I SA/WA 871/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-05-16
NSAnieruchomościWysokawsa
przejęcie mienianieruchomości ziemskiedecyzja o nieważnościprawo administracyjnepostępowanie administracyjneorzeczenie PPRNdekret o przejęciuskarżącyorgan administracjisąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Rolnictwa stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody z 2012 r. w sprawie przejęcia nieruchomości ziemskiej, uznając, że Minister błędnie stwierdził rażące naruszenie prawa przez Wojewodę.

Sprawa dotyczyła decyzji Ministra Rolnictwa stwierdzającej nieważność decyzji Wojewody z 2012 r., która z kolei stwierdzała nieważność orzeczenia z 1954 r. o przejęciu nieruchomości ziemskiej od T. B. na rzecz Skarbu Państwa. Sąd uchylił decyzję Ministra, uznając, że Minister błędnie zinterpretował pojęcie "rażącego naruszenia prawa" i nieprawidłowo ocenił legalność decyzji Wojewody z 2012 r. Sąd podkreślił, że orzecznictwo w podobnych sprawach było niejednolite, a Minister nie wykazał oczywistości naruszenia prawa przez Wojewodę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 marca 2022 r., która stwierdziła z urzędu nieważność decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 29 marca 2012 r. Decyzja Wojewody z 2012 r. dotyczyła stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 1954 r. w części dotyczącej przejęcia nieruchomości ziemskiej od T. B. na własność Skarbu Państwa. Sąd uznał, że Minister Rolnictwa błędnie zastosował tryb stwierdzenia nieważności, nie wykazując w sposób bezsporny "rażącego naruszenia prawa" przez Wojewodę. Sąd wskazał, że ocena legalności orzeczenia z 1954 r. przez Wojewodę była oparta na prawidłowej podstawie prawnej i wsparta ówczesnym orzecznictwem, a późniejsza odmienna interpretacja Ministra nie stanowiła "rażącego naruszenia prawa". Ponadto, Sąd uznał, że Wojewoda Małopolski, wydając decyzję z 2012 r., nie naruszył "rażąco" art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż orzekał w innej sprawie niż ta, w której zapadł wyrok WSA z 2006 r., do którego miałby być związany. Sąd podkreślił, że kwestia oceny legalności orzeczeń z dekretu o przejęciu nieruchomości była sporna w orzecznictwie, a Minister nie wykazał, że decyzja Wojewody z 2012 r. wywołała skutki nie do zaakceptowania w praworządnym państwie. W związku z tym, Sąd uchylił decyzję Ministra i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej z powodu "rażącego naruszenia prawa" musi wiązać się z oczywistym naruszeniem prawa i skutkami tego naruszenia, które nie mogą być zaakceptowane w praworządnym państwie. Taki stan rzeczy musi zostać wykazany w sposób bezsporny.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że Minister Rolnictwa nie wykazał w sposób bezsporny "rażącego naruszenia prawa" przez Wojewodę Małopolskiego, co jest warunkiem koniecznym do stwierdzenia nieważności decyzji. Odmienna interpretacja przepisów przez organ nadzoru, w sytuacji niejednolitego orzecznictwa, nie może być uznana za rażące naruszenie prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (6)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji.

k.p.a. art. 156 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z powodu rażącego naruszenia prawa.

dekret art. 1 § 1

Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego

Podstawa prawna przejmowania nieruchomości ziemskich na własność Państwa.

r.p.a. art. 75 § 1

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym

Wymóg zawarcia w orzeczeniu osnowy (treści rozstrzygnięcia).

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasada związania organu oceną prawną sądu.

k.p.a. art. 156 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przeszkody do stwierdzenia nieważności decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Minister Rolnictwa błędnie zinterpretował pojęcie "rażącego naruszenia prawa" w kontekście stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody. Minister nie wykazał oczywistości naruszenia prawa przez Wojewodę Małopolskiego. Odmienna interpretacja przepisów przez Ministra, w sytuacji niejednolitego orzecznictwa, nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Wojewoda Małopolski, wydając decyzję z 2012 r., nie naruszył rażąco art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż orzekał w innej sprawie niż ta, do której miałby być związany.

Odrzucone argumenty

Decyzja Wojewody Małopolskiego z 2012 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 1 dekretu i art. 75 ust. 1 r.p.a.) z powodu nieprawidłowej oceny legalności orzeczenia z 1954 r. Decyzja Wojewody Małopolskiego z 2012 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Decyzja Wojewody Małopolskiego z 2012 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne, co stanowiło przeszkodę do stwierdzenia jej nieważności.

Godne uwagi sformułowania

stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa musi wiązać się z oczywistym naruszeniem prawa i skutkami tego naruszenia, które nie mogą być zaakceptowane w praworządnym państwie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zastosował tryb eliminacji decyzji Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r. z obrotu prawnego przy braku widocznych "na pierwszy rzut oka" wad tego aktu. Pewna niejednolitość poglądów świadczy o tym, że zagadnienie wydania na podstawie dekretu tego typu orzeczeń w warunkach nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa należy do spornych i niejednoznacznie postrzeganych.

Skład orzekający

Łukasz Trochym

przewodniczący

Przemysław Żmich

sprawozdawca

Nina Beczek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"rażącego naruszenia prawa\" w kontekście stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych, zwłaszcza w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości na podstawie dekretów z okresu powojennego. Znaczenie zasady związania organu oceną prawną sądu."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z dekretami o przejęciu nieruchomości ziemskich i może być mniej bezpośrednio stosowalna do innych obszarów prawa administracyjnego. Orzecznictwo w tej materii bywało niejednolite.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznego przejęcia ziemi i jego konsekwencji prawnych, co może być interesujące ze względu na kontekst historyczny i złożoność prawną. Pokazuje, jak długo mogą trwać spory prawne dotyczące własności.

Dziedzictwo dekretów: Jak sąd rozstrzygnął spór o ziemię sprzed ponad 70 lat?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 871/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-05-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-04-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Łukasz Trochym /przewodniczący/
Nina Beczek
Przemysław Żmich /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Przejęcie mienia
Sygn. powiązane
I OSK 188/24 - Wyrok NSA z 2025-12-12
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 156 par. 1 pkt 2, 16 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), asesor WSA Nina Beczek, Protokolant referent stażysta Kamila Lewikowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2023 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 marca 2022 r. nr DN.gn.625.50.2021 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. B. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu sprzeciwu Prokuratora N. F. z Prokuratury Okręgowej w Katowicach, decyzją z 3 marca 2022 r. nr DN.gn.625.50.2021 stwierdził z urzędu nieważność decyzji Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r. nr WS-III.7515.2.34.2011.IB stwierdzającej nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 30 września 1954 r. nr L.RI.IV/12/15/54, w części dotyczącej przejęcia od T. B., ujętego w orzeczeniu jako T. B., na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej, położonej w miejscowości S..
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. orzeczeniem z 30 września 1954 r. nr L.RI.IV/12/15/54 przejęło na Skarb Państwa nieruchomości o pow. 831,8 ha, położone w gromadzie [...], pozostałe po osobach nieobecnych i niewładających swymi gruntami i budynkami.
K. M. wnioskiem z 29 grudnia 2003 r. K. M. wystąpiła do Wojewody Małopolskiego o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w G. z 30 września 1954 r., w części dotyczącej przejęcia nieruchomości od T. B.
Wojewoda Małopolski decyzją z 6 grudnia 2004 r. nr RR.IV,TJ.7716-2-04 stwierdził nieważność orzeczenia PPRN w G. z 30 września 1954 r., w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej, położonej w miejscowości S., od T. B. (wymienionego pod pozycją 57 orzeczenia).
Skarb Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo L. wnioskiem z 6 stycznia 2005 r. wystąpił do Wojewody Małopolskiego o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody Małopolskiego z 6 grudnia 2004 r.
Wojewoda Małopolski decyzją z 25 stycznia 2005 r. nr RR.IV.TJ.7716-1-05 odmówił wznowienia postępowania.
Pismem z 17 marca 2005 r. udział w postępowaniu zgłosił prokurator J. P. z Prokuratury Okręgowej w Nowym Sączu.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa L., decyzją z 19 września 2006 r. nr GZ.rn 057-625-148/05 uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego z 25 stycznia 2005 r. i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 grudnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1992/16 oddalił skargę K. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 września 2006 r.
Wojewoda Małopolski postanowieniem z 25 września 2007 r. nr RR.lV.MK.7716-1-05 wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody Małopolskiego z 6 grudnia 2004 r., a następnie decyzją z 24 października 2007 r. nr RR.IV.MK.7716-1-05 uchylił tę decyzję i umorzył postępowanie z wniosku Lasów Państwowych o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody Małopolskiego z 6 grudnia 2004 r. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, że organem właściwym do zbadania zgodności z prawem orzeczenia PPRN w G. jest właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze.
K. M., M. D., J. B., P. B. i A. M. wystąpili wnioskiem z 27 marca 2007 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w G. z 30 września 1954 r., w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości od T. B.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu postanowieniem z 29 października 2007 r. nr SKO.l-01/603/GNp/07 zawiesiło postępowanie w ww. sprawie, do czasu zakończenia przez Wojewodę Małopolskiego postępowania o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody Małopolskiego z 6 grudnia 2004 r.
Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu postanowieniem z 12 czerwca 2008 r. nr SKO.I-01/1008/GNp/08 SKO podjęło zawieszone postępowanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu postanowieniem z 16 kwietnia 2009 r. nr SKO.I-01/1008/GNp/2008 przekazało wniosek K. M., M. D., J. B., P. B. i A. M. do rozpatrzenia, zgodnie z właściwością, Wojewodzie Małopolskiemu.
Wojewoda Małopolski decyzją z 29 marca 2012 r. stwierdził nieważność orzeczenia PPRN w G. z 30 września 1954 r., w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej, położonej w miejscowości S., od T. B., ujętego w orzeczeniu jako T. B..
Pismem z dnia 2 lipca 2021 r. prokurator N. F. z Prokuratury Okręgowej w Katowicach wniosła sprzeciw od decyzji Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r. Prokurator podniosła, że decyzja Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zarzuciła, że niezasadne jest stwierdzenie Wojewody, że orzeczenie PPRN w G. z 30 września 1954 r. rażąco narusza art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339) – dalej zwanego "dekretem" oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 36, poz. 341 ze zm.) – dalej zwanego "rpa". Dodała, że Wojewoda Małopolski pozbawił udziału w postępowaniu Skarb Państwa Lasy Państwowe Nadleśnictwo L., pomimo, że został zobowiązany do zapewnienia udziału Nadleśnictwu L. w postępowaniu przez WSA w Warszawie w wydanym w sprawie wyroku z 18 grudnia 2006 r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi pismami z 12 października 2021 r. i z 28 października 2021 r. zawiadomił strony, że w związku ze sprzeciwem prokuratora zostało wszczęte z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 3 marca 2022 r. stwierdził z urzędu nieważność decyzji Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r. W uzasadnieniu wskazał, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności niezbędne jest jednoznaczne ustalenie, czy doszło do naruszenia prawa, i dokonanie oceny charakteru tego naruszenia w kontekście przesłanek nieważności decyzji. Niezbędne jest ustalenie, czy naruszenie prawa ma charakter rażący. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji spowodowaną naruszeniem norm prawnych regulujących działania administracji publicznej. Zachodzi więc w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona, stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Chodzi o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny, tzn. gdy treść decyzji jest jednoznacznie sprzeczna z treścią określonego przepisu prawa i gdy rodzaj tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana, jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa. O rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji, jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2021 r. sygn. akt l OSK 3431/15).
Minister zauważył, że w wydanym w sprawie wyroku z 18 grudnia 2006 r. WSA w Warszawie podniósł, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w G. z 30 września 1954 r. Wojewoda Małopolski nie ustalił aktualnych właścicieli i użytkowników nieruchomości objętej wnioskiem, a konsekwencją tego było niezapewnienie Lasom Państwowym Nadleśnictwu L. udziału w prowadzonym postępowaniu. Sąd podkreślił, że grunty objęte orzeczeniem PPRN w G. z 30 września 1954 r. zostały przekazane w zarząd Nadleśnictwu R., którego następcą prawnym jest Nadleśnictwo L. Sąd stwierdził, że Wojewoda Małopolski powinien odnieść się do aktualnego stanu prawnego poszczególnych działek, a nie tylko oprzeć swe ustalenia na stwierdzeniach, że stronami zakończonego postępowania nadzorczego są Skarb Państwa i wszystkie osoby fizyczne i prawne wymienione w kwestionowanym orzeczeniu PPRN w G..
Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z przepisu tego wynika, że ilekroć dana sprawa jest przedmiotem ponownego rozpoznania przez sąd lub organ, jest on związany oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym orzeczeniu sądu. Organ administracji rozpatrując sprawę ponownie powinien się zastosować do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Niezastosowanie się przez organ administracyjny przy ponownym wydawaniu decyzji do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu ocena prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe (por. wyrok NSA z 20 listopada 2008 r. sygn. akt I OSK 1850/07).
Tymczasem Wojewoda Małopolski w badanej decyzji z 29 marca 2012 r. podniósł, że nie ustalił stanu prawnego nieruchomości, które przeszły na własność państwa, a których poprzednim właścicielem był T. B., gdyż prowadziłoby to do ustalenia przedmiotu postępowania pierwotnego, a działanie takie byłoby nieuprawnione. Wojewoda nie zapewnił także Skarbowi Państwa Nadleśnictwu L. udziału w prowadzonym postępowaniu (jak również pominął prokuratora J. P. z Prokuratury Okręgowej w Nowym Sączu, który pismem z 17 marca 2005 r. zgłosił udział w postępowaniu). Tym samym Wojewoda Małopolski nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2006 r.
Dokonana przez organ stopnia wojewódzkiego wykładnia art. 28 kpa pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią i oceną prawną zawartą w wiążącym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1992/06, co należało uznać za rażące naruszenie art. 153 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zdaniem Ministra analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że decyzja Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r. została także wydana z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 1 dekretu oraz art. 75 ust. 1 rpa.
Wojewoda Małopolski w decyzji z 29 marca 2012 r. stwierdził, że wskazanie w orzeczeniu PPRN w G. z 30 września 1954 r. ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów w danej miejscowości, bez opisu konkretnych działek gruntów, oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, a więc brak istoty rozstrzygnięcia, co w ocenie organu stopnia wojewódzkiego rażąco naruszyło art. 1 ust. 1 dekretu oraz art. 75 ust. 1 rpa.
Minister wskazał, że orzeczenie PPRN w G. z 30 września 1954 r. zostało wydane na podstawie dekretu.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu mogły być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie, położone w województwach: białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz.U. R.P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83), oraz w powiatach: biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że księgi gruntowe dla gminy S. były własnością Sądu Grodzkiego w G. i zaginęły w czasie działań wojennych (Wykaz zmian gruntowych opracowany przez geodetę uprawnionego K. D.). Z arkusza posiadłości gruntowej nr [...] wynika, że małżonkowie T. B. i T. B. z W. byli współwłaścicielami po 3/12 części w nieruchomości o pow. 8,3943 ha (uregulowanej w lwh [...]). Z kolei z arkusza posiadłości gruntowej nr [...] wynika, że małżonkowie T. B. i T. B.1 byli współwłaścicielami w udziale po 2/8 części w nieruchomości o pow. 5,1886 ha (uregulowanej w lwh [...]). Tak więc małżonkowie B. byli współwłaścicielami nieruchomości o łącznej pow. 6,7915 ha. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w wykazie zmian gruntowych, sporządzonym 20 listopada 2003 r. przez geodetę K. D. Z karty przesiedleńczej nr 19043 z 12 czerwca 1947 r. wynika, że T. i T. B. wraz z rodziną zostali przesiedleni z miejscowości S. w inne miejsce zamieszkania. Z karty wynika, że w miejscowości S. pozostawili 7 ha ziemi.
Starostwo Powiatowe w S., powołując się na rejestr osiedlonych z 1948 r. powiatu [...] wyjaśniło (w piśmie z 16 listopada 2021 r.), że T. B. jako przesiedleniec przybyły z miejscowości S. [...] października 1947 r. objął gospodarstwo rolne w ówczesnej gromadzie [...]. Starostwo dodało, że analiza zapisu rejestru osiedlonych wykazała, że T. B. figuruje także, w części dotyczącej ówczesnej gromady [...]. Starostwo wyjaśniło, że wieś B. graniczy bezpośrednio ze wsią N.. Z wypisu w tym rejestrze wynika, że T. B. 23 października 1947 r. objął gospodarstwo rolne w gromadzie [...] i władał nim do [...] kwietnia 1951 r. (akt nadania nr [...] ). Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w protokołach nadesłanych przez Archiwum Państwowe w Z. W protokole nr 155 z posiedzenia Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w S. z 20 listopada 1947 r. wskazano, że Komisja m. in. orzekła o nadaniu T. B. gospodarstwa rolnego o pow. 7,00 ha, położonego w gromadzie [...]. Z kolei z protokołu nr 139 Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w S. z [...] października 1947 r. wynika, że Komisja orzekła o nadaniu m.in. T. B. działki pełnorolnej o pow. 15,00 ha, położonej w gromadzie [...]. Pomimo prowadzonych poszukiwań nie udało się odnaleźć aktów nadania, które zostały wymienione w Rejestrze osiedlonych powiatu S.
Nie ulega wątpliwości, że gospodarstwo otrzymane aktem nadania nr [...] otrzymał T. B. syn S. (co potwierdzają dokumenty zgromadzone w aktach sprawy). Nie wiadomo jednak, czy gospodarstwo o pow. 15.00 ha, nadane aktem nadania nr 3572 we wsi B. otrzymał T. B., syn S., czy też jego syn, który również nazywał się T. B. i który także został przesiedlony wraz ze swoją rodziną z miejscowości S. (karta przesiedleńcza nr 19042 z 12 czerwca 1947 r.). Niemniej jednak gospodarstwo to musiało zostać nadane T. B. synowi S. lub jego synowi, tj. T. B.. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w piśmie K. M. z 29 grudnia 2003 r. W piśmie tym K. M. podniosła, że rodzice (tj. T. B.) wraz z dziadkami (tj. T. B. syn S. i T. B.) po przesiedleniu z miejscowości S. zamieszkali w miejscowości N. W., z której w 1952 r. przenieśli się do miejscowości B.
Pomimo, że nie odnaleziono aktów nadania, to zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że T. B. syn S. otrzymał na ziemiach zachodnich gospodarstwo zamienne.
Z postanowienia Sądu Powiatowego w Świebodzinie z 31 grudnia 1952 r. wynika, że T. B. syn S. był właścicielem nieruchomości ziemskiej o pow. 8,6000 ha, położonej w gminie L., pow. S., dla której założono księgę wieczystą nr [...]. Wpisu własności nieruchomości o pow. 8,6000 ha na rzecz T. B. syna S. dokonano na podstawie prawomocnego orzeczenia z 15 lutego 1952 r. o wykonaniu aktu nadania. Z nadesłanego przez Sąd Rejonowy w S. przy piśmie z 13 grudnia 2021 r. orzeczenia o wykonaniu aktu nadania wydanego przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. 15 lutego 1952 r. wynika, że T. B. syn S. otrzymał aktem nadania Powiatowej Komisji Ziemskiej w Świebodzinie z 18 grudnia 1947 r. nr 3998 gospodarstwo o pow. 8,60 ha, położone w gromadzie [...].
Ponadto z orzeczenia tego wynika, że na podstawie art. 5 i 7 dekretu T. B. został zwolniony od obowiązku uiszczenia ceny nabycia za to gospodarstwo. Na poczet należności za gospodarstwo nabyte Według przepisów wymienionych w art. 5 ust. 1 przez byłego właściciela lub współwłaściciela nieruchomości, przejętej na własność Państwa, Prezydium zaliczyło odpowiednio wartość tej ostatniej nieruchomości (lub wartość udziału w tej nieruchomości) - art. 7 ust. 1 dekretu.
Minister uważa, że wymienione powyżej okoliczności dowodzą, że decyzja Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 1 ust. 1 dekretu i art. 75 ust. 1 rpa. Wadliwie Wojewoda Małopolski uznał, że wskazanie w orzeczeniu ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów stanowi kwalifikowaną wadę, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Trzeba zauważyć, że ani przepisy dekretu, ani art. 75 ust. 1 rpa wymagały szczegółowej identyfikacji przejmowanych przez państwo nieruchomości poprzez podanie nr parcel, a sam dekret zezwalał na daleko posuniętą ogólność w opisie nieruchomości. Art. 7 ust. 2 dekretu przewidywał bowiem sposób szacowania wartości przejętych nieruchomości, jeżeli w przypadkach zatarcia granic przejętej nieruchomości brak było dostatecznych dowodów, co do obszaru i jakości gruntów wchodzących w jej skład. Prawodawca zatem wprost przyznawał, że dokładne dane na temat powierzchni nieruchomości nie musiały być znane organowi dokonującemu przejęcia i tylko dla potrzeb szacowania nieruchomości przewidywał w takiej sytuacji pewne szczególne rozwiązania.
Nie uznano natomiast za konieczne regulowania innych skutków, np. braku wiedzy o powierzchni przejmowanych nieruchomości, co równoznaczne jest z uznaniem tej okoliczności za prawnie nieistotną. Z tego wynika, że osnowa kontrolowanego orzeczenia nie musiała operować danymi ewidencyjnymi i powierzchnią przejmowanych gruntów.
Dane zawarte w wykazie zmian gruntowych pozwalały określić, które parcele stanowiące własność małżonków B. przeszły na rzecz Skarbu Państwa. Pomimo Więc, że opis przejmowanego mienia został w orzeczeniu wskazany w sposób bardzo ogólny, to okoliczność ta nie była tożsama z rażącym naruszeniem prawa - przede wszystkim dlatego, że brak było w tym zakresie uregulowania, które mogło zostać naruszone, a tym bardziej naruszone w sposób rażący. Nie bez znaczenia jest również to, że orzeczenie z 30 września 1954 r. zostało wykonane - co wskazuje, że nie było problemów z identyfikacją nieruchomości, które (na skutek wydania tego orzeczenia) podlegały przejęciu. Niezależnie od powyższego brak szczegółowego określenia przejętej nieruchomości nie uniemożliwił T. B. uzyskania w miejscu przesiedlenia od Skarbu Państwa własności innych nieruchomości, których powierzchnia była wyższa od powierzchni nieruchomości przejętej na rzecz państwa położonej w S.. Skoro więc uszczerbek, jaki powstał w majątku T. B. na skutek przejęcia nieruchomości w 1954 r., został mu zrekompensowany poprzez przyznanie mu gospodarstwa zamiennego, położonego w miejscu przesiedlenia (co istotne - został on również zwolniony od obowiązku uiszczenia ceny jego nabycia) - to wydanie przez Wojewodę Małopolskiego decyzji stwierdzające] nieważność orzeczenia z 1954 r. - wywołuje skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Z tego powodu należy wyeliminować z obrotu prawnego decyzję Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r.
Omówione okoliczności potwierdzają, że decyzja Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i art. 1 ust. 1 dekretu oraz art. 75 ust. 1 rpa, a zatem należało ją wyeliminować z obrotu prawnego.
Minister wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 156 § 2 kpa, gdyż od dnia doręczenia decyzji Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r. nie upłynęło dziesięć lat. Decyzja Wojewody nie wywołała też nieodwracalnych skutków prawnych, które uniemożliwiałyby stwierdzenie nieważności decyzji. Decyzja z 29 marca 2012 r. nie wywołała bowiem bezpośrednich skutków dla adresatów decyzji i nie była podstawą zmian własnościowych, np. wpisów w księdze wieczystej. Z akt sprawy wynika, że H. B., K. M., M. D., J. B., P. B. i A. M. wpis do Kw nr [...] uzyskali na podstawie wcześniejszej decyzji Wojewody Małopolskiego z 6 grudnia 2004 r. nr RR.IV.TJ.7716-2-04.
Od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 3 marca 2022 r. J. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie następujących przepisów prawa, które miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji: 1) art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez błędne uznanie, że decyzja Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r. stwierdzająca nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 30 września 1954 r., w części stanowiącej w chwili przejęcia własność T. B., została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż przy wydawaniu tej decyzji Wojewoda Małopolski naruszył art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 1 dekretu oraz art. 75 ust. 1 rpa w sytuacji, gdy - wbrew twierdzeniom Ministra Rolnictwa - nie doszło do rażącego naruszenia wskazanych w decyzji przepisów, gdyż Wojewoda Małopolski przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie naruszył art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także pozostałych przepisów, które w podobnych sprawach zostały w orzecznictwie sądów administracyjnych uznane za wydane z rażącym naruszeniem prawa i skutkowały stwierdzaniem nieważności orzeczeń Prezydiów Powiatowych Rad Narodowych wydawanych na podstawie dekretu; 2) art. 156 § 2 kpa poprzez stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r. z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa w sytuacji, gdy decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne bowiem na jej podstawie następcy prawni T. B. odzyskali od Skarbu Państwa własności nieruchomości leśnych, które w przeszłości zostały mu przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia PPRN w G. z 30 września 1954 r., a następnie w postępowaniu sądowym dokonali zniesienia współwłasności tych nieruchomości poprzez przyznanie ich na wyłączną własność Skarbu Państwa - Nadleśnictwa L. za stosowną spłatą; 3) art. 7, art. 77 i art. 80 kpa poprzez brak przeprowadzenia wszechstronnego postępowania dowodowego i zaniechanie ustalenia, czy zaskarżona decyzja z 29 marca 2012 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne, skoro na jej podstawie doszło do unieważnienia orzeczenia PPRN w G. z 30 września 1954 r. w stosunku do T. B. ze skutkiem ex tunc, a zatem wywołała ona ten skutek, że Skarb Państwa nigdy nie został właścicielem nieruchomości należących do T. B. i nieruchomości te stanowiły po jego śmierci własność jego następców prawnych. W związku z powyższym skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; 2) zobowiązanie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do wydania w terminie 30 dni decyzji w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r.; 3) rozpoznanie niniejszej skargi na posiedzeniu niejawnym bez przeprowadzania rozprawy; 4) przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci odpisu prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w G. Wydział I Cywilny z 29 grudnia 2015 r. sygn. akt I Ns 640/12 na okoliczność treści tego dokumentu, w tym na okoliczność tego, że decyzja Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne bowiem na jej podstawie następcy prawni T. B. po unieważnieniu orzeczenia PPRN w G. z 29 marca 2012 r. dokonali zniesienia współwłasności odzyskanych nieruchomości leśnych i na skutek dokonanego zniesienia współwłasności należące do nich nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa za stosowną spłatą; 5) zasądzenie na rzecz skarżącego od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika reprezentującego skarżącego.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Na wstępie Sąd zwraca uwagę, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa musi wiązać się z oczywistym naruszeniem prawa i skutkami tego naruszenia, które nie mogą być zaakceptowane w praworządnym państwie. Taki stan rzeczy musi zostać wykazany w sposób bezsporny. Dopiero wówczas może dojść do przełamania wynikającej z art. 16 § 1 Kpa zasady trwałości decyzji administracyjnych gwarantującej stabilność obrotu prawnego.
Wobec tego, że stwierdzenie nieważności mogą powodować jedynie najcięższego kalibru wady decyzji w orzecznictwie sądowym wskazuje się na konieczność szczególnie ostrożnego korzystania z tej instytucji i ograniczenie jej stosowania tylko do sytuacji wyjątkowych i w szczególnie uzasadnionych przypadkach (np. wyrok NSA z 12 października 2010 r. sygn. akt II GSK 902/09, wyrok NSA z 9 września 2010 r. sygn. akt I OSK 372/10).
Tymczasem - w ocenie Sądu - Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zastosował tryb eliminacji decyzji Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r. z obrotu prawnego przy braku widocznych "na pierwszy rzut oka" wad tego aktu.
Minister w zaskarżonej decyzji - choć dostrzegł wyjątkowość regulacji z art. 156 kpa i podkreślił konieczność stosowania tej instytucji w przypadkach oczywistych naruszeń prawa o znacznym ciężarze gatunkowym, gdy organ załatwił sprawę działając w zaprzeczeniu do obowiązującego stanu prawego sprawy i treść decyzji jest jednoznacznie sprzeczna z treścią przepisu prawa, a rodzaj tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana w praworządnym państwie ze względu na skutki które wywołuje – nie wykazał, w jaki sposób Wojewoda Małopolski wydając kwestionowaną decyzję "rażąco", w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, naruszył przepisy prawa, w szczególności nie wykazał podstawowego warunku, tj. "oczywistości" naruszenia prawa.
Trzeba mieć na uwadze, że w kontrolowanej decyzji Wojewoda Małopolski dokonał oceny legalności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 30 września 1954 r. , w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości T. B. (pkt 57 kwestionowanego orzeczenia).
Wojewoda Małopolski wpierw ocenił, czy wnioskodawcy posiadają przymiot strony, w rozumieniu art. 157 § 2 w zw. z art. 28 kpa, do uruchomienia postępowania nieważnościowego.
Organ nadzoru następnie dokonał oceny legalności tego orzeczenia w oparciu o podstawy nieważności wymienione w art. 156 § 1 kpa i przeszkody do stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 § 2 kpa.
Z lektury uzasadnienia decyzji z 29 marca 2012 r. wynika, że Wojewoda Małopolski uznał, że przedmiotowe orzeczenie, w kwestionowanej przez wnioskodawców części, zostało wydane w warunkach nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, tj. z kwalifikowanym i wyraźnym naruszeniem obowiązujących w dacie wydania tego orzeczenia przepisów prawa.
Organ nadzoru stwierdził, że orzeczenie z 1954 r. w kwestionowanej części rażąco narusza art. 1 ust. 1 dekretu, który umożliwiał przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskich położonych w województwach: białostockim, lubelskim; rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83), oraz w powiatach: biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli.
Wojewoda odwołał się do treści art. 2, art. 3 i art. 4 dekretu i podkreślił, że przejęcie mienia nieruchomego w tym trybie następowało na mocy konstytutywnych decyzji organów administracji, a przejmowane nieruchomości były wolne od obciążeń, poza koniecznymi służebnościami.
Organ nadzoru uznał, że orzeczenie o przejęciu nieruchomości ziemskich powodowało zmianę w zakresie prawa własności i dlatego było konieczne wskazanie w tym orzeczeniu przedmiotu przejęcia – konkretnej nieruchomości ziemskiej przejmowanej na własność Skarbu Państwa, co wynikało z art. 75 ust. 1 rpa, który wymagał, aby orzeczenie zawierało tzw. osnowę (treść rozstrzygnięcia).
Zdaniem Wojewody identyfikacja nieruchomości miała nastąpić zgodnie z art. 3 dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319), który definiował pojęcie nieruchomości.
Według stanowiska Wojewody identyfikacja nieruchomości miała się dokonać poprzez odwołanie się do konkretnych rejestrów publicznych prowadzonych dla nieruchomości i w wytyczeniu granic jej na gruncie.
W ocenie Wojewody obowiązek identyfikacji nieruchomości w oparciu o dokumentację rejestrową wynikał z art. 4 dekretu, skoro orzeczenie to stanowiło podstawę do ujawnienia w księgach wieczystych i zbiorach dokumentów przejścia własności na rzecz Skarbu Państwa.
Wojewoda wskazał, że kontrolowane orzeczenie z 30 września 1954 r. nie odwołuje się do konkretnej nieruchomości, lecz rozstrzyga "podmiotowo" odwołując się do osób nieobecnych i niewładających gruntem, ma charakter "zbiorczy", wskazuje, że przejmowane są grunty i budynki w gromadzie S. o ogólnej powierzchni 831,8 ha, a dodatkowo w uzasadnieniu podaje, że wobec niezgodności katastru i hipoteki ze stanem faktycznym na gruncie, nie zdołano ustalić ściśle umiejscowienia wszystkich gruntów
Organ nadzoru prezentując to stanowisko (brak identyfikacji w orzeczeniu konkretnej nieruchomości ziemskiej jako rażące naruszenie prawa – art. 1 ust. 1 dekretu oraz art. 75 ust. 1 rpa) odwołał się do poglądów orzecznictwa sądowego wypracowanych w tego rodzaju sprawach nieważnościowych (wyrok NSA z 24 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 775/09; wyrok NSA z 29 listopada 1999 r. sygn. akt IV SA 1632/97).
Dodatkowo Wojewoda stwierdził, że orzeczenie z 1954 r. w kwestionowanej części zostało wydane w warunkach nieważności z art. 156 § 1 pkt 5 kpa, tj. trwałej niewykonalności tego aktu, z uwagi na nieokreślenie przedmiotu przejęcia, braku możliwości stania się przez to orzeczenie tytułem wykonawczym nakierowanym na odebranie nieruchomości.
W tym zakresie organ nadzoru odwołał się do poglądu zaprezentowanego w orzecznictwie sądowym w tego rodzaju sprawach nieważnościowych (wyrok NSA z 29 listopada 1999 r. sygn. akt IV SA 1632/97), gdzie w sprawie nieważnościowej występował brak identyfikacji nieruchomości w osnowie orzeczenia, a w uzasadnieniu organ powołał się na niezgodność katastru i hipoteki ze stanem faktycznym na gruncie, tak jak w niniejszej sprawie administracyjnej (uzasadnienie orzeczenia z 1954 r.).
Wojewoda uznał też, że orzeczenie z 1954 r. w kwestionowanej części nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, o których mowa w art. 156 § 2 kpa, skoro nie określało nieruchomości, które przeszły na własność Skarbu Państwa (decyzja trwale niewykonalna nie może wywołać nieodwracalnych skutków prawnych), a organ nadzoru nie jest uprawniony ustalania aktualnego stanu prawnego nieruchomości T. B., ponieważ orzeka w postępowaniu nieważnościowym, a nie w postępowaniu zwykłym, co do istoty sprawy.
W tym zakresie organ nadzoru odwołał się do poglądu orzecznictwa sądowego wypracowanego w tego rodzaju sprawach nieważnościowych (wyrok NSA z 24 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 775/09).
Zdaniem Sądu Wojewoda Małopolski, dokonał takiej, a nie innej, oceny legalności kwestionowanego orzeczenia w zaskarżonej części w oparciu o prawidłową podstawę prawną. Jego stanowisko było wsparte aktualnymi poglądami orzecznictwa sądowego.
Minister w zaskarżonej decyzji zaprezentował inny pogląd odnośnie oceny legalności orzeczenia z 1954 r.
Jego zdaniem wadliwie Wojewoda Małopolski ocenił, że orzeczenie to rażąco naruszało art. 1 ust. 1 dekretu oraz art. 75 ust. 1 rpa przez co organ nadzoru rażąco naruszył art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Argumentem za takim stanowiskiem było to, że: 1) wykaz zmian gruntowych z 2003 r. sporządzony przez geodetę K. D. dowodzi, że T. B. z małżonką byli współwłaścicielami nieruchomości uregulowanej w lwh 106 o pow. 8,3943 ha i nieruchomości uregulowanej w lwh 107 o pow. 5,1886 ha, a T. B. po przesiedleniu otrzymał na tzw. Ziemiach Zachodnich gospodarstwo rolne zamienne i w trybie art. 5 i art. 7 dekretu został zwolniony z obowiązku uiszczenia ceny nabycia za to gospodarstwo. Prezydium zaliczyło odpowiednio na poczet ceny nabycia wartość przejętej przez Państwo nieruchomości lub wartość przejętego udziału w tej nieruchomości; 2) przepisy dekretu ani art. 75 ust. 1 rpa nie wymagały szczegółowej identyfikacji przejmowanych nieruchomości, co wynika ze sposobu szacowania przejętej nieruchomości uregulowanego w art. 7 ust. 2 dekretu; dokładne dane na temat przejmowanej nieruchomości były potrzebne organowi dla potrzeb szacowania nieruchomości, a nie w sprawie o przejęcie mienia – osnowa kontrolowanego orzeczenia nie musiała operować danymi ewidencyjnymi i powierzchnią przejmowanych gruntów, a dane zawarte w wykazie zmian gruntowych pozwalały określić, które parcele stanowiące własność małżonków B. przejęło Państwo. Ogólny opis przejmowanego mienia nie oznaczał wydania orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa – brak było uregulowania które mogło zostać naruszone w sposób rażący; 3) orzeczenie z 1954 r. zostało wykonane, a więc nie było problemów z identyfikacją przejętych przez Państwo nieruchomości; 4) uszczerbek w majątku T. B. został mu zrekompensowany poprzez przyznanie gospodarstwa zamiennego i zwolnienie nabywcy z ceny jego nabycia zatem stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1954 r. wywołuje skutki nie do zaakceptowania w praworządnym państwie.
W ocenie Sądu zaprezentowanie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej decyzji, po prawie 10 latach, innej oceny legalności orzeczenia z 1954 r., niż uczynił to Wojewoda Małopolski, nie mieści się w pojęciu "rażącego", a więc oczywistego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Tego rodzaju poglądy Ministra mogłyby natomiast być skuteczne (tego Sąd w niniejszej sprawie nie przesądza), gdyby były rozważane przez tenże organ działający jako organ odwoławczy w postępowaniu zwyczajnym, toczącym się na skutek odwołania złożonego od decyzji Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r.
Minister pomija to, że poglądy prezentowane wówczas przez Wojewodę Małopolskiego były akceptowane przez Naczelny Sąd Administracyjny na tle innych tego typu spraw nieważnościowych (por. wyrok NSA w Warszawie z 29 listopada 1999 r. sygn. akt IV SA 1632/97; wyrok NSA z 24 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 775/10; wyrok NSA z 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1350/12; wyrok NSA z 21 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1432/15; wyrok NSA z 12 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 3210/15; wyrok NSA z 2 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 1219/15; wyrok NSA z 13 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 2762/17).
W dacie wydawania decyzji przez Ministra orzecznictwo sądowe było bardziej restrykcyjne w kwestii oceny, z perspektywy art. 156 § 1 pkt 2 kpa, legalności orzeczeń orzekających o przejęciu nieruchomości na Skarb Państwa wydawanych w oparciu o przepisy dekretu (art. 1 ust. 1) oraz art. 75 ust. 1 rpa (por. wyrok NSA z 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1275/16; wyrok NSA z 27 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 3431/15; wyrok NSA z 16 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 576/19).
Pewna niejednolitość poglądów świadczy o tym, że zagadnienie wydania na podstawie dekretu tego typu orzeczeń w warunkach nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa należy do spornych i niejednoznacznie postrzeganych, a przez to zarzut wydania w warunkach nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa (rażącego naruszenia prawa) przez organ nadzoru decyzji stwierdzającej nieważność kwestionowanego orzeczenia z 1954 r. o przejęciu nieruchomości przez Skarb Państwa nie mógł być skuteczny.
Jeżeli chodzi o kwestię wydania przez Wojewodę Małopolskiego decyzji z 29 marca 2012 r. z rażącym naruszeniem prawa – art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) WSA w Warszawie uznał stanowisko Ministra za wadliwe.
Sąd zwraca uwagę, że adresatem prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z 18 grudnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1992/06 był Wojewoda Małopolski, ale działający jako organ I instancji w sprawie administracyjnej o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody Małopolskiego z 6 grudnia 2004 r. nr RR.IV.TJ.7716-2-04. W tej sprawie podstawę wznowienia postępowania stanowił art. 145 § 1 pkt 4 kpa.
Tymczasem Wojewoda Małopolski wydający decyzję z 29 marca 2012 r. orzekał jako organ I instancji w innej i późniejszej sprawie administracyjnej – w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w G. z 30 września 1954 r. nr L.RI.IV/12/15/54. W tej sprawie podstawę stwierdzenia nieważności stanowił art. 156 § 1 pkt 2 i 5 kpa.
Wobec tego Sąd uznał, że zarzut rażącego naruszenia art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi można byłoby postawić Wojewodzie Małopolskiemu, gdyby ten nie zastosował się do oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z 18 grudnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1992/06, a dotyczącej braku zbadania istnienia po stronie Nadleśnictwa L. (wnioskodawcy) interesu prawnego do bycia stroną postępowania wznowieniowego, skoro grunty objęte orzeczeniem z 30 września 1954 r. zostały przekazane w zarząd Nadleśnictwu R., którego następcą prawnym jest Nadleśnictwo L, które dodatkowo figurowało jako statio fisci Skarbu Państwa w dziale II Kw nr 72831 urządzonej dla nieruchomości położonej w S. oraz konieczności rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania w oparciu o poczynione ustalenia uwzględniające aktualny stan prawny i faktyczny sprawy.
W stosunku zaś do Wojewody Małopolskiego orzekającego jako organ I instancji w sprawie nieważnościowej (a więc jako organ niezobowiązany bezpośrednio do zastosowania się do oceny prawnej zawartej w powyższym wyroku) zarzut ten nie mógł być rozpatrywany jako naruszenie art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sposób "rażący".
Skoro konkretne podmioty, w tym Nadleśnictwo L, uważały, że zostały pominięte w postępowaniu nieważnościowym zakończonym decyzją Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r. wówczas miały prawo do złożenia wniosku o wznowienie postępowania nieważnościowego z powołaniem się na art. 145 § 1 pkt 4 kpa.
Mając powyższe na uwadze Sąd ocenił, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.
Sąd nie znalazł przy tym podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 145a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) – dalej zwanej "ppsa". Zgodnie z tym przepisem w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu.
Zdaniem Sądu okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniały zastosowania tego przepisu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wadliwie ocenił, że decyzja Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Organ nadzoru wszczynając z urzędu postępowanie nadzorcze nie ocenił natomiast legalności tej decyzji w aspekcie innych podstaw nieważności z art. 156 § 1 kpa, co winien uczynić po uchyleniu zaskarżonej decyzji, a w tym zakresie organu nadzoru nie mógł zastąpić WSA w Warszawie.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Organ nadzoru oceni legalność decyzji Wojewody Małopolskiego z 29 marca 2012 r. w aspekcie wszystkich podstaw nieważności z art. 156 § 1 kpa. W zależności od poczynionych ustaleń i ocen Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wyda stosowne do okoliczności sprawy rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI