I SA/Wa 956/22

I SA/Wa 956/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Fyda-Kawula
Mateusz Rogala /sprawozdawca/
Monika Sawa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 844/23 - Wyrok NSA z 2025-02-18
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 23a  ust. 2 , 5, 6
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7,  art. 77  par. 1,  art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 1369
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2022 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2022 r. nr DSZ-V.5321.1.1271.2021.AC w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia 13 stycznia 2022 r. nr DSZ-V.5321.1.1271.2021.AC Minister Rodziny i Polityki Społecznej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 1 ust. 2 i 3, art. 23a i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 18 października 2021 r. nr 3781/ŚR/2021 ustalającą świadczenia rodzinne wypłacone I. P. w formie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego za nienależnie pobrane i zobowiązującą stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister wyjaśnił, że decyzją Burmistrza Miasta P. z dnia 18 września 2017 r. stronie zostało przyznane świadczenie rodzinne w formie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego. Decyzja ta została następnie uchylona decyzją Burmistrza Miasta P. z dnia 14 listopada 2019 r. w związku z zastosowaniem w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Z kolei decyzją z dnia 27 stycznia 2021 r. nr 560/ŚR/2021 Wojewoda Mazowiecki odmówił stronie prawa do zasiłku rodzinnego w wysokości dodatku dyferencyjnego na dzieci A. P. i J. P. na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na wyżej wymienione dzieci. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z uwagi na zatrudnienie ojca dzieci W. P. na terytorium Republiki Federalnej Niemiec od dnia 16 kwietnia 2015 r. w sprawie zastosowanie miały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Nadto, z uwagi na brak aktywności zawodowej I. P. na terenie Polski, w niniejszej sprawie pierwszeństwo zastosowania miało ustawodawstwo niemieckie. W związku z tym, że kwota świadczeń w Republice Federalnej Niemiec jest wyższa od kwot zasiłku rodzinnego przysługującego stronie w Polsce, Wojewoda Mazowiecki odmówił prawa do zasiłku rodzinnego w wysokości dodatku dyferencyjnego.
W związku z powyższym, wskazaną na wstępie decyzją z dnia 18 października 2021 r. Wojewoda Mazowiecki uznał, że zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł wypłacony skarżącej za okres od 1 października 2017 r. do 31 października 2018 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty i wezwał stronę do zwrotu wyżej wskazanych kwot wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przywołał treść przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia i stwierdził, że obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich, jako uprawnionych, obowiązku informowania organu o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych.
Organ odwoławczy podkreślił, że w niniejszym postępowaniu nie bada zasadności odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone ostateczną decyzją Wojewody Mazowieckiego z dnia 27 stycznia 2021 r.
Minister wskazał, że we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego z dnia 21 sierpnia 2017 r. I. P. nie oświadczyła, aby któryś z członków rodziny przebywał poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub że nastąpiło uzyskanie dochodu w związku z podjęciem zatrudnienia. Zarówno w decyzji przyznającej prawo do świadczeń rodzinnych oraz we wniosku strona została pouczona, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu (w tym uzyskaniu dochodu), jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie oraz że niepoinformowanie organu właściwego o tych zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji - koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
W ocenie organu odwoławczego, Wojewoda prawidłowo wskazał, że w związku z odmową przyznania stronie prawa do świadczeń rodzinnych za okres od 1 listopada
2017 r. do 31 października 2018 r., świadczenia rodzinne wypłacone za ten okres są świadczeniami nienależnie pobranymi.
I. P. złożyła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej:
1) mającą istotny wpływ na wynik sprawy obrazę przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy polegające w szczególności na braku ustalenia przez organ, czy mąż skarżącej w ogóle pobrał na terenie Niemiec świadczenie odpowiadające świadczeniu rodzinnemu w Polsce,
2) naruszenie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędne uznanie przedmiotowego świadczenia za nienależnie pobrane,
3) naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędne uznanie, że świadczenia zostały wypłacone mężowi skarżącej mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie tych świadczeń, pomimo że skarżąca była pouczona o braku prawa do ich pobierania, a także poprzez niewyjaśnienie zaistnienia w sprawie przesłanek zastosowania tego przepisu,
4) błędną wykładnię art. 23a ust. 2, 5, 6 i 9 i art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, że przedmiotowe świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym pomimo braku zbadania przez organy obu instancji zaistnienia przesłanek do takiego stwierdzenia, a zwłaszcza, czy mąż skarżącej w ogóle otrzymał od organu w Niemczech świadczenie odpowiadające świadczeniu rodzinnemu pobranemu przez skarżącą w Polsce.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a ponadto o uchylenie decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że za nienależnie pobrane świadczenia można uznać jedynie te świadczenia, które zostały wypłacone za te same okresy w Polsce oraz innym państwie członkowskim. Centrum życiowym męża skarżącej, pozostaje Polska. Zdaniem skarżącej, nie podważa tego fakt zatrudnienia od 16 kwietnia 2015 r. w Niemczech. Z tytułu zatrudnienia w Niemczech nie przysługiwały mężowi w okresie od 1 lutego 2018 r. żadne świadczenia rodzinne i o żadne się tam nie starał. Skarżąca podniosła, że do otrzymania świadczeń na terenie Niemiec wymagane jest posiadanie przez wnioskodawcę numeru identyfikacyjnego – aby go otrzymać należy być zameldowanym na terenie Niemiec, jak również rozliczać tam podatki. Samo podleganie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie jest wystarczające, żeby uznać, że świadczenie jest nienależnie pobrane. W przypadku zaistnienia wyżej wymienionych przesłanek konieczne jest badanie, czy strona nabyła prawo do świadczenia na rodzinę w innym państwie. Świadczenie nienależnie pobrane nie będzie występować w sytuacji, gdy uprawniony może już tylko potencjalnie w świetle reguł dotyczących koordynacji uzyskać świadczenie w innym państwie. Zdaniem skarżącej, konieczne jest wyjaśnienie, czy nastąpiło rzeczywiste przysporzenie ze względu na kumulację świadczeń z obcych systemów zabezpieczenia społecznego. Skarżąca podniosła, że organ nie ustalił, czy jej mąż uzyskał uprawnienie do pobrania świadczeń rodzinnych na terenie Niemiec.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 23a ust. 2 tej ustawy, w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w art. 23a ust. 2 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie członkowskim, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 5 tej ustawy). W tym przypadku Wojewoda na podstawie art. 23a ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 za okres, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Z kolei zgodnie z art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 powołanej ustawy stosuje się odpowiednio. Stosownie do treści art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in.: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy).
Zarzuty skargi koncentrują się na kwestii nieustalenia przez organ, czy mąż skarżącej pobierał w Niemczech świadczenia na dzieci. Wbrew stanowisku skarżącej, okoliczność ta pozostaje jednak bez znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy. Na obecnym etapie postępowania kwestia zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego została już bowiem przesądzona. Dla ustalenia, że w sprawie doszło do nienależnego pobrania świadczeń, istotna jest natomiast okoliczność uchylenia przez Burmistrza Miasta P. decyzją z dnia 14 listopada
2019 r. własnej decyzji z dnia 18 września 2017 r. przyznającej świadczenie za okres od 1 października 2017 r. do 31 października 2018 r. Sąd podziela stanowisko organu, zgodnie z którym w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją organ nie był uprawniony do badania, czy skarżącej przysługiwały świadczenia rodzinne za okres, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. od 1 października 2017 r. do 31 października 2018 r., gdyż postępowanie w tej sprawie zostało zakończone prawomocną decyzją Wojewody Mazowieckiego z dnia 27 stycznia 2021 r.
Organy prawidłowo zatem stwierdziły, że skoro decyzja przyznająca świadczenia rodzinne została prawomocnie uchylona, a Wojewoda decyzją z dnia 27 stycznia 2021 r. odmówił skarżącej przyznania dodatku dyferencyjnego w postaci zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego za okres od 1 października 2017 r. do 31 października 2018 r., to w konsekwencji świadczenie rodzinne wypłacone za ten okres na podstawie uchylonej decyzji należało uznać za nienależnie pobrane.
Kwestia świadomego pominięcia we wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych okoliczności świadczenia pracy przez męża skarżącej na terytorium Republiki Federalnej Niemiec została prawidłowo oceniona przez organy. Skarżąca podpisała bowiem oświadczenie, że dane podane przez nią we wniosku z dnia 21 sierpnia 2017 r. były prawdziwe. Została również pouczona, że niepoinformowanie organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu. Pouczenie to było, zdaniem Sądu, wystarczająco jasne. Skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 348/21).
Tymczasem, jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia męża skarżącej z dnia 9 października 2018 r., prowadził on od dnia 16 kwietnia 2015 r. działalność gospodarczą na terenie Niemiec. Jednak skarżąca nie poinformowała o tym fakcie organu ani na etapie składania wniosku ani po wydaniu decyzji o przyznaniu jej świadczeń rodzinnych.
Organy orzekające w sprawie dokonały zatem rozpatrzenia i prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego, a tym samym nie naruszyły przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. Z przytoczonych wyżej powodów w sprawie nie doszło również do naruszenia powoływanych w skardze przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Należy dodatkowo zauważyć, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołał treść art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Rozstrzygnięcia te mogą być jednak wydane na wniosek osoby zobowiązanej.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.