I SA/Wa 982/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-01-16
NSAnieruchomościWysokawsa
komunalizacjanieruchomościPKPgminaprawo samorządowezarząd nieruchomościtytuł prawnymienie państwowe

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę PKP S.A. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, potwierdzając nieodpłatne nabycie przez Gminę Miasto Łódź nieruchomości z mocy prawa w 1990 r.

Sprawa dotyczyła skargi PKP S.A. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, która uchyliła decyzję Wojewody Łódzkiego i stwierdziła nieodpłatne nabycie przez Gminę Miasto Łódź nieruchomości z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. PKP S.A. argumentowało, że posiadało tytuł prawny do nieruchomości, co wyłączałoby ją spod komunalizacji. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że PKP S.A. nie wykazało posiadania tytułu prawnego do nieruchomości w dacie wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, co skutkowało jej nabyciem przez gminę z mocy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę PKP S.A. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej (KKU) z dnia 24 lutego 2022 r. KKU, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym, uchyliła wcześniejszą decyzję Wojewody Łódzkiego i stwierdziła nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto Łódź prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa. Decyzja ta opierała się na ustaleniu, że PKP S.A. nie posiadało tytułu prawnego do nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, co oznaczało, że nieruchomość ta należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji. PKP S.A. w swojej skardze zarzucało naruszenie przepisów dotyczących komunalizacji, argumentując, że grunty w posiadaniu przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym nie podlegają komunalizacji, a także powołując się na przepisy dotyczące komercjalizacji PKP. Sąd administracyjny, kontrolując zaskarżoną decyzję, uznał ją za zgodną z prawem. Sąd podzielił stanowisko KKU, podkreślając, że użyte w art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej sformułowanie "należące do" oznacza przynależność w sensie prawnym, a nie faktycznym. Ponieważ PKP S.A. nie wykazało posiadania tytułu prawnego do nieruchomości (np. decyzji administracyjnej lub umowy o przekazanie w zarząd), zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nieruchomość ta podlegała komunalizacji z mocy prawa. Sąd odrzucił również argumentację dotyczącą przepisów o komercjalizacji PKP, wskazując na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, które wyłączały stosowanie tych przepisów do gruntów skomunalizowanych z mocy prawa. W konsekwencji, Sąd oddalił skargę PKP S.A. jako niezasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, nieruchomość podlegała komunalizacji z mocy prawa, ponieważ brak udokumentowanego tytułu prawnego do nieruchomości przez PKP S.A. w dniu 27 maja 1990 r. oznaczał, że należała ona do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że "należące do" w art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej oznacza przynależność w sensie prawnym. Brak tytułu prawnego PKP S.A. do nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r., zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, skutkował tym, że nieruchomość ta należała do organów administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm. art. 5 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Mienie państwowe należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się z mocy prawa mieniem właściwych gmin, jeżeli nie posiadało ono w dniu 27 maja 1990 r. tytułu prawnego do zarządu lub użytkowania przez inne podmioty, w tym przedsiębiorstwa państwowe.

Pomocnicze

Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm. art. 11 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Wyłącza spod komunalizacji mienie należące do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym, jednakże wymaga to posiadania przez te przedsiębiorstwa tytułu prawnego do mienia oraz ujęcia ich w odpowiednim wykazie.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa prawna dla Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenia co do istoty sprawy.

Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm. art. 38 § ust. 2

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Określa sposób powstawania zarządu nieruchomością przez przedsiębiorstwo państwowe (decyzja administracyjna lub umowa), co jest kluczowe dla ustalenia tytułu prawnego.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna do oddalenia skargi.

Dz. U. nr 84, poz. 948 ze zm. art. 34

Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji PKP

Nie dotyczy komunalizacji z mocy prawa.

Dz. U. nr 84, poz. 948 ze zm. art. 34a

Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji PKP

Grunty nie podlegają komunalizacji z mocy prawa od 1 czerwca 2003 r., ale przepis ten nie dotyczy gruntów już skomunalizowanych z mocy prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak udokumentowanego tytułu prawnego PKP S.A. do nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. skutkuje tym, że nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa. Przepisy o komercjalizacji PKP nie wyłączają komunalizacji z mocy prawa nieruchomości, które nie zostały udokumentowane jako należące do PKP w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej.

Odrzucone argumenty

Nieruchomość znajdowała się w zarządzie PKP S.A. w dniu 27 maja 1990 r. i jako mienie przedsiębiorstwa wykonującego zadania o charakterze ogólnokrajowym nie podlegała komunalizacji. Grunty będące w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu, stają się z dniem wejścia w życie ustawy o komercjalizacji PKP przedmiotem użytkowania wieczystego PKP i są wyłączone spod komunalizacji.

Godne uwagi sformułowania

"należące do" oznacza przynależność mienia państwowego do powyżej powołanych podmiotów w sensie prawnym (rozumianym jako posiadanie określonego tytułu prawnego), nie zaś w sensie faktycznym Samo faktyczne władanie nieruchomością przez inny podmiot nie stanowi bowiem negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację mienia, która w trybie art. 5 ust. 1 powołanej ustawy następowała z mocy prawa pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego

Skład orzekający

Łukasz Trochym

przewodniczący

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

członek

Anna Fyda-Kawula

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że brak udokumentowanego tytułu prawnego do nieruchomości przez przedsiębiorstwo państwowe w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej skutkuje jej nabyciem z mocy prawa przez gminę, nawet jeśli nieruchomość była w faktycznym posiadaniu przedsiębiorstwa."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego okresu transformacji ustrojowej (1990 r.) i przepisów dotyczących komunalizacji mienia państwowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia komunalizacji mienia państwowego w okresie transformacji ustrojowej, z perspektywy prawnej i historycznej. Pokazuje, jak kluczowe jest udokumentowanie tytułów prawnych.

Czy PKP straciło cenne nieruchomości z powodu braku dokumentów? Sąd wyjaśnia zasady komunalizacji z 1990 roku.

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 982/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-01-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-04-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Anna Fyda-Kawula /sprawozdawca/
Łukasz Trochym /przewodniczący/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 2792/23 - Wyrok NSA z 2025-10-23
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 24 lutego 2022 r. nr KKU-151/20 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa zaskarżoną decyzją z 24 lutego 2022 r. nr
KKU-151/20 po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania Gminy Miasta Łodzi na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) i art. 18 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) uchyliła decyzję Wojewody Łódzkiego z 29 maja 2020 r. nr GN-IV.7532.595.2018.HC i stwierdziła nieodpłatne nabycie, z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto Łódź prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w Łodzi w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej Nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi XVI Wydział Ksiąg Wieczystych.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wojewoda Łódzki ww. decyzją z 29 maja 2020 r. na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i art. 11 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych odmówił stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto Łódź prawa własności ww. nieruchomości. Decyzję uzasadnił tym, że nieruchomość ta w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych znajdowała się w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" S.A. (Skarżąca). Ponadto, mienie to, pozostające w zarządzie PKP w dniu 27 maja 1990 r. należało do jednostki wykonującej zadania o charakterze ogólnokrajowym, o której mowa w art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych i z tych względów nie zostało nabyte z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę.
W odwołaniu od powyższej decyzji Gmina Miasto Łódź wniosła o jej uchylenie i wskazała, że PKP w dniu 27 maja 1990 r. nie legitymowała się tytułem prawnym do spornej nieruchomości, więc należało stwierdzić jej komunalizację z mocy prawa, na rzecz Gminy Miasto Łódź.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa zaskarżoną decyzją z 24 lutego 2022 r. po ponownym rozpatrzeniu sprawy uchyliła ww. decyzję Wojewody Łódzkiego z 29 maja 2020 r. i stwierdziła nieodpłatne nabycie, z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto Łódź prawa własności ww. nieruchomości. W uzasadnieniu Komisja stwierdziła, że sporna nieruchomość stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa na podstawie art. 713 Kodeksu Napoleona. Komisja przywołała orzecznictwo sądowoadministracyjne, w tym treść uchwał składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16 i z 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OPS 5/17, zgodnie z którymi pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.), oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. W ocenie Komisji, PKP nie przysługiwał w dniu 27 maja 1990 r. tytuł prawny do ww. nieruchomości. Niewskazanie zaś przez PKP tytułu prawnorzeczowego do spornej nieruchomości powoduje, że odpowiada on przesłance określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej i tym samym podlega komunalizacji z mocy prawa.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Skarżąca wniosła o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
- art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych poprzez uznanie, że z powyższych przepisów wynika, iż do wydania decyzji komunalizacyjnej wystarczające jest ustalenie, że dana nieruchomość nie była objęta prawem zarządu państwowej jednostki organizacyjnej, podczas gdy w rzeczywistości przepis ten warunkuje wydanie decyzji komunalizacyjnej ustaleniem, że dana nieruchomość należała do rad narodowych lub terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego oraz przez nieuwzględnienie, że grunty, które w dniu wejścia w życie ww. ustawy znajdowały się w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego PKP przeszły z mocy prawa w zarząd tego przedsiębiorstwa, wykonującego zadania o charakterze ogólnokrajowym;
- art. 6 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. nr 26, poz. 138 ze zm.) w zw. z art. 38 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. ze zm.) poprzez nieuwzględnienie, że przepisy prawa przewidywały wyposażanie przedsiębiorstwa państwowego przez organ założycielski w środki niezbędne do prowadzenia działalności określonej w akcie prawnym o jego utworzeniu, a przedsiębiorstwo, gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem zapewniało jego ochronę oraz że z przepisów prawa wynika, iż przedsiębiorstwo państwowe PKP gospodarowało wydzielonym mu mieniem Skarbu Państwa, jak również, że mienie PKP stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, w skład którego wchodzą środki będące w dyspozycji PKP w dniu wejścia w życie ustawy o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" oraz środki nabyte przez przedsiębiorstwo państwowe PKP w toku jego dalszej działalności;
- art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych w zw. z art. 34 oraz art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji PKP (Dz. U. nr 84, poz. 948 ze zm.) poprzez nieuwzględnienie, że grunty będące własnością Skarbu Państwa znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie tej ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP oraz że grunty takie są wyłączone spod komunalizacji.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Sąd nie może natomiast orzekać w kwestiach wykraczających poza przedmiot zaskarżenia (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 1595/04).
Kontrolując zaskarżoną w tej sprawie decyzję w oparciu o powołane kryterium Sąd stwierdził, że jest ona zgodna z prawem.
Zaskarżoną decyzją Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uchyliła decyzję Wojewody Łódzkiego z 29 maja 2020 r. i stwierdziła nieodpłatne nabycie, z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto Łódź prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w Łodzi w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej Nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi XVI Wydział Ksiąg Wieczystych. Nabycie to nastąpiło na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, a wynikało z ustalenia, że przedsiębiorstwu państwowemu PKP S.A. nie przysługiwało w dniu 27 maja 1990 r. prawo zarządu do tej nieruchomości, co oznacza, że jako składnik mienia państwowego należała ona wówczas do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.
W ocenie Sądu, stanowisko Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej jest prawidłowe i znajduje uzasadnienie w obowiązujących przepisach prawa.
Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organu założycielskiego, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom – staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, który Sąd podziela w rozpoznawanej sprawie, że użyte w tym przepisie sformułowanie "należące do" oznacza przynależność mienia państwowego do powyżej powołanych podmiotów w sensie prawnym (rozumianym jako posiadanie określonego tytułu prawnego), nie zaś w sensie faktycznym (vide wyrok NSA z dnia 23 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 593/09, wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 196/20). Samo faktyczne władanie nieruchomością przez inny podmiot nie stanowi bowiem negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację mienia, która w trybie art. 5 ust. 1 powołanej ustawy następowała z mocy prawa, z dniem jej wejścia w życie, to jest z dniem 27 maja 1990 r.
Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby Skarżąca dysponowała jakimkolwiek tytułem prawnorzeczowym do spornego gruntu (czy to w formie decyzji, czy umowy), który ustanowiłby na niej zarząd bądź użytkowanie.
Należy zauważyć, że sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości co do zasady tego prawa zarządu nie kreował i nie kreuje. Zarząd ów jest bowiem prawną formą władania nieruchomością. Dla oceny kwestii jego istnienia (jako przeszkody komunalizacji) mają znaczenie dwie kwestie: dzień wejścia w życie ustawy oraz obowiązujące wówczas przepisy pozwalające stwierdzić, że w tym dniu określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych pod określonym tytułem prawnym. Obowiązująca w tym czasie ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - jak zasadnie podniosła Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa - przewidywała powstanie zarządu w ściśle określony sposób. Stosownie do treści art. 38 ust. 2 powołanej ustawy mogło to nastąpić w drodze: decyzji terenowego organu administracji państwowej albo zawartej za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Tylko zatem dysponowanie przez PKP tego rodzaju tytułem prawnym świadczyłoby o tym, że sporna nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej i z tego powodu nie podlegała komunalizacji z mocy prawa. Jak jednak powyżej stwierdzono, tego rodzaju indywidualnym aktem Skarżąca nie dysponuje.
Brak powołanych dokumentów ma natomiast decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy, gdyż o zarządzie nie świadczy samo przeznaczenie nieruchomości lub jej wykorzystywanie pod infrastrukturę kolejową. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w uchwałach składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16 (opubl. w: ONSAiWSA 2017/4/59) i z dnia 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OPS 5/17 (opubl. w: ONSAiWSA 2018/3/42).
W powołanych uchwałach NSA przyjął, że pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). NSA wskazał, że od czasu uchylenia ustawą z 1960 r. o kolejach rozporządzenia Prezydenta RP z 1926 r. (ze zmianami) o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe, nie został uchwalony żaden akt prawny przyznający PKP nabycie prawa zarządu ex lege.
Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie w pełni podziela powyższy pogląd i przedstawioną na jego poparcie argumentację.
Sąd podziela także stanowisko przyjęte w orzecznictwie, że o tytule prawnym do konkretnie oznaczonej nieruchomości nie mogą stanowić akty ogólne regulujące status przedsiębiorstwa w sytuacji, gdy nie zostało ustalone, aby zostały wydane decyzje uprawnionych organów państwowych o przekazaniu nieruchomości w zarząd lub użytkowanie przedsiębiorstwa. Akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa PKP oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mają charakter ogólnych aktów normatywnych i nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego.
Dodatkowo należy zauważyć, że zgodnie z art. 6 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. To natomiast, że terenowym organem administracji państwowej, o którym mowa w tym przepisie jest organ stopnia podstawowego, przesądza art. 3 ust. 2 powołanej ustawy stanowiąc, iż ilekroć w ustawie jest mowa o radach narodowych lub terenowych organach administracji państwowej bez bliższego określenia, rozumie się przez to rady narodowe stopnia podstawowego lub terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego o właściwości szczególnej do spraw geodezji i gospodarki gruntami. Brak zatem tytułu prawnego PKP w dniu 27 maja 1990 r. do stanowiącej własność państwową spornej nieruchomości, potwierdzonego decyzją administracyjną względnie umową, o których mowa w art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza - jak stwierdzono w wyżej powołanych uchwałach NSA - że należała ona wówczas do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r.
W rozpoznawanej sprawie nie miał też zastosowania art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – wyłączający spod komunalizacji mienie należące do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym. Po pierwsze, określenie "należące" do przedsiębiorstw państwowych oznaczało należenie mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym, a nie tylko faktycznym – to jest posiadanie określonego tytułu prawnego (którego PKP do spornej nieruchomości nie miało), a po drugie przedsiębiorstwo takie winno być umieszczone w wykazie określonym przez Radę Ministrów zgodnie z art. 11 ust. 2 powołanej ustawy.
W wykazie objętym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalenia wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz. U. Nr 51, poz. 301) nie zostało ujęte przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe.
Za niezasadne Sąd uznał również powoływanie się przez Skarżącą na przepis art. 34 i art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".
W wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r., sygn. akt K 30/03 (opubl. w: OTK-A 2005/4/35) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 1 pkt 9 i art. 5 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 80, poz. 720) nie dotyczy komunalizacji z mocy prawa, o której mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej.
Przepis art. 1 pkt 19 ustawy nowelizującej z dnia 28 marca 2003 r. wprowadził do powołanej wyżej ustawy z dnia 8 września 2000 r. przepis art. 34a w następującym brzmieniu: "Grunty, o których mowa w art. 34, z dniem 1 czerwca 2003 r. nie podlegają komunalizacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.)". Prawidłowe rozumienie tych przepisów, z uwzględnieniem stanowiska Trybunału oznacza, że przepisy art. 34 i art. 34a nie dotyczą gruntów, których komunalizacja nastąpiła z mocy prawa (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej), lecz gruntów o których mowa w art. 5 ust. 3 i 4 tej ustawy (por. wyrok NSA z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1417/11).
Reasumując, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa zasadnie stwierdziła, że w sprawie tej wystąpiły wszystkie materialnoprawne przesłanki warunkujące komunalizację spornej nieruchomości i w konsekwencji prawidłowo uchyliła decyzję Wojewody Łódzkiego z 29 maja 2020 r. i stwierdziła nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto Łódź prawa własności spornej nieruchomości. Stąd zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r., zbudowane na kwestionowaniu "należenia" spornej nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego oraz tezie o przynależeniu jej wówczas (w ramach zarządu) do PKP, uznać należy za niezasadne. Zaskarżona decyzja nie narusza powołanych w skardze przepisów prawa. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa rozpatrzyła całokształt materiału dowodowego i dokonała prawidłowej oceny przesłanek komunalizacji w odniesieniu do spornej nieruchomości oraz w należyty sposób uzasadniła zajęte stanowisko.
Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI