasumując należy stwierdzić, że pkt I. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25.06.2002 r. (sygn. K45/01) dotyczył jedynie tych podatników, którzy: 1) status zakładu pracy chronionej uzyskali w oparciu o decyzję Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych, wydaną na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji..., na okres trzech lat, a także 2) w okresie obowiązywania wymienionej decyzji rozpoczęli realizację długookresowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych. Tymczasem jak to wynikało z poczynionych w sprawie podatkowej ustaleń spółka A nie spełniała pierwszego warunku, albowiem uzyskała status zakładu pracy chronionej na czas nieoznaczony (na podstawie ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu...). Nie można zatem było stwierdzić, że do skarżącej wprost miał zastosowanie wskazany wyżej wyrok Trybunału. Inną jest natomiast rzeczą, czy sytuacja podmiotu, który uzyskał status zakładu pracy chronionej na czas nieoznaczony, jest na tyle odmienna od sytuacji osoby posiadającej ten status na okres trzyletni, ażeby uniemożliwić sądowi administracyjnemu udzielenie ochrony prawnej także temu pierwszemu podmiotowi. W tym zakresie należy wskazać, że zasadą jest, iż w razie wątpliwości co zgodności z Konstytucją aktu ustawowego, obowiązkiem sądu, w tym sądu administracyjnego, jest wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Sygn. akt I SA/Wr 1122/06 Konstytucyjnego (art. 193 Konstytucji). Jednakże w literaturze podkreśla się, że są sytuacje wyjątkowe, które z obowiązku zadania pytania zwalniają, gdy chodzi o oczywiste naruszenie zasad konstytucyjnych, a nadto takie, które było już przedmiotem wypowiedzi Trybunału (R. Hauser, A. Kabat, Glosa do wyroku NSA z dnia 14 lutego 2002 r., sygn. akt I SA/Po 461/01, OSP nr 2/2003, poz. 17). Wskazują glosatorzy, że w takiej sytuacji występowanie przez sąd do Trybunału, byłoby nieracjonalne, a obok tego naruszałoby prawo strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie (idem, s. 74-75). Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że z punktu widzenia naruszenia przez art. 1 pkt 8 w związku z art. 3 ustawy z dnia 20.11.1999 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 95, poz. 1100) – zasad konstytucyjnych, wywiedzionego tak co do istoty jak i zakresu przedmiotowego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25.06.2002 r. (sygn. K 45/01), uzasadnione jest uznanie, że naruszenie to zachodzi także w odniesieniu do podmiotów prowadzących zakłady pracy chronionej na podstawie decyzji przyznającej status takiego zakładu, wydanej na czas nieoznaczony, jeżeli podmioty te rozpoczęły do dnia 30.11.1999 r. realizację długookresowych inwestycji na rzecz osób niepełnosprawnych. Należy bowiem uzasadnić, że także podatnicy posiadający status zakładu pracy chronionej na czas nieokreślony, którzy podjęli określone decyzje gospodarcze (inwestycyjne), mieli prawo oczekiwać, że nie zostaną zaskoczeni arbitralnymi posunięciami ustawodawcy, a także że wobec nich winny być respektowane zasady: ochrony praw nabytych oraz interesów w toku. Należy również zauważyć, że pomiędzy wyróżnionymi tu podmiotami posiadającymi status zakładu pracy chronionej (na okres trzyletni - na czas nieoznaczony), nie istniały poza zakresem czasowym obowiązywania decyzji, inne różnice, zarówno gdy idzie o nałożone przepisami obowiązki, jak i przyznane przywileje. Podsumowując należy przeto stwierdzić, że jakkolwiek skarżąca spółka nie należała do kręgu podmiotów wprost wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25.06.2002 r., to z uwagi na daleko posuniętą zbieżność jej sytuacji prawnej i sytuacji podmiotów tam wskazanych, uzasadnione było takie samo jej traktowanie z punktu widzenia skutków uznania niekonstytucyjności noweli ustawy Sygn. akt I SA/Wr 1122/06 o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, dotyczącej zakładów pracy chronionej. Jednakże uznanie, zgodnie z zarzutami skargi, że skarżąca należała – jak to ostatecznie Sąd przyjął – do kręgu podmiotów wobec których zmiana stanu prawnego (w zakresie powyżej przedstawionym) dokonała się z naruszeniem ustawy zasadniczej (rozpoczęcia długookresowych inwestycji organy nie kwestionowały, jakkolwiek nie poczyniły w tym zakresie samodzielnych ustaleń), nie było dostateczną przesłanką do uchylenia decyzji podatkowych. Dalej bowiem należało przesądzić, jak długo podmiot powoływać się może na niekonstytucyjność nowelizacji z dnia 20 listopada 1999 r., a w okolicznościach niniejszej sprawy – w szczególności – czy uprawnione jest powoływanie się w odniesieniu do podatku od towarów i usług przypadającego za okresy rozliczeniowe 2004 r. Należy zatem wskazać, na co zwracał uwagę także organ odwoławczy, że z dniem 1 maja 2004 r. ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) zastąpiona została przez ustawę z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. nr 54, poz. 535 ze zm.), a jeszcze wcześniej, bo z dniem 1.01.2004 r. uchylony został cały art. 14a ustawy podatkowej z dnia 8 stycznia 1993 r., dotyczący preferencyjnego trybu rozliczenia podatku od towarów i usług przez zakłady pracy chronionej (uchylony na podstawie art. 5 w związku z art. 19 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2003 r. Nr 7, poz. 79). Należy przy tym dodać, że nowa ustawa o podatku od towarów i usług (z dnia 11 marca 2004 r.) nie zawiera unormowania analogicznego do art. 14a ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. W świetle przytoczonych zmian stanu prawnego należało dojść do wniosku, że skarżąca nie mogła domagać się stwierdzenia nadpłaty podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe 2004 r. Wyżej wskazana niekonstytucyjność ustawy zmieniającej z dnia 20 listopada 1999 r. dotyczyła jedynie sposobu wyliczenia kwoty, jaką prowadzący zakład pracy chronionej mógł uzyskać od organu podatkowego, tak jak to wskazał w swoim wyroku Trybunał Konstytucyjny. Jeżeli zatem z porządku prawnego, z dniem 1.01.2004 r. wyeliminowano samą zasadę pozwalającą na Sygn. akt I SA/Wr 1122/06 otrzymanie w szczególnym trybie kwoty należnego podatku (różnicy podatku) przez zakład pracy chronionej, to z tą chwilą (najpóźniej) uprawnienie podmiotu do dotychczasowego (według stanu prawnego obowiązującego w dniu 30.11.1999 r., podlegającego ocenie Trybunału Konstytucyjnego) wyliczenia tej kwoty stało się bezprzedmiotowe i nie mogło stanowić uzasadnionej przesłanki żądania. Nawiązując do okoliczności sprawy należy jeszcze ubocznie zaznaczyć, że w dużej mierze uzasadnione były wątpliwości organu odwoławczego, czy zasadnie zakład pracy chronionej może oczekiwać nadpłaty za kolejne lata podatkowe, następujące po roku, w którym doszło do wstrzymania realizacji inwestycji. Nie można bowiem nie zauważyć, że stwierdzona przez Trybunał niekonstytucyjność przepisów zmieniających dotyczyła podatników realizujących zadania inwestycyjne, a nie takich którzy inwestycji zaniechali. Jednakże szersze roztrząsanie tej okoliczności nie było potrzebne, a to wobec uznania, że po 1.01.2004 r. żądanie nadpłaty z powołaniem na niekonstytucyjność ustawy zmieniającej z dnia 20.11.1999 r. w każdym przypadku nie jest uzasadnione. Mając na uwadze przedstawione powody skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI