II SA/PO 480/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2022-10-19
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad osobą niepełnosprawnąUstawa o świadczeniach rodzinnychniepełnosprawnośćrezygnacja z zatrudnienianiepodejmowanie zatrudnieniaTrybunał Konstytucyjnyprawo administracyjnepostępowanie sądowoadministracyjne

WSA uchylił decyzję SKO odmawiającą świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że niepodejmowanie zatrudnienia przez syna z powodu opieki nad matką spełnia przesłanki ustawy.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M. K. z tytułu opieki nad matką T. K. Organy administracji dwukrotnie odmówiły świadczenia, powołując się na niespełnienie przesłanki wieku powstania niepełnosprawności matki oraz na brak związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a opieką. WSA w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką spełnia przesłanki ustawy, nawet jeśli niepełnosprawność powstała w późniejszym wieku, a od zakończenia ostatniego zatrudnienia minęło ponad dwa lata.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza odmawiającą M. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką T. K. Organy administracji argumentowały, że świadczenie nie przysługuje, ponieważ niepełnosprawność matki powstała po ukończeniu 18. roku życia (miała 89 lat), a także że skarżący nie wykazał bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania opieki. WSA, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (K 38/13), uznał, że wiek powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy. Co do drugiej przesłanki, Sąd stwierdził, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego było uzasadnione zakresem opieki nad matką, która wymagała stałej pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Sąd podkreślił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych traktuje na równi rezygnację z zatrudnienia z niepodejmowaniem go w celu sprawowania opieki, a ocena powinna być dokonywana na dzień złożenia wniosku. W związku z tym, WSA uchylił decyzję SKO i zasądził zwrot kosztów zastępstwa procesowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, niepodejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nawet jeśli niepełnosprawność powstała w późniejszym wieku, a od zakończenia ostatniego zatrudnienia minęło więcej niż dwa lata, spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ustawa o świadczeniach rodzinnych traktuje na równi rezygnację z zatrudnienia z niepodejmowaniem go w celu sprawowania opieki. Kluczowy jest zakres wymaganych czynności i czas na ich wykonanie, które wykluczają aktywność zarobkową opiekuna. Ocena powinna być dokonana na dzień złożenia wniosku, a nie na podstawie daty powstania niepełnosprawności czy zakończenia ostatniego zatrudnienia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 4

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

p.p.s.a. art. 145 § par.1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § ust. 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie różnicowania prawa do świadczenia ze względu na wiek powstania niepełnosprawności.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek organów administracji do związania wykładnią prawa przyjętą w orzeczeniu sądu.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § par.2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 104

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Rozstrzyganie sprawy co do istoty.

k.r.o. art. 25

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Obowiązek alimentacyjny.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego było bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania opieki nad matką, co spełnia przesłanki ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wiek powstania niepełnosprawności matki nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

Odrzucone argumenty

Niepełnosprawność matki powstała po ukończeniu 18. roku życia. Brak bezpośredniego związku przyczynowego między zakończeniem zatrudnienia skarżącego a ustaleniem niepełnosprawności matki (ponad 2 lata odstępu).

Godne uwagi sformułowania

nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Sąd nie zgadza się z tym stanowiskiem. W ocenie Sądu Kolegium nie dostrzegło drugiej przesłanki, a więc niepodejmowania pracy przez skarżącego, które spowodowane zostało koniecznością sprawowania opieki nad matką. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia traktuje niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia.

Skład orzekający

Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz

przewodniczący sprawozdawca

Arkadiusz Skomra

asesor

Wiesława Batorowicz

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności przesłanki niepodejmowania zatrudnienia i wpływu wieku powstania niepełnosprawności, z uwzględnieniem orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, które mogą ulec zmianie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia pielęgnacyjnego i pokazuje, jak sądy interpretują przepisy w kontekście orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, co jest istotne dla wielu obywateli.

Czy opieka nad matką zwalnia z obowiązku szukania pracy? Sąd administracyjny wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 480/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-10-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Arkadiusz Skomra
Wiesława Batorowicz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b,
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par.1 pkt 1 lit. a, art. 153, art. 200, art. 205 par.2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Dnia 19 października 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 października 2022 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 czerwca 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
Burmistrz G. (dalej Burmistrz) decyzją z dnia 12 kwietnia 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej u.ś.r.) art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. dalej k.p.a.) odmówił M. K. (dalej jako strona lub skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na T. K.
Z akt sprawy wynika, że M. K. wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Do wniosku załączono orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności T. K., orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności M. K., świadectwo pracy M. K. z 30 września 2019 r. Siostra skarżącego oświadczyła, ze nie może się zajmować matką z uwagi na własne problemy zdrowotne (k. [...]). Skarżący oświadczył, że nie podejmuje pracy, nie ma ustalonej emerytury, ani renty, jest zarejestrowany w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku (k. [...]).
W dniu 30 grudnia 2021 r. Burmistrz decyzją nr [...] odmówił skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując że na dzień powstania niepełnosprawności podopieczna miała ukończone 89 lat, co świadczy o niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponadto niespełniony był warunek rezygnacji z zatrudnienia.
Samorządowego Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia 07 lutego 2022 r. nr [...] uchyliło decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji, stwierdzając że Burmistrz dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r.(bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego) a nadto ma wyjaśnić czy rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia przez M. K. pozostaje w związku z koniecznością opieki nad matką.
W dniu 18 lutego 2022 r. organ zwrócił się z wnioskiem o udostępnienie danych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w celu ustalenia czy Pan M. K. posiada lub posiadał orzeczenia o niepełnosprawności/ orzeczenia o niezdolności do zatrudnienia.
W dniu 18 lutego 2022 r. pracownik socjalny przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy. Ustalono, że skarżący jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w G.. Nie ma uprawnień do świadczenia z ZUS, nigdzie nie pracuje i nie osiąga dochodów. Legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Zgłasza liczne problemy zdrowotne. Schorzenia Pana K. są dla niego bardzo uciążliwe i w jakimś stopniu utrudniają mu sprawowanie opieki nad matką. Pan K. przyznał jednak, że radzi sobie z tymi utrudnieniami, gdyż nie ma wyjścia. Skarżący oraz jego rodzina mają problem z komunikacją z Panią T. , przyczyną tego są problemy neurologiczne podopiecznej. Nie poznaje ona domowników, ucieka z domu. Konieczne jest zamykanie kuchni na klucz tak jak lekarstw czy chemii gospodarczej.
Organ I instancji stwierdził jednak ponownie, że zgromadzona dokumentacja w sprawie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje, iż strona nie spełnia przesłanki do przyznania ww. świadczenia, o której mowa w art 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność u T. K. nie powstała do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, lecz gdy miała 89 lat.
Od tej decyzji M. K. (reprezentowany przez adwokata M. Ż.) wniósł (w ustawowym terminie) odwołanie, zarzucając, że została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Burmistrza i orzeczenie co do istoty sprawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 01 czerwca 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art.17 ust. 1 i ust. 6, art. 3 pkt 21 lit. a i pkt 22 u.ś.r. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. (K 38/13), który zapadł w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. stwierdzono, że w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec tego SKO stwierdziło, że wbrew stanowisku Burmistrza data powstania niepełnosprawności T. K. nie mogła być brana przez organ pod uwagę w kontekście odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.
Kolegium zgodziło się jednak z drugą z przesłanek odmowy przyznania świadczenia, tj. rezygnacji/ niepodejmowania zatrudnienia przez M. K.. Kolegium wskazało, że przedłożonych aktach znajduje się Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 10 listopada 2021r. o zaliczeniu M. K. do stopnia niepełnosprawności – lekkiego; orzeczenie wydano się do 30.11.2024r. Niepełnosprawność istnieje od "nie da się ustalić", ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 maja 2008r. Wskazania dotyczące odpowiedniego zatrudnienia - praca lekka, w zmiennej, niewymuszonej pozycji ciała, bez ciężkiego dźwigania ...". W aktach znajduje się także informacja z dnia 21 lutego 2022r., sporządzona przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G., o wydanych uprzednio wobec M. K. czterech orzeczeniach o stopniu niepełnosprawności (pierwsze w dniu 24 czerwca 2008r.). W aktach znajduje się nadto informacja z dnia 28 lutego 2022r., sporządzona przez ZUS, o tym, że "w sprawie Pana M. K. ... ostatnie orzeczenie lekarza orzecznika ZUS zostało wydane 27 października 2014r. W oparciu o obowiązujące przepisy ustalono: -Pan M. K. nie jest niezdolny do pracy. Zgromadzono także dziewięć świadectw pracy M. K., a mianowicie:
- z dnia 13.04.1984r., okres zatrudnienia 08.11.1978r.-31.08.1980r.;
- z dnia 30.07.2001r., okres zatrudnienia 07.02.1984r.-31.07.2001r.;
- z dnia 31.12.2001 r., okres zatrudnienia 01.10.2001 r.-31.12.2001 r.;
- z dnia 10.04.2006r., okres zatrudnienia 01.02.2002r.-10.04.2006r.;
- z dnia 11.03.2009r., okres zatrudnienia 11.04.2006r.-31.01.2009r.;
- z dnia 30.04.2012r., okres zatrudnienia 05.12.201 lr.-30.04.2012r.;
- z dnia 02.03.2012r, okres zatrudnienia 05.03.2012r.-30.09.2012r.;
- z dnia 06.06.2015r., okres zatrudnienia 15.04.2015r.-06.06.2015r.;
W aktach znajduje się także jedna "Umowa zlecenie" z dnia 01.04.2012r., obejmująca okres 01.04.2012r.-30.04.2012r..
Kolegium zwróciło uwagę, że ostatnim jest "Świadectwo pracy" z dnia 30 września 2019r., z którego wynika, że M. K. był zatrudniony w okresie 01 marca 2018r. do 30 września 2019r., na umowę na czas określony.
Skarżący oświadczył w dniu 10 grudnia 2021r. że nie podejmuje pracy, jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, ostatnie zatrudnienie zakończyło się z dniem 30 września 2019 r. Dalej - w aktach znajduje się "Zaświadczenie" z dnia 18.02.2022r., wystawione przez PUP w G., o tym, że M. K. jest zarejestrowany w Urzędzie jako osoba bezrobotna od dnia 04 października 2019 r. Wyżej wymieniony od dnia 03 października 2020 nie posiada prawa do zasiłku.
Skarżący oświadczył również, że opieka nad matką zajmuje mu praktycznie całą dobę w związku z tym nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia nawet w najniższym wymiarze czasu.
SKO stwierdziło, że ostatnie "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" M. K. miały więc miejsce przed ustaleniem wobec T. K. znacznego stopnia niepełnosprawności. Pomiędzy tymi zdarzeniami: 30 września 2019r. (zakończenie zatrudnienia), a 26 października 2021r. (wydanie orzeczenia o niepełnosprawności), czy też 29 września 2021r. (ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności) istnieje odstęp czasowy ponad 2 lat. Organ zwrócił uwagę, że ostatni stosunek pracy ustał z upływem czasu, na który była zawarta umowa. Brak jest bezpośredniej łączności pomiędzy zakończeniem zatrudnienia/ zaprzestaniem pracy, a ustaleniem wobec T. K. znacznego stopnia niepełnosprawności. Nie sposób mówić o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, w sytuacji skarżącego.
Jednocześnie Kolegium zauważyło, w związku z przesłankami "nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", że pośród okoliczności sprawy brak świadczących o tym, iż M. K. nie jest w stanie podjąć zatrudnienia (ani jego wiek, (urodzony dnia [...].1961r.), ani zdrowie nie stoją temu na przeszkodzie, nawet z uwzględnieniem "orzeczenia o stopniu niepełnosprawności" o zaliczeniu M. K. "do stopnia niepełnosprawności - lekkiego. Jednakowoż z zebranego materiału dowodowego wnosić należy, iż M. K. nie przejawiał woli podjęcia zatrudnienia. W zachowaniu M. K. w okresie od zakończenia zatrudnienia/zaprzestania pracy, nie ma żadnego zdarzenia, które odzwierciedlałoby wolę podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Kolegium zaznaczyło, że stosownie do art. 17 ust. 6 u.ś.r., zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Sformułowanie "nie ma wpływu", którym posłużył się ustawodawca, oznacza, że nie ma wpływu negatywnego, jak i pozytywnego ("na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego"), czyli "zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego" jest obojętnym przy ocenie przesłanek prawnych warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Z okoliczności sprawy wynika zdaniem Kolegium, że M. K. nie spełnia warunku "nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki", co uzasadniało odmowne załatwienie jego wniosku.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. K. reprezentowany przez adwokata podał, że zaskarża w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 1 czerwca 2022 r. wnosi o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza G. z dnia 12 kwietnia 2022 r. i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.
W skardze zarzucił błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania/ rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w powyższym przepisie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja, którą odmówiono M. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matką T. K., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 tej ustawy:
1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
(...).
W sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpił syn wymagającej opieki. Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia powołał art. 17 ust. 1b u.ś.r. a więc okoliczność, że niepełnosprawność podopiecznego nie powstała w żadnym z wymienionych w tym przepisie okresów tj. do ukończenia 18 roku życia, a w przypadku nauki w szkole lub w szkole wyżej do ukończenia 25 roku życia, a także art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. że zakres świadczonej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia.
Organ II instancji prawidłowo zakwestionował stanowisko organu I instancji powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną od wieku, w którym powstała niepełnosprawność.
Kolegium utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza G. stwierdziło, że z ustaleń organu I instancji wynika brak spełnienia przesłanki niepodejmowania/ rezygnacji z zatrudnienia przez M. K..
Sąd nie zgadza się z tym stanowiskiem.
Z akt sprawy wynika, że skarżący mieszka i prowadzi gospodarstwo wraz z matką. Ma 61 lat. Jest osobą, wobec której orzeczono stopień niepełnosprawności- lekki, który nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Z orzeczenia skarżącego wynika, że może wykonywać pracę lekką, w zmiennej niewymuszonej pozycji ciała, bez ciężkiego dźwigania. Organy są również w posiadaniu świadectw pracy skarżącego i ustaliły jego historię zatrudnienia. Skarżący był przez wiele lat osobą aktywną zawodowo. Ostatni okres zatrudnienia przypadł na okres od 01 marca 2018 r. do 30 września 2019 r. Skarżący zarejestrował się w Urzędzie Pracy dnia 04 października 2019 r. czyli zaraz po ustaniu ostatniego zatrudnienia. Aktualnie nie posiada prawa do zasiłku.
Co istotne skarżący w toku postępowania oświadczył, iż opieka nad matką zajmuje mu taką ilość czasu, że wyklucza to podjęcie zatrudnienia (k. [...]). Przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy potwierdził fakt sprawowania opieki skarżącego nad matką. Wymaga ona pomocy w ubieraniu się, utrzymaniu higieny osobistej (w tym zmiany pieluchomajtek), przygotowaniu i podawaniu posiłków i leków oraz w bieżących sprawach życia codziennego. Matka skarżącego ma zdiagnozowany zespół otępienny w stopniu głębokim i wymaga stałej opieki osoby drugiej. Zwrócić należy uwagę, że w dacie wydania orzeczenia o niepełnosprawności matka skarżącego miała ukończone 89 lat. Kolegium jako argument przemawiający za brakiem związku przyczynowego pomiędzy ustaniem zatrudnienia a opieką nad matką wskazało, że pomiędzy datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności a zakończeniem zatrudnienia upłynęły ponad dwa lata. Brak jest w ocenie Kolegium bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Sąd tej oceny nie podziela. W ocenie Sądu Kolegium nie dostrzegło drugiej przesłanki, a więc niepodejmowania pracy przez skarżącego, które spowodowane zostało koniecznością sprawowania opieki nad matką. Mimo więc, że od momentu zaprzestania aktywności zawodowej do czasu wydania orzeczenia o niepełnosprawności matki upłynęły dwa lata, skarżący był wtedy osobą w wieku produkcyjnym, zdolną do podjęcia pracy (lekkiej). Wskazywał, że zajmował się swoją mamą, która wtedy miała ukończone 87 lat czyli była osobą w tzw. wieku starczym i z pewnością już wtedy wymagała w jakimś stopniu pomocy. W ocenie Sądu nie wyklucza prawa do świadczenia okoliczność, że skarżący wcześniej zaprzestał pracy zarobkowej, skoro na dzień złożenia wniosku istnieje obiektywna, zgodna z zasadami doświadczenia życiowego, konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymuszająca na nim rezygnację z zatrudnienia (jego niepodejmowanie). Co istotne, skarżący jest osobą zdolną do podjęcia pracy lecz nie czyni tego z uwagi na opiekę.
Podkreślenia wymaga, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia traktuje niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. zatem dopuszcza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także tym osobom, które nie były aktywne zarobkowo i zawodowo w okresie poprzedzającym podjęcie opieki nad osobą niepełnosprawną. O tym, czy istnieje adekwatny związek pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką decyduje zakres wymaganych czynności i konieczny na to czas, wykluczający aktywność zarobkową i zawodową opiekuna. Jest to wystarczająca przesłanka żeby uznać, że opiekun nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż opiekuje się niepełnosprawną osobą (podobnie NSA w wyroku z dnia 12 października 2021 r., I OSK 493/21, publik. w CBOSA).
W tych okolicznościach w ocenie Sądu stanowisko Kolegium zaprezentowane w zaskarżonej decyzji było nieprawidłowe. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia. M. K. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w grudniu 2021 r., w okresie, w którym jego matka legitymowała się orzeczeniem o zaliczeniu do osób niezdolnych samodzielnej egzystencji. Skarżący sprawuje obecnie nad matką opiekę, której zakres wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.
Sąd stwierdził zatem, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze niewłaściwie oceniło, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jaką jest istnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia. Organ dopuścił się zatem naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I wyroku).
Rzeczą Organu odwoławczego, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącego i odwołania, z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika (pkt II wyroku).
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI