II SA/GL 422/23

II SA/Gl 422/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-05-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Krzysztof Nowak
Renata Siudyka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 stycznia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/38/2023/233 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 grudnia 2022 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta D. (dalej: "organ I instancji"), na podstawie art. 3 pkt 21, art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r.") i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: "k.p.a."), odmówiono A.M. (dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem I.M. (dalej: "osoba wymagająca opieki").
Na wstępie organ przywołał treść art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 u.ś.r., a następnie ustalił, że osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w D. nr [...] z dnia [...] r. o znacznym stopniu niepełnosprawności (niepełnosprawność istnieje od 47-go roku życia) oraz pozostaje w związku małżeńskim. Jak wynika z oświadczenia Strony rodzice od ponad 20 lat nie zamieszkują razem, mama jest osobą starszą, schorowaną, po licznych operacjach, jednakże nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, opieka nad ojcem spoczywa na Stronie, ponieważ zarówno matka jak i brat, z którym nie ma kontaktu od 16 lat nie pomagają w sprawowaniu opieki. Strona oświadczyła, iż ojciec wymaga całodobowej opieki z uwagi na pogarszający się stan zdrowia oraz wskazała na czynności, które wykonuje w ramach opieki. Organ ustalił również, że Strona nie posiada własnego dochodu, a ostatnie zatrudnienie miało miejsce w okresie od 2 stycznia 2014 r. do 31 maja 2022 r. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 30 września 2022 r. wynika, iż ojciec Strony wymaga pomocy w codziennych czynnościach, a pomoc Strony jest niezbędna do dalszego godnego funkcjonowania w środowisku. W ocenie organu wystąpił związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem, a rezygnacją przez Stronę z zatrudnienia lub nie podejmowania zatrudnienia, jednak nie została spełniona przesłanka uprawniająca do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 47 roku życia, ponadto istnieje inna osoba zobowiązana do alimentacji przed Stroną tj. żona osoby wymagającej opieki, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W terminie zakreślonym do wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów, Strona nadesłała wyjaśnienia żony osoby wymagającej opieki, która potwierdziła informacje dotyczące złego stanu zdrowia oraz niezamieszkiwania z mężem od ponad 20 lat. Decyzja została doręczona w dniu 13 grudnia 2022 r.
Strona w dniu 22 grudnia 2022 r. wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji podnosząc, że jest jedyną osobą, która jest w stanie opiekować się ojcem, była zmuszona zrezygnować z pracy, gdyż stan zdrowia ojca pogorszył się, nie może zostać sam dłużej niż dwie godziny, nie potrafi funkcjonować bez pomocy Strony. Podkreśliła, że ojciec jest formalnie w związku małżeńskim, lecz od 20 lat rodzice nie mieszkają razem, ponadto matka jest osobą w podeszłym wieku z licznymi chorobami i również potrzebuje opieki Strony, lecz nie w takim stopniu jak ojciec. Strona wymieniła również schorzenia matki, które uniemożliwiają pomoc mężowi. Podała, że nie ma możliwości podjęcia pracy, ponieważ nie może zostawić ojca bez opieki.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "organ odwoławczy"), działając w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/38/2023/233 z dnia 13 stycznia 2023 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy, przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, a w odniesieniu do przesłanki odmowy opartej o moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. W dalszej kolejności organ odwoławczy poczynił ustalenia, które pozostają zbieżne z ustaleniami organu I instancji, a następnie w powołaniu na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22, wyjaśnił, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, osobie innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Strona nie spełnia zatem kryteriów przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzja została doręczona w dniu 24 stycznia 2023 r.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc w dniu 22 lutego 2022 r., sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Względem zaskarżonej decyzji sformułowała zarzuty naruszenia:
1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że w sprawie nie zaistniały obiektywne i usprawiedliwione przeszkody sprawowania opieki przez żonę, podczas gdy jest ona osobą schorowaną, której stan zdrowia nie pozwala na rzeczywiste sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem, co skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.,
2) art. 17 ust. 1a pkt 2 i 3 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie zobowiązanej do alimentacji, w sytuacji gdy niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można stosować, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów, niezależnych od niego i od jego woli, nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inna osoba.
Przy tak sformułowanych zarzutach Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ją poprzedzającej decyzji organu I instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego małżonki osoby wymagającej opieki z dnia 16 lutego 2023 r.
W ocenie Skarżącej, treści normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie należy interpretować tylko zgodnie z literalną treścią, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej oraz wartości wynikających z art. 18 i art. 32 Konstytucji. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest bowiem także w sytuacji, gdy małżonek obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji. Pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić przeszkodę tylko wtedy, gdy małżonek będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć. Na poparcie swojego stanowiska Skarżąca przywołała orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłe w tej materii. Zdaniem Skarżącej w sprawie istnieją uzasadnione wątpliwości czy małżonka osoby niepełnosprawnej jest w stanie sprawować opiekę, a kwestia ta powinna być przedmiotem analizy w ponownie przeprowadzonym postępowaniu. Uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ją poprzedzającej umożliwi ocenę czy matka Skarżącej biorąc pod uwagę wiek i schorzenia, na które cierpi, jest w stanie sprawować całodobową, stałą opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zarzuty skargi okazały się niezasadne. Zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 stycznia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji – Prezydenta Miasta D. z dnia 5 grudnia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności przepis art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej orzekające w sprawie odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Wyjaśniając przyczynę odmowy organ I instancji wskazał na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) oraz pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Organ odwoławczy zasadnie podzielił tylko drugą z ww. przyczyn odmowy.
Odnotowania w tym miejscu wymaga, iż rozpoznając sprawę organ odwoławczy zasadnie wyjaśnił, iż przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może bowiem zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.
Przechodząc do wskazanej przez organy rozpoznające sprawę przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., Sąd zważył co następuje.
Osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. nr [...] z dnia [...] r. (karta nr 10 akt administracyjnych). W ramach sprawowanej opieki Skarżąca wykonuje czynności wskazane w oświadczeniach Strony z dnia 5 września 2022 r. oraz z dnia 30 września 2022 r. (karta nr 11-14, 39 akt administracyjnych) oraz w treści wywiadu środowiskowego z dnia 30 września 2022 r. (karta nr 35-37 akt administracyjnych). Osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z M.M. (karta nr 29, 44 akt administracyjnych), która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stosownie do treści przywołanego wyżej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W pierwszej kolejności obowiązek opieki spoczywa na małżonku. Na gruncie rozpoznawanej sprawy małżonka osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Na tle przywołanej regulacji prezentowano w orzecznictwie sądów administracyjnych dwa poglądy co do wykładni, wskazanej w tym przepisie, negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na jeden z tych poglądów zwróciła uwagę również Skarżąca w uzasadnieniu skargi.
Jeden z prezentowanych poglądów oparto o stosowanie wykładni rozszerzającej w odniesieniu do przyczyn, które uzasadniają sprawowanie opieki przez inną osobę zobowiązaną do alimentacji niepełnosprawnego, nawet jeśli małżonek osoby wymagającej opieki sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podnosiło się, iż nie jest wykluczone na gruncie obowiązujących przepisów, przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego również w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny do uczynienia zadość temu obowiązkowi, podkreślano nawet, iż oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o kryterium wynikające z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. możliwe jest wyłącznie w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie rzeczywiście tej opieki świadczyć, nie jest natomiast zależne wyłącznie od ustalenia, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2017 r. sygn. I OSK 1113/15, z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. I OSK 744/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. II SA/Po 293/21 i sygn. II SA/Po 466/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 września 2021 r. sygn. II SA/Rz 709/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 27 października 2021 r. sygn. II SA/Ke 757/21).
Odmienny pogląd opiera się natomiast na założeniu, że skoro decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, to "przy jednoznacznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest wobec tego, posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca nie pozwala zatem organowi przyznać świadczenia kierując się np. zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej małżonków (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. I OSK 1015/21, z dnia 14 października 2021 r. sygn. I OSK 627/21, z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. I OSK 2422/20, z dnia 18 stycznia 2021 r. sygn. I OSK 2164/20, z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. I OSK 599/20, z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2462/19, z dnia 16 marca 2022 r. sygn. I OSK 1232/21). Pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2022 r. sygn. I OSK 1285/21, podobnie: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2022 r. sygn. I OSK 1244/21, z dnia 23 marca 2022 r. sygn. I OSK 2298/21, z dnia 17 marca 2022 r. sygn. I OSK 1212/21, z dnia 14 października 2021 r. sygn. I OSK 635/21, z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. I OSK 1015/21, z dnia 26 kwietnia 2022 r. sygn. I OSK 1351/21).
Na gruncie regulacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ustawodawca bowiem przewidział wprost negatywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. I OSK 2391/20: "niewłaściwa jest wykładnia prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego" (podobnie m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2022 r. sygn. I OSK 2298/21, z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. I OSK 1015/21). Ani organ, ani Sąd nie posiada wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby ocenić, czy stan zdrowia danej osoby, zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia jej sprawowanie opieki (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2021 r. sygn. I OSK 635/21). Taką ocenę może przedstawić tylko kompetentny organ właśnie w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2022 r. sygn. I OSK 1232/21).
Co jednak szczególnie istotne, w powyższej materii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny podejmując uchwałę w dniu 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22, stosownie do której "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".
W uzasadnieniu podjętej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Regulacja ta nie jest również sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Powyższe niewątpliwie stanowi odniesienie do argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi w kwestii powołanych wartości konstytucyjnych.
Na gruncie niniejszej sprawy z niekwestionowanego stanu faktycznego wynika, że Skarżąca jest córką osoby wymagającej opieki, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie ustalono, że ojciec Skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie została spełniona negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zatem skarga musiała ulec oddaleniu.
Zasadnie organ administracji publicznej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Organy orzekające w sprawie w żaden sposób nie zanegowały stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, konieczności udzielania jej pomocy i opieki, faktycznie sprawowanej opieki przez Skarżącą oraz czynności sprawowanych w ramach tej opieki. Powyższe okoliczności nie pozostawały w sprawie sporne, jednakże wobec związania Sądu stanowiskiem zaprezentowanym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie. Podobnie, uwzględniając powyższe, nie mogło mieć wpływu na rozstrzygnięcie opisany przez Skarżącą stan zdrowia matki.
Zauważenia bowiem jednocześnie wymaga, iż zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej nie sposób utożsamiać z obowiązkiem sprawowania opieki przez małżonka osoby tej opieki wymagającej. Jak słusznie zwraca się uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych, realizacja obowiązku opieki poza formą świadczeń osobistych, może mieć wymiar finansowy, tj. sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego będzie opiekę sprawować (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2022 r. sygn. I OSK 1212/21, z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2462/19, z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. I OSK 599/20, z dnia 20 stycznia 2021 r. sygn. I OSK 2031/20).
Z przyczyn szczegółowo wskazanych powyżej, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 17 ust. 1a pkt 2 i 3 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zarzut skargi należało uznać za chybiony. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. wskazany w zarzutach skargi nie stał się bowiem przyczyną odmowy przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.
Zaakcentować należy, iż wykładnia zawarta w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego ma moc wiążącą w stosunku do sądów administracyjnych. Jak zauważa się w literaturze przedmiotu, powyższy stan powoduje, że strony oraz inni uczestnicy postępowania są pośrednio związani mocą prawną uchwał, która polega na tym, iż podmioty te nie są w stanie swoją interpretacją przełamać wykładni przyjętej w uchwale (zob. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, Lex el. 2021).
W sprawie nie była kwestionowana trudna sytuacja życiowa Skarżącej, której postawa z moralnego punktu widzenia zasługuje na aprobatę, jednakże fakt sprawowania opieki nad osobą tej opieki wymagającą, z uwagi na wyżej przedstawioną argumentację, nie pozwalała na odmienne rozstrzygnięcie sprawy.
Analiza dokonana przez Sąd prowadzi do wniosku, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na dokonanie oceny przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz nie wymagał w ocenie Sądu uzupełnienia. Brak było zatem podstaw do podzielenia zarzutu skargi naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.
W odniesieniu natomiast do wniosku o przeprowadzenie dowodu z dokumentu załączonego do skargi wyjaśnienia wymaga, iż Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Możliwości dowodowe Sądu są bardzo ograniczone. Stosownie do treści art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści skargi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez pozostałe strony w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.