I SA/Wa 889/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie oddalił skargę Gminy G. na decyzję Ministra SWiA stwierdzającą nieważność decyzji komunalizacyjnej z 1992 r., uznając, że w 1990 r. istniały dwie odrębne gminy, a nie jedna jednostka.
Sprawa dotyczyła skargi Gminy G. na decyzję Ministra SWiA, która stwierdziła nieważność decyzji komunalizacyjnej z 1992 r. dotyczącej nabycia nieruchomości. Gmina G. twierdziła, że w 1990 r. istniała jedna jednostka administracyjna "Miasto i Gmina G.", podczas gdy Minister i Sąd uznali, że w tym czasie istniały dwie odrębne gminy: Miasto G. i Gmina G. Sąd administracyjny oddalił skargę, potwierdzając, że decyzja komunalizacyjna była wadliwa, ponieważ dotyczyła nieistniejącego podmiotu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrzył skargę Gminy G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z lutego 2005 r., która utrzymała w mocy wcześniejszą decyzję stwierdzającą nieważność decyzji komunalizacyjnej Wojewody z kwietnia 1992 r. Decyzja komunalizacyjna z 1992 r. stwierdzała nabycie z mocy prawa przez "Miasto i Gminę G." własności nieruchomości. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, stwierdził nieważność tej decyzji, argumentując, że w dniu 27 maja 1990 r. istniały dwie odrębne jednostki samorządu terytorialnego: Miasto G. i Gmina G., a nie jedna wspólna jednostka. Skarżąca Gmina G. zarzucała błędną wykładnię przepisów dotyczących podziału terytorialnego i nabycia mienia, twierdząc, że "Miasto i Gmina G." stanowiło jedną jednostkę administracyjną. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko Ministra. Sąd uznał, że w dniu 27 maja 1990 r. istniały dwie odrębne gminy, a decyzja komunalizacyjna naruszyła zasadę terytorialności, dokonując przekazania mienia na rzecz nieistniejącej jednostki. Sąd podkreślił, że wspólne organy nie oznaczały połączenia jednostek terytorialnych, a podział wspólnych organów w 1991 r. nie był podziałem samych gmin. W związku z tym, decyzja komunalizacyjna oraz późniejsze decyzje Ministra były wadliwe, a zaskarżona decyzja eliminująca je z obrotu prawnego była zgodna z prawem.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, decyzja była nieważna, ponieważ dotyczyła nieistniejącej jednostki podziału terytorialnego.
Uzasadnienie
W dniu 27 maja 1990 r. istniały dwie odrębne gminy: Miasto G. i Gmina G., utworzone na gruncie wcześniejszych przepisów. Wspólne organy nie oznaczały połączenia jednostek terytorialnych. Decyzja komunalizacyjna naruszyła zasadę terytorialności, dokonując przekazania mienia na rzecz nieistniejącego podmiotu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (15)
Główne
Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm. art. 18
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm. art. 5 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Pomocnicze
Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm. art. 3 § ust. 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm. art. 4 § ust. 2
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Dz. U. Nr 16, poz. 95 art. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Dz. U. Nr 16, poz. 95 art. 44 § pkt 2
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Dz. U. Nr 16, poz. 95 art. 4
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
k.p.a. art. 156 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 158 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Dz. U. Nr 153, poz. 1269 art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa z dnia 20 lipca 1983 r. - o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego art. 21
Dz. U. z 1988 r., Nr 26, poz. 183 ze zm.
Ustawa z dnia 20 lipca 1983 r. - o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego
Dz. U. Nr 87, poz. 397
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 września 1991 r. w sprawie podziału lub połączenia niektórych miast i gmin, w których dotychczas działały wspólne organy, oraz zmiany i ustalenia ich nazw i siedzib
Argumenty
Skuteczne argumenty
W dniu 27 maja 1990 r. istniały dwie odrębne gminy (Miasto G. i Gmina G.), a nie jedna jednostka "Miasto i Gmina G.". Decyzja komunalizacyjna z 1992 r. naruszyła zasadę terytorialności, dokonując przekazania mienia na rzecz nieistniejącego podmiotu. Podział wspólnych organów w 1991 r. nie oznaczał podziału samych gmin.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Gminy G., że "Miasto i Gmina G." stanowiło jedną jednostkę administracyjną w dniu 27 maja 1990 r. Argumentacja Gminy G. o braku możliwości stwierdzenia nieważności tylko części decyzji. Argumentacja Gminy G. o wadliwej wykładni art. 5 ust. 1 ustawy wprowadzającej, sprzecznej z interesem społecznym i zasadami samorządu.
Godne uwagi sformułowania
kwestionowana decyzja Wojewody [...] orzekająca o przekazaniu mienia na rzecz podmiotu "Miasta i Gminy G.", który w dacie 27 maja 1990 r. nie miał umocowania prawnego naruszyła prawo. w dniu 27 maja 1990 r. funkcjonowały dwie odrębne jednostki podstawowe podziału administracyjnego: Miasto G. i Gmina G., z których każda miała wyznaczone prawnie granice i terytorium. utworzenie wspólnej rady narodowej dla miasta i sąsiadującej z nim gminy (...) nie prowadziło w skutkach do powstania nowej jednostki podziału terytorialnego. Wojewoda naruszył w istotny sposób zasadę terytorialności, ponieważ dokonał komunalizacji spornej nieruchomości ( i innych) na rzecz nieistniejącej jednostki podziału terytorialnego, którą określił jako "Miasto i Gmina G".
Skład orzekający
Joanna Banasiewicz
przewodniczący
Elżbieta Sobielarska
sprawozdawca
Joanna Skiba
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących podziału terytorialnego i komunalizacji mienia w okresie transformacji ustrojowej, zwłaszcza w kontekście istnienia wspólnych organów dla miasta i gminy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego z początku lat 90. XX wieku. Może mieć znaczenie dla spraw dotyczących historycznych podziałów administracyjnych i majątkowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje złożoność prawną okresu transformacji ustrojowej i podziału majątku państwowego między nowo powstałe jednostki samorządu terytorialnego. Jest to przykład, jak błędna interpretacja przepisów może prowadzić do długotrwałych sporów prawnych.
“Jak błędna decyzja o podziale mienia sprzed 30 lat doprowadziła do sporu sądowego o nieruchomości?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 889/05 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2006-02-27 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2005-05-04 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Elżbieta Sobielarska /sprawozdawca/ Joanna Banasiewicz /przewodniczący/ Joanna Skiba Symbol z opisem 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę Sygn. powiązane I OSK 1385/06 - Wyrok NSA z 2007-09-28 Skarżony organ Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Treść wyniku Oddalono skargę Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz asesor WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant Katarzyna Babik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2006 r. sprawy ze skargi Wójta Gminy G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej oddala skargę. Uzasadnienie I SA/Wa 889/05 UZASADNIENIE Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2005 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku Wójta Gminy G. zakończonej decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r. orzekającą o stwierdzeniu nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z dnia [...] marca 1999 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z dnia [...] lipca 1998 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1992 r., nr [...] o nabyciu przez Miasto i Gminę G. z mocy prawa własności nieruchomości położonych w G., oznaczonych w ewidencji gruntów - obręb miasta G. jako działki nr [...] oraz drugiej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1992 r., nr [...] stwierdzającej nabycie przez Miasto i Gminę G. z mocy prawa nieruchomości opisanych wyżej, utrzymał w mocy decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2004 r. w części dotyczącej pkt I, uchylił powyższą decyzję w pkt II, stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1992 r. w części dotyczącej stwierdzenia nabycia przez Miasto i Gminę G. z mocy prawa własności nieruchomości położonej w G., oznaczonej w ewidencji gruntów - obręb Miasta G. jako działka nr [...], stwierdził że powyższa decyzja Wojewody [...] w części dotyczącej nabycia przez Miasto i Gminę G. z mocy prawa nieruchomości położonych w G., obręb [...] została wydana z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny sprawy: W dniu [...] kwietnia 1992 r. Wojewoda [...] wydał decyzję stwierdzającą nabycie na podstawie art. 18 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) przez Miasto i Gminę G. z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości położonych w G., oznaczonych jako działki nr [...] Wobec niezaskarżenia przedmiotowej decyzji stała się ona ostateczną. W dniu 24 lutego 1997 r. z wnioskiem do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji Wojewody [...] w części dotyczącej działki [...] wystąpił Burmistrz Miasta G. podnosząc, że zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa, gdyż w dniu 27 maja 1990 r. istniały dwie gminy - miejska i wiejska, każda jako odrębna jednostka podziału terytorialnego. Posiadały jedynie wspólne organy i Radę Narodową Miasta i Gminy oraz Prezydium Rady Narodowej Miasta i Gminy, zatem Wojewoda [...] stwierdził nabycie powyższych nieruchomości przez nieistniejący podmiot. Decyzją nr [...] z dnia 7 lipca 1998 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1992 r. we wnioskowanej części, podnosząc w uzasadnieniu, że w dniu 27 maja 1992 r. istniała jednostka samorządu terytorialnego pod nazwą "Miasto i Gmina G.", za takim poglądem, zdaniem ministra, przemawia istnienie odpowiednich organów gminy. Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił Burmistrz Miasta G. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją nr [...] z dnia [...] marca 1999 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 1992 r. Od decyzji tej strony nie wniosły skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego i stała się ona prawomocna. Wobec powyższego Burmistrz Miasta G. wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z wnioskiem o dokonanie podziału mienia pomiędzy Miastem a Gminą G., w trybie art. 44 pkt 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Analizując powyższy wniosek, Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie dokonany został jedynie podział wspólnych organów i uznał za konieczne weryfikację, w trybie nadzoru, własnych decyzji wydanych do tej pory w sprawie. Dlatego też wszczął z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z dnia [...] marca 1999 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 1998 r. Następnie po rozpatrzeniu sprawy decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 157 § 1 kpa stwierdził nieważność decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 1999 r., decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 1998 r. oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1992 r. (komunalizacyjnej). Uzasadniając swoje stanowisko Minister wskazał, że w dniu 27 maja 1990 r. istniały dwie gminy Miasto G. oraz Gmina G., utworzone na podstawie obowiązującej wcześniej ustawy z dnia 20 lipca 1988 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego, które zostały zachowane mocą art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i pracownikach samorządowych. Zdaniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zarówno decyzja komunalizacyjna Wojewody [...], jak również decyzje Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 1998 r. i [...] marca 1999 r. w sposób rażący naruszyły prawo, gdyż nie uwzględniły faktu, że w dniu 27 maja 1990 r. istniały dwie gminy: Miasto G. i Gmina G. Stwierdzenie zatem nabycia określonego mienia Skarbu Państwa przez "Miasto i Gminę G.", tj. przez gminę, która nie istniała w dniu 27 maja 1990 r. pozostaje w sprzeczności z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. i decyzje powyższe jako takie, które utrwaliły naruszenie prawa, nie mogą być akceptowane przez organ praworządnego państwa. Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił Wójt Gminy G., podnosząc w nim, że w sprawie dotyczącej przekazania gminom składników majątku narodowego wypowiedział się Sąd Najwyższy w sprawie o sygn. III RN 16/97, stwierdzając, że gdy sporna nieruchomość służy wykonywaniu zadań więcej niż jednej gminy, komunalizacja powinna być przeprowadzona z uwzględnieniem nie tylko art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., ale także reguł zawartych w art. 6 tej ustawy. Ponownie rozpatrując sprawę organ podniósł, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie, czy zaskarżona decyzja jest dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa oraz dokonanie oceny skutków prawnych, które wywołała. W ocenie ministra zarówno decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1992 r., jak również jego własna decyzja z dnia [...] lipca 1998 r. i [...] marca 1999 r. dotknięte są wadą, która powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Stwierdził ponadto, że nie kwestionuje poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy, na który powołuje się Wójt Gminy G., ale nie dotyczy on bezpośrednio rozpatrywanej sprawy, a podniesione przez stronę argumenty mogą być rozważane w odrębnym postępowaniu w przedmiocie ponownego skomunalizowana spornego mienia. Decydujące znaczenie w rozpatrywanej sprawie ma natomiast przekazanie mienia Skarbu Państwa na rzecz podmiotu, który w dniu 27 maja 1990 r. nie miał umocowania prawnego. Ponieważ w następstwie zawartej w formie aktu notarialnego Rep. [...] w dniu [...] grudnia 1997 r. umowy sprzedaży Miasto G. przeniosło na rzecz osób trzecich prawo własności do nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] co wywołało nieodwracalne skutki prawne organ stwierdził, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1992 r. w tej części została wydana z naruszeniem prawa. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie od decyzji z dnia [...] lipca 2004 r. i [...] lutego 2005 r. Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożyła Gmina G. zarzucając zaskarżonym decyzjom naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 3 ust. 1, art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) oraz naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego - art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 kpa oraz art. 158 § 2 kpa i wniosła o ich uchylenie. W obszernym uzasadnieniu skargi podniesiono, że zdaniem skarżącej, stanowisko zajęte przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji jest nietrafne, bowiem w dniu 27 maja 1990 r. Miasto i Gmina G. stanowiły jedność administracyjnoprawną, natomiast granice administracyjne miasta i granice administracyjne gminy, jako jednostki funkcjonującej pod nazwą "Miasto i Gmina G." miały jedynie charakter geodezyjny. Natomiast wspólne organy dla Miasta i Gminy G. istniały do stycznia 1992 r. w myśl rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 września 1991 r. w sprawie podziału i połączenia niektórych miast i gmin, w których dotychczas działały wspólne organy, oraz zmiany i ustalenia ich nazw i siedzib, Gminę "Miasto i Gmina G." podzielono na dwie jednostki samorządu terytorialnego posiadające odrębną samodzielność i osobowość prawną, tj. Gminę Miejską G. i Gminę Wiejską G. z siedzibą w G. Skarżący wywodzi z powyższego, że w dniu 27 maja 1990 r. istniała gmina "Miasto i Gmina G.", a ponieważ komunalizacja następuje z mocy prawa na rzecz gminy istniejącej w tym dniu, zatem decyzja Wojewody [...] nie naruszyła prawa. Skarżący podnosi ponadto, że jego zdaniem, w obowiązującym stanie prawnym nie ma możliwości stwierdzenia nieważności tylko części decyzji. Natomiast wykładnię przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. dokonaną przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji uważa za wadliwą i sprzeczną z interesem społecznym oraz interesem mieszkańców gminy wiejskiej, ponieważ pozwala na nieodpłatne wzbogacenie gminy miejskiej kosztem wiejskiej i zarazem pozbawienie gminy wiejskiej siedziby, a więc odbiera podstawowe uprawnienie związane z jej samodzielnością, tj. do kształtowania swojej organizacji wewnętrznej. Powyższe narusza zasady funkcjonowania samorządu terytorialnego w demokratycznym państwie prawnym oraz równości podmiotów samorządowych wobec prawa i zasady sprawiedliwości, a intencją ustawy z dnia 10 maja 1990 r. było stworzenie wszystkim gminom równego startu. Nie zachodzi też, zdaniem skarżącej gminy w przedmiotowej sprawie rażące naruszenie prawa, ponieważ prawo to budzi wątpliwości interpretacyjne, a ponadto w wyniku jego naruszenia nie powstały takie skutki społeczne, które nie powinny być tolerowane z punktu widzenia praworządności. Nie można naruszenia prawa traktować równorzędnie z rażącym naruszeniem prawa. Przyjęcie interpretacji prawnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji doprowadziłoby w skutkach prawnych do unieważnienia wszystkich dotychczasowych decyzji komunalizacyjnych, które wydawane były i są na rzecz "Miasta i Gminy G.", a to zachwiałoby funkcjonowanie zasobem mienia komunalnego obu gmin. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podtrzymał swoje argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Sąd rozpatrując niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko organu, który wydał zaskarżoną decyzję uznając, że kwestionowana decyzja Wojewody [...] orzekająca o przekazaniu mienia na rzecz podmiotu "Miasta i Gminy G.", który w dacie 27 maja 1990 r. nie miał umocowania prawnego naruszyła prawo. W dacie tej istniały bowiem dwie jednostki samorządu terytorialnego, tj. Miasto G. oraz Gmina G. utworzone na gruncie obowiązującej wcześniej ustawy z dnia 20 lipca 1983 r.- o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego. Analizując treść art. 21 powyższej ustawy, który brzmi: "Wojewódzka Rada Narodowa może w drodze uchwały, po przeprowadzeniu konsultacji społecznej, postanowić o utworzeniu wspólnej rady narodowej dla miasta i sąsiadującej z nim gminy. Wspólna rada narodowa nosi nazwę rady narodowej miasta i gminy. W razie powołania wspólnej rady narodowej, tworzy się także wspólne organy tej rady, z tym że rada może postanowić utworzenie odrębnych komisji dla miasta i gminy", nietrudno dostrzec, że chodzi w nim nie o połączenie jednostek terytorialnych miasta i sąsiadującej z nim gminy, lecz o utworzenie wspólnej rady narodowej dla miasta i sąsiadującej z nim gminy, przy czym wspólna rada narodowa nosi nazwę "rady narodowej miasta i gminy". Natomiast na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 września 1991 r. w sprawie podziału lub połączenia niektórych miast i gmin, w których dotychczas działały wspólne organy, oraz zmiany i ustalenia ich nazw i siedzib (Dz. U. Nr 87, poz. 397). Odnosząc się do treści tego rozporządzenia i jego załączników oraz materiału dokumentacyjnego znajdującego się w aktach sprawy okazuje się, że w stosunku do Miasta i Gminy G. dokonano z dniem 1 stycznia 1992 r. nie podziału gmin, lecz podziału "wspólnych organów działających w miastach i sąsiadujących z nimi gminach (...)". Uwzględniając powyższe przepisy prawa, trzeba wyciągnąć jedyny dopuszczalny wniosek, że w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 16, poz. 95), to jest w dniu 27 maja 1990 r. funkcjonowały dwie odrębne jednostki podstawowe podziału administracyjnego: Miasto G. i Gmina G., z których każda miała wyznaczone prawnie granice i terytorium. Te dwie odrębne jednostki łączyła jedynie swoista "unia personalna", albowiem zamiast odrębnych, w każdej z nich rad narodowych, postanowiono o utworzeniu wspólnych dla obu rady narodowej. Jednak utworzenie wspólnej rady narodowej dla miasta i sąsiadującej z nim gminy w trybie art. 21 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz. U. z 1988 r., Nr 26, poz. 183 ze zm.) nie prowadziło w skutkach do powstania nowej jednostki podziału terytorialnego. Jednostkami podstawowymi tego podziału pozostawały nadal, w dotychczasowych granicach miasto i sąsiadująca z nim gmina. Potwierdzał to przepis art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), który stanowił, że jednostki podziału terytorialnego państwa stopnia podstawowego (miasta i gminy) istniejące w dniu wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym, zachowują dotychczasową nazwę, obszar, granicę i siedzibę władz. Wszystko to oznacza, że wbrew poglądom Wojewody zawartym w decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] kwietnia 1992 r. oraz ostatecznej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] marca 1999 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji powyższej w części wnioskowej przez Burmistrza Miasta G., Miasto i Gmina G. nie stanowiły jedności administracyjnoprawnej w dniu 27 maja 1990 r., lecz nadal funkcjonowały w tej dacie w dotychczasowych własnych granicach - miasto G. i Gmina G., tworząc w tym dniu z mocy prawa dwie gminy - wspólnoty samorządowe z odpowiednim terytorium w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 16, poz. 95). Jedyne odstępstwo od tej zasady dotyczyło wyłącznie sfery prawa wyborczego (art. 4 ust. 1-3 cytowanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r.) i nie mogło przenosić się na sferę majątkową, a więc nabycie mienia komunalnego. Nie budzi wątpliwości, że w postępowaniu komunalizacyjnym następowało uwłaszczanie gmin, a nie organów samorządowych. Wprawdzie podstawowy w sprawie komunalizacji art. 5 ust. 1 przepisów wprowadzających posługiwał się formułą "mienie ogólnonarodowe należące do rad narodowych i terenowych organów stopnia podstawowego", jednak był to jedynie wyróżnik nawiązujący do poprzednio obowiązującej zasady jednolitej własności państwowej, przy której rady narodowe reprezentowały Państwo na swoim terenie. Natomiast konsekwencją zastosowania tej formy było nabycie z mocy prawa mienia ogólnonarodowego przez "właściwe gminy", nie zaś przez organy samorządowe. To oznacza, że w sytuacji występującej w rozpatrywanej sprawie podmiotami uwłaszczenia powinny być odrębnie Gmina Miasto G. i Gmina Wiejska G. Każda z nich bowiem tworzyła od dnia 27 maja 1990 r. odrębną wspólnotę samorządową w rozumieniu art. 1 ustawy samorządowej i każda z nich odrębnie wskazała osobowość prawną w rozumieniu art. 2 tej ustawy. Wspólność organów miała i to przejściowo tylko ten skutek, że każda z tych gmin była reprezentowana przez te same organy. W rozpatrywanej sprawie Wojewoda naruszył w istotny sposób zasadę terytorialności, ponieważ dokonał komunalizacji spornej nieruchomości ( i innych) na rzecz nieistniejącej jednostki podziału terytorialnego, którą określił jako "Miasto i Gmina G". Takiej jednostki podziału terytorialnego kraju nie było ani w dniu 27 maja 1990 r., ani przed tą datą. Wojewoda przeoczył okoliczność, że ma do czynienia z dwiema niezależnymi gminami, tyle że pozostającymi czasowo "pod władzą tych samych organów, a przez to dokonał podziału mienia w sposób nie przewidziany przez prawo, a Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydając ostateczną decyzję w dniu [...] marca 1999 r. tego nie skorygował. Istnieje konieczność wyjaśnienia i uwzględnienia jeszcze jednego istotnego problemu prawnego. Mianowicie, w art. 44 pkt. 2 ustawy samorządowej wymienia się przekazanie mienia "w drodze porozumienia zainteresowanych gmin" jako formę nabycia mienia komunalnego. Jednak może być ona stosowana tylko "w związku z utworzeniem lub zmianą granic gminy". Taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Porozumienie takie ma być następstwem utworzenie lub zmiany granic gminy, nie może zaś poprzedzać tych działań. Nie można przyjmować założenia, że porozumienie określone w art. 44 pkt 2 ustawy samorządowej może być prawotwórcze w sferze prawa publicznego i kształtować granice gmin, ponieważ ustalenie granic gmin w myśl art. 4 powyższej ustawy następuje w drodze rozporządzenia Rady Ministrów, nie ma tu zatem miejsca na jakiekolwiek "porozumienie" zainteresowanych gmin. Błąd interpretacyjny jaki popełniono w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiłby, gdyby organy prawidłowo odczytały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 września 1991 r., które przytoczono wyżej, § 1 tego aktu prawnego rozpoczyna się od słów "dokonuje się podziału wspólnych organów działających w miastach i sąsiadujących z nimi gminach (...), a tytuł tabeli załącznika nr 1 brzmi "Gminy po podziale wspólnych organów". Nie ma więc (bo być nie mogło) słowa o podziale gmin. Pogląd przedstawiony powyższej znajduje odzwierciedlenie w dotychczasowym orzecznictwie (vide wyrok NSA w Warszawie z dnia 27 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA 251/99, ONSA 2001/1/45), który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Ponieważ decyzja komunalizacyjna oraz decyzje Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 1998 r., z dnia [...] marca 1999 r. oraz z dnia [...] lipca 2004 r. w pkt 1 w sposób rażący naruszyły obowiązujące prawo, zatem zaskarżona decyzja eliminując je z obrotu prawnego jest zgodna z prawem. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI