I SA/Wa 99/21

I SA/Wa 99/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-11-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Kozub-Marciniak /sprawozdawca/
Łukasz Trochym
Przemysław Żmich /przewodniczący/
Symbol z opisem
6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Skarb Państwa – Prezydent [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 16 listopada 2020 r., którą organ stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości 1/4 w prawie własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], dawne oznaczenie hip. [...], której dotychczasowym współwłaścicielem, w rozumieniu przepisów rozporządzenia wykonawczego do ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12 poz. 65, dalej, jako: ustawa z 1968 r.) był E. M., powodujące utratę w tym samym zakresie uprawnień dotyczących ustanowienia praw rzeczowych, o których mowa w dekrecie z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Decyzja ta wydana została na podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 1968 r. w związku z Układem zawartym w dniu 19 marca 1948 r. dotyczącym udzielenia przez Polskę odszkodowania dla interesów francuskich, dotkniętych przez ustawę polską z dnia 3 stycznia 1946 r. o nacjonalizacji (rozszerzonym Protokołem z dnia 7 września 1951 r.) wraz z Uzupełnieniem z dnia 25 listopada 1954 r. oraz Uzupełnieniem z dnia 30 listopada 1963 r., które w tym samym dniu weszło w życie (dalej, jako: Układ), a także na podstawie art. 104 K.p.a.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Minister Rozwoju i Finansów (poprzednik Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej) zawiadomieniem z dnia 21 sierpnia 2017 r., wszczął w związku z wnioskiem prokuratora delegowanego do Prokuratury Regionalnej w W. z dnia 30 czerwca 2017 r., postępowanie administracyjne w sprawie zastosowania ustawy z 1968 r., w stosunku do nieruchomości położonej w W., ul. [...] (dawne oznaczenie hip. nr [...], część nieruchomości objętych księgami wieczystymi nr [...], [...] i [...], obecnie w rejonie ulic [...], [...] i [...]).
Postępowanie zostało wszczęte w związku z ustaleniem, że na mocy Układu - francuska Komisja Do Spraw Przydziału Odszkodowań Polskich (dalej, jako: Komisja) przyznała odszkodowanie E. M. (dalej, jako: E. M.), spadkobiercy A. M., z tytułu utraty 1/4 części praw do nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem.
Prezydent [...] - reprezentant Skarbu Państwa w zakresie gospodarki nieruchomościami, jako strona prowadzonego postępowania administracyjnego, został prawidłowo zawiadomiony o nim, jak również o możliwości czynnego udziału w każdym jego stadium, poprzez wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
W postępowaniu, na prawach strony, brał udział również Prokurator. Na dzień wydawania zaskarżonej decyzji status strony posiadali także znani organowi, żyjący spadkobiercy beneficjenta odszkodowania – E. M., tj. następujące osoby: N. M., M. M., A. M., J. P., J. P., J. P., M. M.
Do ww. stron wystosowano zawiadomienie z dnia 30 marca 2020 r. o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia przed podjęciem rozstrzygnięcia przez organ. Żadna ze stron nie skorzystała z tego uprawnienia.
Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego zgromadził materiał dowodowy będący podstawą wydania niniejszej decyzji, tj.:
1. akta postępowania odszkodowawczego z wykonania Układu, prowadzonego przez Komisję, tj.:
• Decyzję Komisji nr [...] z dnia 22 marca 1957 r. o akceptacji wniosku E. M. o odszkodowanie za utratę w/w nieruchomości (akta oznaczone Nr [...]),
• Wybrane dokumenty postępowania przed Komisją - sprawa Nr [...],
2. tłumaczenie przysięgłe Decyzji Komisji nr [...] z dnia 22 marca 1957 r. oraz tłumaczenia zwykłe wybranych akt postępowania przed Komisją,
3. wniosek prokuratora delegowanego do Prokuratury Regionalnej w W. z dnia 30 czerwca 2017 r. o wszczęcie postępowania na podstawie ustawy z 1968 r. w odniesieniu do ww. nieruchomości,
4. korespondencja z Komisją do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (pisma przychodzące),
5. korespondencja z pełnomocnikiem M. M. (strony postępowania) - r. pr. P. P. (pisma przychodzące),
6. kopia zaświadczenia Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w W. z dnia 17 czerwca 1947 r., Nr [...] w sprawie nieruchomości Nr [...] w W.,
7. odpis Postanowienia Sądu Okręgowego w W. VII Wydział Cywilny Rejestrowy z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt [...],
8. odpis Postanowienia Sądu Okręgowego w W. VII Wydział Cywilny Rejestrowy z dnia 20 lutego 2013 r., sygn. akt [...],
9. kopia aktu zgonu (odpis zupełny) J. M. z dnia [...] sierpnia 2019 r. oraz kopia aktu poświadczenia dziedziczenia po J. M. z dnia [...] października 2019 r. (dokumenty francuskie) wraz z tłumaczeniami przysięgłymi,
10. księga wieczysta [...] - dostęp elektroniczny,
11. księga wieczysta [...] - dostęp elektroniczny,
12. księga wieczysta [...] - dostęp elektroniczny.
Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z urzędu posiadał również dowody zgromadzone w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji Ministra Finansów z dnia 25 lutego 2010 r., odnoszącej się do tej samej nieruchomości, w tym w szczególności dokumentację postępowania przed szwajcarską Komisją do Spraw Uregulowania Rekompensat za Mienie Upaństwowione (oznaczonego [...]) wraz z tłumaczeniem przysięgłym. Dokumentacja ta dotyczy przyznania odszkodowania M. M. (bratu E. M.) za utratę udziału ¼ w prawie własności nieruchomości przy ul. [...] w W. Z uwagi na fakt, że francuska Komisja w swoim postępowaniu posiłkowała się także ww. dokumentami szwajcarskimi, organ uznał za słuszne dopuścić ten dowód w prowadzonym obecnie postępowaniu administracyjnym.
Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej, mając na uwadze obowiązek ustalenia zakresu podmiotowego i przedmiotowego postępowania, dokonał pod tym kątem analizy zgromadzonego materiału dowodowego, uwzględniając stan faktyczny oraz prawny sprawy. Odnosząc się do zakresu podmiotowego postępowania organ wskazał, że został on ustalony na podstawie art. 28 K.p.a. w związku z art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 1968 r., oraz postanowień Układu.
Przytaczając powyższe przepisy ustawy z 1968 r. Minister uznał, że podmiotem posiadającym interes prawny w przedmiotowym postępowaniu jest podmiot będący statio fisci Skarbu Państwa, tj. Prezydent [...]. W ocenie Ministra powołane przepisy nie odnoszą się bezpośrednio do praw następców prawnych beneficjentów odszkodowania. Utrata prawa własności oraz praw związanych z własnością nie oznacza bezpośredniego naruszenia prawa następców prawnych. Związek między decyzją beneficjentów odszkodowania o skorzystaniu z możliwości, jakie stwarzał Układ, a sytuacją majątkową ich następców prawnych jest dość odległy, zatem ich interes prawny w niniejszym postępowaniu jest jedynie hipotetyczny. Minister, mając na uwadze fakt, że wskazane osoby brały udział w dotychczasowych etapach przedmiotowego postępowania uznał, że ewentualne pozbawianie ich statusu stron tegoż postępowania (mimo podnoszonych przez siebie wątpliwości w tym zakresie), na etapie wydawania decyzji administracyjnej, mogłoby zostać odebrane jako naruszające wartości, wyrażane przez niektóre z powyższych zasad. Ponadto Minister stanął na stanowisku, że interesu prawnego nie posiadają aktualni właściciele (użytkownicy wieczyści) ww. nieruchomości, ponieważ rozstrzygnięcie organu w tej materii nie rodzi po ich stronie bezpośrednio żadnych uprawnień ani obowiązków.
Dalej organ podniósł, że przepisy prawa określające charakter zaskarżonej decyzji, tj. jej deklaratoryjność, nie obligują organu do dokonywania konstytutywnych ustaleń dotyczących aktualnych granic nieruchomości. Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej jedynie w miarę możliwości określa miejsce jej położenia ze wskazaniem nazwy ulicy i numeru czy też oznaczenia w księdze wieczystej (§ 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych - Dz.U. Nr 17, poz. 109, dalej jako: rozporządzenie). Uregulowanie stanu prawnego w tych kwestiach nie należy do przedmiotu postępowania w sprawie stwierdzenia przejścia nieruchomości na własność Skarbu Państwa.
Odnosząc się do pisma Urzędu [...], Biura Mienia Miasta i Skarbu Państwa z dnia 22 czerwca 2018 r. zawierającego tezę o konieczności zlecania opracowań geodezyjnych przez organ prowadzący postępowania administracyjne (na podstawie ustawy z 1968 r.) Minister wskazał, że kwestia uporządkowania systemu ksiąg wieczystych, tak aby odzwierciedlał rzeczywisty stan prawny nieruchomości, została powierzona właściwym starostom/prezydentom miast na prawach powiatu. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204), co do zasady, organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami jest starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej (tu: Prezydent [...]), a organami reprezentującymi jednostki samorządu terytorialnego są ich organy wykonawcze. Nadto organ zauważył, iż nie wskazano w ww. piśmie żadnego konkretnego przepisu prawa materialnego, która obligowałaby Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej do sporządzenia opracowania geodezyjnego/wykazu synchronizacyjnego oraz ustalenia aktualnych oznaczeń ewidencyjnych nieruchomości w postępowaniach prowadzonych na podstawie przepisów ustawy z 1968 r.
Niezależnie od powyższego Minister podniósł, że w celu ustalenia maksymalnie precyzyjnych, aktualnych oznaczeń wieczysto-księgowych i katastralnych indemnizowanej nieruchomości (granice nieruchomości, uregulowanych w KW [...], [...] oraz [...], podanych we wniosku o wszczęcie postępowania, m.in. z uwagi na dalsze przekształcenia, nie w pełni odpowiadają obszarowi dawnej nieruchomości hip. [...]) - usiłował wypożyczyć akta postępowania dekretowego, prowadzonego w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości, przez Urząd [...]. Niestety - ponieważ akta te były kilkukrotnie przekazywane między różnymi organami i instytucjami - nie udało się tego dokonać w odpowiednim terminie tak, aby nie narażać Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej na zarzut przewlekłości postępowania. Po dokonaniu analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie Minister uznał, iż postępowanie dotyczące przedmiotowej nieruchomości może być zakończone wydaniem decyzji stwierdzającej przejście udziału w prawie własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.
Następnie Minister odniósł się do kwestii wystąpienia w tej sprawie przesłanek do wydania decyzji, określonych w art. 1, art. 2 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z 1968 r.
W tym zakresie ustalił, że z wnioskiem do Komisji o przyznanie odszkodowania za utratę udziału ¼ w prawie własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] wystąpił E. M., spadkobierca po A. M., zmarłym w 1942 r. Komisja wydała 22 marca 1957 r. orzeczenie nr [...] uwzględniające wniosek o przyznanie odszkodowania za ww. udział i przyznające odszkodowanie w maksymalnej wysokości 50 tysięcy dolarów (jak wynika z innych dokumentów sprawy, prowadzonej przez Komisję pod nr [...], odszkodowanie było następnie wypłacane ratalnie w kolejnych latach). Aczkolwiek w ww. decyzji Komisji Nr [...] nie wskazano tzw. numeru policyjnego odszkodowanej nieruchomości ([...]), to oznaczenie takie pojawia się w innych dokumentach z postępowania przed Komisją, w tym w korespondencji z wnioskodawcą. Adres [...] został również wskazany w dokumentach postępowania przed szwajcarską Komisją do Spraw Uregulowania Rekompensat za Mienie Upaństwowione w związku z przyznaniem odszkodowania M. M. za utratę udziału w prawie własności tej samej nieruchomości (m.in. datowany na 12 listopada 1953 r. Raport i Wniosek sekretariatu w sprawie okoliczności przyznania rekompensaty Panu prof. dr M. z Z.). Fakt posiadania obywatelstwa [...] przez E. M. został potwierdzony w trakcie postępowania przed Komisją o przyznanie odszkodowania (dowód: treść Certyfikatu Narodowościowego z dnia 15 maja 1956 roku) prowadzonego na podstawie ww. umowy międzynarodowej, zakończonego wydaniem prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z ustaleniami Komisji, E. M. został obywatelem [...] poprzez nabycie obywatelstwa [...] w drodze naturalizacji na mocy dekretu Prezydenta Republiki z dnia 30 czerwca 1922 r., wpis do rejestru Ministerstwa Sprawiedliwości pod nr [...].
Dalej organ stwierdził, na podstawie akt sprawy (m.in. treść orzeczenia Komisji nr [...], uzasadnienie wniosku Prokuratora o wszczęcie postępowania), że nieruchomość w W., przy ul. [...], hip nr [...] przejęta została na własność Gminy [...], a następnie (po jej likwidacji w 1950 r.) na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Objęcie gruntu w posiadanie (budynek położony na nieruchomości gruntowej został całkowicie zniszczony podczas II Wojny Światowej) nastąpiło na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 16, poz. 112). Ogłoszenie o objęciu gruntu zostało zamieszczone w Dzienniku Urzędowym Nr 12 z dnia 14 lipca 1947 r.
W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej potwierdził na podstawie pozyskanego materiału dowodowego, że spełnione zostały wszystkie przesłanki warunkujące wydanie rozstrzygnięcia. W związku z przyznaniem E. M., spadkobiercy A. M., odszkodowania za utratę ¼ części udziału w prawie własności nieruchomości należało uznać, że wystąpiła przesłanka do wydania decyzji stwierdzającej przejście tego udziału na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ustawy z 1968 r. Minister wyjaśnił, że spełnienie warunków wskazanych w Układzie, oznaczało stan przejścia nieruchomości lub praw na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie tej umowy (art. 1 ustawy z 1968 r.).
Z tym rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarb Państwa – Prezydent [...] i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na jego rzecz od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 84 § 1 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, polegających na ustaleniu granic i oznaczenia nieruchomości będącej przedmiotem rozstrzygnięcia, w tym zaniechanie przygotowania opracowania geodezyjnego w celu ustalenia aktualnych oznaczeń ewidencyjnych i wieczystoksięgowych nieruchomości oraz wydanie decyzji w sytuacji, w której przeprowadzone dowody nie pozwalają na wyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie,
2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 104 § 1 i 2 oraz art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a. przez brak określenia w sentencji decyzji aktualnych oznaczeń ewidencyjnych i wieczystoksięgowych nieruchomości jako elementów niezbędnych do uznania, że sprawa została rozstrzygnięta co do istoty w całości, a w konsekwencji naruszenie:
3. art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2020 r. poz. 2052), art. 25 ust. 1 pkt 1 oraz art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r., poz. 2204) oraz § 19 pkt 1 oraz § 20 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15.02.2016 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym (Dz. U. z 2016, poz. 312 ze zm.) poprzez niezawarcie w sentencji zaskarżonej decyzji aktualnych oznaczeń ewidencyjnych i wieczystoksięgowych nieruchomości jako elementów niezbędnych do jej wykonania zgodnie z powołanymi przepisami, polegającego na dokonaniu wpisu w księdze wieczystej,
4. § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, w wyniku jego niewłaściwej wykładni skutkującej nie zawarciem w sentencji decyzji wymaganych elementów umożliwiających dokonanie wpisu w księdze wieczystej;
5. art. 46 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych poprzez brak określenia, jakiej "nieruchomości" dotyczy decyzja, ze względu na brak wskazania w sentencji decyzji aktualnych oznaczeń ewidencyjnych i wieczystoksięgowych nieruchomości, a w konsekwencji:
6. wydanie decyzji niewykonalnej i tym samym wypełnienie przesłanek z art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono stosowną argumentację na poparcie stawianych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją ocenę wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 24 maja 2021 r. uczestnik postępowania M. M. reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie od skarżącego na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu pisma uczestnik przedstawił swoje stanowisko w sprawie i uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem, a stawiane przez skarżącego zarzuty za bezzasadne.
W piśmie z dnia 5 kwietnia 2022 r. uczestnik postępowania M. M. reprezentowany przez pełnomocnika ponownie przedstawił swoje stanowisko w sprawie, wnioskując o oddalenie skargi. Dodatkowo wniósł o dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z załączonych do tego pisma dokumentów, a także o skierowanie stron do mediacji.
W piśmie z dnia 7 czerwca 2022 r. skarżący wniósł o nieuwzględnienie wniosku o skierowanie stron do mediacji oraz o oddalenie wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów uzupełniających, ponieważ nie są one niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, które w niniejszej sprawie dotyczą wykładni prawa, a nie okoliczności faktycznych. Skarżący przedstawił nadto swoje stanowisko odnosząc się do treści pisma z dnia 5 kwietnia 2022 r.
W piśmie z dnia 28 października 2022 r. uczestnik postępowania M. M. reprezentowany przez pełnomocnika podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo wniósł o przeprowadzenie w tej sprawie rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z 1968 r., przepisy ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski (określane jako układy indemnizacyjne). Stosownie natomiast do treści art. 2 ustawy z 1968 r., wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów (na dzień wydania zaskarżonej decyzji: Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej) stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. W takim postępowaniu, do obowiązków Ministra należy zatem ustalenie, czy zachodzą przesłanki przewidziane ustawą z 1968 r. w związku z zawartymi układami indemnizacyjnymi. Minister powinien więc ustalić, czy nieruchomość została przed wejściem w życie układu indemnizacyjnego znacjonalizowana lub faktycznie przejęta przez Skarb Państwa oraz czy w dacie wejścia w życie przepisów nacjonalizacyjnych jej właściciele (względnie ich następcy prawni) legitymowali się obywatelstwem jednego z dwunastu układających się państw oraz czy takie obywatelstwo posiadali w dacie zawarcia układu.
Z przywołanych przepisów wynika, że Minister upoważniony jest do wydania decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych i decyzja ta stanowi podstawę wpisu praw w księdze wieczystej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że warunkiem wydania na podstawie tej ustawy decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa, jest po pierwsze jej nacjonalizacja lub w inny sposób przejęcie przed dniem zawarcia międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, a po drugie objęcie wynikających z tego tytułu roszczeń byłego właściciela taką umową. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 475/11, celem ustawy z 1968 r. było nie tyle unormowanie kwestii dokonywania wpisów w księgach wieczystych, na co mogłoby wskazywać językowe brzmienie tytułu ustawy, lecz uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które faktycznie zostały przejęte przez Państwo, a z tytułu tego przejęcia na mocy umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych właścicielom nieruchomości wypłacono odszkodowania. W orzecznictwie utrwalone jest też stanowisko, że określenie wysokości odszkodowań, ich wypłata należały do Rządu państwa, który je wypłacał i było poza gestią Rządu Polskiego. Rozdziałem kwot zajmowały się wyłącznie kompetentne specjalne organy państw obcych powołane do realizacji programów odszkodowawczych. Zawarcie układów oznaczało, że obce rządy zgodziły się na wynegocjowane kwoty, które miały stanowić źródło finansowania roszczeń ich obywateli. Układy w sposób wyraźny przerzuciły odpowiedzialność strony polskiej na obce rządy.
Jedną z umów, o których mowa w art. 1 ustawy z 1968 r., jest zawarty w dniu 19 marca 1948 r. przez Rząd Rzeczypospolitej Polskiej i Rząd Republiki Francuskiej Układ dotyczący udzielenia przez Polskę odszkodowania dla interesów francuskich, dotkniętych przez ustawę polską z dnia 3 stycznia 1946 r. o nacjonalizacji wraz z zmianami, tj. Uzupełnieniem do Układu podpisanym w dniu 30 listopada 1963 r. oraz Protokółem dotyczącym zastosowania Układu, podpisanym w dniu 7 września 1951 r.
Celem zawartego między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Republiki Francuskiej Układu było ustalenie sposobu globalnego ryczałtowego odszkodowania interesów francuskich, dotkniętych przez ustawę polską o nacjonalizacji.
Jak wynika z akt sprawy, z wnioskiem do Komisji Do Spraw Przydziału Odszkodowań Polskich o przyznanie odszkodowania za utratę udziału ¼ w prawie własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] wystąpił E. M., spadkobierca po A. M., zmarłym w 1942 r. Komisja wydała w dniu 22 marca 1957 r. orzeczenie nr [...] uwzględniające wniosek o przyznanie odszkodowania za ww. udział i przyznające odszkodowanie w maksymalnej wysokości 50 tysięcy dolarów.
Zdaniem Sądu, prawidłowo w tej sprawie organ ustalił, że nieruchomość w W., przy ul. [...], hip nr [...] przejęta została na własność Gminy [...], a następnie (po jej likwidacji w 1950 r.) na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Objęcie gruntu w posiadanie (budynek położony na nieruchomości gruntowej został całkowicie zniszczony podczas II Wojny Światowej) nastąpiło na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 16, poz. 112). Ogłoszenie o objęciu gruntu zostało zamieszczone w Dzienniku Urzędowym Nr 12 z dnia 14 lipca 1947 r.
Analiza akt sprawy pozwala również uznać za prawidłowe stanowisko organu co do ustalenia spełnienia przesłanki dotyczącej obywatelstwa. Fakt posiadania obywatelstwa [...] przez E. M. został potwierdzony w trakcie postępowania przed Komisją o przyznanie odszkodowania (dowód: treść Certyfikatu Narodowościowego z dnia 15 maja 1956 r.) prowadzonego na podstawie ww. umowy międzynarodowej, zakończonego wydaniem prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z ustaleniami Komisji, E. M. został obywatelem [...] poprzez nabycie obywatelstwa [...] w drodze naturalizacji na mocy dekretu Prezydenta Republiki z dnia 30 czerwca 1922 r., wpis do rejestru Ministerstwa Sprawiedliwości pod nr [...].
Zgodzić należy się zatem z organem, że spełnione zostały wszystkie przesłanki warunkujące wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o ustawę z 1968 r. W związku z przyznaniem E. M., spadkobiercy A. M., odszkodowania za utratę ¼ części udziału w prawie własności nieruchomości należało uznać, że wystąpiła przesłanka do wydania decyzji stwierdzającej przejście tego udziału na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ustawy z 1968 r. Minister słusznie wskazał, że spełnienie warunków wskazanych w Układzie, oznaczało stan przejścia nieruchomości lub praw na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie tej umowy (art. 1 ustawy z 1968 r.).
Sąd uznał jednak, że błędne jest stanowisko organu, że ze względu na deklaratoryjny charakter decyzji, odnoszenie się do aktualnych oznaczeń geodezyjnych nie jest niezbędne. Zdaniem organu, obowiązek taki nie wynika z treści § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, który w jego ocenie w tym zakresie stanowi o fakultatywności ujęcia tych danych, w miarę możliwości.
Przeciwny pogląd do Ministra wyraził natomiast skarżący Prezydent [...], który to pogląd Sąd także podziela.
W ocenie Sądu, z uwagi na doniosłe następstwa pozytywnej decyzji Ministra w postaci potwierdzenia wystąpienie skutku prawnego w postaci nabycia przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości, niewystarczające jest, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, oparcie rozstrzygnięcia organu na nieprecyzyjnych danych dotyczących oznaczenia nieruchomości poprzez użycie jedynie adresu oraz dawnego oznaczenia nieruchomości (bez informacji co do aktualnej powierzchni nieruchomości, jej geodezyjnego oznaczenia, położenia i granic), które nie pozwalają w sposób jednoznaczny na zidentyfikowanie przejętej nieruchomości w aktualnych rejestrach i ewidencjach. Taki sposób zredagowania sentencji decyzji Ministra, zdaniem Sądu, świadczy o niejednoznacznym określeniu przedmiotu postępowania. Kwestii tej nie wyjaśnia również uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w którym organ wskazał, że granice nieruchomości uregulowane w powołanych księgach wieczystych, nie w pełni odpowiadają obszarowi dawnej nieruchomości hip. [...]. Minister nie podjął żadnych czynności w kierunku ustalenia, w jakich aktualnych działkach ewidencyjnych zawiera się dawna nieruchomość hip. [...].
Wyjaśnić należy, iż zgodnie z § 2 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia, decyzja, o której mowa w § 1, dotycząca nieruchomości powinna zawierać imię i nazwisko (nazwę) dotychczasowego właściciela, miejsce położenia nieruchomości ze wskazaniem w miarę możliwości ulicy i numeru nieruchomości, jak również jej oznaczenia w księdze wieczystej. W ocenie Sądu, użyte w redakcji cytowanego powyżej przepisu sformułowanie "w miarę możliwości" odnosić należy wyłącznie do tych elementów, które obrazują lokalizację nieruchomości, tj. danych adresowych (ulicy, numeru nieruchomości). Nie mają one bowiem zasadniczego znaczenia przy identyfikowaniu nieruchomości. Tymczasem wydawana na gruncie przepisów ustawy z 1968 r. decyzja, skoro może stanowić podstawę ujawnienia w księdze wieczystej tytułu własności Skarbu Państwa do nieruchomości, winna tę nieruchomość w sposób jednoznaczny określać. Temu celowi służą właśnie identyfikujące ją oznaczenia geodezyjno-katastralne, w postaci numeru działki, obrębu geodezyjnego w jakim jest ona położona, a także oznaczenie jej powierzchni oraz położenia. Jak wskazuje przy tym orzecznictwo sądów administracyjnych, numer działki jest desygnatem konkretnej powierzchni gruntu - nieruchomości z wszelkimi tego konsekwencjami wynikającymi z przepisów prawa. Funkcjonuje on w obrocie prawnym jako nazwa własna, określająca konkretną wielkość i ukształtowanie terenu z czym wiążą się konkretne prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1747/17, Lex nr 2737030).
W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie decyzji administracyjnej musi być sformułowane w sposób na tyle precyzyjny, ażeby możliwe było następnie jej bezproblemowe wykonanie. Rzeczywistej treści decyzji nie można bowiem domniemywać. Nie można też oczekiwać, że to ewentualnie gospodarujący zasobem nieruchomości Skarbu Państwa - Prezydent [...] (jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej), wnioskując o złożenie księgi wieczystej, względnie o dokonanie odpowiedniego wpisu w księdze już istniejącej, miałby dopiero dane identyfikujące przedmiotową nieruchomość precyzować, Niewątpliwie prowadziłoby to de facto do swoistego dookreślania przez Prezydenta przedmiotu rozstrzygnięcia, ujętego w decyzji Ministra, a tym samym formułowania wniosku wieczystoksięgowego nie tyle w oparciu o treść decyzji Ministra, jak wymagają tego przepisy art. 2 ustawy z 1968 r. oraz § 1 ww. rozporządzenia, ale w oparciu o własne ustalenia faktyczno-prawne, które w skrajnych wypadkach mogły by wręcz prowadzić do wypaczenia jej treści. Zdaniem Sądu, kwestia ta jako podstawowa winna być ustalona w decyzji wydawanej przez Ministra w trybie przepisów ustawy z 1968 r.
Powyższe, zdaniem Sądu, świadczy o zasadności zarzutów skargi w zakresie braku ustalenia granic nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania, wobec braku podjęcia przez organ czynności mających za zadanie identyfikację nieruchomości, w tym poprzez określone prawem dokumenty czy opinie geodezyjne. Brak powyższych ustaleń oznacza, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. w związku z art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z 1968 r.
Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) orzekł jak w pkt 1 wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach, na które składają się: 200 zł wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, oparto o treść art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 374 ze zm.), o czym zawiadomiono strony umożliwiając im przedstawienie dodatkowego stanowiska w sprawie. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola w tym trybie nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie. Ponadto, jak wskazano w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, przepis art. art. 15zzs4 ust. 3 powołanej ustawy należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 P.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Dlatego Sąd nie uwzględnił wniosku uczestnika o rozpoznanie sprawy na rozprawie.