I SA/Wa 995/20

I SA/Wa 995/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-03-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-05-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Lenart
Łukasz Trochym /sprawozdawca/
Monika Sawa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 340/23 - Wyrok NSA z 2026-02-04
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), Protokolant referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2022 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Regionalnej we [...] sprawy ze skarg M. K., K. S., J. P. i K. S. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargi.
Uzasadnienie
Stan sprawy.
Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2020 r., nr [...] Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej jako "Komisja"), działając na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2018 r. poz. 2267, dalej jako "ustawa"), uchyliła w całości decyzję Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent/organ") z [...] lipca 2012 r., nr [...] i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia Prezydentowi.
Komisja wydała zaskarżoną decyzję w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Nieruchomość położona przy ul. [...] oznaczona dawniej hip. jako "[...]" pod numerem wykazu [...], o powierzchni całkowitej [...] ha [...] m2 znajdowała się w granicach administracyjnych Miasta [...], na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej jako "dekret"). Z parcelacji ww. nieruchomości hipotecznej pochodzi część nieruchomości o powierzchni [...] m2, która obecnie stanowi część działki ewidencyjnej nr [...], cześć działki ewidencyjnej nr [...] oraz część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...].
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...], Wydział [...] [...] z [...] listopada 1992 r., sygn. akt [...], wydanego w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po F. R. i H. R., spadek po F. R. zmarłym [...] października 1956 r., nabyli: żona H. R. z domu B. i wnuk K. R. po [...] części spadku każde z nich, natomiast spadek po H. R. zmarłej [...] listopada 1980 r. nabył wnuk K. R..
Wnioskiem z [...] sierpnia 2008 r. K. R. zwrócił się o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...] o pow. [...] ha [...] m2 pochodzącą z nieruchomości hipotecznej "[...]", rej hip. [...].
Decyzja odszkodowawcza.
Decyzją z [...] lipca 2012 r., nr [...] (dalej jako "decyzja odszkodowawcza"), Prezydent działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 4 pkt 9b1 art. 11 ust. 1, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 132 ust. la i 5 oraz art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku K. R., ustalił odszkodowanie w wysokości [...] zł za przejętą, dekretem część nieruchomości o powierzchni [...] m2, która obecnie stanowi część działki nr [...], cześć działki nr [...] oraz część działki nr [...] z obrębu [...] na rzecz: K. S. w wysokości [...] zł, J. P. w wysokości [...] zł, M. K. w wysokości [...] zł oraz K. S. [1] w wysokości [...] zł.
Prezydent ustalił na podstawie zgromadzonej dokumentacji, że pozostała część nieruchomości oznaczona hip. jako "[...]" wchodzi w skład obecnych działek nr [...], nr [...] oraz [...], z obrębu [...], stanowiących własność Skarbu Państwa. Zgodnie natomiast z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] czerwca 2005 r., L.dz. [...] przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność H. R. na mocy wniosku nr [...] z [...] marca 1944 r. Z kolei, aktem notarialnym z [...] stycznia 2011 r. Rep. [...] J. P. działający w imieniu własnym jako kupujący oraz w imieniu i na rzecz K. R., a także K. S. [1], K. S. [2] i M. K. zawarli umowę sprzedaży spadku i umowę o dział spadku. Na mocy tego aktu notarialnego K. S. [2] nabyła udział w [...] części spadku i nabyła część nieruchomości w postaci działek oznaczonych m.in. numerami hipotecznymi: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] – [...]; K. S. [1] nabyła udział w [...] części spadku i nabyła część nieruchomości w postaci działek oznaczonych m.in. numerami hipotecznymi: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]–[...]; M. K. nabyła udział w [...] części spadku i nabyła część nieruchomości w postaci działek oznaczonych m.in. numerami hipotecznymi: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] – [...]; oraz J. P. nabył udział w [...] części spadku i nabyła część nieruchomości w postaci działek oznaczonych m.in. numerami hipotecznymi: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] – [...].
Prezydent na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalił, że według ogólnego planu zabudowania [...] zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu [...] sierpnia 1931 r. pozostała część nieruchomości położonej przy ul. [...] oznaczona hip. jako "[...]" położona była w strefie [...], w której obowiązywała zabudowa zwarta o [...] kondygnacjach oraz [...]% powierzchni zabudowania. Powyższy plan zawierał wielkości maksymalne, a nie minimalne określone w danej strefie, jak również wysokość i gęstość zabudowań, których nie można było przekroczyć. W ocenie Prezydenta, powyższe wskazuje, że grunt przedmiotowej nieruchomości mógł być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne, a zatem nieruchomość spełnia pierwszy z warunków umożliwiających przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną.
W kwestii drugiej przesłanki tj. pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po dniu [...] kwietnia 1958 r. na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ reprywatyzacyjny ustalił, że pozostała część nieruchomości oznaczonej hipotecznie jako "[...]" położona przy ul. [...] o pow. [...] m2 stanowiąca własność Skarbu Państwa wchodzi w skład działki nr [...], [...] oraz [...] z obrębu [...]. Wskazał przy tym, że działka nr [...] z obrębu [...], w skład której wchodzi pozostała część nieruchomości oznaczonej hipotecznie jako "[...]" objęta została decyzją lokalizacyjną z [...] kwietnia 1949 r. i przeznaczona pod zielony oraz sportowy teren szkoły. Teren ten nie został zabudowany. Prezydent podniósł również, że zgodnie z opinią Naczelnika Wydziału [...] dla Dzielnicy [...] zawartą w piśmie z [...] lipca 2010 r., nr [...] na działce nr [...] z obrębu [...] realizowana jest zabudowa usługowo-mieszkaniowa z dwupoziomowym garażem na podstawie decyzji nr [...] z [...] września 2007 r, a inwestorem jest spółka [...]. Następnie wskazał, że działka nr [...] oraz działka nr [...] obrębu [...], w skład której wchodzi pozostała część nieruchomości oznaczonej hipotecznie jako "[...]" objęta została decyzją lokalizacyjną nr [...] z [...] lipca 1974 r. pod rozbudowę i modernizację [...] "[...]" oraz decyzją o lokalizacji inwestycji nr [...] z [...] stycznia 1975 r. wydaną przez Wydział [...] Urzędu Miasta [...] dla [...] "[...]" pod rozbudowę i modernizację istniejącego [...] "[...]". Zgodnie z kolei z opinią Naczelnika Wydziału [...] dla Dzielnicy [...] zawartą w piśmie z [...] lipca 2010 r., nr [...] na działce nr [...] z obrębu [...], zgodnie z decyzją nr [...] z [...] lutego 2005 r. zrealizowany został przez [...] S.A. budynek handlowy z parkingami naziemnymi, tablicą reklamową oraz zbiornikiem podziemnym wody przeciwpożarowym. Obiekt posiada decyzję nr [...] z [...] maja 2006 r. zezwalającą na użytkowanie. W ocenie Prezydenta, z powyższego wynika, że byli właściciele utracili faktyczną możliwość władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r., a zatem spełnione zostały obie przesłanki kwalifikujące nieruchomość do przyznania odszkodowania.
Końcowo Prezydent wyjaśnił, że określił wartość przedmiotowej części nieruchomości oznaczonej hip. jako "[...]" na kwotę [...] zł, na podstawie sporządzonego w dniu [...] kwietnia 2012 r. operatu szacunkowego.
Postępowanie oraz decyzja Komisji.
Pismem z [...] października 2018 r. Prokurator Prokuratury Regionalnej we [...] wniósł sprzeciw od ostatecznej decyzji odszkodowawczej organu.
Postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. Komisja wszczęła z urzędu postępowanie rozpoznawcze w sprawie nr [...] dotyczącej decyzji odszkodowawczej Prezydenta z [...] lipca 2012 r. Pismem z tego samego dnia Komisja zawiadomiła zainteresowane strony o wszczęciu postępowania rozpoznawczego. Zawiadomienie o wszczęciu ww. postępowania zostało ogłoszone w Biuletynie Informacji Publicznej w dniu [...] kwietnia 2019 r.
W dniu [...] grudnia 2019 r. Społeczna Rada przy Komisji wydała opinię w przedmiocie decyzji odszkodowawczej Prezydenta.
Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2020 r., nr [...] Komisja uchyliła w całości decyzję Prezydenta z [...] lipca 2012 r., nr [...] i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi reprywatyzacyjnemu. Decyzja Komisji została ogłoszona w Biuletynie Informacji Publicznej w dniu [...] lutego 2020 r.
Komisja wskazując, że podstawę ustalenia i wypłaty odszkodowania stanowił art. 215 ust. 2 u.g.n., zwróciła uwagę na następujące okoliczności.
Komisja podkreśliła, że obowiązkiem organu rozpoznającego wniosek o odszkodowanie było precyzyjne ustalenie poprzedniego właściciela nieruchomości objętej wnioskiem, tj. przed dniem wejścia w życie dekretu. Akt ten wszedł w życie w dniu 21 listopada 1945 r., a więc obowiązkiem organu było dokonanie ustalenia, czy osoba składająca wniosek była poprzednim właścicielem gruntu lub jego następcą prawnym na dzień [...] listopada 1945 r. W tym zaś zakresie – zdaniem Komisji - organ reprywatyzacyjny nie ustalił w niniejszej sprawie w sposób nie budzący wątpliwości istnienia i zakresu prawa własności do nieruchomości, podmiotu któremu prawo to przysługiwało, ale także wszelkich istotnych okoliczności, które mogły mieć wpływ na skuteczność wykonywanego prawa. Prezydent zaniechał zgromadzenia pełnego materiału dowodowego poprzestając w tym zakresie na niezweryfikowanych, fragmentarycznych informacjach, co skutkowało przyjęciem ustalenia, że stroną uprawnioną do przyznania odszkodowania są następcy prawni H. R.. Prezydent poprzestał jedynie na wskazaniu, że "Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydział [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr L.Dz. [...] tytuł własności nieruchomości zapisany był na imię H. R., na mocy wniosku nr [...] z dnia [...] marca 1944 r.". Organ pominął przy tym istotne treści przywołanego zaświadczenia, tj. sformułowanie wskazujące, że "(...) część przedmiotowej księgi hipotecznej uległa zniszczeniu, a na podstawie pozostałej części nie można określić czy zaginiona część zawierała wpisy i jakiej treści, wobec czego księgę hipoteczną należy uznać za zniszczoną w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych z dnia 6 lipca 1982 r. oraz nie można wydać zaświadczenia o treści księgi wieczystej". Jak zauważyła Komisja, już z pierwszego zdania przytoczonego zaświadczenia wprost wynika, że część księgi hipotecznej pod nazwą "[...]" inw. Nr [...] przeznaczona na wpisy w postaci wykazu hipotecznego tomów [...], [...], [...] i [...] uległa zniszczeniu, zaś na podstawie pozostałej części nie można określić czy część zaginiona zawierała wpisy i jakiej treści. W kolejnym akapicie wprost wskazano, iż księgę hipoteczną należy uznać za zniszczoną w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych z dnia 6 lipca 1982 r., i z uwagi na to, zaświadczenie o treści księgi nie może być wydane.
Ponadto Komisja zauważyła, że występuje rozbieżność nazwiska notariusza, jak również samej daty sporządzenia aktu notarialnego. W ww. zaświadczeniu wskazano, iż akt na podstawie którego H. R. nabyła prawa własności nieruchomości o pow. [...] ha [...] m2 ozn. jako "[...]" hip. [...], został "zdziałany [...] lipca 1942 roku za rep. [...] przed A. G. notariuszem w [...]". W tym przedmiocie Komisja podkreśliła, że zaświadczenie Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydział [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr L.Dz. [...] będące jedyną podstawą ustalenia faktycznego w decyzji Prezydenta nie wskazuje w sposób jednoznaczny okoliczności, że H. R. była poprzednią właścicielką nieruchomości objętej wnioskiem o odszkodowanie, w tym przede wszystkim w jakim zakresie. W ocenie Komisji, Prezydent opierając swoje ustalenia wyłącznie na ww. zaświadczeniu nie zebrał dostatecznej dokumentacji uprawniającej do przyjęcia takiego wniosku w sprawie, że H. R. była poprzednią właścicielką nieruchomości objętej wnioskiem. Analiza treści ww. zaświadczenia, zbioru dokumentacji akt księgi dawnej "[...]" hip. [...] oraz pozostałej dokumentacji zebranej w toku sprawy wskazuje, że zaginęła znaczna część dokumentacji ww. dawnej księgi hipotecznej, w tym przede wszystkim akt notarialny z [...] lipca 1942 r. nr rep. [...], na mocy którego H. R. nabyła własność przedmiotowej nieruchomości, plan złożony pod nr [...] do zbioru tomu [...] księgi oraz plan złożony pod nr [...] do zbioru dowodów tomu [...]. W takim przypadku, wobec niejasności treści przedmiotowego zaświadczenia, jak również braku samego aktu notarialnego, organ prowadzący postępowanie administracyjne winien zachować szczególną ostrożność przy ocenie prawa własności poprzedniego właściciela nieruchomości. Prezydent [...] w takiej sytuacji winien dążyć do zgromadzenia jak największej liczby innych źródeł dowodowych pozwalających na potwierdzenie lub weryfikację ustaleń, i dokonać także krytycznej jego weryfikacji. W uzasadnieniu kontrolowanej decyzji brak jest jakichkolwiek szerszych rozważań organu w tym zakresie, poprzestano przy tym wyłącznie na fragmentarycznym odesłaniu do treści zaświadczenia Sądu Rejonowego. Organ naruszył zatem zasadę bezpośredniości w prowadzeniu postępowania dowodowego, konstruując bowiem przedmiotowe ustalenie faktyczne nie oparł się na dowodzie o charakterze pierwotnym, lecz wykorzystał w tym celu dowód o charakterze pochodnym. Nie podejmował przy tym czynności umożliwiających bezpośrednie zetknięcie się z przedmiotowym wnioskiem. Zgodnie zaś z powołanym wyżej dokumentem: w treści wniosku nr [...] z [...] marca 1944 r. H. R. figurowała jako właścicielka gruntu o obszarze [...] ha [...] m2 wskazanego na planie złożonym pod nr [...] do zbioru dowodów tomu [...] tej księgi, a ponieważ grunt ten został rozparcelowany, zgodnie z planem złożonym pod nr [...] zbioru dowodów tomu [...], działki oznaczone na tymże planie miejskim numerami [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Komisja podkreśliła przy tym, że treść analizowanego zaświadczenia Sądu Rejonowego nie wskazuje w sposób precyzyjny okoliczności dobrowolnego odstąpienia przez H. R. Gminie Miasta [...] nieruchomości odchodzących pod regulację ulic [...] i [...] projektowanych, prostopadłych do ulicy [...], tj. gruntu o powierzchni [...] h [...] m2 oraz odchodzącego pod użyteczność publiczną placu o powierzchni [...] m2. Sformułowanie zaś zawarte w treści zaświadczenia: "Do działu [...] wykazu została zaprojektowana następująca treść: H. R. a/ co do gruntu o obszarze [...] ha [...] m2, odchodzącego pod regulacje ulic [...] i pięciu projektowanych w granicach określonych na planie złożonym pod nr [...] do zbioru dowodów tomu [...] tej księgi literami [...],[...],[...].[...].[...].[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]; b/ co do gruntu o obszarze [...] m2, odchodzącego na cele użyteczności publicznej, w granicach określonych na tymże planie [...],[...],[...],[...],[...],[...] [...],[...],[...],[...],[...]; c/ co do działek oznaczonych na tymże planie: nr [...] o obszarze [...] m2, nr [...] o obszarze [...] m2, nr [...] o obszarze [...] m2, nr [...] o obszarze [...] m2, nr [...] o obszarze [...] m2 i nr [...] o obszarze [...] m2" - jest zaś nieprecyzyjne i lakoniczne, przy czym nie oddaje istoty projektowanej w tym czasie treści wpisu. Prawidłowe odkodowanie tego zapisu analizowanego zaświadczenia następuje dopiero po zestawieniu tej treści z pełną treścią odpowiednich aktów notarialnych. Powyższe zaś czynności prawne zostały dokonane aktami notarialnymi z [...] lutego 1943 r. nr rep. [...] oraz [...] lutego 1943 r. nr repertorium [...] zeznanymi przed K. J.. Czynności te niewątpliwie miały miejsce przed datą sporządzenia wniosku z marca 1944 r. Ponadto wskazane akty notarialne znajdowały się w zbiorze dokumentów Sądu Rejonowego wystawiającego przedmiotowe zaświadczenie.
Dalej Komisja zaznaczyła, że zgodnie z treścią aktu notarialnego z [...] maja 1947 r. nr repertorium [...] sporządzonego przez notariusza W. R., H. R. i Z. U. oświadczyły, iż H. R. będąc właścicielką nieruchomości położonej w [...] na [...], urządzonej w księdze wieczystej [...]-[...],[...], [...]-[...], [...], [...], [...]-[...], [...]-[...] - [...], wydzielonej z księgi wieczystej "[...]", powiatu [...], z tej nieruchomości sprzedała Z. U. działkę gruntu niezabudowaną o powierzchni [...] m2, położoną w [...] przy ulicy [...], oznaczoną nr [...] i projektowanym nr hipotecznym [...]-[...] i że akt sprzedaży wymienionej działki został zawarty przez nie oświadczające w końcu lipca roku 1944, jednak nie pamiętają nazwiska notariusza, który akt ten sporządził, przy czym akt ten ujawniony został w pomienionej księdze wieczystej, lecz księga ta zaginęła w czasie ewakuacji hipoteki w roku 1944 i posiadane przez U. wypisy aktu kupna uległy spaleniu w czasie działań wojennych. Przedmiotowym aktem notarialnym ww. potwierdziły sprzedaż działki nr [...]-[...], o powierzchni [...] m2. Zestawienie zaś treści analizowanego zaświadczenia z treścią aktu notarialnego z [...] maja 1947 r. nr rep. [...] kreuje kolejne wątpliwości co do wiarygodności powołanego dokumentu, przede wszystkim w kontekście dokonania ustalenia przez organ okoliczności, iż H. R. była poprzednią właścicielką nieruchomości objętej wnioskiem o odszkodowanie. Komisja podkreśliła bowiem, że analizowane zaświadczenie Sądu Rejonowego opiera się na treści wniosku nr [...] z [...] marca 1944 r. W ocenie Komisji, budowanie ustalenia, że H. R. była poprzednią właścicielką na podstawie ww. wniosku jest niepewne i nieprecyzyjne - gdyż przedmiotowy dokument obliguje na datę odległą do dnia [...] listopada 1945 r. (tj. ostatniego dnia przed wejściem w życie dekretu). Ponad [...] roczna przerwa nie pozwala na jednoznaczne wykluczenie okoliczności, iż H. R. od dnia [...] marca 1944 r. do dnia [...] listopada 1945 r. nie dokonywała kolejnych rozporządzeń przedmiotowymi nieruchomościami. Tym bardziej mając na uwadze okoliczność, że H. R. w lipcu 1944 r. dokonała rozporządzenia nieruchomością hip. [...]-[...] na rzecz Z. U..
Ponadto, Komisja zwróciła uwagę na okoliczność, że w treści aktu notarialnego z [...] maja 1947 r. nr repertorium [...] H. R. i Z. U. nie wymieniają dawnych działek hipotecznych nr [...] i [...] jako wchodzących w skład własności H. R.. Natomiast w treści analizowanego zaświadczenia Sądu Rejonowego dawne działki hip. [...] i [...] zostały wymienione jako należące do H. R..
Komisja podkreśliła, że złożony w sprawie wniosek K. R. dotyczył odszkodowania za całą przedmiotową nieruchomość o obszarze [...] ha [...] m2, przy czym to organ podjął decyzję o rozbiciu jego rozpoznania na szereg kolejnych decyzji, a więc na wydaniu decyzji częściowych zgodnie z treścią art. 104 § 2 k.p.a. W uzasadnieniu zaś decyzji brak jakiejkolwiek argumentacji co do przyczyny zastosowania ww. normy. Organ nie wskazał zaś, ani nie wyjaśnił metodologii jaką przyjmował przy podziale na poszczególne decyzje rozpoznanie niniejszego wniosku o odszkodowanie.
W związku z powyższym Komisja stwierdziła, że ustalenia w opisanym wyżej zakresie kontrolowanej decyzji są nieprecyzyjne, niepełne i niejasne, a przy tym budzą uzasadnione wątpliwości, bowiem organ nie zetknął się ze wszystkimi istotnymi dokumentami sprawy w toku prowadzonego postępowania w sposób bezpośredni, jak również części z nich w ogóle nie zgromadził. Z tego względu koniecznym będzie usunięcie dostrzeżonych przez Komisję naruszeń przez organ przy ponownym rozpoznaniu wniosku o odszkodowanie. Opisane powyżej naruszenia, w ocenie Komisji, stanowią naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym jej ponowne rozpoznanie, bowiem miały one wpływ na wynik wydanego rozstrzygnięcia, gdyż ustalenia organu w tym zakresie kluczowej okoliczności sprawy, tj. następcy prawnego dawnej właścicielki nieruchomości są wysoce niepewne i budzą wątpliwości.
Komisja zarzuciła również Prezydentowi, że osnowa decyzji Prezydenta z [...] lipca 2012 r. została sformułowana w wysokim stopniu uogólnienia, co uniemożliwia odkodowanie za jakie konkretnie obszary dawnej nieruchomości hipotecznej "[...]" rej. hip. [...] Prezydent orzekł odszkodowanie w niniejszej sprawie. W tym zakresie bowiem organ wskazuje wyłącznie, że ustalił odszkodowanie za część nieruchomości o powierzchni [...] m2 położonej w [...] przy ul. [...] ozn. hip. jako "[...]", która obecnie stanowi części działki ewidencyjnej która obecnie stanowi część działek ewidencyjnej nr [...], nr [...] oraz nr [...] z obrębu [...]. Organ nie precyzuje przy tym w jakim konkretnie zakresie określony wyżej obszar powierzchni odpowiada konkretnej aktualnej działce ewidencyjnej. Komisja podkreśliła przy tym, że ogólnikowe wskazanie obszaru za jaki organ orzeka odszkodowanie w powiązaniu z wyliczeniem aktualnych działek ewidencyjnych jest wysoce niejasne i nieprecyzyjne. Powyższe zaś naruszenie powoduje niemożliwość precyzyjnego odtworzenia intencji organu co do obszaru za jaki orzekł odszkodowanie w niniejszej sprawie. Zdaniem Komisji, przedmiotową kwestię na obecnym etapie pozostaje zatem w sferze domniemań.
Komisja dokonując przy tym zestawienia wszystkich wydanych w sprawie decyzji dotyczących wniosku K. R. o odszkodowanie za nieruchomości przy ul. [...] ozn. hip. jako "[...]" we wzajemnym powiązaniu z materiałem dowodowym sprawy w tym m.in. opracowaniem geodezyjnym S. S. "[...]" - nr [...] ul. [...] i zaświadczeniem Wydziału [...] w m. [...] z 1943 r., opartego na planie sporządzonym przez mierniczego przysięgłego J. R. [...] grudnia 1942 r. L d.z. [...] przypuszcza, iż w przedmiotowym rozstrzygnięciu organ orzekł odszkodowanie za część terenów odchodzących pod regulację ulic [...] i [...] projektowanych, prostopadłych do ulicy [...], które były przedmiotem wspominanego aktu notarialnego z [...] lutego 1943 r. nr repertorium [...] sporządzonego przed notariuszem K. J.. Komisja dodała, że do wspomnianego opracowania geodezyjnego S. S. Prezydent w ogóle nie odniósł się w treści uzasadnienia wydanej decyzji, pomimo faktu, iż przedmiotowy dokument powstał z inicjatywy organu.
Niezależnie od powyższego Komisja wskazała, że pomimo zaginięcia aktu notarialnego z [...] lipca 1942 r. nr rep. [...], na podstawie zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji możliwym do ustalenia jest, że przedmiotowy akt notarialny został sporządzony przez [...] notariusza w [...] A. E.. Powyższe jest o tyle istotne, gdyż w takim przypadku nie jest wykluczona okoliczność, że na mocy obowiązującego prawa czynność prawna zeznana przed [...] notariuszem w okresie okupacji może okazać się nieważną w oparciu o przepisy Dekretu o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej z 6 czerwca 1945 r. (Dz. U. Nr 25, poz. 151, dalej: Dekret o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych). W noweli tego aktu dokonanej w dniu [...] kwietnia 1947 r. (Dz.U. Nr 32, poz. 144) wprowadzono unormowanie, że orzeczenia sądów [...] nakazujące wniesienie wpisów w księgach hipotecznych są ważne i rodzą skutki prawne, jeżeli nie zostały oparte na przepisach skierowanych przeciwko Państwu Polskiemu albo jego obywatelom lub na nieważnych orzeczeniach albo zarządzeniach sprzecznych z zasadami obowiązującego w Polsce porządku publicznego.
Komisja zauważyła, że ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że umowa kupna-sprzedaży przedmiotowego gruntu została zawarta w formie aktu notarialnego w dniu [...] lipca 1942 r. (nie jak wpisano w zaświadczeniu w dniu [...] lipca 1942 r.) przed A. E. (nie jak wpisano G.). Rozbieżności te powodują znaczne wątpliwości. Prowadzą również do uznania, że H. R. umowę dotyczącą kupna-sprzedaży przedmiotowego gruntu sporządzoną w formie aktu notarialnego mogła zawrzeć przed notariuszem [...] w [...], co budzi uzasadnione wątpliwości co do jej ważności w świetle treści art. 1 i ust. 2 Dekretu o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych. Komisja zwróciła przy tym uwagę na okoliczność, że ww. dokument sygnowany jest godłem [...], tj. wizerunkiem [...] ze [...] , ponadto opatrzony jest pieczęcią notariusza Dr. A. E. zawierającego także wizerunek symbolu [...]. Uzasadnione wątpliwości budzić musi transakcja zakupu nieruchomości dokonana przez H. R. z wysokimi przedstawicielami [...]. Trudno ją przy tym uznać za typową tego typu transakcję, dokonywaną przez przeciętnego obywatela Polski w okresie okupacji. W zakresie analizowanej transakcji kupna - sprzedaży nieruchomości zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, iż wskazana czynność prawna została oparta na przepisach skierowanych przeciwko Państwu Polskiemu. Komisja zaznaczyła jednocześnie, że ewentualne stwierdzenie nieważności umowy cywilnoprawnej pozostaje poza zakresem jej kompetencji. Dlatego też, działania Komisji sprowadzone zostały wyłącznie do zasygnalizowania organowi administracji konieczności podjęcia odpowiednich rozważań w tym zakresie, nie wykluczając konieczności skorzystania przez Prezydenta z posiadanego interesu prawnego do wniesienia powództwa na zasadach ogólnych do sądu powszechnego celem rozstrzygnięcia przez Sąd o ważności tego aktu z punktu widzenia regulacji Dekretu o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych.
W ocenie Komisji uzasadnione wątpliwości budzą także ustalenia organu poczynione w zakresie dotyczącym przesłanki przeznaczenia przedmiotowych działek pod budownictwo jednorodzinne. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego przez Prezydenta [...] w toku postępowania nie pozwala na jednoznaczne i precyzyjne ustalenie w jakiej określonej strefie planu rzeczywiście przedmiotowe działki się znajdują. Na poczynienie takich kategorycznych ustaleń nie pozwala bowiem materiał dowodowy zawarty w Teczce [...] ([...] segregator) i zawarta w nim dokumentacja m.in. na k. [...] - [...]. Pomimo faktu, że na k. [...] zawarto wykreślenie sporządzone przez geodetę A. R., Komisja zauważyła, że jest ono nieczytelne i nieprecyzyjne. Nadto w wykreśleniu tym nie zawarto wykreśleń dawnych działek hipotecznych, czy też chociażby współczesnych działek. W związku z powyższym niemożliwym jest w tym zakresie zweryfikowanie rzeczywistego położenia określonych działek w danej strefie w sposób precyzyjny. Komisja podkreśliła przy tym, że przedmiotowe wykreślenie dołączone do akt jako załącznik do pisma strony, należało ocenić jako dokument prywatny. Dokumenty prywatne zaś nie przesądzają o zgodności zawartych w nich twierdzeń ze stanem faktycznym. Ich wiarygodność zaś winna być oceniana tak samo, jak innych dowodów w sprawie, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Komisja zauważyła dodatkowo, że w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego Prezydent [...] zaniechał dokonania czynności w postaci dopuszczenia dowodu z opinii biegłego na opisaną wyżej okoliczność, która miała istotne znaczenie przy ustalaniu kolejnej kluczowej przesłanki niniejszej sprawy.
Mając zatem na uwadze ogólnikowość i niejasności przedmiotowego planu zabudowy z 1931 r., tj. brak możliwości precyzyjnego odniesienia go do przebiegu dawnych działek hipotecznych przez osobę nieposiadającą odpowiedniej wiedzy specjalistycznej – zasadnym było, zdaniem Komisji, powołanie biegłego specjalisty geodety na okoliczność sporządzenia precyzyjnego wykreślenia zawierającego wykreślenie granic dawnych działek hipotecznych na tym planie. Powyższych wątpliwości nie usuwa także analiza operatów szacunkowych.
Podsumowując Komisja stwierdziła, że w omawianym zakresie organ powinien uzupełnić materiał dowodowy sprawy o precyzyjne i czytelne wykreślenie biegłego specjalisty na przedmiotowym planie zabudowy, uwzględniające przy tym granice dawnych działek hipotecznych, powołanego zgodnie z regulacji określonymi w k.p.a. oraz na podstawie kompletnego materiału dowodowego winien dokonać stosownych ustaleń w sprawie, które następnie w sposób kompleksowy powinny zostać opisane w treści wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.
Następnie Komisja uznała, że Prezydent nie zbadał w sposób prawidłowy spełnienia drugiej z przesłanek wskazanych w art. 215 ust. 2 u.g.n., tj. pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ocenie Komisji uzasadnienie kontrolowanej decyzji Prezydenta w tym zakresie jest zbyt ogólnikowe i niejasne, przez co nie spełnia w tym zakresie wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Z uwagi na niejasności co do opisu przedmiotu postępowania (tj. obszaru za jaki orzeczono odszkodowanie), ustalenia Komisji zostały dokonane w ścisłym odniesieniu co do ustaleń poczynionych w określonym wątku uzasadnienia decyzji Prezydenta, tj. co do wprost wskazanych w tym zakresie przez organ zdarzeń faktycznych i użytych w tym zakresie sformułowań organu I instancji.
Komisja wyjaśniła w odniesieniu do decyzji lokalizacyjnej z [...] kwietnia 1949 r. należy zauważyć, iż w niniejszej sprawie zachodzi prawdopodobieństwo, że poprzednia właścicielka nieruchomości mogła utracić możliwość faktycznego władania co do przynajmniej jego części przed datą 5 kwietnia 1958 r. Komisja stwierdziła na podstawie analizy dokumentacji zawartej w skoroszycie ul. [...] - [...] oraz akt lokalizacyjnych dot. szkoły Teczka nr [...]. W tejże dokumentacji zawarto m.in. kartę rejestracji nieruchomości, na podstawie której możliwym jest do ustalenia, że w 1946 r. rozpoczęto użytkowanie przedmiotowego budynku, oraz, że na posesji stały trzy budynki wybudowane z funduszy państwowych (Akta lokalizacyjne dot. szkoły Teczka nr [...] k. [...]); pismo z [...] kwietnia 1949 r. informujące, że Wydział [...] Z.M. przekazuje teren położony przy ul. [...] oznaczony na szkicu literami [...],[...],[...],[...],[...] w zarząd i użytkowanie na czas do [...] grudnia 1955 r. Wydziałowi [...] z przeznaczeniem pod zielony i sportowy teren szkolny (Akta lokalizacyjne dot. szkoły Teczka nr [...] k. [...]). W ocenie Komisji, wskazana wyżej szkoła jak i zagospodarowany przez nią teren mógł w określonej części znajdować się w obszarze działek objętych niniejszym postępowaniem, niemniej jednak kwestia ta winna zostać wyjaśniona w toku postępowania przed organem reprywatyzacyjnym.
W zakresie decyzji lokalizacyjnej nr [...] z dnia [...] stycznia 1975 r. pod rozbudowę i modernizację [...] "[...]" Komisja wskazała, że ustaleniom Prezydenta w zakresie przesłanki utraty faktycznej możliwości władania przedmiotową działką przeczy dokumentacja zawarta w Aktach dot. nieruchomości przy ul. [...] w [...]użytkowanej przez [...] "[...]" 1950 - 1991 Teczka nr [...], bowiem z tej dokumentacji m.in. wynika okoliczność, że przedmiotowy teren był w obszarze zainteresowań ówczesnych władz państwowych już od wczesnych lata 50 - tych ubiegłego wieku, o czym świadczy m.in. szkic [...] z [...] sierpnia 1950 r. Zgodnie zaś z treścią zaświadczenia lokalizacyjnego nr [...] z [...] czerwca 1957 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] na podstawie uzgodnionej lokalizacji ogólnej pismo [...] z dnia [...] października 1956 r. znak [...] wyraziło zgodę na lokalizację szczegółową [...] na terenie położonym w [...] na [...] przy ul. [...] oznaczonym na załączonym szkicu nr [...] literami [...]-[...]-[...]-[...]-[...]. Na podstawie zaś szkicu nr [...] m.in. można ustalić, że realizacja inwestycji została przewidziana na lata 1956 - 1957.
Komisja podniosła, że decyzją z [...] czerwca 1957 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] nr [...] - [...] zaakceptowało wniosek [...] nr [...] w [...] o przekazanie w zarząd i użytkowanie gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] w granicach oznaczonych literami [...], [...]-[...]-[...]-[...] na szkicu sytuacyjnym [...] nr [...] stanowiącym załącznik do zaświadczenia lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] czerwca 1957 r. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że przedmiotowy teren został ww. lokalizacją wydaną na podstawie lokalizacji ogólnej [...]: Nr [...] z [...] października 1956 r. przewidziany dla [...] nr [...] pod [...]. Natomiast zgodnie z treścią protokołu zdawczo-odbiorczego Prezydium Rady Narodowej w [...] [...] z [...] listopada 1957 r. nieruchomość [...] położona przy ul. [...] w granicach oznaczonych literami [...]-[...]-[...]-[...]-[...] na szkicu sytuacyjnym [...] nr [...] stanowiącym załącznik do zaświadczenia lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] czerwca 1957 r., dot. decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...] nr [...] z [...] czerwca 1957 r. zezwoliło na objęcie w posiadanie nieruchomości w celu budowy wytwórni metalowej w wykonaniu powyższej decyzji przedstawiciel Prezydium Rady Narodowej w [...] przekazał przedstawicielom [...] nr [...] przejął w posiadanie niezabudowany teren nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] w granicach oznaczonych literami [...]-[...]-[...]-[...]-[...] szkicu sytuacyjnym [...] nr. [...] stanowiącym załącznik do zaświadczenia lokalizacyjnego nr [...] stanowiącym załącznik do zaświadczenia lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] czerwca 1957 r. Ponadto organ dokonał odesłania do treści pisma Naczelnika Wydziału [...] dla Dzielnicy [...] zawartą w piśmie z [...] lipca 2010 r., znak: [...] informującego, że na nieruchomości nr hip. [...]-[...][...] realizowana jest zabudowa usługowo - mieszkaniowa z dwupoziomowym garażem na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] września 2007 r. Inwestorem jest [...].
Na podstawie analizy akt sprawy Komisja stwierdziła, że Prezydent nie jest uprawniony do oddelegowywania kluczowego ustalenia w sprawie do treści pisma innej jednostki organizacyjnej, gdyż stanowi to naruszenie reguł zbierania dowodów jak i prowadzenia postępowania wyjaśniającego w postępowaniu administracyjnym, tj. kolejne już stwierdzone naruszenie zasady bezpośredniości. Ponadto w zgromadzonym przez Prezydenta materiale dowodowym brak jest dokumentów wskazujących na możliwość faktycznego władania nieruchomością przez H. R. przed dniem [...] kwietnia 1958 r. W przedmiotowej sprawie organ nie podjął żadnych czynności w celu ustalenia, co działo się z nieruchomością przed [...]kwietnia 1958 r., chociaż organ posiadał w tym zakresie dokumentację wymagającą poświęcenia szerszej uwagi i ewentualnego uzupełnienia. Prezydent zaniechał również analizy rzeczywistej daty pozbawienia poprzednich właścicieli faktycznej możliwości władania nieruchomością gruntową. W szczególności zaś nie poczynił kategorycznych ustaleń w zakresie spełnienia przez poprzedniego właściciela przesłanki pozbawienia faktycznej możliwości władania.
W ocenie Komisji, w kontrolowanej decyzji odszkodowawczej Prezydenta część ustaleń faktycznych poczynionych przez organ budzi uzasadnione wątpliwości, co świadczy o braku ich wszechstronnego wyjaśnienia. Ponadto organ nie wyjaśnił przyczyn, które spowodowały wydanie decyzji częściowej, jak również nie wskazał wytycznych co do dalszego rozpoznania wniosku. Uzasadnienie wydanej decyzji przy tym nie wyjaśnia wszystkich występujących w sprawie wątpliwości, dlatego też nie spełnia kryteriów określonych w treści art. 104 § 2 i 107 § 3 k.p.a.
Podsumowując Komisja stwierdziła, że kontrolowana decyzja odszkodowawcza Prezydenta została wydana w oparciu o budzące wątpliwości i niezupełne ustalenia w zakresie stanu faktycznego, w szczególności z uwagi na brak ustalenia istnienia i zakresu prawa własności do nieruchomości, podmiotu któremu to prawo przysługiwało, występujących wątpliwości co sposobu ustalenia przeznaczenia nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne oraz ustalenia rzeczywistego momentu utraty przez poprzedniego właściciela faktycznej możliwości władania nieruchomością gruntową. Nadto organ naruszył, zdaniem Komisji, liczne reguły i zasady prowadzenia postępowania dowodowego, w m.in. zasadę bezpośredniości jak i zakaz zastępowania opinii biegłego prywatnymi wyjaśnieniami strony postępowania.
Wobec powyższych wadliwości Komisja uznała, że decyzja Prezydenta podlega uchyleniu w całości i przekazaniu do jej ponownego rozpoznania.
Zarzuty podniesione w skargach.
Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Komisji z [...] lutego 2020 r., nr [...] wywiedli:
1) K. S. [1] oraz J. P., reprezentowani przez radcę prawnego M. K. (w zakresie całości decyzji – skarga zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 968/20);
2) M. K. oraz K. S. [2] (w zakresie całości decyzji – skarga zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 995/20).
K. S. [1] oraz J. P. w swojej skardze z [...] marca 2020 r. podnieśli zarzuty naruszenia:
1) art. 30 ust. 1 pkt 4a w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy w zw. z art. 215 ust. 2 u.g.n. poprzez uchylenie w całości decyzji odszkodowawczej w następstwie błędnego, bezzasadnego i naruszającego art. 7, art. 75 § 1, art. 76, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 84 k.p.a. uznania, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w wyniku:
a) oparcia rozstrzygnięcia o budzące wątpliwości i niezupełne ustalenia w zakresie stanu faktycznego, w szczególności z uwagi na brak ustalenia istnienia i zakresu prawa własności do nieruchomości, w tym także wszelkich okoliczności oraz ustalenia momentu utraty przez poprzedniego właściciela faktycznej możliwości władania nieruchomością gruntową, podczas gdy z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób jednoznaczny wynika: (i) następstwo prawne Skarżących, zwłaszcza ważność i skuteczność umowy sprzedaży nieruchomości zawartej w dniu [...] lipca 1942 r. przed notariuszem A. E. (Rep. [...]), (ii) fakt pozbawienia byłej właścicielki H. R. faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu [...]kwietnia 1958 r., a także (iii) fakt niezawarcia umowy darowizny, na mocy której H. R., zgodnie z oświadczeniem złożonym w dniu [...] lutego 1943 r. przed notariuszem K. J. (Rep. [...]), miała przekazać nieodpłatnie Gminie [...] grunt o powierzchni [...] ha [...] m2 pod regulację ulicy [...] i [...] projektowanych, prostopadłych do niej, wskutek braku przyjęcia darowizny przez Gminę [...];
b) braku sprecyzowania, w jakim zakresie część dawnej nieruchomości, położonej w [...] przy ulicy [...], oznaczonej jako "[...]" (dalej "[...]"), o powierzchni [...] m2, stanowiąca obecnie część działki ewidencyjnej nr [...], nr [...] i nr [...] z obrębu [...], odpowiada konkretnym aktualnym działkom ewidencyjnym, podczas gdy Prezydent, wydając decyzję reprywatyzacyjną, opierał się na operatach synchronizacyjnych sporządzonych przez biegłych geodetów uprawnionych, w następstwie czego ustalił i przyznał odszkodowanie za część nieruchomości, tj. grunt o łącznej powierzchni [...] m2; a zatem nie był obowiązany do wskazania w decyzji, jakim częściom obecnych konkretnych działek ewidencyjnych odpowiada opisywana część nieruchomości o powierzchni [...] m2, gdyż taka okoliczność pozostawałaby bez znaczenia dla określenia przedmiotu odszkodowania; a nadto ww. informacje wynikały z treści uzasadnienia decyzji i w świetle przebiegu postępowania o przyznanie odszkodowania za nieruchomość oraz zgromadzonych w jego toku dowodów, były one dla adresatów decyzji oczywiste;
c) braku udowodnienia, iż H. R. w dniu [...] listopada 1945 r. była właścicielką nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] na skutek zaniechania zebrania przez Prezydenta wystarczającej dokumentacji w postaci umów cywilnoprawnych oraz planów geodezyjnych oraz przeprowadzenia stosownego postępowania dowodowego, uprawniających do przyjęcia takiego wniosku, a oparcie ustaleń wyłącznie na dokumencie urzędowym w postaci zaświadczenia z księgi hipotecznej dawnej nieruchomości "[...]", podczas gdy w granicach swojej kognicji Prezydent nie był uprawniony do gromadzenia i oceny materiału dowodowego w postaci umów cywilnoprawnych oraz planów geodezyjnych, a następnie przeprowadzenia stosownego postępowania dowodowego celem ewentualnego obalenia prawdziwości wiarygodności (prawdziwości) wpisu ujawnionemu w zaświadczeniu Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] czerwca 2005 r., (Ldz. [...]), stosownie do art. 20 oraz 22 Prawa o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hypotekach w mieysce tytułu XVIII księgi III kodexu cywilnego (Dz.P. K.P. 1818.5.21.295 ze zm.; dalej "Prawo hipoteczne z 1818 r.") w zw. z art. XXX dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe prawo o księgach wieczystych (Dz.U. Nr 57, poz. 321);
d) braku precyzyjnego ustalenia, w jakiej określonej strefie Ogólnego Planu Zabudowania [...], zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu [...] sierpnia 1931 r., znajdowała się część Nieruchomości o powierzchni [...] m2, stanowiąca obecnie część działki ewidencyjnej nr [...], nr [...] i nr [...] z obrębu [...], podczas ody Prezydent w sposób dokładny ustalił, że nieruchomość przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, ponieważ ww. plan wyznaczał wartości maksymalne, a nie minimalne, w związku z czym bez względu na to, czy omawiana część nieruchomości o powierzchni [...] m2, stanowiąca obecnie część działki ewidencyjnej nr [...], nr [...] i nr [...] z obrębu [...], znajdowała się w strefie zabudowy "rozproszonej" czy też "luźnej lub grupowej", bezsprzecznia mogła być zabudowana budynkiem mieszkalnym dla jednej rodziny;
e) braku dopuszczenia i przeprowadzenia z urzędu dowodu z opinii biegłego geodety i oparcie się na opinii prywatnej, tj. wykreśleniu geodety uprawnionego A. R., podczas gdy zgodnie z art. 84 § 1 k.p.a. zasięgnięcie opinii biegłego w postępowaniu administracyjnym ma charakter fakultatywny, na co wskazuje zwrot "może" użyty w tym przepisie, a także fakt, że postępowanie było prowadzone przez pracowników wyspecjalizowanej jednostki Urzędu [...] - [...], posiadających odpowiednie kwalifikacje i wiedzę w przedmiocie oceny dokumentów niezbędnych do oceny przesłanek z art. 215 ust. 2 u.g.n., w związku z czym można by rozważyć obowiązek Prezydenta do zasięgnięcia opinii biegłego z urzędu jedynie wówczas, jeżeli powziąłby wątpliwości co do poprawności, czy też rzetelności opinii uprawnionego geodety przedstawionej przez stronę, a więc w razie kwestionowania wiarygodności dokumentu prywatnego, co nie miało miejsca w kontrolowanym postępowaniu;
a zatem w wyniku postępowania rozpoznawczego, w myśl art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy, Komisja powinna była wydać decyzję utrzymującą decyzję reprywatyzacją w mocy, gdyż brak było przesłanek do wydania decyzji kasatoryjnej;
2) art. 1 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. IMr 25, poz. 151 ze zm.; dalej "Dekret o mocy obowiązującej") poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że umowa sprzedaży nieruchomości zawarta w dniu [...] lipca 1942 r. przed notariuszem A. E. (Rep. [...]), na mocy której H. R. nabyła własność nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako "[...]", jest nieważna, podczas gdy przedmiotowy akt notarialny nie został wydany na przepisach skierowanych przeciwko Państwu Polskiemu lub jego obywatelom, czy też nieważnych orzeczeniach sądowych lub też na innych orzeczeniach lub zarządzeniach sprzecznych z zasadami obowiązującego w Polsce porządku publicznego, w związku z czym akt ten jest ważny i wywołuje skutki prawne;
3) art. 3 ust. 2 i 3 ustawy w zw. art. 2 § 1 k.p.c. oraz art. 365 § 1 k.p.c. poprzez uzurpowanie sobie przez Komisję (organ administracji publicznej) prawa do oceny prawomocnego postanowienia Wydziału [...] Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] marca 1944 r. (Ldz. [...]), na podstawie którego H. R. została wpisana jako właścicielka dawnej nieruchomości położonej przy w [...] ul. [...], oznaczonej jako "[...]", a także ważności czynności cywilnoprawnej - umowy sprzedaży nieruchomości zawartej w dniu [...] lipca 1942 r. przed notariuszem A. E. (Rep. [...]), będącej podstawą wpisu do księgi hipotecznej 1750, podczas gdy do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne oraz Sąd Najwyższy, a obowiązkiem organów administracji jest respektowanie prawomocnych orzeczeń sądów cywilnych;
4) art. 29 ust. 2 ustawy w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. poprzez przedstawienie Prezydentowi sprzecznych z obowiązującym prawem zapatrywań w zakresie możliwości i obowiązku organu administracji do oceny lub kwestionowania prawomocnego orzeczenia sądu cywilnego oraz konstytutywnego wpisu tytułu własności nieruchomości do księgi hipotecznej [...], objętego rękojmią wiary publicznej, niepodlegającego żadnemu zarzutowi i w konsekwencji wskazanie Prezydentowi [...] (organowi administracji) wytycznych, których w ramach swoich kompetencji, nie będzie mógł on zrealizować;
5) art. 7, art. 77 oraz art. 81a § 1 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie na niekorzyść strony - Skarżących niedających się usunąć wątpliwości co do daty utraty przez H. R. możliwości faktycznego władania dawną nieruchomością położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną jako "[...]", w szczególności w zakresie gruntu stanowiącego obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] i nr [...] z obrębu [...], i bezpodstawne ustalenie, że mogło to nastąpić przed dniem 5 kwietnia 1958 r., czego następstwem było uchylenie decyzji reprywatyzacyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Prezydentowi, podczas gdy w niniejszej sprawie nie było możliwości uzyskania dowodu kategorycznie rozstrzygającego powyższe okoliczności, zwłaszcza w sytuacji braku zdjęć lotniczych z 1958 r.;
6) art. 29 ust. 2 ustawy w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy poprzez uchylenie w całości decyzji organu mimo braku wykazania, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, zwłaszcza że Komisja nie wskazała Prezydentowi żadnych nowych okoliczności, które powinien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, tj. takich które nie wynikają wprost z zebranego przez ten organ materiału dowodowego oraz które nie zostały ustalone i poddane merytorycznej ocenie w toku postępowania prowadzonego na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n., w związku z czym ewentualne ponowne rozpatrzenie sprawy może polegać wyłącznie na przeprowadzeniu przez Prezydenta analizy już zgromadzonego i wszechstronnie zbadanego materiału dowodowego, ergo prowadzić do tych samych co uprzednio wniosków;
7) art. 6 w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez dokonywanie nieuprawnionej, życzeniowej wykładni przepisów obowiązującego prawa, skrajnie odmiennej od popartej orzecznictwem sądów administracyjnych praktyki organów w dacie wydania decyzji reprywatyzacyjnej, podczas gdy obowiązkiem Komisji było prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej, odpowiadający zasadzie proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, a także wyjaśnienie stronom zasadności przesłanek, którymi kierowała się przy załatwieniu sprawy, czego Komisja nie uczyniła.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, K. S. [1] oraz J. P. wnieśli o uchylenie decyzji Komisji w całości oraz umorzenie postępowania w całości, ewentualnie uchylenie decyzji Komisji w całości oraz przekazanie sprawy Komisji do ponownego rozpoznania. Wnieśli także o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżący wnieśli także o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z licznych dokumentów załączonych do skargi na okoliczności w niej wskazane (na okoliczność uprawdopodobnienia wyrządzenia znacznej szkody poprzez wydanie zaskarżonej decyzji Komisji).
M. K. oraz K. S. [2] w swojej skardze z [...] kwietnia 2020 r. podnieśli zarzuty naruszenia:
1) art. 38 ust. 1 ustawy w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 8 § 1, art. 9 i 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 2 i 3 ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych, poprzez pominięcie jako strony postępowania K. R. - spadkobiercy dawnej właścicielki nieruchomości, mimo że był on uczestnikiem postępowania reprywatyzacyjnego;
2) art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuzasadnione kwestionowanie istnienia i zakresu prawa własności H. R. do nieruchomości przy ul. [...];
3) art. 215 ust. 2 u.g.n. oraz art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie sprawy i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz dokonanie dowolnej, nie zaś swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez błędne uznanie, że Prezydent nie ustalił daty faktycznej utraty władania nieruchomością przez byłego właściciela i że nastąpiła ona przed 5 kwietnia 1958 roku;
4) art. 215 ust. 2 u.g.n. oraz art. 7 k.p.a., z art. 77 k.p.a., 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie sprawy i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz dokonanie dowolnej, nie zaś swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez błędne uznanie, że Prezydent nie ustalił w sposób prawidłowy przesłanki planistycznej pozwalającej na przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną;
5) art. 104 § 3 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że Prezydent naruszył przepisy postępowania wydając decyzję częściową w sprawie;
6) art. 6, 7, 8 k.p.a. oraz art. 29 ust. 1 pkt 3 oraz art 30 ust. 1 pkt 4, 4b, 5 i 6 ustawy zw. z art. 16 § 1 i 3 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że do wydania decyzji reprywatyzacyjnej przez Prezydenta doszło z rażącym naruszeniem prawa i w związku z tym zachodzą przesłanki do jej uchylenia;
7) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania przez Komisję w sposób sprzeczny z zasadą budowania zaufania obywateli do władzy publicznej i równego traktowania. Komisja uchyliła decyzję Prezydenta wydaną na rzecz skarżącej nie wszczynając nawet postępowania wyjaśniającego odnośnie do tożsamej decyzji Prezydenta wydanej na rzecz innych osób;
8) art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania przez Komisję w sposób sprzeczny z zasadą obiektywizmu, bezstronności i równego traktowania. Komisja z góry przesądziła o przestępczej działalności prowadzonej przez skarżącą co wyklucza prowadzenie postępowania zgodnie z zasadą obiektywizmu i równego traktowania.
Mając na uwadze powyższe M. K. oraz K. S. [2] wniosły o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie tej decyzji oraz zasądzenie na rzecz Skarżących kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargi Komisja wniosła o ich odrzucenie z powodu przedwczesnego wniesienia, ewentualnie oddalenie.
Miasto [...] pismem z [...] marca 2020 r. złożyło wniosek o uzupełnienie rozstrzygnięcia decyzji Komisji z [...] lutego 2020 r. o orzeczenie w zakresie obowiązku zwrotu, na rzecz Miasta [...], równowartości nienależnego świadczenia, odpowiadającego kwocie odszkodowania ustalonego i wypłaconego na podstawie decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta z [...] lipca 2012 r.
Pismem z [...] kwietnia 2020 r., przed rozpoznaniem przez Komisję powyżej opisanego wniosku, Miasto [...] złożyło skargę na decyzję Komisji, w części dotyczącej wybranych fragmentów jej uzasadnienia (skarga zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 985/20).
Postanowieniem z [...] maja 2020 r. Komisja odmówiła uzupełnienia opisanej wyżej decyzji w zakresie orzeczenia o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia przez beneficjentów decyzji Prezydenta z [...] lipca 2012 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 2 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 968/20, odrzucił skargę K. S. [1] i J. P..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 2 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 985/20, odrzucił skargę Miasta [...].
Pismem z [...] lipca 2020 r. radca prawny A. S. - pełnomocnik K. S. [1] i J. P., wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Komisji z [...] lutego 2020 r., dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do pisma na okoliczności w nim wskazane (na okoliczność uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi) oraz złożył skargę z [...] lipca 2020 r. na decyzję Komisji z [...] lutego 2020 r. (tożsama ze skargą K. S. [1] oraz J. P. z [...] marca 2020 r.).
Pismem z [...] sierpnia 2020 r. radca prawny A. S. - pełnomocnik K. S. [1] i J. P., wniósł o reasumpcję zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I WSA w Warszawie z 12 maja 2020 r. i odmowę uznania Miasta [...] za uczestnika postępowania na prawach strony oraz o stwierdzenie nieważności ww. postanowienia Komisji z [...] maja 2020 r.
Pismem z [...] kwietnia 2021 r. udział w postępowaniu o sygn. akt I SA/Wa 995/20 zgłosił Prokurator Prokuratury Regionalnej we [...].
Postanowieniem z 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 795/21, Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną K. S. [1] i J. P. (pkt 1 wyroku), oraz oddalił skargę kasacyjną Miasta [...] (pkt 2 wyroku) od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 985/20. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający przedmiotową skargę kasacyjną uznał, że wniesienie przez [...] skargi, w terminie wynikającym z daty doręczenia [...] decyzji Komisji z [...] lutego 2020 r., w sytuacji wniesienia przez [...] żądania uzupełnienia tej decyzji, oznaczało jej wniesienie przedwcześnie, albowiem termin na wniesienie skargi uległ przesunięciu. NSA wyjaśnił następnie, że wydanie postanowienia z [...] maja 2020 r. o odmowie uzupełnienia decyzji Komisji z [...] lutego 2020 r. spowodowało, że zgodnie z art. 111 § 2 k.p.a., dopiero z chwilą ogłoszenia tego postanowienia rozpoczął bieg termin do wniesienia skargi na decyzję z [...] lutego 2020 r. dla [...], które wniosło o jej uzupełnienie. Skoro skarga z [...] kwietnia 2020 r. na decyzję z [...] lutego 2020 r. została wniesiona przed wydaniem przez Komisję postanowienia z [...] maja 2020 r. w kwestii wniosku o uzupełnienie powyższej decyzji, oznacza to, że wniesiona została przed rozpoczęciem biegu terminu do jej wniesienia. Skargi wniesione przed rozpoczęciem terminu do ich wniesienia są bowiem skargami przedwczesnymi – i podlegają odrzuceniu jako niedopuszczalne, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.
Postanowieniem z 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 599/21, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 968/20. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający przedmiotową skargę kasacyjną uznał, że wniesienie przez K. S. [1] oraz J. P. skargi, w terminie wynikającym z ogłoszenia decyzji Komisji z [...] lutego 2020 r., w sytuacji wniesienia przez [...] żądania uzupełnienia tej decyzji, nie oznaczało jej wniesienia przedwcześnie. Strona, która wniosła skargę na decyzję zgodnie z zawartym w niej pouczeniem ma bowiem prawo oczekiwać, że jej skardze zostanie nadany bieg, a sprawa będzie podlegać całościowemu rozpoznaniu przez sąd administracyjny. Wniesienie przez jedną stronę postępowania wniosku o uzupełnienie decyzji nie pozbawia wniesionego skutecznie przez inną stronę postępowania środka odwoławczego (skargi) bytu prawnego, nie likwiduje go, nie niweczy skutku prawnego w postaci zaskarżenia decyzji. Tym samym, Sąd I instancji błędnie przyjął, że wydanie postanowienia z [...] maja 2020 r. o odmowie uzupełnienia decyzji Komisji spowodowało, że zgodnie z art. 111 § 2 k.p.a., dopiero z chwilą jego ogłoszenia rozpoczął bieg termin do wniesienia skargi na decyzję Komisji z [...] lutego 2020 r. dla wszystkich stron postępowania przed Komisją, również tych, które nie wniosły o jej uzupełnienie. W istocie zaś skarga złożona przez skarżących, wniesiona została w terminie do wniesienia skargi na decyzję Komisji z [...] lutego 2020 r. Zatem brak było podstaw do wydania przez Sąd I instancji postanowienia o odrzuceniu skargi skarżących na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a.
Pismem z [...] lipca 2021 r. udział w postępowaniu o sygn. akt I SA/Wa 968/20 zgłosił Prokurator Prokuratury Regionalnej we [...].
Postanowieniem z [...] września 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1622/21 (nowa sygnatura akt sprawy dotychczas prowadzonej pod sygnaturą I SA/Wa 968/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek K. S. [1] i J. P. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.
Również postanowieniem z 2 września 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1622/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek K. S. [1] i J. P. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z 12 stycznia 2022 r., na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a., Sąd postanowił sprawy o sygn. akt I SA/Wa 995/20 oraz I SA/Wa 1622/21 połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić pod sygn. akt I SA/Wa 995/20.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z [...] lutego 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie w trybie art. 15zzs4 ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), o czym strony zostały powiadomione.
Po rozpatrzeniu wniosku [...] w [...], zawartego w piśmie [...] marca 2022 r., postanowieniem z [...] marca 2022 r., Sąd dopuścił do udziału w sprawie [...] w [...].
Pismem z [...] marca 2022 r. pełnomocnik skarżących K. S. [1] i J. P. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do niniejszej pisma.
Pismem z [...] marca 2022 r. Komisja przedstawiła dodatkowe stanowisko w sprawie.
W trakcie rozprawy w dniu [...] marca 2022 r. uczestnicy postępowania: [...] w [...] – wniosło o oddalenie skarg; Miasto [...] – skargi beneficjentów pozostawiło do uznania Sądu. Z kolei Prokurator wniósł o oddalenie skarg. Sąd postanowił także dopuścić dowód z dokumentów złożonych przy piśmie z [...] marca 2022 r. na okoliczność ustalenia zakresu prawa własności H. R..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Rozpoznając niniejszą sprawę według powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że obie skargi (K. S. [1] i J. P. oraz M. K. i K. S. [2]) nie zasługują na uwzględnienie, aczkolwiek niektóre ze sformułowanych w skargach zarzuty Sąd podzielił.
Przede wszystkim Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem Komisji dotyczącym odrzucenia obu powyższych skarg. Wskazać bowiem należy, że zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 599/21, którym Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest związany na mocy art. 190 p.p.s.a., wniesienie przez jedną stronę postępowania wniosku o uzupełnienie decyzji (w tym przypadku Miasto [...]) nie pozbawia wniesionej skargi przez inne strony postępowania (w tym przypadku K. S. [1] i J. P. oraz M. K. i K. S. [2]) jej bytu prawnego, co oznacza tym samym, że nie niweczy skutku prawnego w postaci skutecznego zaskarżenia decyzji (w tym przypadku Komisji).
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji Komisji stanowiły przepisy ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich (Dz. U. z 2018 r. poz. 2267). Ustawa ta ma na celu usuwanie skutków prawnych decyzji dotyczących nieruchomości dekretowych wydanych z naruszeniem prawa. Zadaniem Komisji jest wyjaśnianie nieprawidłowości i uchybień w działalności organów i osób prowadzących postępowania w przedmiocie wydawania decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...] oraz występowanie do właściwych organów w razie stwierdzenia w toku postępowania przed Komisją istnienia okoliczności sprzyjających wydawaniu decyzji reprywatyzacyjnych (w tym także decyzji odszkodowawczych – vide: art. 2 pkt 3 lit. c ustawy) z naruszeniem prawa lub popełnianiu przestępstw bądź utrudniających ich ujawnianie (art. 3 ust. 2 ustawy). Oznacza to, że Komisja powinna ocenić decyzję reprywatyzacyjną pod kątem ewentualnych naruszeń prawa przy jej wydawaniu. Ustawodawca przyznał Komisji m.in. prawo do orzekania o niezgodności z prawem decyzji reprywatyzacyjnych czy stwierdzania ich nieważności. Komisja jest bowiem organem administracji publicznej stojącym na straży interesu publicznego, w zakresie postępowań w przedmiocie wydania decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich (art. 3 pkt 3 ustawy). Przy czym pamiętać należy, że postępowanie przed Komisją jest nadzwyczajnym postępowaniem kontrolnym (nadzorczym), a przepisy tej ustawy stanowią lex specialis w stosunku do przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawodawca mocą ustawy szczególnej ustanowił więc Komisję jako organ specjalny do kontroli legalności decyzji reprywatyzacyjnych wydawanych w oparciu o przepisy dekretu, a w art. 30 zawarł przepisy określające przesłanki wadliwości decyzji dekretowych.
Przepis art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy pozwala na uchylenie decyzji reprywatyzacyjnej w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi, który wydał ostateczną decyzję reprywatyzacyjną, jeżeli decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Z kolei w art. 30 ust. 1 pkt 1-8 ustawy wskazano przesłanki pozwalające na wydanie przez Komisję decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2-4, w tym gdy stwierdzono inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności jeżeli stroną postępowania o wydanie decyzji reprywatyzacyjnej była osoba, która nie była osobą uprawnioną w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu, osobę uprawnioną reprezentował kurator ustanowiony dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, a nie było podstaw do jego ustanowienia, ustanowiono kuratora spadku działającego w imieniu osoby nieżyjącej lub z naruszeniem przepisów o dziedziczeniu, w tym przepisów dotyczących dziedziczenia spadków wakujących lub nieobjętych, lub stwierdzono naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 4a).
W niniejszej sprawie Komisja, jako podstawę rozstrzygnięcia, wskazała art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy. Na tej podstawie Komisja uchyliła decyzję odszkodowawczą Prezydenta w całości i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi. Powodem takiego rozstrzygnięcia było w szczególności uznanie, że decyzja odszkodowawcza została wydana:
1) pomimo braku ustalenia ponad wszelką wątpliwość poprzedniego właściciela nieruchomości objętej wnioskiem, tj. przed dniem wejścia w życie dekretu, co skutkuje tym uznaniem, że wątpliwym jest uprawnienie następców prawnych H. R. do żądania odszkodowania;
2) bez rozstrzygnięcia o całości żądania objętego wnioskiem K. R., czyli w zakresie odszkodowania za całą nieruchomość "[...]" o obszarze [...] ha [...] m2, lecz jedynie co do jego części, a więc poprzez wydanie decyzji częściowych;
3) bez precyzyjnego sformułowania osnowy decyzji co uniemożliwia ustalenia za jaki konkretnie obszar dawnej nieruchomości hipotecznej "[...]" rej. hip. [...] Prezydent przyznał odszkodowanie;
4) pomimo tego, że materiał dowodowy zgromadzony przez Prezydenta w toku postępowania nie pozwalał na jednoznaczne ustalenie w jakiej określonej strefie ogólnego planu zabudowania [...] przedmiotowa cześć nieruchomości się znajduję, oraz czy faktycznie pozbawiono byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po dniu [...] kwietnia 1958 r., co wyłącza uprawnienie do ustalenia odszkodowania o którym mowa w art. 215 ust. 2 u.g.n.
Przede wszystkim zauważyć należy, że przysługiwanie H. R. prawa własności przedmiotowej nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu pomimo częściowego zniszczenia księgi hipotecznej prowadzonej dla nieruchomości "[...]" Prezydent ustalił na podstawie zaświadczenia Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydziału [...] z [...] czerwca 2005 r. dotyczącego hip. [...] "[...]" zawierającego informację, że część księgi hipotecznej po nazwą "[...]" inw. Nr [...] przeznaczona na wpisy w postaci wykazu hipotecznego tomów [...], [...], [...] i [...] uległa zniszczeniu i nie można określić czy i ewentualnie jakie wpisy zawierała oraz na podstawie zachowanego wniosku nr [...] z [...] stycznia 1943 r. potwierdzającego, że aktem notarialnym z [...] ([...]) lipca 1942 r. nr rep. [...] sporządzonym przed A. E. (G.) notariuszem w [...] zbywcy sprzedali H. R. należącą do nich część nieruchomości o powierzchni [...] ha [...] m2. Prezydent ustalił także, że zachowana część księgi wieczystej potwierdza, że wskazany wniosek nr [...] z dnia [...] stycznia 1943 r. został zatwierdzony postanowieniem Wydziału [...] Miejskiego Sądu Okręgowego w [...] z [...] marca 1944 r. Znajduje się w niej także wniosek nr [...] z [...] marca 1944 r. zawierający informację jakimi konkretnie numerami oznaczone były nieruchomości wchodzące w skład nabytej przez H. R. całości. Pomimo pewnych ułomności zaświadczenia z [...] czerwca 2005, które nie potwierdziło treści księgi wieczystej (uległa ona w znacznej części zniszczeniu w czasie wojny) to - jako sporządzone w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy w zakresie jego działania - stanowi zatem dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone, w tym odnośnie tego co dotyczy aktu notarialnego z [...] ([...]) lipca 1942 r. nr rep. [...] sporządzonego przed A. E. (G.) notariuszem w [...], na podstawie którego H. R. nabyła własność przedmiotowej nieruchomości. Dopiero zatem przeprowadzenie przeciwdowodu, o którym mowa w art. 76 § 3 k.p.a. mogło doprowadzić do wzruszenia domniemania ich prawdziwości, co jednak nie nastąpiło. Komisja nie tylko nie podważyła treści omawianego zaświadczenia ale nie wskazała także Prezydentowi gdzie i jakie dowody powinien pozyskać aby usunąć sformułowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wątpliwości. Okazuje się natomiast, że powyższa okoliczność mogła być poddana głębszej analizie przez samą Komisję, co jak potwierdza uwzględniony przez Sąd dowód z dokumentów zgłoszony przez pełnomocnika K. S. [1] i J. P. w piśmie z [...] marca 2022 r., nie nastręczało większych trudności i z pewnością nie przekraczało możliwości dowodowych Komisji. Komisja zaniechała jednak podjęcia jakiejkolwiek aktywności w tym zakresie, co w konsekwencji pozbawiło ją uprawnienia do formułowaniu konstruktywnych wniosków co do zakresu prawa własności H. R.. Jako przedwczesne należy więc uznać wątpliwości Komisji do co przedmiotowej kwestii.
Ponadto, powołanie się przez Prezydenta w uzasadnieniu decyzji odszkodowawczej, na treść tego zaświadczenia i przyjęcie na tej podstawie, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność H. R. na mocy aktu z [...] lipca 1942 r., nie może być traktowane w kategoriach uchybienia reguł postępowania. Zauważyć trzeba, że w prawie administracyjnym nie istnieje tzw. "zasada bezpośredniości przeprowadzenia dowodu". Zgodnie natomiast z art. 75 § 1 zdanie pierwsze k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Z przepisu tego wynika zatem, że dowodem w postępowaniu administracyjnym mogą być także dowody zebrane na potrzeby innego postępowania, w tym postępowania wieczystoksięgowego (zob. wyrok NSA z 31 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1206/11, CBOSA). Z tego też powodu organ prowadzący postępowanie administracyjne nie jest związany zasadą bezpośredniości rozumianą jako obowiązek oparcia ustaleń faktycznych na bezpośrednio przeprowadzonych dowodach w czasie rozprawy. Brak zatem przeszkód, by organ powoływał się także na dowody pośrednie.
Zdaniem Sądu, zarzucane Prezydentowi przez Komisję dostrzeżone nieścisłości dotyczące nazwiska sporządzającego umowę notariusza czy daty sporządzenia aktu notarialnego nie stanowią wystarczającego zaprzeczenia prawa własności H. R.. Wobec braku jakichkolwiek dowodów przeciwnych, poza domysłami Komisji, za ich przyczynę Sąd uznaję szczególny czas wojny, w tym okupacji oraz powstań jakie miały miejsce w [...] w 1943 r. i 1944 r.
W zakresie zaś zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wątpliwości Komisji, co do zakresu prawa własności H. R. do omawianej nieruchomości wobec nieodpłatnego przekazania przez nią Gminie [...] pod regulację ulic [...] i [...] ulic projektowanych, gruntu o powierzchni [...] h [...] m2 oraz placu o powierzchni [...] m2 aktami notarialnym z [...] lutego 1943 r. nr rep. [...] oraz z [...] lutego 1943 r. nr rep. [...] Sąd zauważa, że Komisja dysponowała przekazanymi jej wynikami kontroli przeprowadzonej przez [...] w zakresie prowadzenia postępowań mających na celu realizację roszczeń do nieruchomości oraz postępowań odszkodowawczych w zakresie dotyczącym postępowań w sprawie nieruchomości położonej przy ul. [...] - "[...]" hip. [...]. W wyniku kontroli ustalono, że powyższe akty notarialne dotyczą terenu objętego decyzjami odszkodowawczymi Prezydenta, w tym kontrolowanej decyzji z [...] lipca 2012 r. nr [...], co oznacza, że odszkodowanie ustalone tymi właśnie decyzjami nie powinno zostać przyznane. Komisja wskazanej informacji nie zaprzeczyła, jak też jej nie zweryfikowała.
Nie ma również racji Komisja podnosząc w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zastrzeżenia co do wartości dowodowej powyższego zaświadczenia w kontekście okoliczności, że H. R. w lipcu 1944 r. dokonała rozporządzenia nieruchomością hip. [...]-[...] na rzecz Z. U.. Oparte na tym zdarzeniu prawnym przypuszczenia co do możliwości dokonania obrotu również innymi nieruchomościami są jedynie domysłami, które nie znajdują oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. W aktach sprawy brak jest bowiem jakichkolwiek dokumentów, które uprawdopodobniłyby, że H. R. dokonała innych rozporządzeń w zakresie nabytej przez nią [...] lipca 1942 r. nieruchomości, co czyniłoby nieaktualnym zaświadczenie Sądu z [...] czerwca 2005 r. i przywołany w nim wniosek nr [...] z [...] marca 1944 r. Same przypuszczenia Komisji w tym zakresie są zdaniem Sądu nie wystarczające dla skutecznego podważenia prawidłowości ustaleń Prezydenta w tym zakresie. Ponadto, Komisja uchylając decyzję i przekazując sprawę Prezydentowi do ponownego rozpatrzenia, nie wskazała gdzie organ powinien poszukiwać innego, nowego materiału dowodowego w celu wyjaśnienia wskazanych wątpliwości.
Oceniając z kolei kwestię wydania przez Prezydenta decyzji częściowych w odniesieniu do żądania zgłoszonego przez K. R. we wniosku z [...] sierpnia 2008 r., Sąd doszedł do przekonania, że nie wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a tym jest brak wskazania art. 104 § 2 k.p.a. w decyzji odszkodowawczej Prezydenta, nie stanowi naruszenia przepisu, którego błędnie nie wskazano, lecz może być oceniane jedynie w kategorii naruszenia art. 107 § 1, względnie art. 107 § 3 k.p.a., przy czym zaistnienie tego rodzaju naruszenia jako przesłanki uchylenia decyzji musi być oceniane także pod kątem istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu, omawiana wadliwość na gruncie rozpoznawanej sprawy nie ma takiego charakteru. Choć w decyzji odszkodowawczej nie wskazano wprost i z powołaniem się na art. 104 § 2 k.p.a., że jest to decyzja częściowa, to jednak z treści jej rozstrzygnięcia, jak i uzasadnienia wprost wynika, że ma ona taki właśnie charakter (por. wyrok NSA z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 914/16, CBOSA). Należy przy tym wyjaśnić, że w myśl art. 104 § 2 k.p.a. decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. W doktrynie, na gruncie przytoczonego przepisu podkreśla się, że jeżeli przesłanki prawne rozstrzygnięcia sprawy nie są w przepisie prawa sformułowane jako takie, które muszą występować łącznie, to można wydzielić części sprawy i rozstrzygać kolejno o nich (patrz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. prof. dr hab. Barbara Adamiak, prof. dr hab. Janusz Borkowski 2021). Zdaniem Sądu w realiach niniejszej sprawy mamy do czynienia z taką sytuacją.
W tym miejscu Sąd wyjaśnia również, że nie jest usprawiedliwiony podniesiony w skardze M. K. i K. S. [2] zarzut nieważności zaskarżonej decyzji Komisji jako wydanej z rażącym naruszeniem art. 38 ust. 1 ustawy w zw. z art. 28, art. 8 § 1, art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a., z uwagi na pominięcie strony postępowania – K. R.. Zauważyć bowiem należy, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwalał ustalić, iż K. R. aktem notarialnym z [...] stycznia 2011 r. Rep. [...] sprzedał całość spadku po H. R. osobom trzecim, w tym po [...] części skarżącym M. K. oraz K. S. [2]. Powyższe oznacza, że K. R. utracił przymiot strony w postępowaniu odszkodowawczym na rzecz m.in. ww. skarżących, a tym samym nie posiadał go w postępowaniu przed Komisją. Zgodnie bowiem z treścią art. 30 § 4 k.p.a. w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.
Sąd nie podzielił również wątpliwości Komisji dotyczących braku precyzyjnego sformułowania osnowy decyzji odszkodowawczej Prezydenta, co w ocenie Komisji, uniemożliwia ustalenia za jaki konkretnie obszar dawnej nieruchomości hipotecznej "[...]" rej. hip. [...] Prezydent przyznał odszkodowanie. Jak sama Komisja podnosi w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, dokonując całościowej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym m.in. opracowania geodezyjnego S. S. "[...]" - nr [...] ul. [...] można dojść do przekonania, iż w przedmiotowym rozstrzygnięciu organ orzekł odszkodowanie za część terenów odchodzących pod regulację ulic [...] i [...] projektowanych, prostopadłych do ulicy [...], które były przedmiotem wspominanego aktu notarialnego z [...] lutego 1943 r. nr repertorium [...] sporządzonego przed notariuszem K. J.. Racje mają zatem skarżący K. S. [1] oraz J. P., którzy wskazali w uzasadnieniu swojej skargi, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się wspominane opracowanie geodezyjne z marca 2012 r. S. S., jak też operat szacunkowy z [...] kwietnia 2012 r. wykonany przez rzeczoznawcę majątkowego J. N. (vide: teczka – Operat szacunkowy nieruchomości gruntowej położonej w [...] przy ulicy [...], Oprac. "[...], [...].04.2012, oraz teczka – [...] dot. nieruchomości gruntowej położonej w [...] przy ulicy [...], oprac. marzec 2012), z których jasno wynika, że na pozostałą cześć nieruchomości "[...]", za która przyznano odszkodowanie, składała się część działki nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2, nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2 oraz nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2. Uszło uwadze Komisji również i to, że w załączniku graficznym do opracowania geodezyjnego S. S. wyraźnie wkreślono przedmiotowe fragmenty powyższych działek ewidencyjnych w obręb dawnej nieruchomości "[...]", obrazując tym samym ich dokładną lokalizacje w terenie. Należy przy tym pamiętać, że decyzja odszkodowawcza dotyczy terenu przeznaczonego pod regulację ulicy [...] i pięciu innych projektowanych, co ma ten skutek, że teren ten nie obejmował zwartej całości w ramach konkretnych działek hipotecznych składających się na "[...]", tylko ich pozostałości (części działek nr [...], [...] i [...]). Trudno zatem oczekiwać od Prezydenta obowiązku oznaczenia takiego obszaru w sposób tożsamy jak w innych decyzjach, które dotyczyły poszczególnych działek hipotecznych nieruchomości "[...]". Faktem jest natomiast, że Prezydent w dość lakoniczny sposób opisał obszar nieruchomości, za którą przyznał odszkodowanie. Niemniej jednak nie ulega wątpliwości, że dysponował całością akt administracyjnych, w tym wspomnianym opracowaniem geodezyjnym z 2012 r., wiedział więc o czym rozstrzyga. Powyższe świadczy, że zarzuty Komisji pod adresem Prezydenta w tym zakresie nie mogą skutkować uchyleniem decyzji odszkodowawczej. Nawet gdyby przyjąć, że Prezydent dopuścił się naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., to w ocenie Sądu, naruszenie to nie ma istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Przechodząc do pozostałych aspektów niniejszej sprawy, Sąd odniesienie się w tym miejscu do kwestii ważności zawartej przez H. R. umowy kupna nieruchomości z [...] lipca 1942 r. nr rep. [...] z uwagi na regulację dekretu o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji [...] na terenie Rzeczypospolitej Polskiej z [...] czerwca 1945 r. Sąd nie przesądza kwestii ważności ww. umowy, ponieważ nie jest do tego uprawniony. Sąd zwraca jednak uwagę, że Prezydent również nie był uprawniony do badania tej okoliczności ani także inicjowania stosownego postępowania przed sądem powszechnym, ponieważ brak po jego stronie interesu prawnego w żądaniu wszczęcia takiego postępowania. Potrzeby zainicjowania takiego postępowania, zdaniem Sądu, nie uzasadniały też okoliczności zaistniałe w sprawie. Podkreślenia wymaga, że dekret z 6 czerwca 1945 r. odnosi się do orzeczeń wydanych podczas okupacji przez sądy [...]. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 tego dekretu wyroki i inne orzeczenia, wydane podczas okupacji przez sądy [...] są nieważne i pozbawione skutków prawnych. Stosownie do ust. 2 przepis ust.1 stosuje się do orzeczeń, nakazujących w postępowaniu hipotecznym i rejestrowym wniesienie wszelkiego rodzaju wpisów w księgach hipotecznych, rejestrze handlowym i innych rejestrach publicznych tylko wówczas, jeżeli orzeczenia te zostały oparte na przepisach skierowanych przeciwko Państwu Polskiemu lub jego obywatelom albo na nieważnych orzeczeniach sądowych czy też na innych orzeczeniach lub zarządzeniach sprzecznych z zasadami obowiązującego w Polsce porządku publicznego. Podniesiona natomiast przez Komisję okoliczność, że omawiany akt notarialny opatrzony jest godłem [...], tj. wizerunkiem [...] ze [...] oraz pieczęcią notariusza Dr A. E. zawierającą także wizerunek symbolu [...] jest bez znaczenia jeśli sam akt notarialny nie został oparty na przepisach skierowanych przeciwko Państwu Polskiemu lub jego obywatelom albo na nieważnych orzeczeniach sądowych, czy też na innych orzeczeniach lub zarządzeniach sprzecznych z zasadami obowiązującego w Polsce porządku prawnego. Wbrew stanowisku Komisji fakt, że sprzedający byli osobami przesiedlonymi ([...]), zgodnie oświadczyli, że dla uzyskania wyrównania majątkowego udzielili [...],[...] dla utwierdzania [...], [...] - [...] nieodwołalnego pełnomocnictwa do zarządzania i sprzedaży ww. nieruchomości, jak również do udzielania wszelkich w tym celu potrzebnych oświadczeń wobec sądów i innych władz oraz osób prywatnych, a G. S. działający w imieniu [...] upoważnił H. R. do przeprowadzenia wszelkich działań, które okażą się potrzebne przy przepisaniu prawa własności, w tym oświadczenia do księgi wieczystej, nie przesądza jeszcze o nieważności umowy ani nie wskazuje na wysokie jej prawdopodobieństwo, z powodu takiego, że wskazana czynność prawna została oparta na przepisach skierowanych przeciwko Państwu Polskiemu. Sąd zauważył przy tym, że Komisja podnosząc wątpliwości do ważności umowy notarialnej zawartej przez H. R. nie wskazała jednak jakie konkretnie przepisy, które miały zastosowane przy przedmiotowej sprzedaży były skierowane przeciwko Państwu Polskiemu, przez co w świetle brzmienia art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. akt notarialny nie zyskał mocy prawnej. W sprawie niniejszej obywatelka [...] nabyła prawo własności nieruchomości od Polaków wpisanych na [...], podlegających prawu [...], a nie utraciła tego prawa w warunkach zagrożenia lub przymusu, na skutek przepisów wprowadzonych przez władze [...]. W tych okolicznościach wątpliwa wydaje się zatem ocena, że zakup nieruchomości przez H. R. nastąpił z naruszeniem interesów Państwa Polskiego lub jego obywateli.
Sąd nie podzielił również stanowiska Komisji, że Prezydent wydał decyzję odszkodowawczą bez ustalenia w sposób prawidłowy przesłanki planistycznej zawartej w art. 215 ust. 2 u.g.n. warunkującej przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną. Wyjaśnić należy, iż brak precyzji wykreślenia sporządzonego przez geodetę A. R., zdaniem Sądu, nie dyskwalifikuje przydatności tego dokumentu (jego wartości dowodowej). Co prawda, położenie planistyczne dawnych działek hipotecznych i ich odniesienie do działek współczesnych nie zostało odzwierciedlone w tym dokumencie, jednakże powyższe możliwe jest do ustalenia przy uwzględnieniu znajdujących się w aktach sprawy innych dokumentów. Pomocna w tym zakresie okazuje się treść aktualnej mapy nieruchomości dekretowej sporządzonej przez tego samego geodetę, na której wykreślone są obecne działki istniejące w obrębie dawnej całości ([...]segregator Teczka [...] – mapy [...] szt. w koszulce, k. [...] i [...]), a ponadto sporządzona przez geodetę uprawnionego – Z. O. w 2007 r. mapa sytuacyjna przedstawiającą nałożone na rysunek ogólnego planu zabudowania [...] z [...] sierpnia 1931 r. aktualne działki ewidencyjne (czarny segregator - k. [...]). Powyższe dokumenty pozwalały dokonać ustaleń w odniesieniu do celów planistycznych zarysowanych na przedmiotowych nieruchomościach w dacie wejścia w życie dekretu. W tym względzie należało przyjąć, że zgodnie z ogólnym planem zabudowania [...] z [...] sierpnia 1931 r., obowiązującym w dniu wejścia w życie dekretu część nieruchomości "[...]" o powierzchni [...] m2, która obecnie stanowi część działki ewidencyjnej nr [...], cześć działki ewidencyjnej nr [...] oraz część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], znajdowały się częściowo w strefie [...], w której obowiązywała zabudowa zwarta o [...] kondygnacjach i [...]% powierzchni zabudowania, a częściowo w strefie [...], w której obowiązywała zabudowa zwarta o [...] kondygnacjach oraz do [...]% powierzchni zabudowania, czyli pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną. Oznacza to, że przedmiotowa cześć nieruchomości mogła być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne – także o parametrach mniejszych, a zatem spełniona została pierwsza przesłanka z art. 215 ust. 2 u.g.n. umożliwiająca przyznanie odszkodowania za działkę, która mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Nie ma zatem tutaj istotnego znaczenia fakt, że Prezydent w uzasadnieniu decyzji odszkodowawczej wskazał jedynie na strefę [...] zgodnie z planem zabudowy. Sąd orzekający nie zgadza się przy tym z zarzutami Komisji pod adresem Prezydenta dotyczącymi tego, że dokument autorstwa uprawnionego geodety A. R. jako sporządzony na wniosek strony miał charakter prywatny. Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada równej mocy dowodowej, ustalona w art. 75 k.p.a. Wartość dowodowa przedłożonego dokumentu podlegała ocenie właściwych w sprawie organów administracji. Z kolei, ustalenie przesłanki planistycznej warunkującej przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n., w przeciwieństwie do dokonania jej wyceny w operacie szacunkowym, którego wykonanie zleca organ (art. 130 ust. 2 u.g.n.), nie jest prawnie zarezerwowane dla tego organu. Komisja nie przedstawiła ani nie odnalazła żadnego dowodu na potwierdzenie tezy, że teren objęty uchyloną decyzją odszkodowawczą w ogólnym planie zabudowania [...] z 1931 r. nie był przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne. Nie pozyskała także nowego wykreślenia geodezyjnego wykonanego zgodnie z jej wskazaniami, pomimo posiadania ku temu uprawnień a także pomimo ciążącego na Komisji obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w jej całokształcie, zgodnie z art. 7, 77 oraz 80 k.p.a. Tym samym Komisja - w toku prowadzonego postępowania - nie wzruszyła skutecznie ustaleń faktycznych dokonanych przez Prezydenta [...] odnośnie do planistycznego położenia spornego gruntu.
Niezależnie jednak od powyższych wywodów, zdaniem Sądu, zasadny jest zarzut Komisji, że Prezydent nie ustalił w sposób prawidłowy okoliczności faktycznej utraty władania nieruchomością przez byłą właścicielkę przedmiotowej nieruchomości po dniu 5 kwietnia 1958 r.
W ocenie Sądu, z brzmienia przepisu art. 215 ust. 2 zdanie pierwsze u.g.n. należy wyprowadzić taki wniosek, że przesłanką konieczną dla zastosowania tego przepisu jest sama faktyczna możliwość władania gruntem przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Innymi słowy, nie jest konieczne by właściciel lub jego następca prawny rzeczywiście władał gruntem. Wystarczy by miał faktyczną możliwość władania gruntem. Natomiast chwilę, w której nastąpiła utrata władania nieruchomością (działką), ocenia się według stanu faktycznego, a nie prawnego (patrz: E. Bończak-Kucharczyk [w:] Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, art. 215, por. również wyrok NSA z 10 grudnia 1988 r., sygn. akt IV SA 945/88, niepubl., z którego wynika, że wydanie dokumentu – przydzielenia działki innemu podmiotowi – nie powoduje samo przez się utraty władania, gdyż nie oznacza objęcia władania działką przez podmiot, któremu ją przydzielono w tym samym dniu, więc istnienie takiego dokumentu nie wyklucza możliwości faktycznego władania działką przez poprzedniego właściciela).
Z analizy uzasadnienia zaskarżonej decyzji Komisji wynika, że wątpliwości zasygnalizowane przez Komisję wobec decyzji odszkodowawczej są tego rodzaju, że możliwym jest, iż była właścicielka (H. R.) utraciła możliwość władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. Zdaniem Sądu, stan faktyczny sprawy ustalony przez Prezydenta w decyzji odszkodowawczej nie pozwala na jednoznaczne przesądzenie, że po dniu 5 kwietnia 1958 r. na przedmiotowej częściach nieruchomości (części działek nr [...], [...] i [...]) H. R. miała możliwość faktycznego władania tym terenem.
Dotyczy to w szczególności braku jakichkolwiek bliższych ustaleń Prezydenta odnośnie zlokalizowania na spornym terenie (cześć działki nr [...]) budynku szkoły przekazanej do użytkowania w 1946 r. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się natomiast dokumentacja, z której wynika, że przy ul. [...] funkcjonowała od 1946 r. szkoła powszechna nr [...] oraz szkoła powszechna nr [...] (vide: karta rejestracji nieruchomości – skoroszyt [...], oraz teczka nr [...] – akta lokalizacyjne dotyczące szkoły). Informacje zawarte w karcie rejestracyjnej nieruchomości wskazują, że na posesji stały trzy budynki wybudowane z funduszy państwowych. Umiejscowienie budynków szkoły w obszarze działki nr [...] obrazuje opracowanie geodezyjne "[...]" – Nr [...] ul. [...] z [...] grudnia 2011 r. autorstwa geodety uprawnionego S. S. (vide: teczka nr [...], karty [...]-[...]). Tymczasem z powyższego opracowania wynika, że fragment budynku szkoły o pow. [...] m2 wchodzi w obszar nieruchomości, za którą Prezydent przyznał odszkodowanie (fragment działki nr [...] o pow. [...] m2 z łącznej pow. [...] m2), do czego Prezydent w ogóle się nie odniósł i nie ocenił, a co może świadczyć o braku możliwości władania tą częścią nieruchomości przez byłą właścicielkę w dacie 5 kwietnia 1958 r. Szczególnie pomocna w tym zakresie jest również zawartość płyty CD-R przekazanej organowi w dniu [...] października 2017 r. przez [...] (vide: [...] teczka oznaczona nr [...], k. [...]), na której znajduje się zdjęcie lotnicze wyszukane w zbiorach [...] przedstawiające rejon ul. [...], wykonane w 1960 r. w skali [...]: [...], na którym ujęty jest m.in. obszar obecnej działki nr [...]. Jednocześnie [...] powiadomiło organ, że zdjęcia lotnicze wykonywane w 1958 r. nie obejmowały swoim zasięgiem tego obszaru. Jak wynika ze zdjęcia wykonanego w 1960 r. przedmiotową nieruchomość pozostawała w użytkowaniu [...] z przeznaczeniem pod zielony i sportowy teren [...]. Na zdjęciu tym widać bowiem wyraźnie, że teren jest uporządkowany (teren ogródka [...] oraz boiska) oraz częściowo zabudowany (budynek szkoły). W rozpatrywanej sprawie kwestią zasadniczą, a przy tym nie wyjaśnioną należycie przez Prezydenta, jest istnienie i przebieg ogrodzenia obejmującego m.in. teren przedmiotowej działki (którego fragmenty są widoczne na zdjęciu z 1960 r., wspomina o nim również treść pisma Zarządu Miejskiego w [...] Wydział [...] z [...] listopada 1948 r. znajdujące się w teczce nr [...]), a w szczególności istotne jest ustalenie, czy i kiedy takie ogrodzenie powstało, jaki teren obejmowało oraz kiedy ewentualnie zostało przesunięte lub usunięte. Nie można bowiem ignorować faktu, że ewentualne ogrodzenie terenu (nie przez byłego właściciela) może stanowić przesłankę do uznania, że była właścicielka nieruchomości utraciła możliwość władania nią. Dlatego też w tej kwestii, ponownie rozpatrując sprawę, organ winien zebrać i przeanalizować dostępne materiały (w szczególności istniejące zdjęcia lotnicze, w tym te z lat najbliższych dacie 5 kwietnia 1958 r.) i dokumenty. Materiały te mogą także ułatwić ustalenie sposobu wykorzystania terenu działki nr [...].
W ocenie Sądu, Komisji udało się również podważyć ustalenia organu względem możności korzystania przez byłą właścicielkę w dacie 5 kwietnia 1958 r. z części działek nr [...] oraz [...], za które Prezydent także przyznał odszkodowanie. Sąd zgadza się ze stanowiskiem skarżących, że o pozbawieniu faktycznej możliwości nie może świadczy sam protokół zdawczo-odbiorczy z [...] listopada 1957 r., na podstawie którego Prezydium Rady Narodowej w [...] przekazało przedmiotowy teren [...] nr [...] w celu budowy [...] (zgodnie z zaświadczeniem lokalizacyjnym nr [...] z [...] czerwca 1957 r.). Protokół ten sam w sobie nie pozbawiał bowiem możliwości władania ww. terenem przez H. R.. Nie można jednak tracić z pola widzenia okoliczności, co potwierdza wspomniana już fotografia lotnicza z 1960 r., że w obrębie wydzielonego, ogrodzonego terenu widnieją już posadowione na gruntach obiekty budowlane zlokalizowanego tam Zakładu, natomiast zajęta nieruchomość pozostawała jako zorganizowany kompleks budynków przemysłowych i przestrzeni niezbędnych do prowadzonej działalności. Dowodzi to zatem tego, że realizacja zamierzonej inwestycji na przedmiotowym terenie faktycznie odbyła się w latach 1956-1957, tak jak zostało to określone w szkicu nr [...]. Co równie istotne kontury budynków uwidocznionych na zdjęciu z 1960 r. pokrywają się z konturami budynków uwidocznionych także na szkicu sytuacyjnym [...], stanowiącym załącznik do decyzji lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] maja 1962 r., w ramach której zaplanowano dalszą rozbudowę [...] Nr [...], a także mapie sytuacyjnej z 1972 r. stanowiącej załącznik do lokalizacji inwestycji nr [...]. Wypada również zauważyć, że – jak wynika z pozyskanych dokumentów - jeszcze na początku lat pięćdziesiątych XX wieku o grunty te zabiegał [...], w związku z planami posadowienia tam magazynu – co potwierdza z kolei pismo Zarządu Miejskiego w [...] do Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z [...] maja 1950 r. [...], jak też sporządzony w tym celu szkic terenu z [...] sierpnia 1950 r. Okoliczności te winny być zatem przez Prezydenta zweryfikowane, czego w sprawie o odszkodowanie zabrakło. Stąd ich pominięcie, świadczy - jak zasadnie oceniła to Komisja - o niewyjaśnieniu istotnych okoliczności stanu faktycznego i naruszeniu tym samym przepisów art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a., a także dowolnej ocenie dowodów, którymi organ już dysponował (i naruszenia przez to art. 80 k.p.a.) - jak choćby wspomnianej mapy sytuacyjnej z 1972 r., na której uwidocznione został kontury istniejących już budynków przemysłowych, co winno skłonić Prezydenta choćby do podjęcia ustaleń w zakresie dotyczącym daty ich wzniesienia.
Podsumowując, Sąd stanął na stanowisku, że zaskarżona decyzja Komisji, pomimo częściowej wadliwości, jest prawidłowa, ponieważ decyzja odszkodowawcza Prezydenta, z powodów wyjaśnionych przez Sąd powyżej, narusza przepisy postępowania (art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie zostało bowiem prawidłowo wyjaśnione i udokumentowane w toku postępowania poprzedzającego jej wydanie, czy rzeczywiście, dawna właścicielka miała faktyczną możliwość korzystania z części nieruchomości o powierzchni [...] m2, która obecnie stanowi część działki ewidencyjnej nr [...], cześć działki ewidencyjnej nr [...] oraz część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], po dniu 5 kwietnia 1958 r. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, mogło bowiem doprowadzić do przyznania odszkodowania pomimo niespełnienia łącznie obu przesłanek wynikających z art. 215 ust. 2 u.g.n.
Powyższe świadczy o słuszności stanowiska Komisji co do wadliwości decyzji odszkodowawczej, a tym samym czyni nieuzasadnionymi podniesione w tym zakresie zarzuty skarg powiązane z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a, 4b, 5 i 6 ustawy.
W odniesieniu zaś do zarzutu skargi M. K. i K. S. [2] naruszenia art. 8 k.p.a. Sąd zauważa, że do uchybienia zasadzie pogłębiania zaufania obywateli nie mogło prowadzić spostrzeżenie, że Komisja nie wszczęła postępowania wyjaśniającego co do tożsamej decyzji Prezydenta. Informacja o podobieństwie stanu faktycznego i prawnego analizowanej sprawy z warunkami, w jakich wydano inne decyzje odszkodowawcze, które wedle wiedzy skarżących na dzień wniesienia skargi nie zostały objęte postępowaniem przed Komisją, nie mogła stać się punktem odniesienia dla dokonania oceny zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji przez pryzmat tej zasady. Ponadto, jak zauważa Komisja w odpowiedzi na skargę, brak prowadzenia postępowania względem innej decyzji odszkodowawczej nie oznacza, że postępowanie takie nie zostanie wszczęte. Sąd nie znalazł przy tym jakiegokolwiek uzasadnienia dla twierdzeń skarżących dotyczących z góry powziętej przez Komisji tezie o przestępczym charakterze działalności skarżących, co miało rzutować następnie na brak obiektywizmu po stronie Komisji przy wyjaśnianiu niniejszej sprawy.
Odnosząc się z kolei do żądania stwierdzenia nieważności postanowienia Komisji z [...] maja 2020 r. odmawiającego uzupełnienia decyzji, zawartego w piśmie pełnomocnika K. S. oraz J. P. z [...] sierpnia 2020 r., Sąd wyjaśnia, że jest ono bezzasadne. Wyjaśnić należy bowiem, że ewentualne nałożenie przez Komisję na beneficjentów decyzji reprywatyzacyjnej obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia, odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego, co wynika z treści art. 31 ust. 1 ustawy. Działanie w granicach uznania administracyjnego oznacza zaś, że organ może, ale nie musi ukształtować określonej sytuacji prawnej jednostek, na gruncie norm prawa materialnego, w sposób w jaki strona lub inny uczestnik postępowania by tego oczekiwały. Sąd zauważa przy tym, że środek prawny przewidziany art. 31 ust. 1 ustawy, ze względu na jego istotę, nie będzie mógł zostać zastosowany w każdej wydanej przez Komisję decyzji. W ocenie Sądu, obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia traci na znaczeniu w przypadku decyzji kasatoryjnych, w których kwestia przynależenia beneficjentom pierwotnych decyzji reprywatyzacyjnych określonych uprawnień, nie zostaje definitywnie przez Komisję przesądzona. Brak było zatem uzasadnionych podstaw do żądania uzupełnienia w tym zakresie przez Komisję decyzji z [...] lutego 2020 r. Sąd uznał jednak, że nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skarżących jakoby wspomniane rozstrzygnięcie Komisji z [...] maja 2020 r. było obarczone wadami nieważności określonymi w art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., tj. z naruszeniem przepisów o właściwości oraz z rażącym naruszeniem prawa.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargi.