I SA/Wa 875/06

I SA/Wa 875/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-01-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2006-05-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Rudnicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Sygn. powiązane
I OSK 826/07 - Wyrok NSA z 2008-05-29
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska WSA Maria Tarnowska Protokolant Irena Wronka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2007 r. sprawy skargi E. R. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Wa 875/06
Uzasadnienie
Minister Transportu i Budownictwa decyzją z dnia [...] marca 2006 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku E. R., reprezentowanej przez adwokata J. F., o ponowne rozpoznanie sprawy, uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2004 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1950 r., nr [...] odmawiającego dotychczasowej właścicielce przyznania prawa własności czasowej do gruntu położonego w W. przy Al. [...] (dawniej ul. [...]), ozn. nr hip. [...] oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji.
Powyższa decyzja została wydana w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy:
Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] listopada 1950 r., nr [...] Prezydium Rady Narodowej w W. odmówiło przyznania dotychczasowej właścicielce prawa własności czasowej, uzasadniając iż teren przedmiotowej nieruchomości został objęty w posiadanie Gminy W. w dniu 16 czerwca 1947 r., a dotychczasowa właścicielka nie złożyła wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Termin do złożenia wniosku w trybie art. 7 wskazanego powyżej dekretu upłynął 16 grudnia 1947 r. Z akt sprawy wynika, że od powyższego orzeczenia nie zostało złożone odwołanie.
W dniu 22 sierpnia 2002 r. E. R. wystąpiła do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] listopada 1950 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1950 r. Organ ustalił, że nieruchomość położona przy Al. [...] (dawna [...]), oznaczona numerem hipotecznym [...] stanowiła własność E. R., co wynika z zaświadczenia Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] listopada 2002 r. [...]. Nieruchomość powyższa została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Prezydium Rady Narodowej w W. orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] listopada 1950 r., nr L.dz. [...] nie przyznało dotychczasowej właścicielce prawa własności czasowej do gruntu, podając w uzasadnieniu, że teren przedmiotowej nieruchomości został objęty w posiadanie Gminy W. w dniu 16 czerwca 1947 r. (Dziennik Urzędowy Rady Narodowej Zarządu Miejskiego Nr [...] z 1947 r.), dotychczasowy właściciel nie złożył w terminie, przewidzianym w art. 7 dekretu tj. do dnia 16 grudnia 1947 r. wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, a wobec niezłożenia wniosku prawo własności czasowej nie może być przyznane dotychczasowej właścicielce i w konsekwencji tego na podstawie art. 8 dekretu oraz art. 32 i 37 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. R.P. 1950, nr 14, poz. 130) budynki (fragmenty murów) położone na przedmiotowym gruncie przechodzą na własność Skarbu Państwa. Z tłumaczenia uwierzytelnionej kopii aktu ślubu wynika, że E. R. zawarła związek małżeński z J. T. Obecnie przedmiotowa nieruchomość położona jest w obrębie [...] i wchodzi w skład działek ewidencyjnych o numerze [...], stanowiącej własność Konfederacji Szwajcarskiej i będącej we władaniu Ambasady Konfederacji Szwajcarskiej oraz o numerze [...],stanowiącej własność Skarbu Państwa, będącej we władaniu Ambasady Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. Wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2002 r. E. R. wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z [...] listopada 1950 r. o odmowie przyznania jej prawa własności czasowej, podnosząc, że orzeczenie to nie zostało jej doręczone oraz, że w [...] Urzędzie Wojewódzkim znajduje się wpis w rejestrze wniosków dekretowych potwierdzający fakt złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przy Al. [...]. We wniosku wskazała, że na początku 1945 r. wraz z mężem i dziećmi przebywała poza granicami Polski, po wojnie "nikt nie śmiał podać jej adresu zagranicą, aby nie zostać samemu podejrzanym o kolaborację...". Organ nadzoru rozpoznając odmownie wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia o odmowie przyznania prawa własności czasowej wskazał, że skarżąca nie złożyła wniosku zgodnie z wymogami art. 7ust. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Stosownie do tego przepisu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu względnie osoby prawa ich reprezentujące, mogli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, a Gmina winna taki wniosek uwzględnić, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowych właścicieli dało się pogodzić z jego przeznaczeniem według planu zabudowania. Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1947 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 16, poz. 112) grunt uważa się za objęty przez gminę w posiadanie z dniem dokonania przez Zarząd Miejski w organie urzędowym Zarządu Miejskiego ogłoszenia o sporządzonym protokole oględzin. Przedmiotowa nieruchomość została objęta w posiadanie Gminy z dniem 16 czerwca 1947 r., czyli z dniem wydania Dziennika Urzędowego Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego nr [...] z 1947 r., a zatem termin do złożenia wniosku upłynął 16 grudnia 1947 r. Z pisma [...] Urzędu Wojewódzkiego z dnia 10 maja 2003 r. wynika, że w rejestrze wpływu wniosków dekretowych znajduje się wpis dotyczący złożenia takiego wniosku dotyczącego nieruchomości położonej przy ul. [...], ozn. nr hip [...], przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny, nie ma natomiast żadnego wpisu o złożeniu takiego wniosku przez inne podmioty. W aktach własnościowych tej nieruchomości, jak również w aktach nieruchomości [...] położonej przy Al. [...], ozn. nr hip. [...], gdzie odnaleziono część dokumentów dotyczących przedmiotowej nieruchomości nie ujawniono, aby dotychczasowa właścicielka gruntu złożyła wniosek o przyznanie prawa własności czasowej. Organ nadzoru podkreślił, że Okręgowy Urząd Likwidacyjny, który złożył wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nie był podmiotem uprawnionym do występowania z takim wnioskiem, ani nie mógł skutecznie występować z wnioskiem w imieniu dotychczasowych właścicieli, gdyż nie został on wyposażony w takie uprawnienie przez dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm.). Wobec niezłożenia w terminie stosownego wniosku przez byłą właścicielkę nieruchomości nie mogło, w ocenie organu nadzoru, dojść do przyznania prawa własności czasowej, zaś wydane orzeczenie administracyjne nie narusza przepisów dekretu warszawskiego. Odnośnie zarzutu niedoręczenia orzeczenia z [...] listopada 1950 r. organ nadzoru podał, że wnioskująca o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia do wniosku dołączyła jego kopię, podczas gdy w aktach własnościowych przedmiotowej nieruchomości (liczących 5 kart), nadesłanych przez Urząd Miasta W. przy piśmie z dnia 16 kwietnia 2003 r. brak było kwestionowanego rozstrzygnięcia, zaś na prośbę o nadesłanie oryginału tego orzeczenia E. T. nie udzieliła odpowiedzi. Organ nadzoru uznał, że wobec dysponowania przez byłą właścicielkę kopią orzeczenia, zostało ono jej doręczone.
Od decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2004 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył pełnomocnik E. R. adwokat J. F., załączając jej oświadczenie o potwierdzeniu czynności Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego polegających na złożeniu wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości i wywodząc, że Okręgowy Urząd Likwidacyjny złożył wniosek o przyznanie własności czasowej jako negotiorum gestor (art. 115 obowiązującego wówczas kodeksu zobowiązań a obecnie art. 752-757 kodeksu cywilnego). Ponadto we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy pełnomocnik podniósł, że dotychczasowej właścicielce odmówiono kwestionowanym rozstrzygnięciem przyznania prawa własności czasowej bez uzasadnienia wskazującego na niemożność korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela zgodnie z przeznaczeniem tego gruntu w obowiązującym planie zagospodarowania przestrzennego, co stanowi rażące naruszenie art. 7 dekretu. Wskazał na błędne oznaczenie nieruchomości w ogłoszeniu o objęciu nieruchomości w posiadanie przez Gminę W., dokonane w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego nr [...] z 1947 r., gdzie wymieniono jako nieruchomość objętą w posiadanie nieruchomość położoną Al. [...], ozn. hip [...], podczas gdy w orzeczeniu administracyjnym, jak również w protokole objęcia w posiadanie nieruchomości sporządzonym [...] grudnia 1950 r. wskazana została nieruchomość Al. [...], ozn. hip. [...], z czego odwołujący się wywodzi, że nieruchomość nie została skutecznie objęta w posiadanie gminy. Ponadto ówczesne organy zaniechały dopełnienia obowiązku powiadomienia dotychczasowej właścicielki o terminie oględzin, które zostały przeprowadzone wyłącznie w obecności przedstawicieli Zarządu Miejskiego. Wnioskujący o ponowne rozpatrzenie sprawy zakwestionował przyjęcie przez organ nadzoru, że orzeczenie administracyjne z [...] listopada 1950 r. zostało doręczone dotychczasowej właścicielce nieruchomości, oryginał orzeczenia został bowiem odnaleziony w sprawie innej nieruchomości, Al. [...] i w aktach tych nie odnaleziono dowodu doręczenia tego orzeczenia wnioskodawczyni.
W wyniku złożonego w trybie art. 127 § 3 kpa wniosku Minister Transportu i Budownictwa po ponownym zbadaniu akt archiwalnych nieruchomości odnalazł na karcie 4 informację wskazującą, że: cyt. "Odpowiedź na pismo Ministerstwa Finansów z dnia 21 października 1970 r., nr [...] dotyczące wypłacenia obywatelom angielskim odszkodowań-miedzy innymi za przedmiotową nieruchomość vide akta [...]" Wobec wejścia w życie w dniu 11 listopada 1954 r. "Układu zawartego pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii dotyczącego załatwiania spraw finansowych organ wystąpił do Departamentu Budżetu Resortu i Spraw Majątkowych Ministerstwa Finansów w celu ustalenia, czy było prowadzone postępowanie dotyczące wypłaty rekompensaty za przedmiotową nieruchomość. W odpowiedzi do Ministerstwa Infrastruktury wpłynęły dokumenty potwierdzające, że pani E. T., obywatelka Wielkiej Brytanii, za nieruchomość położoną przy Al. [...], Ks.w. [...] otrzymała od Brytyjskiej Komisji Odszkodowawczej odszkodowanie, w ramach polsko – brytyjskiej umowy indemnizacyjnej z dnia 11 listopada 1954 r. Wśród dokumentów znajduje się także uwierzytelniona kopia formularza podpisanego w dniu 27 września 1960 r. przez skarżącą, z treści którego wynika, że "zrzekła się ona wszelkich roszczeń wynikających z przeprowadzonej w Polsce nacjonalizacji, konfiskaty mienia i innych podobnych kroków podjętych przez rząd Polski, zrzekła się ponadto wszelkich praw do długów gwarantowanych przez rząd Polski, przedwojennych długów bankowych i handlowych mających wpływ na jej udziały we własności nieruchomości położonej w Alejach [...] w W.".
Minister Infrastruktury wskazał ponadto, że wyżej opisany układ z 11 listopada 1954 r. wszedł w życie z dniem jego podpisania. Istota postanowień układu sprowadza się do tego, że na jego podstawie Rząd Zjednoczonego Królestwa zobowiązał się z zapłaconej przez Rząd Polski kwoty wypłacić obywatelom Wielkiej Brytanii odpowiednie odszkodowanie w celu całkowitego uregulowania i zaspokojenia wszystkich ich roszczeń z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych z mieniem i odnoszących się do niego. Roszczeniami uregulowanymi i zaspokojonymi na mocy układu były, w szczególności roszczenia E. R. – obywatelki wielkiej Brytanii – z tytułu przejęcia przez Polskę jej nieruchomości, której dotyczy niniejsze postępowanie. Organ nadzoru wskazał, że w świetle postanowień układu decydujące znaczenie ma to, czy obywatel Wielkiej Brytanii, powołując się na układ wystąpił o odszkodowanie do Rządu Zjednoczonego Królestwa i czy takie odszkodowanie otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Z tego organ wysnuł wniosek, że omawiany układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw. Z przekazanego przez Ministerstwo Finansów formularza rezygnacji roszczeń E. R. z dnia 27 września 1960 r. wynika jednoznacznie, że jako właścicielka przedmiotowej nieruchomości, w zamian za płatność dokonaną przez Komisję do Spraw Odszkodowań Zagranicznych zrzekła się i przeniosła na Rząd Polski tytuł własności nieruchomości. Oświadczenie to potwierdza, że wnioskodawczyni występując o odszkodowanie i przyjmując je uznała, że nieruchomość Al. [...] w W. najpóźniej w dniu wejścia w życie układu faktycznie została przejęta przez Państwo Polskie.
Następnie Minister Infrastruktury wywiódł, że skoro E. R. otrzymała w omówionym trybie odszkodowanie, to nie jest ona umocowana do wystąpienia w charakterze strony o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] listopada 1950 r. Z tych powodów, na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 kpa organ uchylił decyzję pierwszoinstancyjną i umorzył postępowanie zakończone tą decyzją.
Skargę na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] marca 2006 r., nr [...], złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie adwokat J. F., pełnomocnik E. R., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucając :
1) naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z [...] listopada 1950 r. wskutek uznania, że skarżąca nie jest stroną w niniejszym postępowaniu z uwagi na jej oświadczenie złożone w dniu 27 września 1960 r. przed brytyjską Komisją do Spraw Odszkodowań Zagranicznych z Polskiego Funduszu o zrzeczeniu się roszczeń odnośnie nieruchomości położonej w W., przy Al. [...], podczas, gdy w ocenie skarżącej, złożenie tego oświadczenia nie ma wpływu na interes prawny skarżącej w żądaniu stwierdzenia nieważności orzeczenia o odmowie przyznania prawa własności czasowej do wskazanego gruntu. W postępowaniu nadzorczym organ administracji winien dokonać oceny legalności decyzji wyłącznie według stanu jej wydania ([...].11.1950 r.), a ponadto oświadczenie nie może zostać uznane za skuteczne, gdyż nie zostało złożone wobec przedstawicieli Państwa Polskiego, a skarżąca – w rozumieniu przepisów prawa polskiego - nie była cudzoziemcem - obywatelką brytyjską, gdyż w dacie złożenia oświadczenia tj. w dniu 27 września 1960 r. posiadała i posiada nadal obywatelstwo polskie. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że źródłem jej interesu prawnego jest, w szczególności przepis art. 7 dekretu. W dniu wydania orzeczenia z [...] listopada 1950 r. miała prawo ubiegać się o przyznanie jej prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości,
2) naruszenie art. 28 kpa przez uznanie, że skarżąca nie jest umocowana do występowania, jako strona w postępowaniu o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji,
3) naruszenie art. 156 kpa przez zaniechanie dokonania oceny legalności kwestionowanego orzeczenia oraz pominięcie zarzutów odnośnie tego orzeczenia zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a ponadto wyjście poza granice postępowania nadzorczego i wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia o odmowie przyznania prawa własności czasowej i przeprowadzenie postępowania merytorycznego, podczas gdy zaskarżona decyzja zapadła w postępowaniu nadzorczym, w którym organ bada jedynie, czy odnośnie decyzji, której dotyczy wniosek o stwierdzenie nieważności zachodzą wady, o których mowa w art. 156 § 1 kpa,
4) naruszenie art. 7, 8, 77 i 80 kpa poprzez pominięcie istotnych dla oceny legalności orzeczenia administracyjnego z [...] listopada 1950 r. okoliczności stanu faktycznego,
5) naruszenie art. 87 ust. 1 w zw. z art. 88 ust. 3 oraz art. 91 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. Nr 62, poz. 718 ze zm.) oraz art. 18 i art. 26 ustawy z 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych (Dz. U. Nr 39, poz. 443 ze zm.) poprzez oparcie rozstrzygnięcia na podstawie aktu o charakterze międzynarodowym tj. układu indemnizacyjnego zawartego pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w dniu 11 listopada 1954 r., który to akt z uwagi na to, że nie był ratyfikowany oraz ogłoszony w Dzienniku Ustaw, nie może – w ocenie pełnomocnika skarżącej – stanowić źródła prawa powszechnie obowiązującego i wywierać skutków prawnych w stosunkach wewnętrznych w sferze prawa cywilnego, a w konsekwencji skarżąca nie mogła na jego podstawie zostać pozbawiona praw do znacjonalizowanego mienia,
6) naruszenie art. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. Nr 128, poz. 1175) poprzez błędne uznanie skarżącej za cudzoziemca, mimo iż była i jest nieprzerwanie od urodzenia obywatelką polską, a nieruchomość przy Al. [...] w W. nigdy nie stanowiła majątku brytyjskiego lub należącego do obywateli brytyjskich,
7) naruszenie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych poprzez błędne uznanie, że Skarb Państwa nabył własność przedmiotowej nieruchomości ex lege na podstawie układu indemnizacyjnego z
11 listopada 1954 r., mimo że do chwili obecnej nie została wydana żadna decyzja administracyjna, na podstawie której Skarb Państwa nabyłby własność nieruchomości na innej, niż dekret warszawski podstawie.
W odpowiedzi na skargę Minister Budownictwa wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna, a podniesione w niej zarzuty, w ocenie Sądu, nie zasługują na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest ostateczna decyzja organu nadzoru, Ministra Transportu i Budownictwa, uchylająca decyzję Ministra Infrastruktury odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia odmawiającego przedwojennej właścicielce E. R. przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w W. przy Al. [...] oraz umarzająca postępowanie w sprawie.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia przez organ nadzoru przepisów postępowania administracyjnego. Pełnomocnik skarżącej zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 156 kpa poprzez zaniechanie dokonania oceny legalności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1950 r. według daty wydania kwestionowanego orzeczenia oraz pominięcie zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także wyjście poza granice postępowania nadzorczego i wniosku o stwierdzenie nieważności kwestionowanego orzeczenia a ponadto przeprowadzenie postępowania merytorycznego prowadzącego do rozpoznania istoty sprawy oraz naruszenie art. 7, 8, 77 i 80 kpa. W ocenie pełnomocnika skarżącej zadaniem organu było wyłącznie ustalenie, czy kwestionowane orzeczenie zawiera wady wymienione w art. 156 kpa i odniesienie się jedynie do podnoszonych przez skarżącą wadliwości orzeczenia nacjonalizacyjnego, a poszerzając materiał dowodowy organ nadzoru wyszedł poza granice wniosku o stwierdzenie nieważności, a także poza swoje kompetencje, jako organu nadzorczego.
Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić. Jest prawnie oczywiste, że prawo żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej przysługuje stronie. Wynika to wprost z treści art. 157 § 2 kpa. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z wniosku osoby, która uważa się za stronę, nie ma zastosowania ogólna reguła wyrażona w art. 61 § 3 kpa, gdyż zgodnie z art. 157 § 3 kpa organ może odmówić wszczęcia postępowania. Wszczęcie i prowadzenie postępowania zależy zatem od uprzedniej kontroli przez organ, czy zachodzą formalnoprawne przesłanki warunkujące jej dopuszczalność. Należy do nich w pierwszej kolejności ustalenie, czy wnioskodawcy przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu. W przypadku jednak, gdy postępowanie jest w toku i została wydana decyzja co do istoty sprawy przez organ pierwszej instancji, to organ ponownie rozpoznając sprawę albo utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji (jeśli się z nią zgadza) albo uchyla decyzję na zasadach określonych w art. 138 § 1 pkt 2 lub § 2 kpa (vide: uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2002 r., IV SA 1635/00, publ. ONSA 2003/4/129). Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ nadzoru wskazał art. 138 § 1 pkt 2 kpa, co było konsekwencją przyjęcia, że skarżąca nie jest umocowana do wystąpienia, jako strona, w rozumieniu art. 28 kpa, o stwierdzenie nieważności kwestionowanego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1950 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu tej nieruchomości. Zatem decyzja pierwszoinstancyjna została uchylona a postępowanie przed organem pierwszej instancji umorzone z powodu przeszkód formalnoprawnych. Sąd nie podziela stanowiska skarżącej, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ nadzoru naruszył art.156 kpa przez wyjście poza granice postępowania nadzorczego i poszerzenie materiału dowodowego. Organ nadzoru badał bowiem jedynie przesłanki formalnoprawne warunkujące dopuszczalność złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności kwestionowanej przez skarżącą decyzji i nie badał, czy w dacie wydania kwestionowanej decyzji zachodziły podstawy z art. 156 § 2 kpa. Kolejne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, a polegające na nie rozpatrzeniu zarzutów pełnomocnika skarżącej zawartych w wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługują również na uwzględnienie. Skoro bowiem organ nadzoru badał dopuszczalność wniosku pod względem formalnoprawnym, to w sytuacji zaistnienia przeszkód jego dopuszczalności nie mógł rozpatrywać sprawy merytorycznie i odnieść się do zarzutów sprecyzowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Zasadniczym zatem zagadnieniem wymagającym rozstrzygnięcia było ustalenie, czy skarżąca ma przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji w okolicznościach ujawnionych w sprawie, a wymagających szerszego omówienia, a ponadto czy postępowanie administracyjne nie stało się bezprzedmiotowe. Jak wynika z materiału dokumentacyjnego, zgromadzonego w aktach sprawy E. T. w dniu 27 września 1960 r. złożyła przed brytyjską Komisją do Spraw Odszkodowań Zagranicznych z Polskiego Funduszu oświadczenie o zrzeczeniu się roszczeń odnośnie nieruchomości położonej w W. Al. [...] (dawniej [...]) hip nr [...] i własnoręcznie oświadczenie to podpisała (k. 156). Z treści tego oświadczenia wynika, że: "z uwagi na otrzymaną wypłatę od Komisji do Spraw Odszkodowań z Polskiego Funduszu (na rzecz roszczeń związanych z nacjonalizacją) zrzekła się ona wszelkich roszczeń wynikających z przeprowadzonej w Polsce nacjonalizacji, konfiskaty mienia i innych podobnych kroków podjętych przez Rząd Polski, zrzekła się ponadto/lub wszelkich praw do długów gwarantowanych przez Rząd Polski, powojennych długów bankowych i handlowych (o których mowa w Porozumieniu datowanym na dzień 11 listopada 1954 r., zawartym między rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej) mających wpływ na jej udziały we własności nieruchomości położonej w Alejach [...] w W.". Wypłata odszkodowań była wynikiem podpisania w dniu 11 listopada 1954 r. "Układu pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii dotyczącego załatwienia spraw finansowych". Stosownie do art.1 Układu: "Rząd Polski zapłaci Rządowi Zjednoczonego Królestwa kwotę 5.465.000 funtów szterlingów, z której: (a) kwota 2.665.000 funtów szterlingów stanowić będzie całkowite i ostateczne załatwienie roszczeń związanych z brytyjskim mieniem, prawami i interesami, dotkniętymi bezpośrednio lub pośrednio, przed datą niniejszego układu, przez polskie przepisy nacjonalizacyjne, wywłaszczeniowe i inne podobne przepisy, wymienione w wykazie załączonym do niniejszego układu oraz przez zarządzenia wydane na podstawie wyżej wymienionych polskich przepisów, (b) kwota 2 800 000 funtów szterlingów stanowić będzie całkowite i ostateczne załatwienie długów wobec Rządu Zjednoczonego Królestwa lub wobec obywateli brytyjskich – zapłata, których była gwarantowana przez Rząd Polski oraz innych przedwojennych długów bankowych i handlowych." Należy zwrócić uwagę, w nawiązaniu do treści powyższego przepisu Układu, że w załączniku do Układu w pozycji 5 wymieniony został dekret z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Dokonując dalszej analizy treści Układu zwrócić należy również uwagę na zapis art. 5 zgodnie, z którym Rząd Zjednoczonego Królestwa oświadczył we własnym imieniu oraz w imieniu obywateli brytyjskich, że zawarcie układu i wypełnienie jego postanowień przez Rząd Polski będzie przyjęte, jako zupełne zaspokojenie i ostateczne zwolnienie od wszelkiej odpowiedzialności wobec brytyjskich obywateli, właścicieli roszczeń i długów wymienionych w paragrafie 1 artykułu 1 zarówno przedstawionych przed, jak i po dacie podpisania układu, żadnych roszczeń wynikłych przed datą niniejszego układu i z zarządzeń wydanych wyżej wymienionych polskich przepisów, w imieniu jakichkolwiek osób, zarówno włączonych w definicję obywateli brytyjskich, jak i nie włączonych (k. 78-90 akt sądowych). Poza sporem pozostaje, że skarżąca złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się wszelkich roszczeń do przedmiotowej nieruchomości oraz, że zostało jej przyznane odszkodowanie. Okoliczności te znajdują potwierdzenie zarówno w zebranym materiale dowodowym (k. 113, k. 116-117, k. 118, k. 141, k. 157-160, k. 161-162, k. 163), jak również zostały przyznane w skardze przez pełnomocnika skarżącej (str. 11 skargi). W tej kwestii pełnomocnik podnosi w skardze, że odszkodowanie zostało wprawdzie przyznane, ale nie wypłacone i stąd wyprowadza wniosek, że brak wypłaty odszkodowania prowadzi do uznania złożonego oświadczenia za bezskuteczne. W ocenie Sądu pogląd powyższy nie jest trafny, gdyż fakt przyznania, a nie wypłacenia odszkodowania stwarzał jedynie podstawę do dochodzenia tego odszkodowanie od strony ten układ podpisującej, która odszkodowanie przyznała, a nie może mieć wpływu na ocenę skuteczności złożonego oświadczenia. Nawet, gdyby skarżącej nie zostało wypłacone pełne lub niepełne odszkodowanie, to nie podważa legalności decyzji, bowiem w ocenie Sądu decydujące znaczenie ma to, za co i w jakiej wysokości odszkodowanie zostało przyznane, a nie to, w jakim stopniu decyzja o przyznaniu odszkodowania została wykonana przez Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii. Należy jednakże podkreślić, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, wynika, że skarżąca odszkodowanie otrzymała. W piśmie Departamentu Zagranicznego skierowanego do Prezydium Rady Narodowej W. z dnia 21 października 1970 r. "Ministerstwo Finansów zawiadamia, że następujące brytyjskie osoby fizyczne lub prawne otrzymały od Brytyjskiej Komisji Odszkodowawczej odszkodowanie w ramach polsko – brytyjskiej umowy indemnizacyjnej z dnia 11 listopada 1950 r. za utratę nieruchomości położonych w W. [...] E. T. za nieruchomość przy Al. [...], ks.w. [...]" (k. 160-161). Z samej treści złożonego przez skarżącą oświadczenia (k. 156) wynika fakt przyznania przez nią otrzymania odszkodowania, skoro w oświadczeniu stwierdza: "I E. T."., Montgé par Juilly, Seine-et-Marue, (France) in consideration of receiving a payment by the Foreign Compensation Commission ..., czyli w nawiązaniu do otrzymania płatności z Komisji Odszkodowawczej ...." Na skuteczność złożonego oświadczenia woli nie wpływa podnoszona w skardze okoliczność, że skarżąca nie była obywatelką brytyjską i dlatego wskazany powyżej układ indemnizacyjny nie mógł stanowić podstawy pozbawienia skarżącej własności jej mienia – jako obywatelki polskiej." Skoro skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej odszkodowania, odszkodowanie to, po przeprowadzonej procedurze, zostało jej przyznane, to należy też przyjąć, że była osobą do tego uprawnioną. W przeciwnym wypadku można postawić tezę, że wprowadziła w błąd stronę układu, która to odszkodowanie jej przyznała, a to z pewnością nie było intencją skarżącej.
Sąd nie podziela także zarzutu pełnomocnika skarżącej naruszenia art. 87 ust. 1 w zw. z art. 88 ust. 3 oraz art. 91 Konstytucji w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych oraz art. 18 i art. 26 ustawy z dnia 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych poprzez oparcie rozstrzygnięcia na podstawie aktu o charakterze międzynarodowym tj. powołanego powyżej układu indemnizacyjnego, który z uwagi na to, że nie był ratyfikowany oraz ogłoszony w Dzienniku Ustaw, nie może stanowić źródła powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej i wywierać skutków prawnych w stosunkach wewnętrznych w sferze prawa cywilnego, a w konsekwencji skarżąca nie mogła na jego podstawie zostać pozbawiona praw do znacjonalizowanego mienia. Prezentowane w skardze stanowisko, że układ indemnizacyjny zawarty między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej zawarty w dniu 11 listopada 1954 r., z uwagi na to, że nie był ratyfikowany oraz ogłoszony w Dzienniku Ustaw, nie mógł wywierać skutków prawnych w sferze stosunków wewnętrznych w sferze prawa cywilnego i stanowić źródła powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej zostało poparte przez pełnomocnika skarżącej wskazanym w skardze orzecznictwem (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1999 r., OSA 2/98, publ. ONSA 1999, z. 4, poz. 110 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 3 kwietnia 2001 r., I ACA 1048/00). Trzeba jednakże zauważyć, że w przedmiotowej sprawie to nie umowa międzynarodowa była podstawą przejścia prawa własności na Skarb Państwa, a powołane powyżej orzeczenia dotyczą sytuacji, gdy kwestionowana była ważność decyzji Ministra Finansów wydanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. nr 12, poz. 65) i decyzja wydana w tym trybie była podstawą wpisu w księdze wieczystej (rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych - Dz. U. Nr 17, poz. 109). W uzasadnieniach
powyższych orzeczeń Sąd również podkreślił, że nie umowy międzynarodowe (układy) były podstawą przejścia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, lecz różnego rodzaju akty nacjonalizacyjne wydane po wojnie. Jest prawnie oczywiste, że na podstawie układu, który nie był ratyfikowany i należycie ogłoszony nieruchomość nie mogła przejść na własność Skarbu Państwa, a decyzje wydawane w trybie wymienionej wyżej ustawy z 1968 r. miały charakter jedynie deklaratoryjny. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania własność nieruchomości położonej przy Al. [...] w W. przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z 26 października 1945 r., a nie na podstawie układu z 5 listopada 1954 r. i dlatego stawiany zarzut niezgodności zaskarżonej decyzji z Konstytucją nie może być uwzględniony, bowiem to nie na podstawie omawianego układu skarżąca utraciła prawo własności przedmiotowej nieruchomości. Przejście prawa własności nastąpiło z mocy dekretu warszawskiego, a z racji skutków tego przejścia skarżąca zrzekła się jakichkolwiek roszczeń do przedmiotowej nieruchomości. Zrzeczenie się roszczeń nie wymaga, jak wywodzi pełnomocnik skarżącej, nawiązując do załączonego do skargi wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] kwietnia 2001 r., zachowania szczególnej formy aktu notarialnego, bo forma aktu notarialnego wymagana jest w sytuacji rozporządzenia własnością nieruchomości ze skutkiem jej przeniesienia. Kwestią posiadania umocowania do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia wydanego w wyniku dekretu warszawskiego byłych właścicieli, którym przyznane było odszkodowanie na podstawie układu indemnizacyjnego zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 listopada 2003 r. (sygn. akt I SA 3403/01, niepubl.) jednoznacznie opowiedział się za brakiem takiego umocowania. Wyrażony w uzasadnieniu powyższego wyroku pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela.
Rozważając prawidłowość rozstrzygnięcia przez organ nadzoru przedmiotowej sprawy przez wydanie decyzji w trybie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, prowadzącej do umorzenia postępowania Sąd uznał, że dodatkowo zachodzi bezprzedmiotowość postępowania wobec zrzeczenia się przez wnioskującą o stwierdzenie nieważności wszelkich roszczeń do nieruchomości, której dotyczy kwestionowana w postępowaniu nadzorczym decyzja. Zatem umorzenie postępowania nadzorczego w zaistniałej sytuacji należy uznać za odpowiadające prawu.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.