I SA/Wa 996/10
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA uchylił decyzje Ministra Infrastruktury i Wojewody w części dotyczącej odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, stwierdzając rażące naruszenie prawa przy ustalaniu tego odszkodowania.
Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Ministra Infrastruktury w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1981 r. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody w części dotyczącej odszkodowania. Kluczowym zarzutem było wydanie decyzji wywłaszczeniowej wobec osoby zmarłej oraz nieprawidłowe ustalenie odszkodowania dla nieustalonych spadkobierców. Sąd uznał, że mimo nieodwracalnych skutków prawnych wywłaszczenia, kwestia odszkodowania wymagała ponownego rozpatrzenia z uwagi na rażące naruszenie prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę E. M. i W. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r., która uchyliła decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. w części dotyczącej oceny legalności wywłaszczenia, stwierdzając naruszenie prawa przez decyzję Naczelnika Miasta R. z dnia [...] listopada 1981 r. w przedmiocie wywłaszczenia. W pozostałej części, dotyczącej oceny legalności odszkodowania, Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody o odmowie stwierdzenia nieważności. Sprawa wywodziła się z wniosku spadkobierców L. M. o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1981 r., która dotyczyła nieruchomości stanowiącej własność ich zmarłego przodka. Sąd, związany wykładnią Naczelnego Sądu Administracyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody w części dotyczącej odszkodowania. Uzasadniono to rażącym naruszeniem prawa, w szczególności przepisów ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez wydanie decyzji wobec osoby zmarłej oraz ustalenie odszkodowania dla nieustalonych spadkobierców. Sąd podkreślił, że mimo iż nieodwracalne skutki prawne (przejście własności nieruchomości) uniemożliwiają stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej, to kwestia prawidłowego ustalenia odszkodowania nadal podlegała kontroli i wymagała ponownego rozpatrzenia przez organ administracji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (4)
Odpowiedź sądu
Tak, wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa.
Uzasadnienie
Osoba zmarła nie może być podmiotem praw i obowiązków, a zatem nie może być wywłaszczona ani pozbawiona praw. Wydanie decyzji wobec osoby zmarłej jest kwalifikowaną wadą prawną.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (18)
Główne
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie decyzji z powodu naruszenia prawa.
p.p.s.a. art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla decyzję w całości lub w części, jeśli stwierdzi naruszenie prawa.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd może zasądzić zwrot kosztów postępowania.
k.p.a. art. 156 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, w tym rażące naruszenie prawa.
k.p.a. art. 156 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Wyjątki od stwierdzenia nieważności decyzji, w tym nieodwracalne skutki prawne.
u.z.t.w.n. art. 15 § 1
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
Organ właściwy do orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu.
u.z.t.w.n. art. 17 § 1
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
Obowiązek zawiadomienia właściciela o wszczęciu postępowania.
u.z.t.w.n. art. 19 § 1
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
Obowiązek wyznaczenia rozprawy.
u.z.t.w.n. art. 21 § 1
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
Treść decyzji o wywłaszczeniu.
u.z.t.w.n. art. 23 § 1
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
Szczegółowe wymogi decyzji o wywłaszczeniu, w tym wskazanie osób uprawnionych do odszkodowania.
u.z.t.w.n. art. 24
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
Wskazanie właściciela jako osoby uprawnionej do odszkodowania.
u.z.t.w.n. art. 27 § 2
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
Obowiązek złożenia sumy odszkodowania do depozytu sądowego.
u.z.t.w.n. art. 27 § 3
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
Przejście sumy odszkodowania na własność Państwa w przypadku niepodjęcia jej.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 190
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd związany wykładnią prawa dokonaną przez NSA.
k.p.a. art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi uzasadnienia decyzji.
r.r.m. art. 29 § 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 sierpnia 1978 r. w sprawie statusu naczelnika gminy
r.r.m. art. 30
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 sierpnia 1978 r. w sprawie statusu naczelnika gminy
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja wywłaszczeniowa wydana wobec osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa. Ustalenie odszkodowania dla nieustalonych spadkobierców narusza przepisy ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Organ administracji dokonał błędnej oceny prawnej w zakresie ustalenia odszkodowania.
Odrzucone argumenty
Organ wywłaszczeniowy ustalił odszkodowanie na rzecz nieustalonych spadkobierców w sposób uzasadniony, gdyż nie byli znani spadkobiercy ani nie przedstawiono postanowienia spadkowego. Nieodwracalne skutki prawne wywłaszczenia uniemożliwiają stwierdzenie nieważności decyzji. Istniała podstawa prawna do upoważnienia kierownika Zarządu Gospodarki Terenami do wydania decyzji wywłaszczeniowej.
Godne uwagi sformułowania
W dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu L. M. nie żył, więc nie można było go wywłaszczyć. Osoba nieżyjąca nie może być podmiotem praw i obowiązków. Decyzja wydana w stosunku do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa. Nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.
Skład orzekający
Dariusz Chaciński
przewodniczący
Daniela Kozłowska
członek
Iwona Kosińska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wywłaszczenia nieruchomości, stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych, rażącego naruszenia prawa oraz skutków prawnych wydania decyzji wobec osoby zmarłej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego z lat 80. XX wieku i specyfiki postępowania wywłaszczeniowego z tamtego okresu. Przepisy dotyczące wywłaszczeń uległy znaczącym zmianom.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak błędy proceduralne sprzed dekad mogą być korygowane przez sądy, nawet po latach i mimo nieodwracalnych skutków. Podkreśla znaczenie prawidłowego ustalenia stron postępowania i odszkodowania.
“Wyrok po latach: Jak sąd naprawił błąd w wywłaszczeniu sprzed dekad?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 996/10 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2010-07-30 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2010-05-19 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Daniela Kozłowska Dariusz Chaciński /przewodniczący/ Iwona Kosińska /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę Hasła tematyczne Wywłaszczanie nieruchomości Skarżony organ Minister Infrastruktury Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c , art. 152 i 200 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071 art. 107 par. 3 art. 8,7, 156 par. 1 pkt 2 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity Dz.U. 1974 nr 10 poz 64 art. 17,19 ust. 1,22,23 ust. 1 pkt 4, 27 ust. 2,24 Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Daniela Kozłowska WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant Anna Traczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2010 r. sprawy ze skarg E. M. i W. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] obydwie w części dotyczącej odszkodowania; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja w części dotyczącej odszkodowania nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżących E. M. i W. M. kwotę po [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. M. i W. M., uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w części dotyczącej oceny legalności wywłaszczenia i w tym zakresie stwierdził, że decyzja Naczelnika Miasta R. z dnia [...] listopada 1981 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia została wydana z naruszeniem prawa. W pozostałej części, tj. oceny legalności odszkodowania utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Naczelnik Miasta R. decyzją z dnia [...] listopada 1981 r. orzekł o wywłaszczeniu za odszkodowaniem, pod budowę [...], nieruchomości oznaczonej ewidencyjnie jako działki nr [...] o pow. [...] m2, zapisane w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w W. KW Nr [...], stanowiące własność L. M. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2006 r. E. M. i W. M., spadkobiercy L. M., wystąpili o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta R. z dnia [...] listopada 1981 r. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem wnioskodawcy wnieśli odwołanie wskazując na rażące naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez skierowanie decyzji do osoby nieżyjącej. Po jego rozpoznaniu Minister Infrastruktury w decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. wskazał, że organ wojewódzki odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej uznał, że nie zaistniała przesłanka nieważności, a jedynie przesłanka do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Zdaniem Ministra stanowisko organu I instancji jest uzasadnione, ale tylko w części dotyczącej przyznania odszkodowania. Wskazał, że organ wywłaszczeniowy w kwestionowanej decyzji ustalił odszkodowanie na rzecz nieustalonych spadkobierców po L. M. Taka forma była usprawiedliwiona w sytuacji, gdy organowi nie byli znani spadkobiercy oraz postanowienie spadkowe. Z akt sprawy (postanowienia Sądu [...] z dnia [...] listopada 1972 r., sygn. akt [...]) wynika, że właściciel przedmiotowej nieruchomości zmarł w dniu [...] grudnia 1971 r., a postanowienie w przedmiocie nabycia spadku zostało wydane wcześniej niż wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Ponadto Minister zauważył, że w toku postępowania organ zawiadomił L. M. o jego wszczęciu oraz o rozprawie, a korespondencja była odebrana przez domowników. Jednakże z akt sprawy nie wynika, aby ktokolwiek powiadomił organ o spadkobiercach i przedstawił postanowienie spadkowe. Tym samym ustalenie odszkodowania na rzecz nieustalonych spadkobierców było uzasadnione, zważywszy na fakt, że postępowania wywłaszczeniowe były postępowaniami pilnymi. Zrealizowane [...] potwierdza ten fakt. Z decyzji z dnia [...] listopada 1981 r. wynika, że przed jej wydaniem przeprowadzono rozprawę, o której strony były powiadomione. Brak protokołu uniemożliwia ocenę przebiegu rozprawy. Odszkodowanie przyznano na podstawie opinii biegłego Urzędu [...] w G. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, że w zakresie dotyczącym ustalenia odszkodowania nie nastąpiło rażące naruszenie prawa. Spadkobiercy L. M. mogli odebrać przyznane im odszkodowanie po wykazaniu następstwa prawnego. Pominięcie tych osób w decyzji może być jednak przesłanką do wznowienia postępowania, a nie do stwierdzenia nieważności decyzji. Natomiast w odniesieniu do kwestii legalności wywłaszczenia Minister wskazał na dokonanie przez organ wojewódzki nieprawidłowej oceny decyzji z dnia [...] listopada 1981 r. W dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu L. M. nie żył, więc nie można go było wywłaszczyć. Prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Mając powyższe okoliczności na uwadze Minister uznał, że należało w tej części uchylić decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r. Ponadto organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z art. 156 § 2 kpa nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Z wypisu z rejestru gruntów oraz odpisu księgi wieczystej KW nr [...] wynika, iż opisana nieruchomość stanowi obecnie działki nr [...], które są własnością [...]. Zatem w przedmiotowej sprawie zaszły nieodwracalne skutki prawne, stanowiące przeszkodę do stwierdzenia nieważności weryfikowanych decyzji. Wobec czego decyzję Naczelnika Miasta R. z dnia [...] listopada 1981 r. w części dotyczącej wywłaszczenia Minister uznał za wydaną z naruszeniem prawa. Na decyzję Ministra Infrastruktury skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli E. M. i W. M. W ich uzasadnieniach skarżący podtrzymali swoje stanowisko zawarte w złożonym odwołaniu i wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargi Minister Infrastruktury wniósł o ich oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1030/08 oddalił przedmiotowe skargi, uznając prawidłowość zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r. Od tego orzeczenia Sądu I instancji skarżący złożyli skargi kasacyjne. Zaskarżając wyrok w całości wnieśli o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego oraz procesowego, czyli art. 7, art. 21, art. 22, art. 23 ust. 1 pkt 3 i 4, art. 24 i art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach wywłaszczania nieruchomości (j.t. z 1974 r. Dz. U. Nr 10, poz. 64) i art. 6, art. 7, art. 8 i art. 107 kpa, polegające m.in. na niezakwalifikowaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ustalenia odszkodowania na rzecz nieustalonych spadkobierców po zmarłym L. M. jako przesłanki rażącego naruszenia prawa w myśl art. 156 § 1 pkt 2 kpa, a także zaakceptowaniu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku niekonstytucyjnych przepisów wykonawczych jako podstawy prawnej w zakresie prawidłowości upoważnienia przez Naczelnika Miasta R. do wydania decyzji z dnia [...] listopada 1981 r. Kierownika Zarządu Gospodarki Terenami. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 839/09 uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną E. M. i W. M. sporządzoną przez I. N. z powodu nie spełniania przez nią przesłanek wynikających z art. 35 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 22, art. 23 ust. 1 pkt 4 i art. 24 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 7 i 107 § 3 kpa oraz braku uzasadnienia w materiale dowodowym, na podstawie którego orzekał Minister, ustaleń Sądu I instancji w zakresie zachowania przez organ wywłaszczeniowy podstawowych wymogów procedury, o której mowa w przepisach art. 15 ust. 1, art. 17 ust. 1, art. 19 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1, art. 23 ust. 1 pkt 4, art. 24 oraz art. 27 ust. 2 i 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadny uznał natomiast zarzut naruszenia § 29 ust. 1 i § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 sierpnia 1978 r. w sprawie statusu naczelnika gminy (Dz. U. Nr 20, poz. 89, ze zm.). Sąd I instancji prawidłowo stwierdził bowiem, że istniała podstawa prawna do upoważnienia kierownika Zarządu Gospodarki Terenami do wydania w imieniu Naczelnika Miasta R. decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyroku i podkreślił, że Sąd I instancji rozpoznając sprawę ponownie dokona kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem przedstawionych w uzasadnieniu wydanego orzeczenia rozważań. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 190 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wobec powyższego Sąd orzekający ponownie w przedmiotowej sprawie związany jest treścią wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2010 r. sygn. I OSK 839/09, w którym Sąd ten m.in. stanął na stanowisku, że istniała podstawa prawna do upoważnienia kierownika Zarządu Gospodarki Terenami do wydania w imieniu Naczelnika Miasta R. decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej. Oznacza to, że w niniejszej sprawie decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza z dnia [...] listopada 1981 r. została wydana przez organ właściwy. Dokonując zatem analizy pozostałych postawionych w skardze zarzutów dotyczących prawidłowości przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego, w części dotyczącej sposobu ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, mając na uwadze ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu powołanego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2010 r., Sąd orzekający uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, ponieważ analiza zebranego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że w przedmiotowej części zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r., uchylająca decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2006 r., w części dotyczącej oceny legalności wywłaszczenia i w tym zakresie stwierdzająca, że decyzja Naczelnika Miasta R. z dnia [...] listopada 1981 r. dotycząca wywłaszczenia została wydana z naruszeniem prawa. Natomiast w pozostałej części, tj. oceny legalności odszkodowania, utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. o odmowie stwierdzenia nieważności wskazanej decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej. Kwestią podstawową jest zatem wyjaśnienie, czy decyzja z dnia [...] listopada 1981 r. spełnia wymogi określone w przepisach obowiązującej w dniu jej wydania, czyli przepisach ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (j.t. z 1974 r. Dz. U. Nr 10, poz. 64). Zgodnie z art. 15 ust. 1 tej ustawy o wywłaszczeniu i odszkodowaniu orzekał naczelnik powiatu właściwy ze względu na położenie nieruchomości. O wszczęciu postępowania naczelnik powiatu winien był zawiadomić za dowodem doręczenia właściciela (posiadacza) nieruchomości i osoby, którym służyły na nieruchomościach ograniczone prawa rzeczowe. Odpis zawiadomienia powinien być wywieszony na tablicy ogłoszeń urzędu gminy (miejskiego, art. 17 ust. 1 tej ustawy). Stosownie do art. 19 ust. 1, po upływie terminu do przeglądania akt przez zainteresowanych naczelnik powiatu wyznaczał rozprawę. Po przeprowadzeniu rozprawy, o miejscu i terminie której zawiadamiać trzeba było m.in. właściciela nieruchomości, naczelnik powiatu wydawał decyzję, w której orzekał o wywłaszczeniu w zakresie podanym we wniosku lub węższym lub oddalał wniosek o wywłaszczenie (art. 21 ust. 1 w związku z art. 19 ust. 2). Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 4 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości decyzja o wywłaszczeniu powinna była w szczególności zawierać: wymienienie osób (imię, nazwisko i adres) uprawnionych do otrzymania odszkodowania. Stosownie zaś do art. 24 tego aktu prawnego, jako osobę uprawnioną do otrzymania odszkodowania należało w decyzji wskazać właściciela nieruchomości. Sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należało złożyć do depozytu sądowego, poza przypadkiem wymienionym w ust. 1, także wówczas, gdy osoba uprawniona odmawiała przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafiała na przeszkody prawne (art. 27 ust. 2). Suma odszkodowania złożona do depozytu sądowego przechodziła na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podjęły jej w ciągu 5 lat od dnia doręczenia im wezwania do odbioru ze wskazaniem skutków niepodjęcia (art. 27 ust. 3 powołanej ustawy). Przenosząc powyższą regulację prawną na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że decyzja wywłaszczeniowa w części dotyczącej odszkodowania nie spełnia podanych ustawowych wymogów. Decyzja ta nie wymienia imienia, nazwiska i adresów osób uprawnionych do otrzymania odszkodowania. Ponadto, w stanie faktycznym istniejącym w dniu jej wydania (przy istnieniu ustalonych zgodnie z prawem następców prawnych zmarłego jeszcze przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego właściciela przejmowanej nieruchomości), przyznanie odszkodowania nieustalonym (jak uznał organ wywłaszczeniowy) spadkobiercom po L. M. stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, gdyż stoi to w sprzeczności bezpośrednio z treścią przywołanych przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Oznacza to, że orzekające w niniejszym postępowaniu nadzorczym organy poczyniły błędne ustalenia co do prawidłowości kontrolowanego postępowania, w ramach którego została wydana decyzja wywłaszczeniowa oraz nie dokonały prawidłowej oceny prawnej okoliczności, w jakich doszło do wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości i ustalenia wysokości odszkodowania. W efekcie tych błędów niezasadnie organy orzekające uznały decyzję z dnia [...] listopada 1981 r. w części dotyczącej odszkodowania za zgodną z prawem, co szeroko wyjaśnił w uzasadnieniu wydanego w dniu 16 kwietnia 2010 r. orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny. W orzeczeniu tym Sąd stwierdził bowiem, że decyzja z dnia [...] listopada 1981 r. o wywłaszczeniu nie spełniała wymogów określonych w art. 23 ust. 1 pkt 4 oraz art. 24 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Decyzja ta nie wymienia bowiem imienia, nazwiska i adresów osób uprawnionych do otrzymania odszkodowania. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że nie zachodzi żadna wątpliwość co do tego, że decyzja Naczelnika Miasta R. z dnia [...] listopada 1981 r. w części dotyczącej wywłaszczenia, skierowana została do osoby nieżyjącej i obarczona jest kwalifikowaną wadą rażącego naruszenia prawa. Zauważył przy tym, że nie można dokonywać oceny decyzji z dnia [...] listopada 1981 r. w zakresie ustalenia odszkodowania na gruncie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, w oderwaniu od ustaleń dotyczących okoliczności, w jakich doszło do wywłaszczenia nieruchomości. Naczelnik Miasta R. w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu i jednocześnie odszkodowaniu posiadał bowiem wiedzę o tym, że L. M. nie może być podmiotem praw i obowiązków. Już samo wskazanie w tej decyzji, że odszkodowanie przysługuje nieustalonym spadkobiercom po zmarłym L. M. świadczy o wiedzy organu w tym zakresie. Nadto organ wywłaszczeniowy stwierdził w uzasadnieniu tej decyzji, że do umowy kupna-sprzedaży nie doszło, bowiem nie zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe po zmarłym właścicielu nieruchomości. Tymczasem postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym L. M. Sąd [...] wydał już w dniu [...] listopada 1972 r. Decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości podjęta natomiast została przez organ po 9 latach od dnia wydania tego postanowienia. Ocena tych okoliczności, na gruncie art. 156 § 1 kpa, została zaś całkowicie pominięta przez organ administracji publicznej, który dokonywał kontroli zgodności tej decyzji z prawem. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ze względu na skutki prawne inaczej oceniane musi być orzeczenie w decyzji wywłaszczeniowej, w okolicznościach niniejszej sprawy, odszkodowania na rzecz nieustalonych spadkobierców, a zupełnie inny skutek prawny wywołuje brak udziału strony czy uczestników w danym postępowaniu. Z tego względu ta druga okoliczność nie ma znaczenia w toku rozpatrywania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej i niecelowe jest powoływanie się na nią jako argument przemawiający za niemożnością stwierdzenia wystąpienia kwalifikowanej wady tej decyzji. Jak już wskazano wyżej w dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu L. M. nie żył, więc nie można było go wywłaszczyć, gdyż osoba nieżyjąca nie może być podmiotem praw. Skoro osobie nieżyjącej nie przysługują żadne prawa, to nie może ona być ich również pozbawiona. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą śmierci tej osoby. Oznacza to, że wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa. Przy czym zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany stwierdzić nieważność decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Stosownie jednak do treści art. 156 § 2 kpa nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 10 lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Zaznaczyć należy, że w niniejszej sprawie, jak potwierdził to Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powołanego orzeczenia, w zakresie wywłaszczenia nieruchomości zaszły nieodwracalne skutki prawne, gdyż przedmiotowy grunt jest obecnie własnością [...]. Zatem organ administracji publicznej nie ma kompetencji, aby na drodze postępowania administracyjnego uchylić skutki prawne zaistniałego po wywłaszczeniu zdarzenia w postaci nabycia własności nieruchomości przez [...] jako osobę prawną. Fakt ten stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności weryfikowanej decyzji, w wyniku czego należało stwierdzić, że decyzja w przedmiocie wywłaszczenia została wydana z naruszeniem prawa. Wobec powyższego Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. zasadnie uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. w części dotyczącej oceny legalności wywłaszczenia i w tym zakresie stwierdził, że decyzja Naczelnika Miasta R. z dnia [...] listopada 1981 r. została wydana z naruszeniem prawa. Jednak z uwagi na wskazane powyżej okoliczności sprawy nie można się zgodzić z uznaniem przez Ministra prawidłowości decyzji Wojewody [...] w pozostałej części, tj. w części dotyczącej odszkodowania. Należało zatem stwierdzić, że zaskarżona decyzja i decyzja Wojewody w zakresie oceny jej legalności dotyczącym odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość zapadły z naruszeniem art. 22, art. 23 ust. 1 pkt 4 i art. 24 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 7, art. 8, art. 107 § 3 kpa oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa, które to naruszenia mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Sąd orzekający uznał, że organy nie poczyniły właściwych ustaleń odnośnie występowania w rozpatrywanej sprawie przesłanek z art. 156 § 1 kpa, przez co nie wyjaśniły dokładnie sprawy i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ nadzoru, mając na względzie ocenę prawną zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2010 r. sygn. I OSK 839/09 oraz w niniejszym orzeczeniu powinien zebrać i przeanalizować całość dostępnych dokumentów i ewentualnie przeprowadzić inne dowody, które pozwolą na właściwą ocenę zasadności nie tylko wniosku skarżących, lecz pozwolą odpowiedzieć na pytanie, czy kwestionowana decyzja wywłaszczeniowa w części dotyczącej odszkodowania rzeczywiście nie jest dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa. Ponadto organ weźmie pod uwagę treść art. 107 § 3 kpa, stosownie do którego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Dodatkowo organ nadzoru dokona analizy treści znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy zwrotnego poświadczenia odbioru kwestionowanej decyzji wywłaszczeniowej (k-14) analizując znaczenie skreśleń dokonanych przez doręczyciela oraz znaczenie złożonego przez niego pod punktem 6 rewersu tego dokumentu podpisu z datą. Organ nadzoru dokona także oceny, czy znajdujący sie na awersie tego dokumentu podpis "J. M." bez podania daty dotyczy faktu doręczenia kwestionowanej decyzji, czy też jest on jedynie potwierdzeniem zgłoszenia doręczycielowi faktu śmierci adresata. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI