I SA/Wa 918/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2010-07-30
NSAAdministracyjneŚredniawsa
zasiłek pielęgnacyjnydodatek pielęgnacyjnyświadczenia rodzinnedom pomocy społecznejprawo do świadczeńinterpretacja przepisówzmiana stanu prawnego

WSA uchylił decyzję odmawiającą przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, wskazując na konieczność ponownego zbadania uprawnień skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego w świetle zmieniających się przepisów.

Skarżąca D.S. domagała się przyznania zasiłku pielęgnacyjnego po ukończeniu 75 lat, jednak organy odmówiły, uznając ją za uprawnioną do dodatku pielęgnacyjnego. Sąd administracyjny uchylił te decyzje, stwierdzając, że organy nie zbadały wystarczająco, czy skarżąca nadal posiada prawo do dodatku pielęgnacyjnego, zwłaszcza w kontekście zmian przepisów dotyczących pobytu w domu pomocy społecznej i wstrzymania wypłaty dodatku.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego skarżącej D.S., która ukończyła 75 lat. Organy administracji obu instancji uznały, że skarżąca nie spełnia warunków do otrzymania zasiłku, ponieważ jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego. Skarżąca argumentowała, że mimo pierwotnego przyznania dodatku pielęgnacyjnego, jego wypłata została wstrzymana z powodu jej pobytu w domu pomocy społecznej, a przepisy dotyczące tego świadczenia uległy zmianie. Sąd administracyjny uchylił zaskarżone decyzje, stwierdzając, że organy nie zbadały dokładnie, czy skarżąca nadal posiada prawo do dodatku pielęgnacyjnego w świetle obowiązujących przepisów, w tym zmian wprowadzonych ustawą o pomocy społecznej. Sąd podkreślił, że samo wstrzymanie wypłaty dodatku nie przesądza o braku prawa do niego, a organy powinny dogłębnie przeanalizować sytuację prawną skarżącej, uwzględniając zarówno przepisy dotyczące dodatku pielęgnacyjnego, jak i zasiłku pielęgnacyjnego, a także fakt, że skarżąca ponosi częściowe koszty pobytu w domu pomocy społecznej, co wyklucza przesłankę nieodpłatnego pełnego utrzymania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli nie przebywa w instytucji zapewniającej nieodpłatne pełne całodobowe utrzymanie i jeśli nie ma ustalonego prawa do dodatku pielęgnacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że organy nie zbadały wystarczająco, czy skarżąca nadal posiada prawo do dodatku pielęgnacyjnego w świetle zmian przepisów (zwłaszcza art. 158 ustawy o pomocy społecznej) i faktu wstrzymania jego wypłaty. Ponadto, pobyt w domu pomocy społecznej, za który ponosi się odpłatność, nie jest równoznaczny z przebywaniem w instytucji zapewniającej nieodpłatne pełne utrzymanie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

u.ś.r. art. 16 § ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 5, ust. 6

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego ani osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (rozumiane jako nieodpłatne pełne utrzymanie).

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji w przypadku naruszenia prawa.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia o niewykonalności zaskarżonej decyzji.

Pomocnicze

u.e.r.f.u.s. art. 75 § ust. 1, ust. 4

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, całkowicie niezdolnej do pracy i samodzielnej egzystencji lub po ukończeniu 75 lat, z zastrzeżeniem przebywania w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub pielęgnacyjno-opiekuńczym.

u.p.s. art. 158

Ustawa o pomocy społecznej

Dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje osobom przebywającym w ponadgminnym domu pomocy społecznej, skierowanym tam przed 1 stycznia 2004 r., chyba że przebywają poza nim dłużej niż 2 tygodnie w miesiącu.

u.p.s. art. 3 § pkt 7

Ustawa o pomocy społecznej

Definicja 'instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie' jako zapewniającej nieodpłatne pełne utrzymanie.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wydania decyzji po zebraniu materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie zbadały wystarczająco, czy skarżąca nadal posiada prawo do dodatku pielęgnacyjnego w świetle zmian przepisów i faktu wstrzymania jego wypłaty. Pobyt w domu pomocy społecznej, za który ponosi się odpłatność, nie jest równoznaczny z przebywaniem w instytucji zapewniającej nieodpłatne pełne utrzymanie.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów oparta na założeniu, że skoro skarżąca była uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, to nie przysługuje jej zasiłek pielęgnacyjny, bez dogłębnej analizy aktualnego stanu prawnego i faktycznego.

Godne uwagi sformułowania

Decydujące znaczenie ma tutaj zwrot "nieodpłatne pełne utrzymanie". Organy orzekające stosując normę kolizyjną z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych powinny były przede wszystkim w sposób niewątpliwy ustalić, czy aktualnie uprawnienie skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego nadal istnieje.

Skład orzekający

Dariusz Chaciński

przewodniczący

Daniela Kozłowska

członek

Iwona Kosińska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zbiegu prawa do zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego, zwłaszcza w kontekście pobytu w domu pomocy społecznej i zmian prawnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej ze zmianami przepisów po 2004 roku i interpretacją pojęcia 'nieodpłatnego pełnego utrzymania'.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne badanie stanu prawnego i faktycznego przez organy administracji, nawet w rutynowych sprawach świadczeń socjalnych, a także jak złożone mogą być relacje między różnymi świadczeniami.

Czy pobyt w DPS pozbawia prawa do zasiłku? Sąd wyjaśnia kluczowe rozróżnienie między dodatkiem a zasiłkiem pielęgnacyjnym.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 918/10 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2010-07-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-05-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Daniela Kozłowska
Dariusz Chaciński /przewodniczący/
Iwona Kosińska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Daniela Kozłowska WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant Anna Traczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2010 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania D. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wnioskiem z dnia 31 marca 2009 r. D. S. wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia. Prezydent W. decyzją z dnia [...] października 2009 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z powodu niespełniania przez nią ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie przedmiotowego świadczenia.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem D. S. złożyła odwołanie, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu podniosła, że spełnia warunki określone w art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem ponosi odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej i tym samym nie przebywa w instytucji zapewniającej nieodpłatne pełne całodobowe utrzymanie.
Po jego rozpatrzeniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ wyjaśnił, że warunki nabywania prawa do świadczeń opiekuńczych, w tym zasiłków pielęgnacyjnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Organ odwoławczy wskazał na treść art. 16 ust. 1 i ust. 6 tej ustawy i stwierdził, że świadczenie to przysługuje m.in. osobie, która ukończyła 75 rok życia, jednakże nie przysługuje on osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Dodatkowo organ II instancji zauważył, że wymienione świadczenia są rodzajowo odmienne. Dodatek pielęgnacyjny ma charakter ubezpieczeniowy, a zasiłek pielęgnacyjny ma charakter pomocniczy. W sprawach o przyznanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego z ubezpieczenia społecznego nie ma podstaw prawnych dla orzeczenia o prawie do innego rodzajowo świadczenia, jakim jest zasiłek pielęgnacyjny z zaopatrzenia społecznego. Kolegium wskazało, że w aktach sprawy znajduje się pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2009 r. informujące, że D. S. wstrzymano wypłatę dodatku pielęgnacyjnego. Wynika z tego, w ocenie organu, że skarżąca spełnia warunki do przyznania jej dodatku pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, ze zm.), jednakże ze względu na treść art. 75 ust. 4 dodatek ten nie jest wypłacany. Zgodnie ze wskazanym przepisem osobie uprawnionej do emerytury lub renty przebywającej w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje, chyba że przebywa poza tą placówką przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu. Tym samym Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo orzekł o odmowie przyznania D. S. zasiłku pielęgnacyjnego ze względu na przysługujące jej uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy nie dopatrzył się zatem sprzeczności decyzji organu I instancji z przepisami prawa materialnego, jak również z przepisami postępowania administracyjnego. Przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wbrew przepisom ustawy i określonym w niej normom wywołałoby ten skutek, że decyzja z powodu rażącego naruszenia prawa byłaby nieważna. Kryteria jakie należy spełniać aby otrzymać zasiłek pielęgnacyjny są wymienione w ustawie i uwzględnienie argumentacji strony postępowania, choćby z jej punktu widzenia najbardziej słusznej, jest niemożliwe.
Mając powyższe na uwadze, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła D. S. W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że stanowisko organu I instancji jak i Samorządowego Kolegium Odwoławczego z punktu widzenia prawa jest zrozumiałe. Jednak biorąc pod uwagę rzeczywisty stan sprawy nie można się zgodzić z takim rozstrzygnięciem. Skarżąca zauważyła, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w swoich pismach do organu I instancji informuje o posiadaniu przez nią prawa do dodatku pielęgnacyjnego, który jednakże został wstrzymany na podstawie art. 75 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jest to niezgodne ze stanem faktycznym, ponieważ dom pomocy społecznej zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej jest jednostką organizacyjną pomocy społecznej i w związku z tym nie jest zakładem opiekuńczo-leczniczym lub zakładem pielęgnacyjno-opiekuńczym. D. S. podniosła, że prawo do dodatku pielęgnacyjnego zostało jej odebrane zapisem art. 158 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje osobom przebywającym w ponadgminnym domu pomocy społecznej, skierowanym do domu pomocy społecznej przed dniem 1 stycznia 2004 r., chyba że przebywają poza tym domem przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu. Przy czym wskazała na brak decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdzającej wprost odebranie jej prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Dodatkowo ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie przewiduje również możliwości zawieszania lub wstrzymywania wypłaty dodatku pielęgnacyjnego. Ponadto D. S. podkreśliła, że posiada decyzję z dnia [...] lipca 2005 r. o zmniejszeniu emerytury w związku z pobytem w domu pomocy społecznej. Zmniejszenie polega na odebraniu dodatku pielęgnacyjnego. Do domu pomocy społecznej została skierowana decyzją dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] i ponosi częściową odpłatność za pobyt w tym domu na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej (70% dochodu). Mając na uwadze art. 158 ustawy o pomocy społecznej za pośrednictwem Domu Pomocy Społecznej [...] dopełniła obowiązku poinformowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zamieszkaniu w domu pomocy społecznej. Wobec czego, zdaniem skarżącej, w świetle prawa posiada ona uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego, którego w rzeczywistości nie otrzymuje. Taka sytuacja pozbawia ją również prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, który pozwoli na wykupywanie niezbędnych leków. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.
Materialno-prawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 16 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 992, ze zm.).
W związku z tym wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 5 oraz ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przysługuje on osobie, która ukończyła 75 lat. Nie przysługuje on jednak osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie oraz osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.
W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji uznały, że skarżącej nie przysługuje prawo do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego, ponieważ jest ona uprawniona do otrzymywania dodatku pielęgnacyjnego, czyli zachodzi sytuacja określona w art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 992, ze zm.) wyłączająca prawo skarżącej do wnioskowanego świadczenia. W świetle zebranych w sprawie materiałów dowodowych takie stanowisko organów uznać należy za co najmniej przedwczesne i nieznajdujące aktualnie oparcia w materiale dowodowym.
Zgodnie z obecną treścią art. 75 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. z 2009 r. Dz. U. Nr 153, poz. 1227, ze zm.) dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia, z zastrzeżeniem ust. 4, który stanowi, że osobie uprawnionej do emerytury lub renty przebywającej w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje, chyba że przebywa poza tą placówką przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu. Pamiętać należy, że z dniem 1 maja 2004 r. wszedł w życie art. 139 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. z 2008 r. Dz. U. Nr 115, poz. 728, ze zm.) zmieniający brzmienie art. 75 ust. 4 - z placówek, o których mowa w omawianym przepisie wyłączono wówczas domy pomocy społecznej. Zgodnie natomiast z art. 158 ustawy o pomocy społecznej dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje osobom przebywającym w domu pomocy społecznej, skierowanym tam przed dniem 1 stycznia 2004 r., chyba że przebywają poza tym domem przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu.
Dodatek pielęgnacyjny i zasiłek pielęgnacyjny są częstokroć mylone ze względu na podobieństwo nazw, mimo że są to świadczenia rodzajowo odmienne. Dodatek pielęgnacyjny ma bowiem charakter ubezpieczeniowy, a zasiłek pielęgnacyjny ma charakter pomocowy. Z rozróżnieniem tym związane są dwie odrębne podstawy prawne dla ewentualnego nabycia uprawnień do tych świadczeń. W przeszłości, przy zbiegu prawa do dodatku pielęgnacyjnego z prawem do zasiłku pielęgnacyjnego wypłacano jedno świadczenie wybrane przez uprawnionego (wyrok SN z dnia 10 grudnia 1998 r., sygn. akt II UKN 371/98, publ. OSNAPiUS 2000, nr 3, poz. 120). Przepis art. 30 ust. 2 ustawy o zasiłkach rozstrzygał, że w razie zbiegu wypłacać powinno się dodatek pielęgnacyjny (finansowany z funduszu rentowego w ramach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Obecnie sytuacja zbiegu jest niemożliwa (zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego). W piśmiennictwie podkreśla się, że "dodatek pielęgnacyjny jest świadczeniem wypłacanym na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, uznanej za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji, jak również osobie, która ukończyła 75 lat. O dodatek nie mogą się ubiegać osoby przebywając w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym, chyba że przebywają poza tą placówką przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu. Należy dodać, że do dnia wejścia w życie komentowanej ustawy [o pomocy społecznej], przedmiotowe świadczenie nie należało się również pensjonariuszom domów pomocy społecznej (zob. Komentarz do art. 158 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.09.175.1362), [w:] I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. ABC, 2009, wyd. II.). Od dnia 1 stycznia 2004 r. omawiany dodatek przysługuje mieszkańcom domów pomocy społecznej, skierowanym do nich po dniu 1 stycznia 2004 r. oraz pensjonariuszom ponadgminnych domów skierowanych przed tą datą i przebywających poza placówką więcej niż 2 tygodnie w miesiącu (art. 158 ustawy o pomocy społecznej).
Przenosząc powyższe wyjaśnienia na grunt rozpatrywanej sprawy podkreślić przede wszystkim należy, że poza kognicją Sądu w niniejszej sprawie (tak samo jak i organów pomocy społecznej wydających zaskarżone decyzje) pozostaje możliwość kontroli prawidłowości decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznającej dodatek pielęgnacyjny, jak i decyzji o zawieszeniu jego wypłaty (których poświadczonych za zgodność z oryginałem kserokopii brak jest niestety w aktach administracyjnych sprawy). Pomijając zatem z tego powodu ocenę poprawności samych decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, organy orzekające w niniejszej sprawie nie wzięły pod uwagę, że decyzja o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego orzekała o uprawnieniu do tego dodatku na datę jej wydania. Tymczasem przepisy regulujące to uprawnienie ulegały zmianom. Najpierw wszedł w życie art. 75 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a następnie art. 158 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych sam przyznał, że wstrzymał wypłatę dodatku pielęgnacyjnego z powodu przebywania skarżącej w domu pomocy społecznej. Na marginesie zauważyć należy, że skarżąca przebywała w domu pomocy społecznej od 2003 r. (jak wynika z treści złożonej skargi na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2003 r., której potwierdzonej za zgodność kserokopii brak niestety w aktach sprawy), a mimo to organy nie wyjaśniły nawet kwestii, od jakiej daty wypłata dodatku została wstrzymana. Przy czym zwrócić należy uwagę, że zgodnie z treścią art. 103-105 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zawieszenie prawa do świadczenia będące podstawą wstrzymania jego wypłaty (art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy) nie ma zastosowania do dodatku pielęgnacyjnego. Wstrzymanie wypłaty dodatku mogło więc nastąpić jedynie, gdyby prawo do dodatku ustało lub nie istniało (art. 134 ust. 1 pkt 4 tej ustawy), gdyż inne przyczyny z ust. 1 art. 134 nie miały w tym przypadku zastosowania.
W tej sytuacji ustalając prawo skarżącej do zasiłku pielęgnacyjnego organy orzekające stosując normę kolizyjną z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych powinne były przede wszystkim w sposób niewątpliwy ustalić, czy aktualnie uprawnienie skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego nadal istnieje. W szczególności organy orzekające winne były dokonać oceny wpływu na uprawnienie skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego, ustalone w decyzji wydanej być może przed 2004 r., przedstawionej powyżej zmiany stanu prawnego oraz faktu wstrzymania wypłaty tego dodatku. Pogłębiona analiza była niezbędna zwłaszcza wobec faktu, że jak wynika z art. 134 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje na podstawie decyzji, która winna wskazywać przyczynę wstrzymania wypłaty świadczenia, a w niniejszej sprawie w aktach administracyjnych brak jest takiej decyzji. Podkreślić przy tym należy, że jeśli po uzupełnieniu w tym zakresie materiału dowodowego okazałoby się, że przyczyną wstrzymania wypłaty dodatku pielęgnacyjnego było ustanie do niego prawa lub fakt, że prawo do dodatku w ogóle nie istniało, to nie sposób byłoby uznać, że skarżąca jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, mimo wcześniejszego wydania decyzji o jego przyznaniu. Oznacza to, że rozpatrując niniejszą sprawy organy orzekające ustaliły tylko fakt przyznania skarżącej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego, pominęły natomiast w całości ustalenie, czy uprawnienie to w dalszym ciągu istnieje. O fakcie tym nie może bowiem świadczyć wyłącznie informacja, że wypłata tego świadczenia została zawieszona.
Na brak uprawnienia skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego w chwili obecnej może także wskazywać treść art. 158 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. z 2008 r. Dz. U. Nr 115, poz. 728, ze zm.). Na mocy tego przepisu, zgodnie z wolą ustawodawcy dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje osobom przebywającym w ponadgminnym domu pomocy społecznej, skierowanym do domu pomocy społecznej przed dniem 1 stycznia 2004 r., chyba że przebywają poza tym domem przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu. Oznacza to, że dodatek pielęgnacyjny przysługuje mieszkańcom domów pomocy społecznej, skierowanym do placówek od dnia 1 stycznia 2004 r. oraz pensjonariuszom ponadgminnych domów skierowanych przed tą datą i przebywających poza placówką więcej niż 2 tygodnie w miesiącu. Jak zaś wynika z akt sprawy skarżąca została skierowana do domu pomocy społecznej w 2003 r., a zatem przed dniem 1 stycznia 2004 r. Zatem na mocy tego przepisu (o ile nie przebywa poza tym domem przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu) została ona z mocy ustawy pozbawiona prawa do dodatku pielęgnacyjnego. W takim zaś przypadku brak jest podstaw prawnych, w ocenie Sądu orzekającego, aby organy orzekające bez wnikliwej i dogłębnej analizy konkretnej sytuacji prawnej w każdej indywidualnej sprawie powoływały się na przepis art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych jako podstawę odmowy przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.
Dodatkowo zwrócić jeszcze należy uwagę, że z faktu przebywania skarżącej w domu pomocy społecznej potencjalnie może wynikać jeszcze jedna negatywna przesłanka do uzyskania przez nią zasiłku pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przepisu tego wynika bowiem, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Sąd w niniejszym składzie podziela jednak pogląd zamieszczony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 1352/08 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym "aby można było uznać, że skarżący przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, to dom pomocy społecznej, w którym przebywa, winien mu zapewnić nieodpłatne pełne utrzymanie. Decydujące znaczenie ma tutaj zwrot "nieodpłatne pełne utrzymanie". Wynika to z definicji pojęcia "instytucja zapewniająca całodobowe utrzymanie", zawartej w art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych." W niniejszej sprawie, jak wynika z akt sprawy, skarżąca ponosi częściowo koszty utrzymania w domu pomocy społecznej (w wysokości 70% swoich dochodów), a więc nie przebywa w domu pomocy społecznej, który zapewnia nieodpłatne pełne utrzymanie i tylko z tego powodu organy orzekające nie mogą odmówić jej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.
Zdaniem Sądu wyjaśnienie podniesionych wątpliwości było elementem niezbędnym do dokonania oceny prawidłowości przeprowadzenia kwestionowanego postępowania dotyczącego ustalenia prawa skarżącej do pomocy w formie zasiłku pielęgnacyjnego. Wobec stwierdzenia, że kontrolowane postępowanie nie wyjaśniło powstałych wątpliwości, Sąd uznał, że organy nie wyjaśniły dokładnie sprawy i nie zebrały, i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego. Oznacza to, że zapadłe decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § 1 art. 80 i art. 107 § 3 kpa w związku z art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które to naruszenie poprzez niewyjaśnienie istotnych okoliczności związanych z możliwością ustania prawa skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji dołączy do akt sprawy potwierdzoną za zgodność kserokopię decyzji, która będzie potwierdzała fakt oraz datę przyznania skarżącej uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego oraz decyzji z dnia [...] grudnia 2003 r. o skierowaniu skarżącej do domu pomocy społecznej. Ponadto organ ustali, czy przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty dodatku pielęgnacyjnego dla skarżącej, a jeśli tak, to kiedy i z jakiej przyczyny wypłata ta została wstrzymana. Na tej podstawie organ dokona oceny, czy okoliczności te mogą świadczyć o ustaniu bądź nieistnieniu prawa skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego. W przypadku gdyby okazało się, że wstrzymanie wypłaty dodatku pielęgnacyjnego miało jedynie charakter działań faktycznych, a decyzja w tym zakresie nie została wydana, organ orzekający o zasiłku pielęgnacyjnym będzie zobowiązany we własnym zakresie ustalić, co wynika z obecnego stanu prawnego i faktu wstrzymania wypłaty dodatku dla uprawnienia skarżącej do dodatku, czyli dokona na gruncie art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych oceny, czy obecnie zachodzi negatywna przesłanka do ustalenia skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, mając na względzie treść art. 134 ust. 1 pkt 1 i 4 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz art. 158 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI