I SA/Wa 961/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie uchylił decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, uznając ją za wydaną z naruszeniem przepisów o postępowaniu administracyjnym, co uniemożliwiło merytoryczne rozpatrzenie sprawy.
Sprawa dotyczyła sprzeciwu Gminy [...] od decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej (KKU), która uchyliła decyzję Wojewody Opolskiego i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia w przedmiocie nabycia nieruchomości z mocy prawa przez gminę. WSA w Warszawie uchylił decyzję KKU, uznając, że organ odwoławczy niezasadnie zastosował art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ nie wykazał naruszenia przepisów postępowania przez organ I instancji ani konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które uniemożliwiłoby merytoryczne rozpatrzenie sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał sprzeciw Gminy [...] od decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej (KKU) z dnia 29 lutego 2024 r., która uchyliła decyzję Wojewody Opolskiego i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia w przedmiocie nabycia nieruchomości z mocy prawa przez gminę. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję KKU, uznając ją za wydaną z naruszeniem art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Sąd wyjaśnił, że zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. (uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji) jest wyjątkiem od merytorycznego rozstrzygnięcia i wymaga stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania przez organ I instancji oraz konieczności wyjaśnienia istotnego zakresu sprawy, który uniemożliwia rozstrzygnięcie przez organ odwoławczy. Sąd uznał, że KKU nie wykazała, iż Wojewoda Opolski naruszył przepisy postępowania, ani że zachodziła konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które uniemożliwiłoby merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez organ odwoławczy. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy ma możliwość uzupełnienia materiału dowodowego na podstawie art. 136 k.p.a., a dopiero brak możliwości takiego uzupełnienia może stanowić podstawę do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. W związku z tym, Sąd uchylił decyzję KKU i zasądził od niej na rzecz Gminy koszty postępowania sądowego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. jest wyjątkiem i wymaga wykazania naruszenia przepisów postępowania przez organ I instancji oraz konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które uniemożliwia merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez organ odwoławczy. Organ odwoławczy nie wykazał tych przesłanek, a miał możliwość uzupełnienia materiału dowodowego na podstawie art. 136 k.p.a.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (22)
Główne
ustawa komunalizacyjna art. 5 § ust. 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
k.p.a. art. 138 § par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 64a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 64d § par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 16 § par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 138 § par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 136
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 151a § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151a § § 1 zd. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.g.g. art. 38 § ust. 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
u.s.r.n. art. 24
Ustawa z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego
u.g.t.m.o. art. 3 § ust. 1
Ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach
u.g.t.m.o. art. 8 § ust. 1
Ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach
dekret art. 3
Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ odwoławczy nie wykazał naruszenia przepisów postępowania przez organ I instancji. Organ odwoławczy nie wykazał konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które uniemożliwiłoby merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez organ odwoławczy. Organ odwoławczy miał możliwość uzupełnienia materiału dowodowego na podstawie art. 136 k.p.a.
Godne uwagi sformułowania
wydanie decyzji kasatoryjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji jest wyjątkiem od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca art. 138 § 2 k.p.a. Braki dowodowe nie mogą co do zasady stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 k.p.a.
Skład orzekający
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja stosowania art. 138 § 2 k.p.a. przez organy odwoławcze, zwłaszcza w kontekście sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej oraz zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania w przedmiocie sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej oraz zasad stosowania art. 138 § 2 k.p.a.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w postępowaniu administracyjnym, jakim jest prawidłowe stosowanie przez organy odwoławcze instytucji uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Jest to istotne dla praktyków prawa administracyjnego.
“Kiedy organ odwoławczy może uchylić decyzję i odesłać sprawę do pierwszej instancji? WSA wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 961/24 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2024-06-26 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-04-24 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę Hasła tematyczne Nieruchomości Skarżony organ Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję - art. 64a ppsa Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1634 art. 64d par. 1 w zw. z art.16 par. 2, 151a par. 1 zd.1 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2022 poz 2000 art. 138 par. 2, art. 136 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu Gminy [...] od decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 29 lutego 2024 r., nr KKU-161/23 w przedmiocie nabycia nieruchomości z mocy prawa przez gminę 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz Gminy [...] kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z 29 lutego 2024 r., nr KKU -161/23 Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpatrzeniu odwołania spółki [...] S.A. w W. od decyzji Wojewody Opolskiego z 28 kwietnia 2023 r., nr IN.II.7532.1.55.2020.JŚ stwierdzającej nabycie z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...], nieodpłatnie, z mocy prawa, własności nieruchomości Skarbu Państwa położonej w obrębie S., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działki nr: [...] o pow. 10,4700 ha i nr [...] o pow. 17,5600 ha zapisanej w księdze wieczystej [...] - uchyliła decyzję organu I instancji i przekazała sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Komisja wskazała, że pismem z 26 maja 2020 r. Prezydent Miasta [...] wniósł do Wojewody Opolskiego o stwierdzenie nabycia przez Gminę [...] z mocy prawa, w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.- dalej "ustawa" lub "ustawa komunalizacyjna") własności działek nr [...] i nr [...]. Wojewoda Opolski decyzją z 28 kwietnia 2020 r. (powinno być z 7 grudnia 2020 r.) odmówił potwierdzenia, na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust 1 pkt 1 ustawy, nabycia z mocy prawa przez Gminę [...], nieodpłatnie własności wyżej opisanych nieruchomości. Na skutek odwołania Gminy, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z 13 kwietnia 2022 r., nr KKU-2/21 uchyliła decyzję Wojewody i przekazała mu sprawę do ponownego rozpoznania. Wyrokiem z 13 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1437/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprzeciwu [...] S.A. w W., oddalił sprzeciw. W związku u z wydanym wyrokiem Wojewoda Opolski odrębnymi pismami z 15 lutego 2023 r. i z 18 kwietnia 2023 r. wystąpił do spółki [...] S.A o przedłożenie wszelkiej dokumentacji dotyczącej przekazania przedmiotowej nieruchomości w zarząd. Wojewoda Opolski wskazał, że stosownie do treści księgi wieczystej przedmiotowa nieruchomość stanowi obecnie własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym spółki [...] S.A. w W. Wyjaśnił, że załączone przez spółkę do sprzeciwu od decyzji z 13 kwietnia 2022 r. kopie decyzji nie odnoszą się do nieruchomości objętej niniejszą sprawą i nie dokumentują formalnego prawa zarządu. Jednocześnie podkreślił, że do dnia wydania decyzji nie otrzymał od [...] S.A. odpowiedzi na pismo z 18 kwietnia 2023 r., jak również spółka nie przedłożyła dokumentacji dotyczącej okoliczności przekazania przedmiotowej nieruchomości w zarząd. Wojewoda Opolski uznał, że fakt istnienia w obrocie prawnym decyzji Wojewody Opolskiego z 15 stycznia 1999 r. nr G.IV-7242/17/99 nie stanowi dowodu na okoliczność przekazania przedmiotowej nieruchomości w zarząd. Podkreślił, że prawo zarządu państwowego przedsiębiorstwa "[...]" w W. do przedmiotowej nieruchomości nie powstało z mocy samego prawa bez konieczności wydawania decyzji administracyjnej w tym przedmiocie. Wojewoda powołał przepisy ustawy komunalizacyjnej oraz ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a także obowiązujące orzecznictwo. Stwierdził, że przedsiębiorstwo państwowe "[...]" 27 maja 1990 r. nie dysponowało żadnym indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości, czy to w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo-odbiorczego, który ustanowiłby zarząd czy użytkowanie. Tym samym przedsiębiorstwo władało nieruchomością wyłącznie w sposób faktyczny. Organ podkreślił, że obowiązująca w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej ustawa z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przewidywała w art. 38 ust. 2 w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy, że dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Tego rodzaju dokumentami spółka [...] nie dysponowała. Brak tytułu prawnego w dniu 27 maja 1990 r. do przedmiotowej nieruchomości oznaczał natomiast, że należała ona wówczas, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy, do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Odwołanie od decyzji Wojewody Opolskiego złożyły [...] S.A. w W. Rozpoznając sprawę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazała, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji Wojewody stanowi art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, którego treść przytoczyła. Komisja podniosła, że z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe). Decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego istniejący w dacie wejścia w życie ustawy, tj. 27 maja 1990 r. Tym samym, obowiązkiem organów orzekających w przedmiocie komunalizacji jest ustalenie, czy zachodzą przesłanki, od spełnienia których przepis ustawy uzależnia nabycie z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości, a więc czy według stanu na 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa i czy należała do: rady narodowej bądź terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstwa państwowego dla którego rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełniły funkcje organów założycielskich, albo do zakładów lub innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom. W dalszej kolejności, organ powinien ustalić czy nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 11-12 ustawy. Komisja wyjaśniła, że pojęcie "należenie" jest kategorią prawną. Podała, że zgodnie z art. 6 ust.1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste były zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Grunty te zatem do wspomnianych organów należały, chociaż nie było to należenie w kategoriach stricte prywatnoprawnych (użytkowanie, posiadanie etc.). Przy tym zgodnie z art. 24 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz. U. z 1988 r. Nr 26, poz. 183, z późn. zm.) rady narodowe stopnia podstawowego są właściwe we wszystkich sprawach należących do kompetencji rad narodowych, które nie zostały w drodze ustawowej zastrzeżone dla wojewódzkich rad narodowych; w razie wątpliwości, czy dla danej sprawy właściwa jest wojewódzka rada narodowa, czy też rada narodowa stopnia podstawowego, domniemywa się właściwość rady narodowej stopnia podstawowego. Komisja wskazała, że z powyższymi regulacjami koresponduje art. 38 ust 2 wyżej powołanej ustawy. Analogiczne regulacje dotyczące obowiązku formalnego przekazania terenu państwowego, m.in. przedsiębiorstwom państwowym w prawną formę władania zwaną zarządem (użytkowaniem) występowały również we wcześniejszym stanie prawnym (por. art. 3 ust. 1 i 8 ust. 1 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, czy też art. 3 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31). Regulacje poprzedzające ustawę z 29 kwietnia 1985 r. wyróżniały się brakiem uznania umowy o nabyciu nieruchomości za podstawę powstania zarządu. Komisja wyjaśniła, że stanu powyższego nie zmienił przejściowy art. 80 ust 1 tej ustawy (w brzmieniu z 27 maja 1990 r.), którego treść przytoczyła. Z wyżej powołanych przepisów Komisja wywiodła, że istotnymi w sprawie są tylko "dokumenty o przekazaniu gruntu w formie prawem przewidzianym", nie mają więc znaczenia inne rozstrzygnięcia, jeśli nie dotyczą ww. przedmiotu, a np. opłat z tytułu zarządu ustanawianych z nieuzasadnionym pominięciem faktu braku jego formalnego ustanowienia. Organ odwoławczy wskazał na orzecznictwo, w tym na jednobrzmiące uchwały NSA z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16 i z 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OPS 5/17. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy Komisja podniosła, że należy w pierwszej kolejności dokonać analizy przepisów prawa materialnego, aby ustalić okoliczności mające znaczenie w sprawie. Komisja uznała, że nie rozpatrzono istoty sprawy, wobec czego orzekła na podstawie art. 138 § 2 kpa. Stosownie do tego przepisu organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Natomiast wspomnianymi okolicznościami jest: 1) rzeczywiste ustalenie pozytywnych i negatywnych przesłanek komunalizacji, 2) przy dochowaniu naruszonych norm kpa oraz 3) uwzględnieniu szczególnych okoliczności związanych z rodzajem nieruchomości, w tym jej położeniem, tego kto zarządza obecnie i zarządzał po 27 maja 1990 r. daną działką (np. czy wówczas tam był przedmiotowy budynek) i może z tego powodu posiadać stosowną wiedzę oraz dokumentację, a także przy uwzględnieniu argumentacji [...] z odwołania. W ocenie Komisji organ I instancji badając sprawę ponownie powinien ustalić, czy sporna nieruchomość 27 maja 1990 r. należała do: rady narodowej bądź terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, czy też pozostawała w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego, a zatem powinien wystąpić do Gminy o dodatkowe wyjaśnienia i ewentualne wnioski dowodowe, zwrócić się również do właściwych archiwów, a także do właściwego sądu wieczystoksięgowego tak, aby jednoznacznie ustalić czy nie zachodzą negatywne przesłanki komunalizacji. Wydana po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzja powinna zawierać szczegółowe uzasadnienie w zakresie uznanych i pominiętych dowodów. W ocenie KKU organ rozpoznający sprawę w pierwszej instancji dopuścił się naruszenia art 107 § 1 i 3 kpa. Decyzja zapadła także z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Zdaniem organu rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na zastosowanie art. 136 kpa. Sprzeciw do decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej wniosła Gmina [...]. Zarzuciła brak podstaw do zastosowania art. 138 § 2 kpa., a mianowicie naruszenie: - art. 7 i 77 § 1 kpa, poprzez błędne przyjęcie, jakoby brak dowodu na okoliczność pozostawania nieruchomości 27 maja 1990 r. w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego miał nie świadczyć o tym, że nieruchomość należała w tym dniu do rady narodowej bądź terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego - oraz poprzez błędne przyjęcie, jakoby Wojewoda Opolski w decyzji nie poczynił ustaleń w tej kwestii, 2) art. 138 § 2 w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa poprzez nieuzasadnione przyjęcie, jakoby decyzja Wojewody Opolskiego miała zostać wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa mimo, że zawiera ona wszelkie ustalenia faktyczne niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz ocenę materiału dowodowego i odpowiednie omówienie tych kwestii w uzasadnieniu orzeczenia, w szczególności w zakresie tego, że nieruchomość objęta postępowaniem należała 27 maja 1990 r. do rady narodowej bądź terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, a nie pozostawała w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu sprzeciwu. W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 kpa. Na wstępie należy wyjaśnić, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej był przepis art. 138 § 2 kpa. Stanowi on, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Zgodnie z art. 64a ppsa od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. W myśl zaś art. 64e ppsa rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o których mowa w art. 138 § 2 kpa. Jak wynika z kolei z treści art. 151a § 1 ppsa uwzględnienie sprzeciwu od decyzji, skutkujące uchyleniem decyzji w całości, może nastąpić jedynie w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia art. 138 § 2 kpa. Powyższe oznacza, że zakres sądowej kontroli sądu administracyjnego rozpoznającego sprzeciw został przez ustawodawcę znacznie ograniczony w stosunku do kontroli decyzji przy rozpoznaniu skarg. Rozpoznając niniejszy sprzeciw, Sąd ograniczył się zatem jedynie do zbadania, czy wydając zaskarżoną decyzję organ prawidłowo zastosował art. 138 § 2 kpa. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wydanie decyzji kasatoryjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji jest wyjątkiem od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, a zatem niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca art. 138 § 2 kpa. Jak wyżej zaznaczono organ odwoławczy może zastosować art. 138 § 2 kpa jedynie wówczas, gdy stwierdzi, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, zaś konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Zastosowanie tego przepisu może nastąpić zatem jedynie, gdy organ odwoławczy uzna, że organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (zob. wyrok NSA z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2846/12). Braki dowodowe nie mogą co do zasady stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 kpa, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 kpa, który uprawnia go do przeprowadzenia na żądanie strony lub z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi I instancji. Zdaniem Sądu, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, że w niniejszej sprawie zostały spełnione wyżej wymienione przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 kpa. Materialnoprawną podstawą decyzji organu I instancji był art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Organ jest więc zobowiązany ustalić przesłanki z tego przepisu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji KKU powołała, tak jak organ I instancji przesłanki wynikające z art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, jednakże uznała, że w pierwszej kolejności należy dokonać analizy przepisów prawa materialnego, aby ustalić które okoliczności faktyczne mają istotne znaczenie w sprawie, a które nie mają prawnej doniosłości. Tymczasem jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji organ ten dokonał analizy przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy, w tym wyjaśnił, jak należy rozumieć pojęcie mienia "należącego". Wskazał także na przepisy obowiązujące przed wejściem w życie ustawy z 10 maja 1990 r. dotyczące ustanowienia zarządu. Wojewoda powołał przepisy art. 11 i art. 12 ustawy (negatywne przesłanki komunalizacji) i wyjaśnił dlaczego nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie. Organ I instancji powołał także uchwałę NSA z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16 dotyczącą [...]. Nie sposób więc przyjąć, że organ nie dokonał analizy przepisów prawa materialnego na datę istotną w sprawie, jak również nie dokonał oceny, czy nieruchomość pozostawała z zarządzie przedsiębiorstwa państwowego, czy też nie, jak również, że nie odniósł się do kwestii negatywnych przesłanek komunalizacji. Wojewoda wskazał także na treść art. 153 ppsa, bowiem rozpoznawał sprawę po wyroku WSA w Warszawie z 13 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1437/22. Odnosząc się do kwestii dowodów organ I instancji wskazał na zebrane dowody i dokonał ich oceny, w tym dowody załączone do wcześniej złożonego sprzeciwu przez [...]. Odniósł się także do decyzji z 15 stycznia 1999 r. uznając, że nie stanowi ona dowodu na okoliczność pozostawania przedmiotowych nieruchomości w zarządzie [...]. Organ I instancji zwracał się także do [...] o przedłożenie dowodów, z których wynikałoby ustanowienie zarządu [...] do spornej nieruchomości i wyciągnął konsekwencje prawne z braku powyższych dowodów. Z przyczyn wyżej podanych nie sposób podzielić także zarzutu organu odwoławczego, że uzasadnienie organu I instancji nie czyni zadość wymogom z art. 107 § 1 i § 3 kpa. Komisja wskazując na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego jedynie ogólnie podała, że organ powinien zwrócić się do archiwów, do Gminy o dodatkowe wyjaśnienia (nie wskazując o jakie wyjaśnienia chodzi) i do sądu wieczystoksięgowego. Podnieść należy, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego obowiązkiem organu II instancji jest ponowna ocena całego zebranego materiału dowodowego, ewentualnie jego uzupełnienie, gdyż dokonuje on po raz drugi rozstrzygnięcia w całości tej samej sprawy, nie ograniczając się do oceny prawidłowości postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji. Organ odwoławczy jest organem merytorycznie rozstrzygającym sprawę. W sytuacji zatem, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 kpa, (a zdaniem Sądu powinien, o ile uznaje to za konieczne), to również braki dowodowe nie mogą, co do zasady, stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 kpa. Komisja nie podjęła nawet próby uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie uznanym przez siebie za konieczny do rozpoznania sprawy. Dopiero, gdy wykazane zostanie, że prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, na podstawie art. 136 kpa, okaże się niewystarczające, należy uchylić zaskarżoną decyzję oraz przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Przepis art. 136 kpa uprawnia bowiem organ odwoławczy do przeprowadzenia na żądanie strony lub z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Podkreślić należy, że tylko przeprowadzenie całego postępowania wyjaśniającego przez organ odwoławczy oznaczałoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (wyrok NSA z 20 października 2016 r., sygn. akt II OSK 65/15). W niniejszej sprawie Komisja uchyliła decyzję Wojewody i przekazała sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania, nie podważając materiału dowodowego już zgromadzonego w sprawie. Jak wyżej zwrócono uwagę, samo naruszenie przepisów przez organ I instancji, chociaż jest konieczną przesłanką uchylenia decyzji, nie jest przesłanką wystarczającą. Zakończenie postępowania odwoławczego w sposób kasacyjny wymaga bowiem dodatkowo stwierdzenia, że zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i zakres tych okoliczności jest na tyle szeroki, że przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ odwoławczy na podstawie art. 136 § 1 kpa mogłoby skutkować naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego - art. 15 kpa. Pomimo, że Komisja okoliczności te powołała, to zdaniem Sądu ich nie wykazała. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd na podstawie art. 151a § 1 zd. 1 ppsa orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 ppsa. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego nastąpiło na podstawie art. 64d § 1 w zw. z art. 16 § 2 ppsa. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI