I SA/Wa 921/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2006-02-20
NSAnieruchomościWysokawsa
dekret warszawskiodszkodowanienieruchomośćgruntbudynekwłasnośćSkarb Państwagospodarka nieruchomościamiWSAprawo administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą odszkodowania za grunt pod zabudowaną nieruchomością przejętą na podstawie dekretu warszawskiego, uznając błędną interpretację przepisów przez organy administracji.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania odszkodowania za grunt położony w Warszawie, który wraz z budynkiem został przejęty na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu z 1945 r. Organy administracji odmówiły odszkodowania za grunt, uznając, że przepisy (art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami) dotyczą jedynie działek niezabudowanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił te decyzje, stwierdzając, że organy dokonały błędnej wykładni prawa, która nie ogranicza prawa do odszkodowania za grunt jedynie do działek niezabudowanych, naruszając tym samym zasady słusznego odszkodowania i sprawiedliwości społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę spadkobierców przedwojennych właścicieli na decyzję Wojewody, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta odmawiającą przyznania odszkodowania za grunt położony przy ul. [...] w Warszawie. Nieruchomość ta, wraz z budynkiem, przeszła na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu z 1945 r. Organy administracji uznały, że odszkodowanie za grunt nie przysługuje, ponieważ nieruchomość była zabudowana, a przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 215 ust. 2) dotyczą jedynie działek niezabudowanych. Sąd uznał tę interpretację za błędną. Wskazał, że wykładnia literalna, językowa i historyczna przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także przepisy dekretu warszawskiego, nie ograniczają prawa do odszkodowania za grunt jedynie do działek niezabudowanych. Sąd podkreślił, że takie stanowisko organów narusza zasadę słusznego odszkodowania, sprawiedliwości społecznej oraz równości obywateli wobec prawa. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w części odmawiającej przyznania odszkodowania za grunt, stwierdzając jednocześnie, że decyzja Wojewody nie podlega wykonaniu i zasądzając zwrot kosztów postępowania sądowego na rzecz skarżących.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, przepis ten dotyczy również gruntów zabudowanych, a organy administracji dokonały błędnej wykładni prawa, ograniczając jego zastosowanie do działek niezabudowanych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wykładnia literalna, językowa i historyczna przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także przepisy dekretu warszawskiego, nie ograniczają prawa do odszkodowania za grunt jedynie do działek niezabudowanych. Błędna interpretacja organów narusza zasady słusznego odszkodowania, sprawiedliwości społecznej i równości.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

Dekret warszawski art. 7

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

W razie nie przyznania dotychczasowemu właścicielowi wieczystej dzierżawy do gruntu nieruchomości, Gmina W. obowiązana była uiścić odszkodowanie.

Dekret warszawski art. 8

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

W razie nie przyznania dotychczasowemu właścicielowi prawa do gruntu, wszystkie budynki na nim położone przechodziły na własność Gminy, która w tym wypadku obowiązana była wypłacić właścicielowi odszkodowanie za budynki nadające się do użytkowania lub naprawy.

u.g.n. art. 215 § ust. 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przepis ten, w odniesieniu do działki, przewiduje dwa kryteria, od których uzależnione jest uzyskanie odszkodowania: po pierwsze - działka, przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinnne, po drugie - poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Oba warunki muszą być spełnione kumulatywnie. Przepis nie wprowadza dodatkowych kryteriów, jak np.: działka zabudowana czy działka niezabudowana.

Pomocnicze

Dekret warszawski art. 1

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

Na mocy art.1 dekretu grunt przedmiotowej nieruchomości przeszedł na własność Gminy W.

Dz.U. Nr 14, poz.130 art. 32 § ust. 2

Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej

Na podstawie art.32 ust.2 ustawy grunt przedmiotowej nieruchomości przeszedł na własność Skarbu Państwa.

Dz. U. Nr 17, poz.70 art. 53

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Rozwiązania przyjęte w art. 53 umożliwiały ubieganie się o odszkodowanie za gospodarstwo rolne, sadownicze i warzywnicze na gruntach, które na podstawie dekretu z 26 października 1945 r. przeszły na własność Państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele bądź następcy prawni tych osób prowadzący te gospodarstwa zostaną pozbawieni użytkowania gruntów po wejściu w życie ustawy, czyli po dniu 5 kwietnia 1958 r. a także za dom jednorodzinny i jedną działkę budowlaną pod budowę domu jednorodzinnego, które przejdą na własność Państwa na podstawie dekretu.

Dz.U. Nr 22, poz. 99 art. 83

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Art.89 ust.1 wygasił prawa do odszkodowania za przejęte przez Państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości podlegających dekretowi z 1945 r., wprowadzając jednakże rozwiązanie szczególne w art.83, który zastąpił art.53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Różnica między uregulowaniami obu wskazanych przepisów polegała, jeśli chodzi o działkę gruntu, na zastąpieniu wyrazów "i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego" wyrazami " oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne" a także na wprowadzeniu dodatkowej przesłanki dotyczącej utraty faktycznego władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie zasady przekonywania przez organy administracji.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

k.p.a. art. 107 § par. 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie obowiązku należytego uzasadnienia decyzji.

Konstytucja RP art. 21 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada słusznego odszkodowania.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawa.

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada równości obywateli wobec prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy administracji dokonały błędnej interpretacji art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, uznając, że przepis ten dotyczy wyłącznie działki niezabudowanej. Odmowa przyznania odszkodowania za grunt zabudowany narusza zasadę słusznego odszkodowania i sprawiedliwości społecznej. Organy administracji nie odniosły się do argumentów skarżących i nie uzasadniły należycie swoich decyzji.

Godne uwagi sformułowania

Organy obu instancji dokonały błędnej interpretacji art.215 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez przyjęcie, że przepis ten dotyczy wyłącznie działki niezabudowanej. Takiemu stanowisku przeczy wykładnia literalna, językowa i historyczna omawianego przepisu. Przejęcie nieruchomości miało nastąpić za odszkodowaniem. Sam przepis art. 215 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami odwołuje się do dekretu [...]. Wskazany przepis w zakresie możliwości dochodzenia odszkodowania dotyczy również nieruchomości zabudowanej. Przepis nie wprowadza żadnych dodatkowych kryteriów, jak np.: działka zabudowana czy działka niezabudowana, lecz posługuje się określeniem "działka, która mogła być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne". Takie stanowisko nie daje pogodzić się z zasadą sprawiedliwości społecznej, która mieści się w treści zasady demokratycznego państwa prawa. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji nie odniósł się do podnoszonych przez pełnomocnika skarżących argumentów, dotyczących interpretacji art..215 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, lecz jedynie poprzestał na lakonicznym stwierdzeniu, że odszkodowanie przysługuje jedynie za działkę niezabudowaną.

Skład orzekający

Marek Stojanowski

przewodniczący

Jolanta Rudnicka

sprawozdawca

Maria Tarnowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście odszkodowania za grunty zabudowane przejęte na podstawie dekretu warszawskiego; zasady słusznego odszkodowania i sprawiedliwości społecznej w prawie administracyjnym."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z dekretami warszawskimi i ustawą o gospodarce nieruchomościami. Może wymagać analizy w kontekście innych przepisów dotyczących nacjonalizacji i odszkodowań.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznego dekretu warszawskiego i jego konsekwencji w zakresie odszkodowań, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i historii prawa. Pokazuje też, jak sądy korygują błędne interpretacje przepisów przez organy administracji.

Czy można dostać odszkodowanie za grunt pod domem przejętym przez państwo? WSA odpowiada.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 921/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-02-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-05-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Rudnicka /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Maria Tarnowska
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Sygn. powiązane
I OSK 864/06 - Wyrok NSA z 2007-05-08
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia WSA Jolanta Rudnicka (spr.) asesor WSA Maria Tarnowska Protokolant Magdalena Bocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2006 r. sprawy ze skargi B. G., M. S., W. G., I. P., W. S., K. S., T. D., S. D., A. W., W. S., J. H. S., A. J. S., J. S., L. S., E. K., H. K., W. K., K. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] września 2004 r. nr [...] uzupełnioną decyzją Prezydenta Miasta W. z dnia [...] października 2004 r. [...] w punkcie [...] odmawiającym przyznania odszkodowania za grunt położony przy ul. [...] w W., 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza na rzecz skarżących B. G., M. S., W. G., I. P., W. S., K. S., T. D., S. D., A. W., W. S., J. H. S., A. J. S., J. S., L. S., E. K., H. K., W. K., K. K. od Wojewody [...] kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2004 r. nr [...] uzupełnionej decyzją Prezydenta W. z dnia [...] października 2004 r. nr [...] przyznającą odszkodowanie za dom [...] posadowiony na nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. i odmawiającą odszkodowania za grunt przedmiotowej nieruchomości.
Decyzję wydano w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy:
Nieruchomość położona w W. przy ul. [...], oznaczona hipotecznie numerem inwentarzowym [...] pod nazwą [...] o powierzchni [...] m. kw., stanowiła współwłasność W. A. S., M. S., H. S. i R. S. co do połowy nieruchomości oraz A. S., co do drugiej połowy. W 19[...] r. na nieruchomości został wybudowany dom murowany [...], który w czasie działań wojennych został częściowo uszkodzony i odbudowany przez przedwojennych właścicieli w 19[...] r. Opisana nieruchomość została objęta działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz.279). Na mocy art.1 dekretu grunt przedmiotowej nieruchomości przeszedł na własność Gminy W., a następnie na podstawie art.32 ust.2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej ( Dz.U. Nr 14, poz.130) na własność Skarbu Państwa. Wniosek o przyznanie prawa własności czasowej z dnia [...] maja 1949 r. złożony przez A. S., M. S. i H. S. został rozpatrzony odmownie decyzją Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] września 1972 r. Jako przyczynę odmowy przyznania prawa własności czasowej do gruntu wskazano przeznaczenie gruntu pod budownictwo mieszkaniowe spółdzielcze [...] i tym samym uzasadniano, że korzystanie z gruntu nie da się pogodzić z przeznaczeniem terenu według planu zagospodarowania przestrzennego. Ponadto w decyzji zaznaczono, że sprawa odszkodowania zostanie uregulowana odrębnie.
Prezydium Rady Narodowej W. decyzją z dnia [...] sierpnia 1973 r. nr [...] orzekło o pozostawieniu wniosku o przyznanie odszkodowania bez rozpoznania, uzasadniając to faktem zabudowania nieruchomości budynkiem [...]. Decyzja powyższa została utrzymana w mocy decyzją Ministerstwa Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia [...] października 1973 r. nr [...].
Wojewoda [...], rozpoznając wniosek B. G. o przyznanie odszkodowania z [...] sierpnia 1993 r. decyzją z dnia [...] lipca 1998 r. nr [...] umorzył postępowanie, jako bezprzedmiotowe, uzasadniając, że rozstrzygnięcie w kwestii odszkodowania zawierają decyzje Kierownika Wydziału [...] Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] sierpnia 1973 r. oraz Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z [..] października 1973 r.
Na wniosek B. G., spadkobierczyni przedwojennych właścicieli, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast , działając na podstawie art.154 kpa, decyzją z dnia [...] listopada 1998 r. nr [...] uchylił decyzję Ministerstwa Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia [..] października 1973 r. oraz decyzją z dnia [...] stycznia 1999 r. nr [...] uchylił decyzję Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] sierpnia 1973 r., które pozostawiały bez uwzględnienia wniosek o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2000 r. Starosta [...], na podstawie art.145 par.1 pkt.8 kpa wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1998 r. nr [...] a następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2001 r. nr [...] uchylił wskazaną decyzję Wojewody [...] i orzekł o odszkodowaniu za grunt / bez budynku/ na rzecz spadkobierców przedwojennych właścicieli. Powyższa decyzja Starosty [...] została utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r., a następnie obie decyzje zostały uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2002 r. Przyczyną uchylenia było nie powiadomienie przez organy wszystkich uczestników o toczącym się postępowaniu.
Decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] Prezydent Miasta W. ustalił odszkodowanie w wysokości [...] zł. za dom jednorodzinny o [...] izbach, powierzchni użytkowej poniżej [...] m.kw., posadowiony na nieruchomości przy ul.[...] w W. o powierzchni [...] mkw., przyznając odszkodowanie spadkobiercom przedwojennych właścicieli stosownie do przypadających im udziałów wynikających z dziedziczenia.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, że w dniu wejścia w życie dekretu z 1945 r. nieruchomość była zabudowana domem mieszkalnym o [...] izbach, pierwotnie projektowanym jako wielokondygnacyjny, zbudowanym do wysokości [...]. Z materiałów Biura Odbudowy [...] z [...] r., Archiwum [...] Urzędu Wojewódzkiego oraz z mapy otrzymanej z Archiwum Państwowego W. wynika, że przedmiotowy budynek zachował się w około [...] %. Z protokołu lustracji nieruchomości z dnia [...] października 1946 r. wynika, że w zachowanym domu mieszkała rodzina M. S., który w następnych latach remontował i rozbudował dom. Przed wojną powierzchnia użytkowa domu wynosiła [...] mkw. Prezydent W. przyjął, że w dniu [...] listopada 1945 r. na nieruchomości znajdował się dom murowany, parterowy jednorodzinny o [...] uszkodzeniu-grupa [...], kategoria zniszczenia [...], o [...] izbach i powierzchni użytkowej poniżej [...] m.kw. Przejście własności budynku na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło z datą uprawomocnienia się decyzji z dnia [...] września 1972 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej. Wysokość odszkodowania ustalono w oparciu o sporządzony przez rzeczoznawcę operat szacunkowy.
W dniu [...] września 2004 r. pełnomocnik skarżących wystąpił z wnioskiem o uzupełnienie decyzji Prezydenta W. z dnia [...] września 2004 r., nr [...] w zakresie braku rozstrzygnięcia żądania odszkodowania za grunt, podnosząc iż strona wnosiła o wypłacenie należnego odszkodowania za grunt i budynek przy ul.[...] w W. a wskazana powyżej decyzja Prezydenta W. nie zawiera rozstrzygnięcia w części dotyczącej odszkodowania za grunt. Następnie w dniu [...] września 2004 r. pełnomocnik skarżących wniósł odwołanie od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] września 2004 r. w części nie uwzględniającej wniosku o odszkodowanie za grunt pod budynkiem.
Prezydent W. decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...] uzupełnił decyzję własną z dnia [...] września 2004 r. nr [...]. o punkt [...], orzekając o odmowie przyznania odszkodowania za grunt położony w W. przy ul. [...] stwierdzając, że decyzja uzupełniająca stanowi integralną część decyzji nr [...] z dnia [...] września 2004 r.
W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2004 r., nr [...] wskazano, jako podstawę prawną uzupełnienia art.111 par.1 kpa, zaś jako przyczynę odmowy przyznania odszkodowania za grunt organ podał, że ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje odszkodowania za grunt pod domem, który przeszedł na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania.
Pismem z dnia [...] października 2004 r. pełnomocnik skarżących uzupełnił odwołanie w ten sposób, że sprecyzował iż odwołuje się od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w części odmawiającej przyznania odszkodowania za grunt nieruchomości przy ul. [..] w W. i wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji we wskazanej części oraz wydanie decyzji ustalającej odszkodowanie za grunt.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2004r., nr [...], uzupełnionej decyzją Prezydenta W. z dnia [...] października 2005 r., nr [...] .
W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że kwestię odszkodowań za nieruchomości reguluje art.215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce gruntami. Z treści ust.2 tego przepisu wynika jednoznacznie, że w trybie w nim określonym można żądać jedynie odszkodowania za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz za działkę, która przed wejściem w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.
W ocenie organu odwoławczego odszkodowanie przysługuje jedynie za dom jednorodzinny oraz za działkę niezabudowaną, zaś nie przysługuje za działkę zabudowaną domem jednorodzinnym lub jakimkolwiek innym budynkiem. Wojewoda wskazał na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2004 r., (sygn. akt I SA 2498/02 ) a ponadto podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że w dniu wejścia w życie dekretu przedmiotowa nieruchomość była zabudowana domem jednorodzinnym a przejście przedmiotowego domu na własność Państwa nastąpiło po dniu 5 kwietnia 1958 r.
Z uwagi na przyjęcie, że przepis art.215 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ma zastosowania do działek zabudowanych, organ odwoławczy w uzasadnieniu nie rozważał istnienia przesłanek niezbędnych do możliwości dochodzenia odszkodowania tj. czy nieruchomość przed wejściem w życie dekretu z 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne oraz czy utrata władania tą nieruchomością nastąpiła po dniu 5 kwietnia 1958 r.
Na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł pełnomocnik spadkobierców przedwojennych właścicieli, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji w części omawiającej przyznania odszkodowania za grunt przedmiotowej nieruchomości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W skardze podniesiono zarzut naruszenia:1/ art.215 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez błędną interpretację prowadzącą do stwierdzenia, że odszkodowanie nie przysługuje za działkę zabudowaną domem jednorodzinnym, 2/art.138 kpa w zw. z art.107 kpa przez brak odpowiedniego uzasadnienia prawnego 3/ art. 8 i 11 kpa.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że zaskarżona decyzja nie zawiera uzasadnienia prawnego w zakresie jakim odmówiono przyznania odszkodowania za grunt. Organ poprzestał bowiem na lakonicznym stwierdzeniu, że grunt pod domem przeszedł na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania. Ponadto przyznanie odszkodowania wyłącznie za budynek nie oddaje rzeczywistej wartości utraconego prawa. Pełnomocnik skarżących podkreślił również, iż postępowanie toczące się przed organem pierwszej instancji potwierdziło spełnienie wymogów przewidzianych w art.215 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami do przyznania odszkodowania za działkę, lecz organy obu instancji nie odniosły się do tych okoliczności w uzasadnieniu decyzji.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosił o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skargę należało uwzględnić ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego i procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] marca 2005 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. orzekającą o przyznaniu, w trybie art.215 ust.2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami( Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz.543 z późń. zm.), odszkodowania za dom jednorodzinny i zarazem odmawiająca odszkodowania za działkę pod tym budynkiem. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że odszkodowanie na podstawie wyżej wskazanego przepisu przysługuje wyłącznie za działkę niezabudowaną i w konsekwencji tego stanowiska nie rozważał przesłanek wymienionych w tym przepisie a uzasadniających przyznanie odszkodowania.
W ocenie Sądu organy obu instancji dokonały błędnej interpretacji art.215 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez przyjęcie, że przepis ten dotyczy wyłącznie działki niezabudowanej. Takiemu stanowisku przeczy wykładnia literalna, językowa i historyczna omawianego przepisu. Na wstępie rozważań należy przypomnieć, iż zgodnie z art.7 ust.5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy ( Dz.U. Nr 50, poz.279) w razie nie przyznania dotychczasowemu właścicielowi wieczystej dzierżawy do gruntu nieruchomości [...], Gmina W. obowiązana była uiścić odszkodowanie. Natomiast według art.8 dekretu w razie nie przyznania dotychczasowemu właścicielowi prawa do gruntu, wszystkie budynki na nim położone przechodziły na własność Gminy, która w tym wypadku obowiązana była wypłacić właścicielowi odszkodowanie za budynki nadające się do użytkowania lub naprawy. Odszkodowania miały być wypłacone w miejskich papierach wartościowych, a zasady i tryb ustalania odszkodowania oraz przepisy o emisji tych papierów wartościowych miało regulować rozporządzenie Ministra Odbudowy w porozumieniu z Ministrami Administracji Publicznej i Skarbu. Treść powołanych przepisów jest jednoznaczna i wynika z nich, że przejęcie nieruchomości miało nastąpić za odszkodowaniem. Wprawdzie rozporządzenie to nigdy nie zostało wydane, co nie zmienia faktu, iż odszkodowanie na podstawie przepisów dekretu [...] przysługiwało. Kolejną regulacją prawną dotyczącą odszkodowań za przejęte nieruchomości [...] były przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz. U. Nr 17, poz.70 z późń. zm.).Rozwiązania przyjęte w art. 53 wskazanej ustawy umożliwiały ubieganie się o odszkodowanie za gospodarstwo rolne, sadownicze i warzywnicze na gruntach, które na podstawie dekretu z 26 października 1945 r. przeszły na własność Państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele bądź następcy prawni tych osób prowadzący te gospodarstwa zostaną pozbawieniu użytkowania gruntów po wejściu w życie ustawy, czyli po dniu 5 kwietnia 1958 r. a także za dom jednorodzinny i jedną działkę budowlaną pod budowę domu jednorodzinnego, które przejdą na własność Państwa na podstawie dekretu. Kolejna ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz.U. Nr 22, poz. 99) w art.89 ust.1 wygasiła prawa do odszkodowania za przejęte przez Państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości [...] podlegających dekretowi z 1945 r., wprowadzając jednakże rozwiązanie szczególne w art.83 , który zastąpił art.53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Różnica między uregulowaniami obu wskazanych przepisów polegała, jeśli chodzi o działkę gruntu, na zastąpieniu wyrazów "i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego" wyrazami " oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne" a także na wprowadzeniu dodatkowej przesłanki dotyczącej utraty faktycznego władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r. Takie samo uregulowanie zawiera w art.215 ust.2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przepisów wyżej omawianych tj. art.83 ust.2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości a także art.215 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie można interpretować w oderwaniu od art.7 i 8 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, z których jednoznacznie wynika, że przejęcie przez Państwo nieruchomości /zarówno budynku, jak i gruntu/ następuje za odszkodowaniem. Sam przepis art. 215 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami odwołuje się do dekretu [...]. W tym miejscu należy przytoczyć orzeczenie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 25 maja 1999 r. (sygn. akt IV S.A. 1671/97, publ. Lex nr 47347) odnoszące się do stanu prawnego z okresu obowiązywania art.83 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z uzasadnienia powyższego wyroku wynika, że Sąd zajął jednoznaczne stanowisko, iż wskazany przepis w zakresie możliwości dochodzenia odszkodowania dotyczy również nieruchomości zabudowanej.
Dokonując wykładni literalnej i językowej przepisu art.215 ust.2 należy stwierdzić, że przepis ten w odniesieniu do działki przewiduje dwa kryteria, od których uzależnione jest uzyskanie odszkodowania : po pierwsze - działka, przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, po drugie - poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Oba warunki muszą być spełnione kumulatywnie. Przepis nie wprowadza żadnych dodatkowych kryteriów, jak np.: działka zabudowana czy działka niezabudowana, lecz posługuje się określeniem "działka, która mogła być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne". Chodzi więc o jednostkę obszaru gruntu [...] spełniającą określone wymogi planistyczne ( Ogólnego Planu Zabudowy Miasta W. zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych z dnia [...] 1931 r.) . Ustawodawca posługując się terminem działka " mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne" wskazuje konieczność ustalenia, czy istniała prawna możliwość pobudowania domu jednorodzinnego a nie ustalenia, czy grunt był faktycznie zabudowany domem jednorodzinnym. Omawiany przepis art.215 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma charakter lex specialis i winien być interpretowany dosłownie, bez czynienia dodatkowych wymogów / typu grunt zabudowany czy niezabudowany/.Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 stycznia 1996 r. ( sygn. akt III ARN 58/95, niepubl.) wskazał, że "wszelkie zabiegi interpretacyjne prowadzące do formułowania dodatkowych przesłanek pozytywnych, czy negatywnych, mających w konsekwencji prowadzić do pozbawienia obywateli praw przyznanych im przez ustawę są niedopuszczalne ". Należy również mieć na względzie, że użyte przez ustawodawcę w omawianym przepisie określenie "przepisy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości "oznacza, że w sprawie o odszkodowanie za nieruchomość [...] mają zastosowanie przepisy rozdziału piątego - art.128 i następne ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wszystkie te przepisy muszą być zgodne z innymi unormowaniami prawnymi i zasadami dotyczącymi odszkodowania. W szczególności trzeba mieć na uwadze art.21 ust.1 Konstytucji, który wskazuje na zasadę słusznego odszkodowania. Pojęcie " słusznego odszkodowania" wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 19 czerwca 1990 r.( OTK z 1990 r., poz.3), wskazując że słuszne odszkodowanie to takie, które daje wywłaszczonemu właścicielowi możliwość odtworzenia rzeczy przejętej przez Państwo.
Skoro z przepisu art.215 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wynika ograniczenie zakresu odszkodowania do działki zabudowanej, to zastosowanie przepisów o odszkodowaniu musi uwzględniać zasadę słusznego odszkodowania a więc odszkodowania odpowiedniego do wartości utraconego prawa. Ponadto przyjęcie, że omawiany przepis dotyczy wyłącznie działki niezabudowanej doprowadziłoby do sytuacji, że właściciel nieruchomości niezabudowanej objętej dekretem mógłby ubiegać się o odszkodowanie za grunt, zaś właściciel nieruchomości zabudowanej mógłby jedynie żądać odszkodowania za budynek, czyli te osoby, których majątek o większej wartości przejęto w trybie dekretu byłyby w gorszej sytuacji od osób, którym przejęto nieruchomość o mniejszej wartości. Takie stanowisko nie daje pogodzić się z zasadą sprawiedliwości społecznej, która mieści się w treści zasady demokratycznego państwa prawa / art.2 Konstytucji /, zasadą zaufania obywatela do państwa oraz stanowionego prawa a także zasadą równości obywateli wobec prawa / art.32 Konstytucji/ .
Z uwagi na powyższe okoliczności Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska obu organów orzekających w sprawie a także przytoczonego przez te organy stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 15 czerwca 2004 r. / sygn. akt I SA 2498/02/ , natomiast przychyla się do poglądu wyrażonego w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2005 r., sygn. akt ( I SA 2625/03), iż samo przyjęcie, że na nieruchomości w dniu wejścia w życie dekretu znajdował się budynek mieszkalny nie wystarczało do uznania, że nie zachodzą przesłanki określone w art.215 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami a także do oceny prawnej omawianego zagadnienia, dokonanej przez sądy administracyjne, w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2005 r. ( sygn. akt I SA 2086/03) i z dnia 12 maja 2005 r. ( sygn. akt I SA/Wa 432/04 ).
Należy zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji nie odniósł się do podnoszonych przez pełnomocnika skarżących argumentów, dotyczących interpretacji art..215 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, lecz jedynie poprzestał na lakonicznym stwierdzeniu, że odszkodowanie przysługuje jedynie za działkę niezabudowaną . Tym samym organ naruszył zasadę przekonywania, określoną w art.11 kpa oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, wyrażoną w art.8 kpa.
Dodatkowo wymaga podkreślenia, iż organy obu instancji nie rozważyły kwestii, czy przedmiotowa działka mogła być w dacie wejścia w życie dekretu przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne i nie wyjaśniły w sposób należyty, kiedy poprzedni właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią. Oba organy administracji orzekające w sprawie nie rozważyły zatem i nie uzasadniły przesłanek z art.215 ust.2 w zakresie dotyczącym odszkodowania za grunt , czym naruszyły art.107 par.3 kpa.
Natomiast rozstrzygnięcie organów administracji w zakresie przyznania odszkodowania za dom jednorodzinny należy uznać za prawidłowe.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art.145 par.1 pkt.1 lit. a i lit. c oraz na podstawie art.152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art.200 powołanej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI