I SA/Wr 109/03

I SA/Wr 109/03 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-01-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj
Halina Betta /przewodniczący sprawozdawca/
Józef Kremis
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II FSK 487/05 - Wyrok NSA z 2006-04-07
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
art. 64 c  par. 1 i par. 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Betta (sprawozdawca), Sędzia NSA Józef Kremis, Asesor WSA Anetta Chołuj, Protokolant Lucyna Barańska, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi Dyrektora Izby Celnej w P. na postanowienie Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia kosztów egzekucyjnych uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Na wniosek Naczelnika Urzędu Celnego w P. organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec W. G. - firma A na podstawie tytułów wykonawczych nr [...],[...],[...],[...],[...],[...]. W trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego doręczono zobowiązanej odpisy tytułów wykonawczych, dokonane zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz sporządzono protokoły o stanie majątkowym.
W dniu [...]Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. powołując się na art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wydał postanowienie nr [...],[...],[...],[...],[...],[...] którym obciążył wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie [...].
Postanowienie powyższe wierzyciel zaskarżył do Dyrektora Izby Skarbowej zarzucając, iż na obecnym etapie postępowania obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest przedwczesne jako że postanowienie o obciążeniu kosztami nie kończy postępowania egzekucyjnego i nie stwierdza bezskuteczności prowadzonej egzekucji. Dowodzi jedynie, że zastosowany środek egzekucyjny okazał się nieskuteczny w realizacji tytułów wykonawczych. O nieściągalności i bezskuteczności postępowania egzekucyjnego rozstrzygają postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane w oparciu o art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Takie postanowienie jak zauważa strona odwołująca nie zostało przez organ egzekucyjny wydane.
Ponadto wierzyciel podniósł, iż wysokość naliczonych kosztów egzekucyjnych jest niewspółmierna do wydatków poniesionych przy prowadzeniu przedmiotowego postępowania. Zarzucił nadto, iż w przedmiotowej sprawie występują także nieprawidłowości w określeniu opłaty za spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanej. Zdaniem skarżącego w sprawie nie ma zastosowania art. 64 § 3 ustawy egzekucyjnej. Koszt spisania protokołu powinien wynosić ogółem [...] a nie [...] od każdego tytułu wykonawczego. Ponadto wierzyciel podkreślił, że art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, że wierzyciela obciążają koszty postępowania egzekucyjnego a nie koszty egzekucyjne. Zgodnie z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kpa. W związku z powyższym zdaniem strony odwołującej się wierzyciel może ponosić koszty w trybie i na zasadach określonych w art. 262 kpa.
Dyrektor Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] Nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej wysokości kwoty kosztów egzekucyjnych i określił wysokość kosztów na łączną kwotę [...] (w tym łączna opłata za zajęcie wynagrodzenia za pracę [...], opłata za spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanej [...] oraz łączna opłata manipulacyjna [...]). W pozostałej części organ II instancji utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.
Organ odwoławczy po ponownym rozpatrzeniu sprawy stwierdził, iż stanowisko organu I instancji w części jest zasadne. Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę przysługującego zobowiązanej doręczając odpis tytułu wykonawczego i zawiadomienie o zajęciu. W związku z powyższą czynnością powstały koszty egzekucyjne w wysokości [...] w tym łączna opłata za zajęcie wynagrodzenia za pracę [...] oraz łączna opłata manipulacyjna [...]. Następnie spisano także protokół o stanie majątku zobowiązanej. Jak wynika z akt sprawy organ I instancji przypisał opłatę za spisanie jednego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanej w wysokości [...] od każdego z sześciu tytułów wykonawczych. W ocenie organu odwoławczego takie postępowanie Naczelnika Urzędu Skarbowego nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W tym też zakresie organ II instancji uwzględnił zarzut wierzyciela i uchylił zaskarżone postanowienie w tej części.
Pozostałe zaś zarzuty uznał organ odwoławczy za chybione. Zdaniem organu II instancji obciążenie wierzyciela w stanie faktycznym i prawnym nie można uznać za przedwczesne. Jak ustalono w toku postępowania w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. O nieściągalności i bezskuteczności postępowania egzekucyjnego decydują okoliczności faktyczne sprawy a nie jak to zarzuca strona odwołująca rozstrzyga postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane w oparciu o art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odnośnie wysokości kwoty kosztów egzekucyjnych wskazał organ odwoławczy, iż zostały one wyliczone zgodnie z przepisami prawa i zasadnicze kwestionowanie ich wysokości opierające się na eksponowaniu niewspółmierności ich wysokości do wydatków poniesionych przy prowadzeniu postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny nie mieści się w granicach zażalenia wierzyciela.
Dyrektor Izby Skarbowej ponadto nie podzielił stanowiska wierzyciela, który twierdzi, że zgodnie z art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wierzyciela obciążają koszty postępowania egzekucyjnego - a nie koszty egzekucyjne. W ocenie organu odwoławczego zapis art. 64c § 4 posiada jednoznaczne na gruncie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji znaczenie prawne i odnosi się do kosztów egzekucyjnych powstałych w toku prowadzenia postępowania.
Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej stało się przedmiotem skargi wniesionej przez wierzyciela do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze ponowiono zarzuty podniesione w postępowaniu odwoławczym. Zarzucił skarżący iż na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego ustalenie kosztów jest przedwczesne, bowiem nie stwierdzono bezskuteczności egzekucji. Zdaniem skarżącej błędnie organ II instancji uznał z naruszeniem art. 59 § 2 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, że nie zachodziła konieczność wydania postanowienia o umorzeniu egzekucji a postanowienie takowe może być wydane tylko na żądanie wierzyciela. Z treści bowiem art. 59 § 3 wynika, że organ egzekucyjny zobowiązany jest ustawowo do wydania takiego postanowienia, a jedynie w przypadkach określonych w art. 59 § 1 postanowienia wydaje się na żądanie wierzyciela. Jednocześnie skarżący zarzucił iż wierzyciela mogą obciążać wyłącznie koszty postępowania egzekucyjnego o których mowa w art. 64c § 4 ustawy, co nie jest tożsame z pojęciem kosztów egzekucyjnych o których mowa w art. 64c § 1 ustawy. Nie podziela strona skarżąca stanowiska organu odwoławczego, że są to pojęcia tożsame. Świadczy o tym odrębne usytuowanie wskazanych wyżej przepisów ustawy.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie z przyczyn przywołanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1 271 z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem [...] i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, obejmującą między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), które oceniane są z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem zarówno materialnym jak i formalnym.
Zgodnie z art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17 czerwca 1966r. (Dz. U. 2002 Nr 110 poz. 968) koszty egzekucyjne z zastrzeżeniem § 2-4 obciążają zobowiązanego. Regułą zatem w postępowaniu egzekucyjnym jest pokrywanie kosztów przez dłużnika. Wierzyciel zaś pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 64c § 4 jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Skoro obciążenie wierzyciela kosztami postępowania stanowi wyjątek od reguły to zastosowanie tego wyjątku może mieć zastosowanie tylko wówczas gdy w sposób nie budzący żadnych wątpliwości zostaną spełnione warunki do zastosowania powyższego wyjątku.
Organ egzekucyjny zaś I instancji podobnie zresztą jak i organ odwoławczy ograniczył się tylko do stwierdzenia iż zastosował uregulowanie zawarte w art. 64c § 4 tj. obciążenie kosztami egzekucyjnymi wierzyciela "w związku z bezskutecznością postępowania". Takie ustalenie organu I instancji do którego odwołuje się organ odwoławczy może budzić zasadne zastrzeżenia wierzyciela. Po pierwsze zarówno organ I jak i II instancji nie uzasadnił swojego stanowiska, w tejże kwestii co umożliwiłoby wierzycielowi jak i Sądowi przeanalizować jego trafność. Po pierwsze wstrzymanie egzekucji z wynagrodzenia za prace zobowiązanej nie może na obecnym etapie postępowania być wystarczającym dla stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Podobnie protokół o stanie majątkowym zobowiązanej dokonany wyłącznie w oparciu o informacje uzyskane od zobowiązanej.
Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu odwoławczego, iż o nieściągalności i bezskuteczności postępowania egzekucyjnego decydują okoliczności faktyczne. Zdaniem Sądu jednakże te okoliczności muszą być jednoznaczne a nie można ich jedynie domniemywać. Samo wstrzymanie egzekucji z wynagrodzenia za pracę czy też znajdujący się w aktach sprawy protokół o stanie majątkowym zobowiązanej nie tylko rodzi wątpliwości Sądu dla uznania bezskuteczności egzekucji ale także wątpliwości niewątpliwie miał organ egzekucyjny skoro nie wydał postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w oparciu o przepis art. 59 § 2 ustawy z postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skoro zgodnie z art. 64c pkt 4 powołanej ustawy wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego to fakt ten nie może budzić wątpliwości i musi być wykazany przez organ egzekucyjny. Skoro organ egzekucyjny nie zdecydował się na umorzenie postępowania egzekucyjnego w dacie wydania stanowiącego przedmiot skargi postanowienia to nie można wykluczyć iż istniały jedynie chwilowe przeszkody do kontynuowania egzekucji poprzez fakt iż zastosowany środek egzekucyjny okazał się nieskuteczny które nie skutkowały umorzeniem postępowania egzekucyjnego.
Skoro obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest wyjątkiem od reguły zgodnie z którą kosztami egzekucyjnymi obciąża się zobowiązanego to organ egzekucyjny chcąc skorzystać z regulacji art. 64c § 4 winien o takim zamiarze powiadomić wierzyciela odbierając od niego chociażby wyjaśnienie co do dalszego sposobu prowadzenia postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 36 § 1 ustawy.
Zwrócić należy uwagę, iż art. 18 ustawy o postępowaniu administracyjnym w administracji stanowi, iż w postępowaniu administracyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Niewątpliwie będą miały zastosowanie zasady ogólne postępowania jak wyrażana w art. 10 zasada czynnego udziału strony w postępowaniu zapewniająca stronie między innymi możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W szczególności w przedmiotowej sprawie ta zasada winna być zachowana przez organ egzekucyjny skoro zdecydował się wydać postanowienie o kosztach egzekucyjnych obciążających wierzyciela - jako wyjątek od reguły - i w sytuacji kiedy nie wydał postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy zaś wynika, że organy egzekucyjne nie umożliwiły wierzycielowi zajęcie stanowiska przed wydaniem zaskarżonego postanowienia.
Jednocześnie Sąd wyraża stanowisko iż błędnie skarżący zarzuca iż koszty postępowania egzekucyjnego o których mowa w art. 64c § 4 nie są tożsame z pojęciem kosztów egzekucyjnych. Podzielić należy pogląd organów podatkowych iż art. 64c § 4 nie kreuje żadnej nowej kategorii kosztów egzekucyjnych w postaci kosztów postępowania egzekucyjnego lecz rozstrzyga jedynie o tym, która ze stron postępowania egzekucyjnego - zobowiązany czy też wierzyciel - poniesie koszty za podjęte i prowadzone postępowanie egzekucyjne. Słusznie wskazuje się w literaturze, że przepis art. 64c § 4 dotyczy takiej sytuacji, kiedy postępowanie egzekucyjne wszczęto prawidłowo, lecz w czasie jego trwania doszło do takiego zubożenia zobowiązanego, że nie jest on w stanie ponieść nawet kosztów egzekucyjnych - egzekucja administracyjna komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji R. Hauser - Zb. Leoński Wyd. Prawnicze W-wa 1995 str. 109.
Reasumując należało orzec jak w sentencji wyroku zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie o kosztach uzasadniają przepisy odpowiednio art. 152 i 200 ustawy powołanej wyżej.