I SA/Wr 1083/04

I SA/Wr 1083/04 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2005-08-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-07-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Henryka Łysikowska /przewodniczący/
Ludmiła Jajkiewicz
Marek Olejnik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
art. 261  par. 4,  art. 260 par. 1,  art. 208 par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu W składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA – Henryka Łysikowska Sędziowie : Sędzia WSA – Ludmiła Jajkiewicz Asesor WSA – Marek Olejnik (sprawozdawca) Protokolant: Dorota Zawiślińska Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi: J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie zwrotu podatku od nieruchomości w formie odszkodowania za lata 1996-2001 I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...]r. Nr [...], II. zasądza na rzecz strony skarżącej kwotę 455 (czterysta pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...]r. Pan J. C. zwrócił się do Prezydenta W. jako organu podatkowego o odszkodowanie z tytułu niezasadnie pobranego podatku od nieruchomości za lata 1996 - 2001 od wynajmowanych od Gminy W. lokali użytkowych oraz zapłatę odsetek od wpłaconych kwot z tego tytułu. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż był obciążany podatkiem od nieruchomości bez podstawy prawnej lub umownej co do lokali użytkowych stanowiących własność Gminy W.. Wnioskodawca powołał się przy tym na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2001 r. (FPK 4/00). Zdaniem Strony przepisy prawa stwarzają możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wymiarowych, jednak organ podatkowy nie dokonał tego. Jako podstawę żądania zawartego w opisanym na wstępie wniosku wskazano przepis art. 260 § 2 Ordynacji podatkowej. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...]r. nr [...]umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zwrotu podatku od nieruchomości w formie odszkodowania. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż decyzje wymiarowe za lata 1996-2001 pozostają w obrocie prawnym, a zatem brak jest podstaw do przyznania odszkodowania.
We wniesionym od tej decyzji odwołaniu powtórzono te same argumenty co w opisanym na wstępie wniosku. Ponadto podniesiono, iż zapłacony przez Stronę podatek był nienależny i stanowi w świetle art. 72 § 1 Ordynacji podatkowej nadpłatę, która podlega zwrotowi. Posiadane przez Stronę lokale nie stanowiły wyodrębnionych prawnie nieruchomości. Dopiero nowelizacja ustawy o podatkach i opłatach lokalnych z dnia 30 października 2002 r. ustanowiła jako przedmiot opodatkowania niewyodrębnione części budynków i budowli. Zmiana ta jednocześnie potwierdziła, zdaniem Odwołującego się, że w świetle poprzednio obowiązujących przepisów prawnych brak było podstaw do obciążenia podatkiem od nieruchomości najemców lokali użytkowych. Ponadto zarzucono, iż organ podatkowy nie wziął pod uwagę przepisu art. 260 § 2 Ordynacji podatkowej. Dodano, iż działanie organu podatkowego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzja z dnia [...] nr [...]utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ II instancji wskazał, że przepis art. 260 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi, iż stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji, która następnie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania lub stwierdzono nieważność tej decyzji, służy odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę chyba, że przesłanki, które uzasadniają uchylenie decyzji lub stwierdzenie jej nieważności, powstały z winy strony. Zgodnie zaś z § 2 tego przepisu odszkodowanie przysługuje również, jeżeli szkoda została poniesiona wskutek uchylenia decyzji w wyniku
wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji, a także gdy decyzji nie można uchylić lub stwierdzić jej nieważności z przyczyn wymienionych w art. 245 § 1 pkt 3 lit. b) lub art. 247 § 2 Ordynacji podatkowej.
Oznacza to, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że podstawą do wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie i ustalenia odpowiedzialności odszkodowawczej jest:
1. decyzja uchylająca decyzję w wyniku wznowienia postępowania (art. 260 § 1
Ordynacji podatkowej),
2. decyzja orzekająca o stwierdzeniu nieważności decyzji (art. 260 § 1 Ordynacji podatkowej),
3. decyzja stwierdzająca wydanie stwierdzająca wydanie decyzji z wadami wskazanymi w art.245 §1 pkt 3 lit.b) Ordynacji podatkowej, której nie można uchylić z przyczyn wymienionych w art.245 §1 pkt 3 lit.b),
3. decyzja stwierdzająca wydanie decyzji z wadami wskazanymi w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej, lecz odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli wydanie nowej decyzji co do istoty sprawy nastąpiłoby po upływie terminów przewidzianych w art. 68 lub 70 Ordynacji podatkowej (art. 260 § 2 pkt 2 w związku z art. 247 § 2 Ordynacji podatkowej).
Wydanie jednej z wymienionych wyżej decyzji jest, zdaniem organu odwoławczego, formalną podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej. Do stwierdzenia istnienia odpowiedzialności niezbędne jest zatem wydanie decyzji uchylającej decyzję pierwotną bądź stwierdzającej nieważność albo stwierdzenie, że została ona wydana z wadami wskazanymi w art. 240 § 1 albo art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej a rozpatrywanej sprawie żaden z wymienionych wyżej przepisów prawa nie ma zastosowania. W odniesieniu do decyzji ustalających wymiar podatku od nieruchomości od przedmiotowych lokali użytkowych za lata 1996 - 2000 odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, zaś w odniesieniu do decyzji wymiarowej za 2001 r. odmówiono stwierdzenia jej nieważności (decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...]). Pierwotne decyzje wymiarowe nie zostały zatem wyeliminowane z obrotu prawnego w żadnym ze wskazanych wyżej trybów. Nie stwierdzono też, że zawierają wady będące podstawą uruchomienia tych nadzwyczajnych trybów postępowania. Wręcz przeciwnie, co do decyzji ustalającej wymiar podatku od nieruchomości za 2001 r. odmówiono stwierdzenia jej nieważności z uwagi na brak przesłanek wymienionych w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej, zaś co do decyzji wymiarowych za lata 1996 - 2000, odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia ich nieważności z uwagi na upływ terminu do złożenia wniosku. Podkreślił organ odwoławczy, iż upływ terminu do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest podstawą ubiegania się o odszkodowanie na mocy przepisu art. 260 § 2 Ordynacji podatkowej. W
przepisie tym wskazano jako taką podstawę jedynie terminy wymienione w art. 68 i art. 70 Ordynacji podatkowej (przedawnienie zobowiązania podatkowego), nie zaś termin do złożenia wniosku o uruchomienie nadzwyczajnego trybu postępowania jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji.
Odnosząc się do podniesionego zarzutu, że wpłacony przez stronę podatek od nieruchomości stanowi nadpłatę organ odwoławczy wyjaśnił, że okoliczność ta nie stanowi przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej. Ponadto kwestia ta była rozpatrywana w odrębnym postępowaniu o zwrot nadpłaty.
Za nietrafny uznano również zarzut, iż działanie organu podatkowego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa ponieważ organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie podatkowe zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i rozważył wszystkie argumenty podnoszone przez Stronę.
W skardze strona zarzuca, że decyzje w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za lata 1996-2001 wydane były bez podstawy prawnej co potwierdziła uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazuje, że występował do organu podatkowego o stwierdzenie nieważności tych decyzji, o stwierdzenie nadpłaty i wreszcie o odszkodowanie. Skarżący podkreśla, że Prezydent W. mimo błędnie wydanych decyzji w sprawie podatku od nieruchomości uchyla się od podjęcia działań, które usunęłyby ich negatywne skutki łamiąc zasady określone w art.120-125 Ordynacji podatkowej. Zdaniem skarżącego organ podatkowy powinien z urzędu wznowić postępowanie w w/w sprawach i uchylić wydane bez podstawy prawnej decyzje. Mając na uwadze powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów według norm przepisanych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
W pierwszym rzędzie w sprawie niniejszej rozważenia wymaga kwestia czy Wojewódzki Sąd Administracyjny jest właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy, czy też na tle uregulowania art.261 §4 Ordynacji podatkowej (Dz.U. z 1997 r. Nr 137 poz.926 ze zm.) właściwy jest w tym zakresie sąd powszechny. W przedmiotowej sprawie organ podatkowy I instancji powołując się na brak przesłanek z art.260 §1 Ordynacji podatkowej (decyzje w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za lata 1996-2001 nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego) nie orzekł co do istoty sprawy lecz umorzył postępowanie w sprawie przyznania odszkodowania, a zatem nie wypowiedział się co do merytorycznej zasadności roszczenia skarżącego. W tej sytuacji skoro organ podatkowy umorzył postępowanie w przedmiocie żądania przyznania odszkodowania i w sprawie nie została wydana decyzje merytoryczna w przedmiocie tego żądania - to od takiej decyzji przysługiwała skarga do sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z 6.05.1998 r. sygn. akt IV SA/251/88; wyrok WSA z dnia 2.06.2004 r. sygn. akt III SA 1253/03).
W myśl treści przepisu art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz.1269), sprawowana przez sądy administracyjne kontrola przeprowadzana jest pod względem zgodności zaskarżanych decyzji z prawem, jeżeli ustawy stanowią inaczej i tylko w sytuacji naruszenia tego prawa mającego lub mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, zaskarżone decyzje podlegają uchyleniu (art.145 § 1 pkt.1 lit.a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz.1270 ze zm.).
Zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. należało wyeliminować z obrotu prawnego, choć z przyczyn zupełnie odmiennych od tych, jakie zostały podniesione w skardze.
W punkcie wyjścia trzeba stwierdzić, iż przedmiotem żądania była tylko kwestia odszkodowania w rozumieniu art. 260 Ordynacji podatkowej. Zwrócić należy uwagę, że stosownie do art. 208 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość oznacza, że żądanie zawarte we wniosku podatnika nie może zostać rozstrzygnięte merytorycznie. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych i nie może być utożsamiana z brakiem przesłanek do uwzględnienia wniosku strony.
W przypadku, gdy strona domaga się nawet nieprzysługującego jej prawa, czy wręcz nieprzewidzianego w przepisach prawa do wypłaty odszkodowania - a co w tym przypadku sądząc po analizie materiału dowodowego miało miejsce - to trzeba odmówić uwzględnienia wniosku, a nie umarzać postępowania jako bezprzedmiotowego (por. cyt. powyżej wyroki: NSA z dnia 6.05.1998 r. oraz WSA z dnia 2.06.2004 r.). W przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczących wymiaru podatku od nieruchomości za lata 1996-2000, zaś w odniesieniu do decyzji za 2001 r. odmówiło stwierdzenia jej nieważności. Mając na względzie regulację art.261 §3 Ordynacji podatkowej wobec braku odrębnej regulacji dotyczącej właściwości w sprawie odszkodowania, w przypadku gdy decyzje nie zostały uchylone, wniosek o przyznanie odszkodowania powinien zostać rozpatrzony merytorycznie przez organ podatkowy, który jest właściwy do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta W. tj. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (por. R.Szarek, PUG 2002/2/25; B.Adamiak,J.Borkowski,R.Mastalski,J.Zubrzycki, Ordynacja podat- kowa - komentarz 2003, Wrocław 2003, s.852).
Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono, jak w sentencji.
Z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji odstąpiono od zastosowania art.152 tej ustawy bowiem wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu może dotyczyć tylko takich z nich, które nadają się do wykonania i wymagają wykonania. Wykonanie aktu administracyjnego oznacza spowodowanie, sprowadzenie, w sposób dobrowolny lub w trybie przymusowym, takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z treścią aktu. Przedmiotem wykonania aktu administracyjnego jest więc każde zachowanie się podmiotu zobowiązanego do jego wykonania (adresata aktu), polegające na działaniu, zaniechaniu określonego działania lub znoszeniu zachowań innych podmiotów. Nie każdy akt administracyjny kwalifikuje się do tak rozumianego wykonania i w związku z tym nie każdy wymaga wykonania. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że nie podlega wykonaniu decyzja o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie przyznania odszkodowania ponieważ nie nakłada ona na adresata obowiązku określonego zachowania (węzła praw i obowiązków – por. T.Woś, H.Knysiak-Molczyk, M.Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – komentarz, Warszawa 2005, s.295).