I SA/Wa 831/21

I SA/Wa 831/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Gabriela Nowak /przewodniczący/
Iwona Kosińska
Iwona Ścieszka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 1389/22 - Wyrok NSA z 2023-07-05
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 98 par. 2, art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Gabriela Nowak, sędzia WSA Iwona Kosińska, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), Protokolant referent Jolanta Replin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej również: Minister) decyzją z [...] czerwca 2020 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, dalej: ustawa zabużańska), po rozpatrzeniu odwołania A.S. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2020 r. umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. i B. małżonków S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Minister uwzględnił, że A.S. wnioskiem z [...] grudnia 2008 r. wystąpił o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. i B. małż. S..
Wojewoda [...], pismem z [...] lipca 2015 r., na podstawie art. 6 ust. 6 ustawy zabużańskiej, wezwał wnioskodawcę do usunięcia braków wniosku w terminie sześciu miesięcy od dnia doręczenia wezwania. Jednocześnie organ poinformował stronę o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie postępowania, stosownie do treści art. 98 § 1 k.p.a.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik strony nadsyłając przy piśmie z [...] grudnia 2015 r. dokumenty, jednocześnie - powołując się na art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 98 § 1 k.p.a. - wniósł o zawieszenie postępowania w sprawie.
Postanowieniem z [...] stycznia 2016 r. Wojewoda [...] zawiesił na wniosek strony postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie.
Przy piśmie z [...] sierpnia 2019 r. pełnomocnik wnioskodawcy nadesłał m.in. następujące dokumenty:
- poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię postanowienia Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział [...] z [...] sierpnia 2017 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po A.S. i B.S.,
- wypis z aktu notarialnego z [...] stycznia 1932 r.,
- pismo A.S. z [...] marca 1989 r., skierowane do Ministerstwa Spraw
Zagranicznych,
- pismo Ministerstwa Spraw Zagranicznych z [...] kwietnia 1989 r.,
- pismo Konsulatu Generalnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w [...] z [...] czerwca 1989 r.,
- pismo Archiwum Państwowego w [...] z [...] marca 1986 r., znak: [...].
Jednocześnie pełnomocnik strony poinformował, że wnioskodawca za pośrednictwem adwokata z [...] wystąpił do tamtejszych władz o udzielenie dokładnych informacji o pozostawionych na [...] przez jego rodziców działkach i w związku z tym, zobowiązuje się do przedłożenia do informacji i dokumentów uzyskanych ze strony [...].
Decyzją z [...] stycznia 2020 r. Wojewoda [...], na podstawie art. 105 § 1 i art. 104 w zw. z art. 98 § 2 k.p.a., umorzył postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. i B. małżonków S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł A.S..
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zgodził się z organem I instancji, że okoliczności sprawy wypełniały przesłankę ustaloną w art. 98 § 2 k.p.a. Wojewoda [...] postanowieniem z [...] stycznia 2016 r. zawiesił na wniosek pełnomocnika strony postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. i B. małżonków S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Od daty wydania tego postanowienia rozpoczął bieg termin określony w art. 98 § 2 k.p.a. Termin do podjęcia zawieszonego na wniosek strony postępowania w przedmiotowej sprawie upłynął w dniu [...] stycznia 2019 r. Z akt postępowania wynika, że pełnomocnik A.S. odebrała postanowienie z [...] stycznia 2016 r. Strona została zatem skutecznie pouczona o treści art. 98 § 2 k.p.a., powołanego w uzasadnieniu postanowienia. Na ww. postanowienie stronie przysługiwało zażalenie do Ministra Skarbu Państwa, w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego postanowienia. Strona nie skorzystała z tego uprawnienia, tym samym należy uznać, że zaakceptowała treść postanowienia. Strona nie skorzystała również z przysługującego jej prawa i w ciągu 3 lat nie wniosła o podjęcie zawieszonego postępowania. W związku z tym Wojewoda [...] zobowiązany był do umorzenia postępowania (art. 98 § 2 k.p.a.), dlatego też – w ocenie Ministra - nie można uznać, że naruszony został art. 105 § 1 k.p.a. Organ odwoławczy podkreślił, że profesjonalny pełnomocnik strony, posiadający z założenia wiedzę na temat procedury administracyjnej nie zwrócił się w ciągu trzech lat od daty zawieszenia postępowania o jego podjęcie. Pełnomocnik strony podjęła aktywność w przedmiotowej sprawie już po upływie trzyletniego okresu przewidzianego na podjęcie zawieszonego postępowania, kiedy to przy piśmie z dnia [...] sierpnia 2019 r. nadesłała nowy materiał dowodowy. Wobec jednak upływu 3 - letniego terminu od daty zawieszenia postępowania i niezłożenia w tym czasie wniosku o podjęcie postępowania, organ był zobligowany do wydania decyzji o umorzeniu postępowania. Wojewoda zarówno w tym czasie, jak i po upływie 3-letniego terminu nie był uprawniony do merytorycznego rozpoznania sprawy i wydania decyzji co do istoty, tj. potwierdzenia prawa do rekompensaty lub odmowy potwierdzenia tego prawa.
Skargę na opisaną powyżej decyzję wniósł A.S., reprezentowany przez radcę prawnego, podnosząc zarzuty naruszenia następujących przepisów:
1. art. 98 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż przepis ten znajduje zastosowanie w każdym przypadku złożenia przez stronę postępowania wniosku o zawieszenie przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania, podczas gdy jeżeli strona postępowania wnioskiem o zawieszenie postępowania powołuje się na zaistnienie przesłanki określonej przez ustawodawcę przepisem art. 97 k.p.a., zawieszenie postępowania następuje z urzędu, bez względu na fakt czy o zaistnieniu tej okoliczności zawiadomiła organ administracji publicznej strona postępowania;
2. art. 6 k.p.a. oraz art. 98 § 2 k.p.a. w zw. z art. 98 § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż postępowanie prowadzone z wniosku A.S. zostało zawieszone na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. podczas gdy postępowanie to zostało zawieszone z urzędu a to wobec treści wniosku A.S. (który wprost wniósł o zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.), zaistnienia przyczyny obligującej organ administracji publicznej do zawieszenia postępowania oraz okoliczności faktycznych sprawy a w konsekwencji czego błędne przyjęcie, iż na gruncie niniejszego postępowania zastosowanie znajduje przepis art. 98 § 2 k.p.a.;
3. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania w sprawie prowadzonej z wniosku A.S., podczas gdy [...] sierpnia 2019 r. wnioskodawca przedłożył przed organem administracji publicznej orzeczenie Sądu Rejonowego w [...], od którego to orzeczenia zależało rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji a tym samym organ administracji publicznej zobligowany byt do podjęcia z urzędu zawieszonego postępowania;
4. naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i umorzenie postępowania podczas gdy nie zaistniała bezprzedmiotowość postępowania, która pozostaje warunkiem sine qua non zastosowania przez organ administracji publicznej tej instytucji tj. organ na dzień wydania decyzji z dnia [...] stycznia 2020 r. posiadał wszystkie dokumenty określone art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi zaakcentował, że [...] sierpnia 2019 r. pełnomocnik skarżącego powiadomił organ administracji publicznej o ustaniu przyczyny uzasadniającej zawieszenie postępowania tj. o rozstrzygnięciu Sądu Rejonowego w [...], który postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r. stwierdził, że spadek po A.S. zm. dnia [...] listopada 1969 r. nabył wnioskodawca A.S., a tym spełniony został wymóg określony przez ustawodawcę art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej. Wobec powyższego organ administracji publicznej zobowiązany był do podjęcia zawieszonego postępowania i merytorycznego rozpoznania wniosku A.S. z dnia [...] grudnia 2008 r., podczas gdy organ administracji publicznej pozostawał bezczynny przez ponad pięć miesięcy tj. do dnia [...] stycznia 2020 r. kiedy to umorzył postępowanie, która to decyzja pozostawała sprzeczna z art. 105 k.p.a. albowiem na dzień wydania tej decyzji nie zaistniała bezprzedmiotowość postępowania, która pozostaje warunkiem sine qua non zastosowania przez organ administracji publicznej tej instytucji tj. organ na dzień wydania decyzji z dnia [...] stycznia 2020 r. posiadał wszystkie dokumenty określone art. 6 ustawy zabużańskiej. W ocenie skarżącego, za rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego a także podstawowych zasad działania w oparciu o przepisy prawa oraz w poszanowaniu interesu strony postępowania administracyjnego, uznać należy umorzenie postępowania w styczniu 2020 r., kiedy już w sierpniu 2019 r. organ administracji publicznej zostaje poinformowany przez stronę postępowaniu o zniesieniu przyczyny, która uzasadniała owe zawieszenie a tym samym już w sierpniu 2019 r. zaktualizował się obowiązek organu administracji publicznej do podjęcia tego postępowania z urzędu.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie jako nieuzasadnionej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem
art. 57a.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 98 § 2 k.p.a. jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane. Z brzmienia przywołanego przepisu jednoznacznie wynika, że brak wniosku o podjęcie postępowania obliguje organ do uznania żądania wszczęcia postępowania za wycofane, co powoduje jego umorzenie. To sama strona, która "spowodowała" zawieszenie postępowania we własnej sprawie ma być inicjatorem jego podjęcia, czyli wyrazić chęć jego kontynuowania. Wyłącznie od woli strony zależy dalszy bieg postępowania. Niezłożenie przez stronę wniosku o podjęcie postępowania w terminie trzech lat od jego zawieszenia, skutkuje umorzeniem postępowania (por. wyrok NSA z 22 maja 2020 r. sygn. akt II OSK 2940/19 oraz wyrok NSA z 15 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1316/20, CBOSA).
W tym miejscu należy podzielić spostrzeżenie organu, że początek biegu terminu, o którym mowa w art. 98 § 2 k.p.a. rozpoczyna się od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd ten jest dominujący (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 1180/11, z 15 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 543/10, z 11 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2358/14, z 7 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1200/15, z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2166/15, z 24 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1143/19, z 17 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 2265/17; CBOSA).
W warunkach rozpoznawanej sprawy istotną okolicznością jest, że postanowieniem z [...] stycznia 2016 r. Wojewoda [...] zawiesił, na podstawie art. 98 § 1 k.p.a., postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty do czasu zgromadzenia dokumentów dotyczących prowadzonej sprawy. Z wnioskiem o zawieszenie postępowania wystąpił działający w imieniu skarżącego profesjonalny pełnomocnik (pismo z [...] grudnia 2015 r., k. [...] akt adm.). Z postanowienia z [...] stycznia 2016 r. wynika, że strona została pouczona o treści art. 98 § 2 k.p.a. W dniu [...] stycznia 2019 r. upłynął 3 letni termin wskazany w wyżej powołanym przepisie. Dla skuteczności podjęcia postępowania niezbędne było zatem zwrócenie się do tego czasu o podjęcie zawieszonego postępowania. Bezsporne jest, że w powyższym terminie nie wpłynął wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania. Brak aktywności pełnomocnika strony przerwany został dopiero pismem z [...] sierpnia 2019 r., przy którym nadesłano część dokumentów z jednoczesnym zapewnieniem, że po uzyskaniu dalszych informacji i dokumentów, zostaną one niezwłocznie przedłożone. Powyższe pismo zostało jednak wniesione już po upływie 3-letniego terminu przewidzianego w art. 98 § 2 k.p.a., a ponadto nie zawiera ono wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania.
Wobec tego należy uznać, że organ I instancji prawidłowo umorzył postępowanie w sprawie. Uznanie bowiem żądania wszczęcia postępowania za wycofane czyni to postępowanie bezprzedmiotowym. Trafne więc było zastosowanie przez organ I instancji przepisu art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 98 § 2 k.p.a. Należy podkreślić, że art. 98 § 2 k.p.a. przewiduje fikcję prawną polegającą na uznaniu żądania wszczęcia postępowania za wycofane z mocy prawa na skutek upływu terminu. Postępowanie nie może bowiem toczyć się w sytuacji, gdy w trakcie postępowania strona wycofa żądanie wszczęcia postępowania, które to postępowanie może być prowadzone wyłącznie na jej wniosek. Skutek ten występuje również, gdy formalnie brak jest co prawda takiego wniosku strony, lecz przepis prawa - art. 98 § 2 k.p.a. - nakazuje uznanie wniosku wszczynającego postępowanie za wycofany. Zatem, gdy strona rezygnuje z ubiegania się o rozstrzygnięcie o określonej treści, postępowanie staje się bezprzedmiotowe, co z kolei skutkuje wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania - zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z 26 września 2001 r., sygn. LEX nr 78917).
Wobec upływu trzech lat od daty zawieszenia postępowania i niezłożenia przez strony w tym czasie wniosku o podjęcie postępowania, organ był zobligowany do wydania decyzji o umorzeniu postępowania. Wojewoda zarówno w tym czasie, jak i po upływie 3 letniego terminu nie był uprawniony do merytorycznego rozpoznania sprawy i wydania decyzji co do istoty, tj. ustalenia prawa do rekompensaty lub odmowy ustalenia tego prawa. Jak wyżej podniesiono w okresie zawieszenia postępowania organ podejmuje tylko czynności wskazane w art. 102 k.p.a., natomiast wobec upływu trzech lat od zawieszenia postępowania, żądanie uznaje się za wycofane.
W świetle powyższego podniesione w skardze zarzuty nie zdołały skutecznie podważyć trafności stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.