I SA/Wa 931/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-06-27
NSAAdministracyjneWysokawsa
samorząd terytorialnyuchwałakarta mieszkańcazameldowaniemiejsce zamieszkaniawspólnota samorządowanaruszenie prawakontrola sądowaWSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność części uchwały Rady Miejskiej uzależniającej przyznanie Karty Mieszkańca od zameldowania, uznając to za istotne naruszenie prawa.

Wojewoda zaskarżył uchwałę Rady Miejskiej, która wprowadziła wymóg zameldowania jako warunek uzyskania Karty Mieszkańca dla dorosłych niepracujących mieszkańców oraz studentów. Sąd administracyjny uznał, że kryterium zameldowania jest niezgodne z prawem, ponieważ status mieszkańca gminy powinien być oparty na faktycznym zamieszkaniu, a nie formalnym zameldowaniu. W konsekwencji, sąd stwierdził nieważność części uchwały, która wprowadzała to ograniczenie.

Sprawa dotyczyła skargi Wojewody na uchwałę Rady Miejskiej w sprawie wprowadzenia Programu "[...] Karta Mieszkańca". Wojewoda zarzucił, że uchwała w sposób istotny narusza prawo, uzależniając przyznanie Karty od zameldowania w Gminie, co dotyczyło dorosłych, niepracujących mieszkańców oraz osób powyżej 18 roku życia będących uczniami lub studentami. Sąd administracyjny przychylił się do stanowiska Wojewody, podkreślając, że zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym, mieszkańcy tworzą wspólnotę samorządową na podstawie faktycznego zamieszkiwania, a nie zameldowania. Zameldowanie ma charakter wyłącznie ewidencyjny i nie może być podstawą do różnicowania praw członków wspólnoty samorządowej. Sąd wskazał, że kryterium zameldowania jest niezgodne z zasadą demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej, a także z wcześniejszymi postanowieniami uchwały, które definiowały mieszkańca jako osobę, której miejscem zamieszkania jest gmina. W rezultacie, Sąd stwierdził nieważność uchwały w części, w jakiej uzależniono przyznanie Karty Mieszkańca od zameldowania, uznając to za istotne naruszenie art. 1 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, uzależnienie przyznania Karty Mieszkańca od wymogu zameldowania stanowi istotne naruszenie prawa.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że status mieszkańca gminy, a tym samym prawo do korzystania z lokalnych programów, opiera się na faktycznym zamieszkaniu, a nie formalnym zameldowaniu. Zameldowanie ma charakter ewidencyjny i nie może być podstawą do różnicowania praw członków wspólnoty samorządowej. Kryterium zameldowania jest niezgodne z zasadą demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (8)

Główne

u.s.g. art. 1 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Mieszkańcy gminy tworzą z mocy prawa wspólnotę samorządową, a status członka wspólnoty następuje na podstawie faktycznego zamieszkiwania na terenie gminy. Kryterium zameldowania nie jest wystarczające.

p.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd, uwzględniając skargę na uchwałę, stwierdza nieważność tej uchwały w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa.

u.s.g. art. 91 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna.

k.c. art. 25

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.

Pomocnicze

u.s.g. art. 91 § ust. 4

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

W przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały, ograniczając się do wskazania, że uchwałę wydano z naruszeniem prawa. Istotne wady dotyczą przepisów prawa ustrojowego i materialnego.

Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności art. 27 § ust. 1

Obywatel polski jest obowiązany zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego najpóźniej w 30 dniu od przybycia.

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Konstytucja RP art. 94

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Organy samorządu terytorialnego ustanawiają akty prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnień ustawowych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kryterium zameldowania jest niezgodne z prawem, ponieważ status mieszkańca gminy opiera się na faktycznym zamieszkaniu, a nie formalnym zameldowaniu. Zameldowanie ma charakter ewidencyjny i nie może być podstawą do różnicowania praw członków wspólnoty samorządowej. Wprowadzenie obowiązku zameldowania narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej. Zaskarżona uchwała jest niespójna z wcześniejszymi postanowieniami uchwały definiującymi mieszkańca jako osobę, której miejscem zamieszkania jest gmina.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Gminy, że program ma na celu aktywizację mieszkańców i zachęcenie do opłacania podatków oraz meldowania się na pobyt stały.

Godne uwagi sformułowania

Miejsca zamieszkania nie można utożsamiać z miejscem zameldowania, gdyż zameldowanie ma wyłącznie charakter ewidencyjny i nie wiąże się z nim nabycie jakichkolwiek praw bądź obowiązków przez osobę podlegającą zameldowaniu. Brak zameldowania nie pozbawia zatem osoby stale zamieszkującej w danej jednostce samorządu terytorialnego statusu członka wspólnoty samorządowej. Kryterium zameldowania nie stanowi kryterium przesądzającego o przynależności do wspólnoty samorządowej. Zameldowanie, którym posłużyła się Rada Miejska, w celu określenia kręgu osób uprawnionych do posługiwania się "[...] Kartą Mieszkańca" nie jest kryterium właściwym, gdyż jego zastosowanie prowadzi do pozbawienia uprawnień osób, stale w gminie zamieszkujących i posiadających status członka wspólnoty gminnej.

Skład orzekający

Elżbieta Lenart

przewodniczący

Bożena Marciniak

sędzia

Justyna Wtulich-Gruszczyńska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"mieszkaniec gminy\" w kontekście prawa do świadczeń lokalnych oraz rozróżnienie między zameldowaniem a miejscem zamieszkania."

Ograniczenia: Dotyczy głównie programów lokalnych uzależnionych od statusu mieszkańca gminy i kryterium zameldowania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia praktycznego – różnicy między zameldowaniem a faktycznym miejscem zamieszkania, co ma wpływ na dostęp do lokalnych świadczeń. Wyrok jasno rozstrzyga tę kwestię, co jest cenne dla obywateli i samorządów.

Czy zameldowanie decyduje o tym, czy jesteś mieszkańcem gminy? Sąd administracyjny odpowiada: niekoniecznie!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 931/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak
Elżbieta Lenart /przewodniczący/
Justyna Wtulich-Gruszczyńska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność uchwały w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 40
art. 1 ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie Sędzia WSA Bożena Marciniak Asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska (spr.) Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi [...] na uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] października 2023 r., nr [...] zmieniającej uchwałę w sprawie wprowadzenia na terenie Gminy [...] [...] 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w części w jakiej Rada Miejska w [...] uzależniła przyznanie [...] od zameldowania w Gminie [...], tj. § 5 ust. 2 pkt 4 i 5 uchwały z dnia [...] października 2023 r., nr [...]; 2. zasądza od Rady Miejskiej w [...] na rzecz Wojewody [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. WSA/wyr. 1 – sentencja wyroku
Uzasadnienie
Pismem z 7 marca 2024 r. Wojewoda [...], powoływany dalej jako: "Wojewoda", "organ nadzorczy" wniósł skargę na uchwalę Rady Miejskiej w [...] z 26 października 2023 r., Nr [...] zmieniającą uchwałę Rady Miejskiej w [...] z 30 marca 2023 r., nr [...] w sprawie wprowadzenia na terenie Gminy [...] Programu "[...] Karta Mieszkańca".
Wojewoda wniósł o orzeczenie nieważności ww. uchwały Rady Miejskiej w [...] z 26 października 2023 r. w części, tj. w zakresie, w jakim Rada Miejska uzależniła przyznanie [...] Karty Mieszkańca od zameldowania w Gminie [...] (§ 1 pkt 1 uchwały w odniesieniu do nadania nowego brzmienia § 5 ust. 2 pkt 4 i 5 uchwały zmienianej) oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zdaniem skarżącego, przedmiotową uchwałą Rada Miejska w [...] naruszyła prawo w sposób istotny, w zakresie, w jakim wprowadziła obowiązek zameldowania wobec: dorosłych, niepracujących mieszkańców oraz wobec osób powyżej 18 roku życia pozostających uczniami lub studentami, nie dłużej jednak niż do ukończenia 26 roku życia, jako warunek konieczny do uzyskania uprawnień wynikających z posiadania "[...] Karty Mieszkańca".
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że Rada Miejska w [...] dokonując zmiany § 5 ust. 2 uchwały [...] z 30 marca 2023 r. w sprawie wprowadzenia na terenie Gminy [...] Programu "[...] Karta Mieszkańca" dodała pkt 4 i 5 w których postanowiła, że :
"Do otrzymania Karty Mieszkańca są uprawnieni :
4) dorośli, niepracujący mieszkańcy, zameldowani na pobyt stały w gminie [...];
5) osoby powyżej 18 roku życia pod warunkiem, że są zameldowane w gminie [...] i pozostają uczniem lub studentem, nie dłużej niż do ukończenia 26 roku życia".
Wojewoda zaznaczył, że dokonując kwestionowaną uchwałą zmiany § 5 ust. 2 uchwały Rady Miejskiej w [...] z 30 marca 2023 r., Nr [...] Rada wprowadziła obowiązek zameldowania na terenie Gminy [...], który dotyczy dorosłych, niepracujących mieszkańców oraz osób powyżej 18 roku życia pozostających uczniem lub studentem, nie dłużej jednak niż do ukończenia 26 roku życia. Wprowadzając tego typu regulację, organ stanowiący Gminy ograniczył tym samym krąg osób, które mogą uczestniczyć w Programie "[...] Karta Mieszkańca".
Organ nadzoru zwrócił uwagę na art. 1 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r.
o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40 ze zm.) powoływanej dalej jako: "u.s.g.", zgodnie z którym mieszkańcy gminy tworzą z mocy prawa wspólnotę samorządową. Uzyskanie statusu członka wspólnoty samorządowej następuje na podstawie istotnego faktu prawnego, tj. faktu zamieszkiwania na terenie gminy. Organ nadzoru wskazał, iż dla przyjęcia zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest ustalenie występowania dwóch przesłanek, a konkretnie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości. Przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. O zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy zaistnieją okoliczności pozwalające na stwierdzenie, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby fizycznej. Miejsca zamieszkania nie można natomiast utożsamiać z miejscem zameldowania, chociażby z racji tego, że zameldowanie ma wyłącznie charakter ewidencyjny i nie wiąże się z nim nabycie jakichkolwiek praw bądź obowiązków przez osobę podlegającą zameldowaniu. Brak zameldowania nie pozbawia zatem osoby stale zamieszkującej w danej jednostce samorządu terytorialnego statusu członka wspólnoty samorządowej. Organ zaznaczył, że pojęcie "mieszkaniec gminy" należy utożsamiać z "osobą stale zamieszkującą" na obszarze danej gminy, a nie z osobą posiadającą zameldowanie w tejże gminie. Przez mieszkańca gminy należy rozumieć osobę fizyczną zamieszkującą na terenie danej gminy. Wojewoda podkreślił, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie przyjęto, iż ocena, kto jest mieszkańcem gminy następuje przez pryzmat art. 25 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610, z późn. zm.), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.
Wojewoda wskazał, że wprowadzenie zameldowania wobec dorosłych, niepracujących mieszkańców oraz wobec osób powyżej 18 roku życia pozostających uczniami lub studentami, nie dłużej niż do ukończenia 26 roku życia, jako warunku posługiwania się [...] Kartą Mieszkańca i korzystania na jej podstawie z ulg, zniżek, w sposób istotny narusza art. 1 u.s.g. W świetle przywołanego przepisu kryterium zameldowania nie stanowi kryterium przesądzającego o przynależności do wspólnoty samorządowej.
"Zameldowanie", którym posłużyła się Rada Miejska, w celu określenia kręgu osób uprawnionych do posługiwania się "[...] Kartą Mieszkańca" nie jest kryterium właściwym, gdyż jego zastosowanie prowadzi do pozbawienia uprawnień osób, stale w gminie zamieszkujących i posiadających status członka wspólnoty gminnej. W ocenie organu nadzoru nieuprawnionym jest pozbawienie części mieszkańców Gminy, członków wspólnoty samorządowej, uprawnienia do przyznania "[...] Karty Mieszkańca".
Zdaniem Wojewody adresatami Programu "[...] Karta Mieszkańca" powinny być osoby fizyczne, których miejscem zamieszkania jest Gmina [...].
Organ nadzoru zaznaczył, że wprowadzenie kwestionowaną uchwałą kryterium zameldowania, od którego uzależniono przyznanie "[...] Karty Mieszkańca" dorosłym niepracującym mieszkańcom oraz osobom powyżej 18 roku życia pozostającym uczniami lub studentami, nie dłużej jednak niż do ukończenia 26 roku życia, jest niespójne z postanowieniem zawartym w § 1 ust. 2 i 3 uchwały zmienianej, tj. uchwały z 30 marca 2023 r., Nr [...]. Z ustaleń uchwały zmienianej wynika wprost, iż Programem "[...] Karta Mieszkańca" objęci są mieszkańcy Gminy [...], bez względu na to, czy są zameldowani w Gminie [...] czy nie.
Organ nadzoru wskazał, iż kryterium zróżnicowania mieszkańców gminy ze względu na zameldowanie na terenie danej gminy, należy ocenić jako niezgodne z zasadą demokratycznego państwa prawnego i zasadą sprawiedliwości społecznej nakazującą, by zróżnicowanie poszczególnych osób pozostawało w odpowiedniej relacji do dzielących je różnic.
Wojewoda [...] wskazał, że analizując postanowienia uchwały uznał, iż narusza ona prawo w sposób istotny, i z tego też względu zasadnym jest orzeczenie jej nieważności w części objętej sentencją skargi.
W odpowiedzi na skargę Gmina [...] nie zgodziła się ze stanowiskiem skarżącego i wniosła o oddalenie skargi w całości.
Gmina wskazała, że w procesie wdrażania programu w życie i rozpatrywania wniosków o wydanie Karty Burmistrz dostrzegł potrzebę dostosowania zasad do sytuacji życiowych mieszkańców, których wcześniej nie zdiagnozowano. Mowa przede wszystkim o doprecyzowaniu w zakresie niepracujących mieszkańców oraz uczniów i studentów powyżej 18 roku życia. Gmina wskazała, że zaskarżoną uchwałą Rada Miejska w [...] tak naprawdę powiększyła krąg osób uprawnionych mieszkańców o osoby bezrobotne i studentów, którzy jednocześnie są zameldowani w gminie [...], a nie wyłącznie mieszkańców opłacających podatki od osób fizycznych, czy podatek rolny. Wyjaśniła, że podstawowym warunkiem otrzymywania karty jest zamieszkiwanie na terenie gminy [...]. Jednakże program ma na celu aktywizację mieszkańców w życie lokalnej społeczności, zachęcenie do opłacania podatków oraz meldowanie się na pobyt stały.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :
Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40 ze zm.) powoływanej dalej jako: "u.s.g.", uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Stosownie zaś do art. 147 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2024, poz.935) powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." sąd, uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Przesłanką stwierdzenia nieważności aktu organu jednostki samorządu terytorialnego jest wada prawna mająca charakter istotny, co wynika z art. 91 ust. 4 u.s.g., zgodnie z którym w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, że uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa. Istotnymi są wady dotyczące naruszenia przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego (naruszenie przepisu stanowiącego podstawę prawną podjętej uchwały), a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał. Jak wskazał NSA w uzasadnieniu wyroku z 5 września 2017 r., sygn. akt I OSK 124/17, istotna sprzeczność z prawem to wada doniosła pod względem faktycznym i prawnym, wynikająca z naruszeń przepisów prawa materialnego bądź formalnego, ale taka, która jest oczywista, jednoznaczna, niepozwalająca na zaakceptowanie uchwały ze względu na sposób i tryb jej podjęcia, lub skutki, jakie wywołuje.
W ocenie Sądu, taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie.
Zaskarżona do Sądu została uchwała Rady Miejskiej w [...] z 26 października 2023 r., Nr [...] zmieniającą uchwałę Rady Miejskiej w [...] z 30 marca 2023 r., nr [...] w sprawie wprowadzenia na terenie Gminy [...] Programu "[...] Karta Mieszkańca".
Rada Miejska w [...] dokonując zmiany § 5 ust. 2 uchwały z 30 marca
2023 r., nr [...] w sprawie wprowadzenia na terenie Gminy [...] Programu "[...] Karta Mieszkańca" dodała pkt 4 i 5 i postanowiła, że:
"2. Do otrzymania Karty Mieszkańca są uprawnieni:
1) mieszkańcy gminy [...], którzy rozliczając podatek dochodowy od osób fizycznych za poprzedni rok w Urzędzie Skarbowym [...], wskazali w deklaracji podatkowej, jako miejsce zamieszkania Gminę [...], nawet jeśli nie osiągnęli dochodu;
2) mieszkańcy gminy [...], którzy rozliczają podatek rolny z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego i zadeklarowali w zgłoszeniu do ubezpieczenia społecznego rolników jako miejsce zamieszkania Gminę [...], bez względu na to, czy osiąga dochód;
3) dzieci własne lub przysposobione mieszkańców, o których mowa powyżej, oraz dzieci, nad którymi w/w mieszkańcy sprawują opiekę prawną, wspólnie z nimi zamieszkujące, do ukończenia 18. roku życia, a powyżej 18. roku życia pod warunkiem pozostawania uczniem lub studentem, nie dłużej jednak niż do ukończenia 26. roku życia;
4) dorośli, niepracujący mieszkańcy, zameldowani na pobyt stały w gminie [...];
5) osoby powyżej 18 roku życia pod warunkiem, że są zameldowane w gminie [...] i pozostają uczniem lub studentem, nie dłużej niż do ukończenia 26 roku życia".
Dokonując powyższej zmiany § 5 ust. 2 uchwały z 30 marca 2023 r., Nr [...] Rada Miejska w [...] wprowadziła obowiązek zameldowania na terenie Gminy [...], który dotyczy dorosłych, niepracujących mieszkańców oraz osób powyżej 18 roku życia pozostających uczniem lub studentem, nie dłużej jednak niż do ukończenia 26 roku życia.
W ocenie Sądu, wprowadzając tego typu regulację, Gmina ograniczyła krąg osób, które mogą uczestniczyć w Programie "[...] Karta Mieszkańca".
Stosownie do treści art. 1 ust. 1 u.s.g. mieszkańcy gminy tworzą z mocy prawa wspólnotę samorządową. Uzyskanie statusu członka wspólnoty samorządowej następuje na podstawie faktu zamieszkiwania na terenie gminy.
Dla pojęcia wspólnoty samorządowej istotny jest sposób rozumienia mieszkańca gminy. "O statusie członka wspólnoty samorządowej rozstrzyga fakt rzeczywistego stałego zamieszkiwania w danej miejscowości w rozumieniu art. 25 k.c. (przesłanka zamiaru stałego pobytu). Według J. Bocia: "Mieszkańcem powiatu nie jest wyłącznie osoba, która przebywa na terenie powiatu «z zamiarem stałego przebywania», ale każdy po urodzeniu człowiek". Pogląd ten można odpowiednio odnieść do gminy. Zgodnie z treścią art. 25 k.c.: "Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu".
(Chmielnicki Paweł Komentarz do art. 1 ustawy o samorządzie gminnym, WKP 2022).
Dla przyjęcia zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest ustalenie występowania dwóch przesłanek: przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości. Przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego : z 23 maja 2024 r., sygn. akt I OW 23/24, z 19 stycznia 2024 r., sygn. akt I OW 201/23, z 10 lutego 2009 r., sygn. akt OW 164/08 oraz z 26 czerwca 2013 r., sygn. akt I OW 41/13). W orzecznictwie podkreśla się także, że miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, bez względu na adres jej zameldowania (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 września 2009 r., sygn. akt I OW 85/09).
Miejsca zamieszkania nie można utożsamiać z miejscem zameldowania, gdyż zameldowanie ma wyłącznie charakter ewidencyjny i nie wiąże się z nim nabycie jakichkolwiek praw bądź obowiązków przez osobę podlegającą zameldowaniu. Zameldowanie jest aktem administracyjnym, który potwierdza okoliczność stałego zamieszkania w danej miejscowości i ułatwia ustalenie, ale nie przesądza o miejscu zamieszkania.
Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego (por. postanowienie NSA z : 14 maja 2024 r., sygn. akt I OW 53/24, z 15 lutego 2006 r., sygn. akt I OW 231/05). Miejscem zamieszkania jest zatem miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe (por. E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2023, s. 72–73).
Zaznaczyć należy, że brak zameldowania nie pozbawia zatem osoby stale zamieszkującej w danej jednostce samorządu terytorialnego statusu członka wspólnoty samorządowej. Pojęcie "mieszkaniec gminy" należy utożsamiać z "osobą stale zamieszkującą" na obszarze danej gminy, a nie z osobą posiadającą zameldowanie w tejże gminie. Przez mieszkańca gminy należy rozumieć osobę fizyczną zamieszkującą na terenie danej gminy.
Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie przyjęto, iż ocena, kto jest mieszkańcem gminy następuje przez pryzmat art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia
1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610, z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "k.c." zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 1463/22, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z : 14 maja 2024 r., sygn. akt I OW 53/24, z 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I OW 214/13). Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.
Stosownie do treści art. 28 k.c. można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Z powyższego wynika zatem, że można być członkiem wyłącznie jednej wspólnoty samorządowej danego szczebla, czyli jednej gminy, jednego powiatu, jednego województwa, właściwych według miejsca zamieszkania. Skoro przepisy prawa lokalnego mają dotyczyć wspólnoty samorządowej w rozumieniu powyższego, brak jest podstaw do różnicowania w przedmiotowej sprawie na osoby zameldowane i zamieszkałe na terenie gminy.
W ocenie Sądu, wprowadzenie zameldowania wobec dorosłych, niepracujących mieszkańców oraz wobec osób powyżej 18 roku życia pozostających uczniami lub studentami, nie dłużej niż do ukończenia 26 roku życia, jako warunku posługiwania się "[...] Kartą Mieszkańca" i korzystania na jej podstawie z ulg, zniżek, w sposób istotny narusza art. 1 u.s.g.
W świetle przywołanego przepisu kryterium zameldowania nie stanowi kryterium przesądzającego o przynależności do wspólnoty samorządowej. "Zameldowanie", którym posłużyła się Rada Miejska, w celu określenia kręgu osób uprawnionych do posługiwania się "[...] Kartą Mieszkańca" nie jest kryterium właściwym, gdyż jego zastosowanie prowadzi do pozbawienia uprawnień osób, stale w gminie zamieszkujących i posiadających status członka wspólnoty gminnej. Przy ustalaniu prawa do ulg i zniżek, które wynikają z Programu "[...] Karta Mieszkańca", rozstrzygające znaczenie będzie miało faktyczne zamieszkiwanie na terenie Gminy [...], nie zaś formalne zameldowanie w tejże Gminie. Zdaniem Sądu, nieuprawnionym jest pozbawienie części mieszkańców Gminy, którzy zamieszkują na terenie Gminy i są członkami wspólnoty samorządowej, uprawnienia do przyznania "[...] Karty Mieszkańca".
Wskazać należy, że kwestię obowiązku meldunku reguluje ustawa z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191, z późn. zm.). Zgodnie z art. 27 tej ustawy obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca (ust. 1). Równocześnie można mieć jedno miejsce stałego i jedno miejsce pobytu czasowego (ust. 2). W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do wprowadzenia obowiązku meldunku w drodze aktu prawa miejscowego jakim jest uchwała.
W ocenie Sądu, zaspakajanie potrzeb członków wspólnoty samorządowej
nie może ograniczać się wyłącznie do osób zameldowanych. Wprowadzenie tego typu ograniczenia w akcie prawa miejscowego jest niczym nieuzasadnionym limitowaniem możliwości otrzymania "[...] Karty Mieszkańca". Adresatami Programu "[...] Karta Mieszkańca" powinny być zatem osoby fizyczne, których miejscem zamieszkania jest Gmina [...].
Wprowadzenie w zaskarżonej uchwale kryterium zameldowania, od którego uzależniono przyznanie "[...] Karty Mieszkańca" dorosłym niepracującym mieszkańcom oraz osobom powyżej 18 roku życia pozostającym uczniami lub studentami, nie dłużej jednak niż do ukończenia 26 roku życia, jest także niespójne z postanowieniem zawartym w § 1 ust. 2 i 3 uchwały zmienianej, tj. uchwały z 30 marca 2023 r., Nr [...]. Z § 1 ust. 2 i 3 tej uchwały wynika wprost, iż: "Program jest skierowany do osób fizycznych, zwanych dalej "mieszkańcami", których miejscem zamieszkania jest gmina [...]. " (ust. 2). " W rozumieniu Programu przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu". (ust. 3).
Z powołanego ustalenia uchwały zmienianej wynika wprost, iż Programem "[...] Karta Mieszkańca" objęci są mieszkańcy Gminy [...], bez względu na to, czy są zameldowani w Gminie [...] czy nie.
W konsekwencji wprowadzona zaskarżoną uchwałą zmiana spowoduje, że osoba niebędąca mieszkańcem Gminy [...], a wyłącznie posiadająca meldunek w tej Gminie, otrzyma uprawnienia wynikające z ww. karty. W świetle kwestionowanej uchwały osoby powyżej 18 roku życia pozostające uczniami lub studentami, nie dłużej niż do ukończenia 26 roku życia będące mieszkańcami innej niż [...] jednostki samorządu terytorialnego skorzystają z uprawnień wynikających z "[...] Karty Mieszkańca".
Reasumując stwierdzić należy, że kryterium zróżnicowania mieszkańców gminy ze względu na zameldowanie na terenie danej gminy, należy ocenić jako niezgodne z zasadą demokratycznego państwa prawnego i zasadą sprawiedliwości społecznej nakazującą, by zróżnicowanie poszczególnych osób pozostawało w odpowiedniej relacji do dzielących je różnic.
Podkreślić należy, że Konstytucja jako "najwyższe prawo Rzeczypospolitej" nie uzależnia przy tym przynależności do wspólnoty samorządowej od posiadania polskiego obywatelstwa. O przynależności do wspólnoty rozstrzyga miejsce zamieszkania (centrum aktywności życiowej), będące podstawowym rodzajem więzi w tego typu wspólnotach.
Zaznaczyć należy, że Rada Miejska w [...] w swojej działalności uchwałodawczej związana jest zasadą legalizmu, która wynika wprost z art. 7 Konstytucji RP, a wyraża się w konieczności działania na podstawie i w granicach prawa. Stosownie do treści art. 94 Konstytucji RP organy samorządu terytorialnego, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Oznacza to, że wykonując kompetencje prawodawcze zawarte w upoważnieniu ustawowym, organy jednostek samorządu terytorialnego obowiązane są działać ściśle w granicach tego upoważnienia.
W ocenie Sądu, dokonując zaskarżoną uchwałą zmiany § 5 ust. 2 uchwały Rady Miejskiej w [...] z 30 marca 2023 r., Nr [...] poprzez wprowadzenie obowiązku zameldowania na terenie Gminy [...], który to obowiązek dotyczy dorosłych, niepracujących mieszkańców oraz osób powyżej 18 roku życia pozostających uczniem lub studentem, nie dłużej jednak niż do ukończenia 26 roku życia Gmina pozbawiła osoby stale zamieszkujące na terytorium Gminy a nie zameldowane na jej terytorium statusu członka wspólnoty samorządowej. Tym samym w sposób istotny naruszyła art. 1 u.s.g. Brak jest podstaw do różnicowania członków wspólnoty samorządowej na osoby zameldowane i zamieszkałe na terenie gminy i ograniczania kręgu osób, które mogą uczestniczyć w Programie "[...] Karta Mieszkańca". Nieuprawnionym jest zatem pozbawianie części mieszkańców Gminy, członków wspólnoty samorządowej uprawnienia do przyznania "[...] Karty Mieszkańca".
Zdaniem Sądu, zasadne jest stanowisko Wojewody [...], że przy ustalaniu prawa do ulg, zniżek, które wynikają z Programu "[...] Karta Mieszkańca", rozstrzygające znaczenie będzie miało faktyczne zamieszkiwanie na terenie Gminy [...], nie zaś formalne zameldowanie na terenie Gminy.
Mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej okoliczności sprawy, Sąd na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części w jakiej Rada Miejska w [...] uzależniła przyznanie "[...] Karty Mieszkańca" od zameldowania w Gminie [...], tj. § 5 ust. 2 pkt 4 i 5 uchwały z 26 października 2023 r., nr [...] jako podjętej z istotnym naruszeniem art. 1 ust. 1 u.s.g. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 480 zł.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI