I SA/Wa 844/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-09-20
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościużytkowanie wieczysteprawo własnościprzekształceniedecyzja administracyjnaWSApostępowanie administracyjnegrafologiapodpis

WSA w Warszawie uchylił decyzję Wojewody Mazowieckiego odmawiającą przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, uznając, że wcześniejsze wyroki sądu wiążą organy i że wniosek jednej ze współwłaścicielek z większościowym udziałem jest wystarczający do rozpoznania sprawy.

Sprawa dotyczyła odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Po wielokrotnych uchyleniach decyzji przez WSA, organy administracji ponownie odmówiły, opierając się na opinii grafologicznej kwestionującej autentyczność podpisu jednego ze współwłaścicieli. Sąd administracyjny uchylił tę decyzję, wskazując, że wcześniejsze wyroki wiążą organy i że wniosek współwłaścicielki z większościowym udziałem jest wystarczający do rozpoznania sprawy, niezależnie od wątpliwości co do podpisu drugiego współwłaściciela.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę M. D. i W. D. na decyzję Wojewody Mazowieckiego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy o odmowie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Sprawa była wielokrotnie przedmiotem postępowań administracyjnych i sądowych, a wcześniejsze decyzje były uchylane przez WSA. Organy administracji ponownie odmówiły przekształcenia, opierając się na opinii grafologicznej wskazującej, że podpis M. D. na wnioskach z 1998 r. i 2000 r. nie jest jego autorskim podpisem. Sąd uznał jednak, że organy naruszyły art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ignorując wiążącą ocenę prawną i wskazania zawarte w poprzednich wyrokach WSA. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego, z żądaniem przekształcenia mogą wystąpić współużytkownicy, których suma udziałów wynosi co najmniej połowę. W tej sprawie W. D. posiadała większość udziału, co czyniło jej wniosek wystarczającym do rozpoznania sprawy, niezależnie od wątpliwości co do podpisu M. D. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, zasądzając jednocześnie koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, organy są związane oceną prawną i wskazaniami sądu, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakłada na organy obowiązek związania się oceną prawną i wskazaniami sądu zawartymi w orzeczeniu. Organy nie mogą ignorować tych wskazań, powołując się na nowe okoliczności faktyczne, które nie zmieniają istoty sprawy rozstrzygniętej przez sąd.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

u.p.u.w. art. 2 § ust. 2

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości

Z żądaniem przekształcenia mogą wystąpić współużytkownicy wieczyści, których suma udziałów wynosi co najmniej połowę.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy.

Pomocnicze

k.p.a. art. 86

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej może przesłuchać stronę, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Jest to środek posiłkowy.

k.p.a. art. 64 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy wezwania do uzupełnienia braków formalnych podania.

k.p.a. art. 63 § § 2 i 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy wymagań formalnych podania.

k.c. art. 199

Kodeks cywilny

Dotyczy czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu rzeczą wspólną i zgody wszystkich współwłaścicieli.

Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności

Przepisy dotyczące przekształcenia prawa użytkowania wieczystego.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności art. 2

Określa treść wniosku o przekształcenie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w poprzednich wyrokach WSA. Wniosek współużytkownika z większościowym udziałem jest wystarczający do rozpoznania sprawy o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

Odrzucone argumenty

Zarzuty dotyczące wadliwości metodologicznej opinii grafologicznej. Konieczność przesłuchania M. D. na okoliczność autentyczności podpisu. Zarzut naruszenia art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 63 § 2 i 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wezwania do uzupełnienia braku formalnego wniosku.

Godne uwagi sformułowania

ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy współużytkownicy wieczyści, których suma udziałów wynosi co najmniej połowę podpis przy nazwisku M. D. na wniosku z [...] listopada 2000 r. nie jest jego autorskim podpisem nie można uznać, by doszło do naruszenia art. 153 ppsa, bowiem WSA w Warszawie nie analizował czy wniosek z [...] listopada 2000 r. został prawidłowo złożony, a jedynie wskazał, że taki wniosek jest, został złożony w terminie i organ winien go rozpoznać.

Skład orzekający

Anna Falkiewicz-Kluj

przewodniczący

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

sędzia

Nina Beczek

asesor (sprawozdawca)

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wiążący charakter orzeczeń sądów administracyjnych dla organów administracji, zasady rozpoznawania wniosków o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przez współużytkowników, znaczenie udziału procentowego w prawie użytkowania wieczystego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przekształceniem użytkowania wieczystego w prawo własności, z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w różnych okresach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest przestrzeganie przez organy administracji wiążących wyroków sądowych i jak skomplikowane mogą być procedury związane z prawami do nieruchomości, nawet po wielu latach.

Sąd administracyjny przypomina: organy muszą przestrzegać wyroków! Sprawa przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 844/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-09-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1314
art. 145 par 1 pkt 1 lit a
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, asesor WSA Nina Beczek (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2023 r. sprawy ze skargi M. D. i W. D. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 10 lutego 2022 r. nr 288/2022 w przedmiocie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 2 grudnia 2021 r. nr 5/BM/ZPUW/2021; 2. zasądza od Wojewody Mazowieckiego solidarnie na rzecz M. D. i W. D. kwotę 714 (siedemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania W. D. i M. D., decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] grudnia 2021 r. nr [...] orzekającą o odmowie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka ew. nr [...] z obrębu [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...].
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M. D. i W. D.
Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z [...] maja 1998 r. J. i H. C., M. D., D. i S. J., M. K., T. i M. P. i M. S. wystąpili o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności opisanej wyżej nieruchomości.
Pismem z [...] listopada 2013 r. obecni współużytkownicy wieczyści przedmiotowej nieruchomości podtrzymali powyższy wniosek.
Prezydent [...] decyzją z [...] lutego 2015 r. odmówił przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w prawo własności, a następnie decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] z [...] kwietnia 2015 r.
Wyrokiem z dnia [...] listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 942/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2015 r.
Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 2016 r. uchylił decyzję Prezydenta [...] z [...] lutego 2015 r. i przekazał temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Prezydent [...] decyzją z [...] czerwca 2016 r. odmówił przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w prawo własności. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] z [...] września 2016 r.
Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1800/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] września 2016 r. oraz decyzję Prezydenta [...] z [...] czerwca 2016 r.
Następnie Prezydent [...] decyzją z [...] stycznia 2019 r. odmówił przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w prawo własności, a Wojewoda [...] tę decyzję utrzymał w mocy decyzją z [...] listopada 2019 r.
Wyrokiem z dnia 27 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2684/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2019 r. oraz decyzję Prezydenta [...] z [...] stycznia 2019 r.
Kolejny raz rozpatrując wniosek, Prezydent [...] decyzją z [...] grudnia 2021 r. odmówił M. D. i W. D. przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w prawo własności.
Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania M. D. i W. D., zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2022 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] grudnia 2021 r.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda wskazał, że w toku ponownego rozpatrywania sprawy organ I instancji, biorąc pod uwagę wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 lipca 2020 r. oraz zgromadzony materiał dowodowy powziął wątpliwość czy złożony przy nazwisku M. D. na wniosku z [...] listopada 2000 r. podpis tożsamy z podpisem złożonym na wcześniejszym wniosku z [...] maja 1998 r. jest jego autorskim podpisem. Dlatego też, w celu jednoznacznego wyjaśnienia tej kwestii organ zlecił wykonanie opinii grafologicznej w zakresie zbadania autentyczności podpisu M. D. na wniosku o przekształcenie z [...] listopada 2000 r. Opinią wydaną na podstawie ekspertyzy kryminalistycznej z [...] września 2021 r. nr [...] biegła dr U. M. stwierdziła:
1. na podstawie przekazanych do przeprowadzenia badań materiałów, że zebrany materiał grafologiczny nadaje się do przeprowadzenia zleconych badań;
2. nieczytelny podpis do nazwiska "M. D." pod tekstem na stronie nr 3 w poz. 3 na "wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności działki w [...] (...)" z dnia [...] listopada 2000 r. na trzech stronach formatu A4, jednostronnie: został sporządzony przez jedną osobę, nie znajduje odzwierciedlenia we wzorach pisma M. D., a biorąc pod uwagę powyższy wniosek oraz wyniki przeprowadzonych badań porównawczych pisma ręcznego - został nakreślony przez inną osobę".
Organ odwoławczy zwrócił przy tym uwagę, że do odwołania zostały załączone przez pełnomocnika stron wykonane na podstawie zlecenia prywatnego M. D.: opinia wydana na podstawie kryminalistycznej ekspertyzy dokumentów i pisma ręcznego z [...] listopada 2021 r. sporządzona przez dr A. P. oraz opinia weryfikacyjna wydana na podstawie badań z zakresu kryminalistycznej ekspertyzy pisma ręcznego z [...] listopada 2021 r. sporządzona przez dr A. P. W ocenie Wojewody przekazane opinie nie potwierdzają jednoznacznie, że podpisy M. D. na wnioskach z 1998 r. i 2000 r. bez wątpienia są jego autorskimi podpisami. Zgodnie z opinią z [...] listopada 2021 r. "podpisy dowodowe prawdopodobnie zostały nakreślone przez M. D.". Ponadto biegła dr A. P. sama wskazuje, że dostarczony do badań materiał dowodowy nie był oryginalny, a jedynie w postaci kopii, co nie pozwala na wyciągnięcie wniosków o "charakterze kategorycznym, tzn. graniczących z pewnością". W tym zakresie opinia z [...] września 2021 r. sporządzona na wniosek organu I instancji opiera się zarówno w przypadku materiału dowodowego, jak i materiału porównawczego, na dokumentach oryginalnych. Jedynie dokumenty porównawcze określone w pkt 7 i 8 były kopiami, o czym była mowa w opinii. Wojewoda zgodził się z organem I instancji, że" "z uwagi na wynikającą z akt sprawy okoliczność istnienia dokumentów na których widnieją różne podpisy M. D. i wnioski wynikające z załączonych do akt sprawy opinii grafologicznych zleconych przez Organ prowadzący przedmiotowe postępowanie, Prezydent [...] wskazuje, iż dokumenty (lub ich kopie) podpisane w obecności osoby zaufania publicznego (jak np. podpis złożony pod wnioskiem o wydanie dowodu osobistego lub podpis złożony pod protokołem przesłuchania strony) mogą być wiarygodnym dokumentem służącym do porównania i oceny autentyczności złożonych podpisów na innych dokumentach".
Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie przez organ oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania wyrażonych w toku postępowania przez WSA w wyroku z dnia 27 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2684/19 Wojewoda uznał go za niezasadny. Wskazał, że wyrokiem WSA w Warszawie uchylając zarówno decyzję Wojewody [...], jak i Prezydenta [...] zarzucił obu organom pominięcie przy rozpatrywaniu sprawy wniosku złożonego w dniu [...] listopada 2000 r., a więc przed terminem określonym w wiążącym w sprawie wyroku WSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2017 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zanegowanie autentyczności podpisu na wniosku z [...] listopada 2000 r. nastąpiło w toku prowadzonego przed organem I instancji postępowania na podstawie sporządzonej Ekspertyzy Kryminalistycznej nr [...] z [...] września 2021 r., przez co okoliczności faktyczne sprawy uległy zmianie. Potwierdzone zostało bowiem, że podpis na wniosku z [...] listopada 2000 r. nie jest autorskim podpisem M. D. Tym samym, zdaniem organu, nie można uznać, by doszło do naruszenia art. 153 ppsa, bowiem WSA w Warszawie nie analizował czy wniosek z [...] listopada 2000 r. został prawidłowo złożony, a jedynie wskazał, że taki wniosek jest, został złożony w terminie i organ winien go rozpoznać.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu dotyczącego wadliwości sporządzonej opinii biegłego z [...] września 2021 r. organ odwoławczy wyjaśnił, że nie może kwestionować przyjętej przez biegłą metodologii czy doboru materiału porównawczego. Jeżeli opinia metodologicznie nie zawiera wad, a jej wnioski zostały w sposób logiczny i spójny uzasadnione, to brak jest podstaw do jej kwestionowania. Stanowisko takie przedstawił także WSA w Warszawie w wyroku z dnia 27 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2684/19. W ocenie organu II instancji zarzut, że Prezydent [...] był zobligowany do przesłuchania M. D. na okoliczność złożonego pod wnioskiem z [...] listopada 2000 r. podpisu, uznał także za niezasadny. W myśl art. 86 kpa organ administracji publicznej może przesłuchać stronę, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W doktrynie i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niniejszy środek dowodowy ma charakter posiłkowy, co wynika z samej jego natury - niemożliwe jest bowiem zachowanie bezstronności przez podmiot będący stroną w danym postępowaniu administracyjnym. Po przeanalizowaniu całości akt sprawy oraz z uwagi, że wszystkie fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały wyjaśnione, w ocenie Wojewody nie było potrzeby korzystania z tego środka ani na etapie postępowania przed organem I instancji, ani na etapie postępowania odwoławczego.
Kolejny zarzut, dotyczący naruszenia art. 64 § 2 kpa w zw. z art. 63 § 2 i 3 kpa przez zaniechanie wezwania M. D. do uzupełnienia braku formalnego podania przez złożenie podpisu na wniosku z [...] listopada 2000 r., został przez Wojewodę również uznany za bezzasadny. Wojewoda wskazał, że taki sam zarzut pełnomocnik skarżących wysunął w stosunku do wniosku z [...] maja 1998 r. i zarzut ten został uznany za niezasadny przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 27 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2684/19. Sąd wyjaśnił wówczas, że "powołane przepisy znalazłyby zastosowanie wyłącznie w przypadku braku podpisu wnioskodawcy na podaniu. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, gdyż na podaniu z [...] maja 1998 r. widnieje podpis M. D., co do którego w toku prowadzonego postępowania organy administracji powzięły wątpliwość czy podpis ten pochodzi od tej osoby". W tym przypadku pod wnioskiem z [...] listopada 2000 r. również widnieje podpis M. D., a zatem brak jest podstaw do uzupełnienia braku formalnego podania przez złożenie kolejnego podpisu na wniosku.
Odnosząc się do ostatniego zarzutu odwołania, Wojewoda w ślad za Prezydentem [...] powtórzył, że maksymalnie ukształtowana ekspektatywa przysługuje pod warunkiem złożenia wniosków przez wszystkie uprawnione osoby, a nie przez większość. W przedmiotowej sprawie wykazano, że zarówno podpis przy nazwisku M. D. na wniosku z [...] maja 1998 r., jak i na późniejszym wniosku z [...] listopada 2000 r., nie jest jego autorskim podpisem, zatem w tym przypadku nie przysługuje maksymalnie ukształtowana ekspektatywa, gdyż wniosek nie został złożony przez wszystkie uprawnione osoby.
W ocenie organu odwoławczego Prezydent [...] prawidłowo odmówił przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności do spornej nieruchomości. Stosownie do przepisów ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności, o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności mogły ubiegać się osoby fizyczne, które nabyły prawo użytkowania wieczystego przed dniem 31 października 1998 r. i złożyły wniosek o przekształcenie do dnia 31 grudnia 2000 r. Niniejsza ustawa nie wiązała uprawnienia do przekształcenia z przeznaczeniem czy sposobem wykorzystania gruntu. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w § 2 jednoznacznie określa treść wniosku, który m.in. powinien zawierać datę wniosku i podpis wnioskodawcy (pkt 7).
Mając na uwadze powyższe, w tym w szczególności opinię biegłego, Wojewoda stwierdził, że wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w stosunku do udziału M. D. nie został złożony prawidłowo, gdyż nie został podpisany przez wnioskodawcę - współużytkownika wieczystego.
Skargę na decyzję Wojewody [...] wnieśli M. D. i W. D., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
1. art. 153 ppsa poprzez nieuwzględnienie przez organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 30 stycznia 2017 r., sygn. I SA/Wa 1800/16 oraz wyroku z dnia 29 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2684/19, że skarżący są uprawnieni do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności;
2. art. 153 ppsa w zw. z art. 2 ust. 2 i art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności poprzez nieuwzględnienie przez organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 30 stycznia 2017 r., sygn. I SA/Wa 1800/16, że wniosek o przekształcenie z dnia [...] listopada 2000 r. podlega rozpoznaniu według przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, która w art. 2 ust. 2 stanowi, że z żądaniem przekształcenia mogą wystąpić współużytkownicy wieczyści, których suma udziałów wynosi co najmniej połowę;
3. art. 80 i art. 84 kpa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa poprzez uznanie, że "Opinia wydana na podstawie Ekspertyzy Kryminalistycznej nr [...] z dnia [...] września 2021 r.", sporządzona przez dr U. M. nie zawiera wad metodologicznych i przedstawia prawidłowe wnioski, podczas gdy opinia ta jest wadliwa metodologicznie, o czym świadczą zarzuty zgłoszone w odwołaniu od zaskarżonej decyzji;
4. art. 75 § 1, art. 80, art. 86 kpa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie nie było konieczności przesłuchania M. D. na okoliczność ustalenia autentyczności podpisu na wniosku z [...] listopada 2000 r., podczas gdy mając na uwadze wadliwość opinii biegłego, fakt złożenia przez M. D. podpisu pod wnioskiem z [...] listopada 2000 r. nie został dostatecznie wyjaśniony, a sam M. D. ma największą wiedzę na temat podpisów, które składa;
5. art. 64 § 2 kpa w zw. z art. 63 § 2 i 3 kpa poprzez uznanie, że nie ma podstaw do wezwania M. D. do usunięcia braków formalnych wniosku z [...] listopada 2000 r. poprzez jego podpisanie, ponieważ w ocenie organu brak formalny występowałby, gdyby wniosek ten nie został w ogóle podpisany, podczas gdy brak formalny pisma w postępowaniu administracyjnym występuje w także sytuacji, gdy pismo zostało podpisane przez osobę nieuprawnioną;
6. art. 8 kpa poprzez zakwestionowanie podpisu złożonego przez M. D. na wniosku z [...] listopada 2000 r. po ponad 20 latach od jego złożenia co stanowi naruszenie zasady zaufania do organów administracji publicznej.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, obszernie rozwinięte w uzasadnieniu skargi, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne.
W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Wojewody [...], którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] grudnia 2021 r. o odmowie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości opisanej na wstępie.
Istotne znaczenie w niniejszej sprawie ma to, że jest ona po raz kolejny rozpoznawana przez organy administracji. Wydane bowiem wcześniej decyzje organów zostały uchylone prawomocnymi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 942/15, z dnia 30 stycznia 2017 r., sygn. akt 1800/16 i z dnia 27 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2684/19.
Stosownie do art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ppsa", ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przypomnieć zatem raz jeszcze trzeba, że w wyroku z dnia 30 stycznia 2017 r. sąd, po przeprowadzeniu analizy historycznej ustaw przekształceniowych z uwzględnieniem orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, wskazał, że "skoro zgodnie z wyrokiem TK z 8 grudnia 2011 r., P 31/10, na gruncie ustawy z 1997 r. użytkownikom wieczystym, którzy w wyznaczonym ustawowym terminie do 31 grudnia 2002 r. prawidłowo złożyli wnioski o przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności, przysługiwała maksymalnie ukształtowana ekspektatywa nabycia własności podlegająca ochronie z punktu widzenia konstytucyjnych zasad ochrony praw nabytych (art. 2 Konstytucji) oraz gwarancji ochrony praw majątkowych, w tym prawa własności (art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji), a art. 8 ustawy z 2005 r. w zakresie, w jakim nakazuje stosowanie tej ustawy w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z 28 lipca 2011 r. do spraw wszczętych na podstawie ustawy z dnia 4 września 1997 r., jest sprzeczny z powołanymi normami konstytucyjnymi – to już przed wejściem w życie ustawy z 2005 r. (czyli przed 13 października 2005 r.) skarżący byli uprawnieni do przekształcenia i uprawnienie to zachowali na gruncie art. 8 ustawy z 2005 r.". Sąd zastrzegł przy tym, że ekspektatywa przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w niniejszej sprawie może się odbyć tylko na aktualnych finansowych zasadach przekształcenia, gdyż ekspektatywą tą nie są objęte, jako wadliwe konstytucyjnie, preferencyjne zasady finansowe przekształcenia, wynikające z zakwestionowanych przepisów ustawy z 1997 r.
Ponownie rozpoznając sprawę organy uznały jednak, że w sprawie zaistniała nowa okoliczność faktyczna, która uzasadnia odstąpienie przez organy od zasady związania wyrażonej w art. 153 ppsa. Organy stwierdziły bowiem, w oparciu o opinie biegłego grafologa uzyskane w toku ponownie prowadzonego postępowania, że zarówno wniosek z [...] maja 1998 r., jak i z [...] listopada 2000 r. o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w stosunku do udziału M. D. nie został złożony prawidłowo, gdyż nie został podpisany przez wnioskodawcę – współużytkownika wieczystego. Nieskutecznie złożony wniosek wyklucza zaś uprawnienie skarżących do nabycia maksymalnie ukształtowanej ekspektatywy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.
Formułując powyższą ocenę organy rozpatrując ponownie sprawę naruszyły, zdaniem Sądu, art. 153 ppsa i wytyczne zawarte w wyrokach z dnia 30 stycznia 2017 r. i z dnia 27 lipca 2020 r., w których Sąd wprost stwierdził, że skarżący są uprawnieni do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości według przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, która w art. 2 ust. 2 stanowi, że z żądaniem przekształcenia mogą wystąpić współużytkownicy wieczyści, których suma udziałów wynosi co najmniej połowę. Bezsporne w sprawie jest, że udział M. D. wynosi [...], zaś W. D. – [...], a zatem W. D. ma większość udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości, a zatem spełniała przesłankę do wystąpienia z wnioskiem o przekształcenie. W takiej sytuacji kwestia autentyczności podpisu M. D. na wnioskach z [...] maja 1998 r. i [...] listopada 2000 r. nie ma znaczenia w sprawie z uwagi na brzmienie powołanego wyżej art. 2 ust. 2 ustawy z 29 lipca 2005 r. i większość udziału W. D., który wynosi [...]. Dopiero w sytuacji, gdy co najmniej jeden współużytkownik wieczysty zgłosiłby sprzeciw wobec wniosku o przekształcenie, organ musiałby zawiesić postępowanie i wówczas zastosowanie znalazłby przepis art. 199 kc, ale z akt przedmiotowej sprawie nie wynika, aby współużytkownik wieczysty M. D. zgłosił sprzeciwu wobec wniosku W. D. czy to z [...] maja 1998 r., czy z [...] listopada 2000 r. W tej sytuacji stanowisko organów, że aby domagać się skutecznie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, wszyscy współużytkownicy musieli złożyć wnioski, jest nieprawidłowe. Organy będą zobowiązane procedować wniosek W. D., mając przy tym na uwadze, że przekształceniu może podlegać tylko użytkowanie wieczyste jako całość, nigdy pojedyńczy udział w prawie użytkowania wieczystego. Na gruncie obowiązującego porządku prawnego nie można bowiem doprowadzić do takiego rozporządzenia prawami do gruntu, które prowadziłoby do powstania współwłasności i współużytkowania wieczystego na tym samym gruncie. A ponieważ przekształcenie jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu, to dlatego do rozporządzenia rzeczą wspólną potrzebna jest zgoda wszystkich współużytkowników wieczystych, w tej sprawie M. D., który, jak wynika z akt sprawy, sprzeciwu nie zgłosił w przewidzianym do tego terminie. Zatem, w okolicznościach niniejszej sprawy eliminacja skuteczności wniosku M. D. z [...] maja 1998 r. i z [...] listopada 2000 r. nie może rzutować, wbrew stanowisku organów, na zawartą w wyroku WSA w Warszawie z 30 dnia stycznia 2017 r. ocenę przysługiwania skarżącym uprawnienia do nabycia maksymalnie ukształtowanej ekspektatywy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Skoro bowiem W. D., która ma większość udziału, wystąpiła z wnioskiem o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności i wniosek ten został złożony przed terminem określonym w powołanym wyroku z dnia 30 stycznia 2017 r., to organy nie mogą powoływać się na nowe okoliczności faktyczne - odnoszące się do wniosków M. D., który nie ma nawet połowy udziału - uzasadniające odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyroku z dnia 30 stycznia 2017 r.
W tej sytuacji za zasadny Sąd uznał podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 153 ppsa, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Prowadzić to musiało do uchylenia przez Sąd zarówno decyzji Wojewody [...], jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta [...].
Pozostałe zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.
Sąd nie podzielił zarzutów odnoszących się do ekspertyzy kryminalistycznej z [...] września 2021 r., że jest ona wadliwa metodologicznie, ponieważ ani organ, ani Sąd nie są uprawnieni, by kwestionować przyjętą przez biegłego metodologię - a taki zarzut został postawiony w skardze - czy dobór materiału porównawczego. Jest to opinia, która wymaga wiadomości specjalnych i określonej wiedzy specjalistycznej. Jeżeli więc opinia metodologicznie nie zawiera wad, a jej wnioski zostały uzasadnione w sposób logiczny i spójny, to brak jest podstaw do jej kwestionowania. Takie też stanowisko zajął Sąd w wyroku z dnia 27 lipca 2020 r. wydanym w tej sprawie. Wskazać jeszcze należy, że biegła w opinii wskazała, że materiał porównawczy jest wystarczająco obszerny i różnorodny, a wniosek jest jednoznaczny, co do autentyczności podpisu. Wobec jednoznaczności opinii biegłego z [...] września 2021 r. i wyjaśnienia istotnej dla sprawy okoliczności, nie było potrzeby przesłuchania skarżącego M. D., co do autentyczności jego podpisu pod wnioskami z [...] maja 1998 r. i [...] listopada 2000 r., który to podpis mógł być kwestionowany przez organy w każdym czasie, gdyż obowiązujące przepisy ustaw nie zakreślają terminów, w jakim podpis może być kwestionowany.
Zarzut naruszenia art. 64 § 2 kpa w zw. z art. 63 § 2 i 3 kpa poprzez zaniechanie wezwania skarżącego M. D. do uzupełnienia braku formalnego wniosku przez jego podpisanie, był już wcześniej postawiony i Sąd w wyroku z dnia 27 lipca 2020 r. uznał za niezasadny. Sąd wyjaśnił, że "powołane przepisy znalazłyby zastosowanie wyłącznie w przypadku braku podpisu wnioskodawcy na podaniu. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, gdyż na podaniu z [...] maja 1998 r. widnieje podpis M. D., co do którego w toku prowadzonego postępowania organy administracji powzięły wątpliwość czy podpis ten pochodzi od tej osoby.". Stanowisko to zachowuje aktualność również odnośnie wniosku M. D. z [...] listopada 2000 r.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni rozważania zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu, a poczynione ustalenia zawrze w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, stosownie do treści art. 107 § 3 kpa.
Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na mocy art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa, na sumę których składa się wpis od skargi w wysokości 200 zł, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł i wysokość opłaty skarbowej od pełnomocnictwa i pełnomocnictwa substytucyjnego w wysokości 34 zł (17x2).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI