I SA/Wa 876/11

I SA/Wa 876/11 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2012-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-05-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Emilia Lewandowska /przewodniczący/
Jolanta Dargas
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1202/12 - Postanowienie NSA z 2013-08-07
I OZ 411/11 - Postanowienie NSA z 2011-06-14
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 145  par. 1  pkt 2 i  par. 2 i  par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J.W. i J.W. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2011 r. nr [...] Minister Infrastruktury po rozpatrzeniu wniosku J. i J. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z [...] stycznia 2011 r. nr [...], wydaną po wznowieniu postępowania, odmawiającą uchylenia decyzji Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2004 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z [...] maja 2004 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy stwierdzenia, że decyzje:
a) Wojewody [...]z [...] marca 1992 r. nr [...] w części stwierdzającej uwłaszczenie Zakładów [...] w likwidacji, działkami nr [...],[...],[...],[...],[...] i [...], położonymi w L. przy ul. [...].
b) Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z [...] września 1994 r. nr [...] odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji z [...] marca 1992 r. - w części dotyczącej powyższych działek zostały wydane z naruszeniem prawa, w przedmiotowym zakresie, - utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z [...] stycznia 2011 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że Minister Infrastruktury decyzją z [...] lipca 2004 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra infrastruktury z [...] maja 2004 r. wydaną w przedmiocie odmowy stwierdzenia, że decyzje:
a) Wojewody [...] z [...] marca 1992 r. w części stwierdzającej uwłaszczenie Zakładów [...] w likwidacji działkami nr [...],[...],[...],[...], [...] i [...], położonymi w L. przy ul. [...],
b) Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z [...] września 1994 r. odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji z [...] marca 1992 r. - w części dotyczącej powyższych działek, - zostały wydane z naruszeniem prawa, w przedmiotowym zakresie.
Wnioskiem z 19 sierpnia 2010 r., uzupełnionym pismem z 23 sierpnia 2010 r. J. i J. W. wystąpili m.in. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją z [...] lipca 2004 r., wskazując na przepis art.145 § 1 pkt 2 kpa podając, że przestępstwo polega na tym, że w żadnym postępowaniu przed wydaniem decyzji nie zostali pouczeni o prawie wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.
Minister Infrastruktury postanowieniem z [...] listopada 2010 r. nr [...] wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2004 r., a następnie decyzją z [...] stycznia 2011 r. nr [...] odmówił uchylenia decyzji z [...] lipca 2004 r.
Wnioskiem z 8 lutego 2011 r., uzupełnionym pismem także z 8 lutego 2011 r., J. i J. W. wystąpili o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Infrastruktury z [...] stycznia 2011 r.
Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wskazał, że zgodnie z art. 145 § 1 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:
1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe,
2) decyzja została wydana w wyniku przestępstwa,
3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27,
4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu,
5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję,
6) decyzja wydana została bez wymaganego prawem stanowiska innego organu,
7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2),
8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.
Organ wskazał na przepis art. 145 § 2 kpa zgodnie z którym, z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienia przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego.
Natomiast zgodnie z art. 145 § 3 kpa z przyczyn określonych w § 1 i 2 można wznowić postępowanie także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa.
Organ wyjaśnił, że w niniejszej sprawie J. i J. W. wystąpili o wznowienie postępowania w sprawie rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2004 r., wskazując na art. 145 § 1 pkt 2 kpa w związku z naruszeniem w ich ocenie art. 10 § 1 kpa uznając, że przestępstwo polega na tym, że w żadnym postępowaniu przed wydaniem decyzji nie zostali pouczeni o prawie wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.
Powołany przez wnioskodawców jako podstawa wznowienia art. 145 § 1 pkt 2 kpa stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w wyniku przestępstwa.
Mając na uwadze powyższy przepis organ wskazał, że ani w wyniku dowodów przeprowadzonych w postępowaniu po jego wznowieniu, ani też sami wnioskodawcy nie wykazali istnienia w sprawie przestępstwa. Brak jest bowiem zarówno istnienia orzeczenia sądu, czy też innego organu, jak również brak jest oczywistego faktu popełnienia przestępstwa. Subiektywne przekonanie skarżących nie oznacza zaistnienia tego faktu. W ocenie organu twierdzenia J. i J. W., iż niedopełnienie obowiązków wynikających z przepisów kpa, w szczególności z art. 7, art. 8 i art. 9, oraz z przepisów Konstytucji i Konwencji, w zakresie informowania obywateli o stanie faktycznym i prawnym sprawy, aby na skutek nieznajomości prawa nie ponieśli szkody, celowe i świadome wprowadzenie obywateli w błąd w celu utrzymywania stanu zagrożenia dla ludzkiego życia, zdrowia i mienia w celu doprowadzenia do biologicznej likwidacji obywateli polskich pokrzywdzonych przez korupcję, co zakończyło się zadręczeniem D.W. i jej przedwczesną śmiercią, jest przestępstwem w rozumieniu prawa karnego - nie zostały poparte stosownym orzeczeniem sądowym.
W związku z powyższym organ uznał, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2004 r. w oparciu o wskazaną przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 2 kpa.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Infrastruktury z [...] kwietnia 2011 r. wnieśli J. i J. W. W skardze z [...] kwietnia 2011 r., która wpłynęła do organu [...] kwietnia 2011 r. skarżący wnieśli o jej odrzucenie z uwagi na nieistnienie zaskarżonej decyzji. Natomiast w przypadku uznania przez Sąd, że postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją jest postępowaniem istniejącym, wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji z [...] stycznia 2011 r. lub o ich uchylenie. Wnieśli również o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2004 r. i z [...] maja 2004 r. lub o ich uchylenie. Z kolei pismem z 17 kwietnia 2011 r., które wpłynęło do organu 20 kwietnia 2011 r., skarżący wnieśli skargę na kilka decyzji Ministra Infrastruktury w tym na decyzję z [...] kwietnia 2011r., precyzując wcześniejszą skargę w ten sposób, że wnieśli o stwierdzenie jej nieważności oraz o stwierdzenie nieważności decyzji tego organu z [...] stycznia 2011 r., a także decyzji Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2004 r. i z [...] maja 2004 r. Skarżący domagali się również wskazania Ministrowi Infrastruktury sposobu zakończenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że "punktem wyjścia" wspólnym dla wszystkich postępowań i wydanych decyzji jest decyzja uwłaszczeniowa Wojewody [...] z [...] marca 1992 r., która w ocenie skarżących, nie istnieje. W związku z tym wszystkie postępowania prowadzone przez organy administracji dotyczą weryfikacji decyzji nieistniejącej. Złożenie wniosku o stwierdzenie wydania decyzji uwłaszczeniowej z naruszeniem prawa powinno skutkować wydaniem decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie weryfikacji decyzji uwłaszczeniowej jako nieistniejącej w obrocie prawnym. Wydanie przez Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzji merytorycznej stanowi, w ocenie skarżących, rażące naruszenie prawa skutkujące nieważnością decyzji. Z tego względu zarówno decyzja Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2004 r., jak i decyzja z [...] maja 2004 r., są oczywiście nieważne. Zdaniem skarżących, po wznowieniu postępowania obowiązkiem organu było uchylenie decyzji Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2004 r. i decyzji z [...] maja 2004 r. oraz wydanie decyzji stwierdzającej nieważność decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa oraz wydanie decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Odmawiając uchylenia decyzji z [...] lipca 2004 r., Minister Infrastruktury rażąco naruszył art. 151 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 kpa i art. 145 § 3 kpa. Naruszył również rażąco art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 kpa.
Skarżący podkreślili, że podstawą wznowienia jest art. 145 § 1 pkt 2 kpa – wydanie decyzji w wyniku przestępstwa. W uzasadnieniu skargi i licznych pismach uzupełniających skarżący rozwinęli tę kwestię wskazując, m.in., na nieważność wydanych przez organy decyzji, w szczególności decyzji uwłaszczeniowej, na działania organów z zamiarem utrzymywania stanu zagrożenia dla życia, zdrowia i mienia, zadręczenie matki skarżącego i jej przedwczesną śmierć, a także na działania mające na celu uniemożliwienie ujawnienia przestępstw korupcyjnych, przez usuwanie dokumentów pozwalających ujawnić przestępstwo. Skarżący podkreślili, że wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 kpa nakłada na Ministra Infrastruktury obowiązek zbadania z urzędu, czy przestępstwo zostało popełnione, a nie tylko ograniczenie się do oceny, czy naruszenie art. 10 § 1 kpa jest przestępstwem.
W pismach złożonych w toku postępowania sądowego (z 4 czerwca 2011 r., 12 sierpnia 2011 r., 4 i 9 stycznia 2012 r.) skarżący wnieśli o odrzucenie skargi z uwagi na nieistnienie decyzji uwłaszczeniowej, a wobec tego braku stron mających interes prawny w jej wzruszeniu. Pismem z 2 stycznia 2012 r. wnieśli o kontrolę postanowienia Ministra Infrastruktury z [...] listopada 2010 r. wznawiającego postępowanie w sprawie. W piśmie z 16 stycznia 2012 r. skarżący złożyli alternatywny wniosek o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Brak jest podstaw do odrzucenia skargi, gdyż nie występuje żadna z przesłanek określonych w przepisie art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwaną dalej: ,,ppsa".
Ocena samej skargi zdeterminowana jest przedmiotem żądania skarżących, tj. wznowienia postępowania zakończonego decyzją Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2004 r. , którą to decyzją organ naczelny utrzymał w mocy własną decyzję z [...] maja 2004 r. odmawiającą stwierdzenia, że decyzja Wojewody [...] z [...]marca 1992 r. – w części stwierdzającej uwłaszczenie Zakładów [...] w likwidacji działkami nr [...], [...],[...],[...],[...] i [...] położonymi w L. przy ul. [...] oraz decyzja Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z [...] września 1994 r. odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej zostały wydane z naruszeniem prawa. Jako podstawę wznowienia skarżący ostatecznie wskazali art. 145 § 1 pkt 2 kpa, co wynika zarówno z pisma z 23 sierpnia 2010 r., uzupełniającego wniosek o wznowienie, a także z treści pisma modyfikującego skargę z 17 kwietnia 2011 r., gdzie skarżący stwierdzili, że "podstawą wznowienia wszystkich wskazanych postępowań jest art. 145 § 1 pkt 2 kpa – decyzja wydana w wyniku przestępstwa" (k. 26 verte akt sądowych).
Wskazana przez skarżących podstawa wznowienia postępowania skutkowała wydaniem przez organ postanowienia z [...] listopada 2010 r. na podstawie art. 149 § 1 kpa. Postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Postanowienie to wydał organ właściwy w rozumieniu art. 150 § 1 kpa. Skarżący byli uprawnieni do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, gdyż byli stronami postępowania zakończonego wydaniem decyzji Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2004 r., a wniosek złożyli w terminie. Postanowienie z [...] listopada 2010 r. wydane więc zostało zgodnie z przepisami powołanymi w podstawie prawnej.
Przesłanka wznowienia wskazana przez skarżących wymaga wykazania istnienia związku przyczynowego między wydaną decyzją a popełnionym przestępstwem, jednakże popełnienie przestępstwa w zasadzie powinno być stwierdzone orzeczeniem sądu, z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z art. 145 § 2 i 3 kpa. Zatem postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli przestępstwo jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego lub też, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa. Oczywistość przestępstwa i niezbędność wznowienia postępowania dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego muszą wystąpić łącznie, ażeby wznowienie postępowania administracyjnego mogło nastąpić przed orzeczeniem o przestępstwie.
W niniejszej sprawie, jak trafnie zauważył organ naczelny, popełnienie przestępstwa, które miałoby polegać na zaniechaniu wykonywania obowiązków wynikających z art. 10 § 1 kpa, nie może być uznane za oczywiste w rozumieniu art. 145 § 2 kpa, ani nie istnieje przeszkoda w ewentualnym wszczęciu i prowadzeniu postępowania karnego przed sądem lub innym organem (art. 145 § 3 kpa). W tym ostatnim przepisie chodzi o przeszkody w postaci immunitetu, amnestii, przedawnienia ścigania, karania albo abolicji. Takie przeszkody w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Nie może być skuteczny zarzut skarżących, że Minister Infrastruktury, który zdaniem skarżących, dopuścił się przestępstwa odpowiada wyłącznie przed Trybunałem Stanu, a to stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania karnego. Otóż Trybunał Stanu jest innym organem, o jakim mowa w art. art. 145 § 3 kpa, a jego właściwość w stosunku do Ministra nie jest wyłączna. Wyjaśnić trzeba, że Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 2 ust. 4 w związku z art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o Trybunale Stanu (j.t. z 1993 r. Dz. U. Nr 38, poz. 172 z późn. zm.), rozumiany jako dopuszczający odpowiedzialność członka Rady Ministrów przed sądem powszechnym za przestępstwo w związku z zajmowanym stanowiskiem, jeżeli Sejm nie powziął uchwały o pociągnięciu go do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu, jest zgodny z art. 156 ust. 1 Konstytucji RP (vide: wyrok TK z 21 lutego 2001 r., P 12/00, OTK 2001/3/47). W orzeczeniu tym Trybunał Konstytucyjny uznał, że ,,w świetle wykładni systemowej i funkcjonalnej Trybunał Stanu staje się organem (sądem) sprawującym wymiar sprawiedliwości dopiero po podjęciu przez Sejm uchwały o pociągnięciu członka Rady Ministrów do odpowiedzialności konstytucyjnej z jednoczesnym pociągnięciem go do odpowiedzialności za przestępstwo. Na tle tego ujęcia kognicja Trybunału Stanu w odniesieniu do członka Rady Ministrów nie jest ani wyłączna ani automatyczna". Nie bez znaczenia jest fakt, że decyzję z upoważnienia Ministra opatrzył podpisem Podsekretarz Stanu (w ramach decentralizacji wewnętrznej).
Jeżeli więc przestępstwo, jako przesłanka wznowienia postępowania, nie zostało potwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu, a samo zaniechanie urzędnicze, któremu organ zaprzecza, nie może być uznane za oczywiste przestępstwo, ani nie ma przeszkód do wszczęcia i prowadzenia postępowania karnego, to należy uznać, że przesłanka do wznowienia postępowania w rzeczywistości nie nastąpiła. Uzasadniało to więc odmowę uchylenia decyzji Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2004 r. na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 kpa. Wobec tego zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca są zgodne z prawem. W tej sytuacji niezasadny jest wniosek o ich uchylenie lub o stwierdzenie ich nieważności.
Pomimo, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte na skutek wniosku o wznowienie postępowania, to pomimo tego w skardze do Sądu skarżący wskazują również na nieważność decyzji Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2004 r. Zdaniem skarżących złożenie wniosku o stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa decyzji uwłaszczeniowej oraz decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa powinno skutkować wydaniem decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie, z uwagi na nieistnienie decyzji uwłaszczeniowej. Z tego względu zarówno decyzja Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2004 r. jak i decyzja z [...] maja 2004 r. są oczywiście nieważne. Zważyć jednakże należy, że decyzje mogą zawierać wady zarówno skutkujące ich nieważnością, jak i wady skutkujące wznowieniem postępowania. Są to dwa różne tryby weryfikacji decyzji ostatecznych i to strona decyduje z którego z tych trybów chce skorzystać. Skoro strona wnioskowała o wznowienie postępowania, to organ związany był treścią wniosku. W niniejszej sprawie strona wnioskowała o wznowienie postępowania i takie postępowanie zostało przez organ przeprowadzone i zakończone decyzją ostateczną. Dopiero w postępowaniu przed Sądem skarżący podnieśli zarzuty dotyczące nieważności tej samej decyzji, która była przedmiotem wznowienia. Jednakże Sąd ocenia zaskarżoną decyzję biorąc za podstawę stan prawny i faktyczny istniejący w dniu wydania decyzji, wobec tego zmiana żądania po złożeniu skargi do sądu nie mogła być skuteczna.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w wyroku z mocy art. 151 ppsa.