I SA/Wa 82/24

I SA/Wa 82/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-05-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-01-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak /sprawozdawca/
Justyna Wtulich-Gruszczyńska
Łukasz Trochym /przewodniczący/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 maja 2024 r. sprawy ze skargi L. B., S. K., I. K., A. K. i J. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 6 grudnia 2023 r., nr DN.gn.625.19.2022, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu odwołania L. B., S. K., I. K., A. K. i J. T., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 1 grudnia 2021 r., nr WS-III.7515.2.24.2019.KM, o umorzeniu z dniem 16 września 2021 r. postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym;
Orzeczeniem nr L.R/IV12/51/54, Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. przejęło na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie położone w gromadzie W. o ogólnym obszarze 653 ha, pozostałe po osobach przesiedlonych do ZSRR, w tym grunty stanowiące własność J. K. (poz. 41 orzeczenia).
Wnioskiem z 27 maja 2019 r. L. B., S. K., I. K., A. K. i J. T. wystąpili o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia w części dotyczącej J. K. (poz. 41 orzeczenia)..
Decyzją z 1 grudnia 2021 r. Wojewoda Małopolski stwierdził umorzenie z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r. postępowania o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia w części dotyczącej J. K.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyli L. B., S. K., I. K., A. K. i J. T.
Decyzją z 6 grudnia 2023 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 1 grudnia 2021 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Minister wskazał, że umorzenie przedmiotowego postępowania nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, która weszła w życie z dniem 16 września 2021 r.
Organ odwoławczy podniósł, że zaskarżoną decyzją Wojewoda poinformował wnioskodawców o umorzeniu z mocy prawa postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. (znak L.R/IV/12/51 /54) w części dotyczącej J. K. - uznając za datę wydania tego orzeczenia datę 25 września 1959 r. Minister podniósł, że w aktach sprawy znajdują się jednak dwa egzemplarze wskazanego orzeczenia znak L.R/IV/12/51/54. Na pierwszym z tych egzemplarzy widnieje data wydania 25 września 1954 r. Z kolei z drugiego egzemplarza wynika, że orzeczenie zostało wydane 25 września 1959 r. Ten drugi egzemplarz oznaczony jest jednak pieczęcią "Odpis". Zdaniem organu odwoławczego, oznaczenie orzeczenia taką pieczęcią wskazuje na jego wtórny charakter oraz bezwzględną tożsamość z przedmiotem postępowania określonym w orzeczeniu pierwotnym. Istniejąca rozbieżność co do daty wydania orzeczenia znak L.R/IV/12/51/54 pozwala stwierdzić, że odpis (znajdujący się w aktach sprawy) jest obarczony błędem. Błędnie sporządzony odpis ww. aktu nie może jednak kreować nowego stanu faktycznego (poprzez określenie innej daty wydania orzeczenia przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. w sprawie znak: L.R/IV/12/51/54). Wojewoda niezasadnie posłużył się więc (w decyzji z dnia 1 grudnia 2021 r.) datą wydania omawianego orzeczenia widniejącą na egzemplarzu tego dokumentu, który był opatrzonym pieczęcią "Odpis". Błędnie sporządzony odpis orzeczenia nie może bowiem stać się przedmiotem odrębnego postępowania w sprawie stwierdzenia jego nieważności. W tej sytuacji Minister uznał, że decyzja Wojewody dotyczyła w swej istocie orzeczenia a 25 września 1954 r. znak L.R/IV/12/51/54. Pomimo wskazanego uchybienia organu pierwszej instancji, zdaniem Ministra, niezasadne jest uchylenie decyzji tego organu. W sprawie zachowano bowiem tożsamość przedmiotową i podmiotową (uchybienie nastąpiło w zakresie daty, a nie przedmiotu postępowania).
Oceniając w następnej kolejności kwestię daty doręczenia spornego orzeczenia Minister podniósł, że w toku postępowania nie udało się odnaleźć Dziennika Urzędowego Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie, w którym zostałoby opublikowane orzeczenie z 25 września 1954 r. Określenie daty ogłoszenia napotyka więc trudności spowodowane obiektywną przeszkodą, jaką jest znaczny upływ czasu. Organ zaznaczył, że od wydania kwestionowanego orzeczenia minęło kilkadziesiąt lat. W tym czasie zmieniały się: ustrój organów władzy publicznej, kompetencje i struktura organizacyjna urzędów, podział administracyjny kraju, a także sposób funkcjonowania i zakres działania archiwów państwowych. Wymienione okoliczności sprzyjały rozproszeniu lub zaginięciu dokumentacji. Ponadto, tylko część dokumentów urzędowych ma wartość historyczną i jest przechowywana wieczyście, pozostałe materiały po upływie określonego czasu podlegają natomiast zniszczeniu (brakowaniu). To, że dziś nie można wykazać za pomocą dowodów bezpośrednich, że ogłoszenie nastąpiło i miało miejsce określonego dnia, nie pozwala, zdaniem organu, na zanegowanie faktu ogłoszenia orzeczenia, tym bardziej że przedmiotowe orzeczenie zostało wykonane. W orzeczeniu wskazano bowiem, że będzie ono ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie. Zdaniem organu odwoławczego, nie ma podstaw do podważenia twierdzeń ówczesnych organów, gdyż nie można zakładać, że funkcjonowały one w sposób nieprawidłowy.
W tej sytuacji nieodnalezienie dziennika, w którym orzeczenie z 25 września 1954 r. zostało opublikowane nie może skutkować uznaniem, że orzeczenie to w ogóle nie zostało doręczone/ogłoszone. Minister zaznaczył, że zgromadzona dokumentacja zawiera pisma Sądu Rejonowego w G.- [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych z 13 czerwca i 29 sierpnia 2022 r. skierowane do organu. Przy pierwszym z tych pism (tj. z 13 czerwca 2022 r.) Sąd przesłał między innymi kserokopię orzeczenia z 25 września 1954 r. znajdującą się w aktach księgi wieczystej nr [...] (na kopii tego orzeczenia widnieje pieczęć potwierdzająca jego złożenie do Sądu Rejonowego w G.). Z kolei w następnym piśmie (tj. z 29 sierpnia 2022 r.) Sąd Rejonowy poinformował, że przedmiotowe orzeczenie zostało złożone w aktach księgi wieczystej nr [...] w dniu 20 lipca 1968 r., tj. w dniu, w którym dokonano wpisu w tej księdze. Zdaniem Ministra, powyższe prowadzi do wniosku, że sporne orzeczenie z 25 września 1954 r. musiało być już ogłoszone (a w konsekwencji doręczone) w momencie ujawnienia go jako podstawy wpisu w księdze wieczystej nr [...]. Do sądu można było bowiem przekazać tylko orzeczenie ostateczne, a więc skutecznie ogłoszone/doręczone i od którego upłynął termin na jego zaskarżenie. Zatem doręczenie/ ogłoszenie tego orzeczenia musiało nastąpić przed złożeniem wniosku o wpis prawa własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej, a więc najpóźniej w dniu 20 lipca 1968 r.
Minister podniósł następnie, że wniosek o stwierdzenie nieważności spornego orzeczenia wpłynął do Wojewody w dniu 4 czerwca 2019 r. (prezentata wpływu na wniosku), a więc po 51 latach od ogłoszenia orzeczenia. Skoro zatem wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 25 września 1954 r. w części nastąpiło po upływie 30 lat od jego doręczenia (ogłoszenia), to postępowanie administracyjne z dniem 16 września 2021 r. podlega umorzeniu z mocy prawa.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Minister podniósł, że w ustawie z 11 sierpnia 2021 r. nie przewidziano żadnych wyjątków ograniczających stosowanie tego aktu. Organy nie mogą pominąć wskazanej nowelizacji k.p.a., gdyż działają na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.) i wyznacznikiem dla nich są obowiązujące normy, w tym również art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnieśli L. B., S. K., I. K., A. K. i J. T. zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa, które miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji, to jest naruszenie:
1) art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku skarżących z 4 czerwca 2019 r. w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r., która to norma jednak nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka im dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej,
2) art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, że od daty doręczenia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 25 września 1954 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych w gromadzie W., upłynęło już ponad 30 lat i w związku z tym postępowanie ulega umorzeniu z mocy prawa, w sytuacji gdy organy nie ustaliły daty ogłoszenia tego orzeczenia w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiego Rady Narodowej w Rzeszowie, który to sposób ogłoszenia dla tego orzeczenia był przewidziany w rozporządzeniu Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. i w związku z tym nie można domniemywać daty doręczenia, w tym zakładać takiego czy też innego działania ówczesnych organów administracji państwowej.
Powołując się na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. jest niezgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadą demokratycznego państwa i prawa, z której to zasady wywodzi się zasada zaufania jednostki do państwa i prawa, zasadą ochrony interesów w toku postępowania i zasadą lex retro non agit. Skarżący mieli prawo oczekiwać, że ich sprawa w toku zostanie rozpoznana merytorycznie przez organy i poddana kontroli sądowo-administracyjnej, a także, że ewentualnie wprowadzane zmiany przepisów prawa będą miały zastosowanie do spraw wszczynanych po wejściu w życie przepisów ustawy z 11 sierpnia 2021 r., a nie do spraw administracyjnych, które rozpoznawane są przez organy władzy publicznej od wielu lat.
Zdaniem skarżących, art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. jest także niezgodny z art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji. Poprzez wprowadzenie regulacji umarzającej z mocy prawa wszczęte, a niezakończone postępowanie administracyjne, skarżący zostali bowiem w sposób nagły i niespodziewany pozbawieni bezpowrotnie możliwości wynagrodzenia szkody jakiej doznał w przeszłości ich poprzednik prawny za niezgodnie z prawem pozbawienie go własności nieruchomości w gromadzie W.. Powołany przepis jest również niezgodny z art. 77 ust. 2 Konstytucji, gdyż zamyka skarżącym możliwość domagania się na drodze sądowej odszkodowania za utratę przez ich poprzednika prawnego własności nieruchomości przejętej na własność Państwa z rażącym naruszeniem prawa. Kwestionowana nowelizacja nie wprowadza wprawdzie bezpośredniego zakazu występowania na drogę postępowania cywilnego o odszkodowanie za mienie, którego osoba uprawniona bądź jej poprzednik prawny zostali pozbawieni w przeszłości decyzją administracyjną wydaną z naruszeniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Jednak droga sądowa do uzyskania w postępowaniu cywilnym takiego odszkodowania została zamknięta pośrednio przez brak możliwości uzyskania prejudykatu w rozumieniu art. 4171 § 2 zd. pierwsze Kodeksu cywilnego, gdyż taki pozew bez wątpienia zostanie oddalony przez sąd powszechny bez przeprowadzania jakiegokolwiek postępowania dowodowego. Skarżący podnieśli, że w ramach rozproszonej kontroli konstytucyjności sąd administracyjny jest uprawniony do bezpośredniego stwierdzenia niezgodności powołanej normy z Konstytucją i jej niestosowania, na poparcie czego powołali orzecznictwo sądów administracyjnych.
Skarżący zarzucili również, że w niniejszej sprawie Minister nie zdołał ustalić daty ogłoszenia spornego orzeczenia z 1954 r. w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiego Rady Narodowej w Rzeszowie, który to sposób ogłoszenia dla tego orzeczenia był przewidziany w rozporządzeniu Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 15 lipca 1948 r. Zdaniem skarżących, mając na uwadze materię jakiej dotyczy orzeczenie z 25 września 1954 r. nie można opierać się odnośnie daty jego doręczenia/ogłoszenia na domniemaniu, w tym zakładać takiego czy innego działania ówczesnych organów administracji państwowej. Nie sposób zgodzić się z organem, że datą doręczenia/ogłoszenia powołanego orzeczenia jest najpóźniej 20 lipca 1968 r, kiedy to doszło do założenia księgi wieczystej nr [...] - Ar [...] i ujawnienia w niej prawa własności na rzecz Skarbu Państwa na podstawie właśnie tego orzeczenia. W ocenie skarżących, twierdzenia tego w żadnym razie nie uzasadniają dywagacje Ministra, że nie ma podstaw do podważania działań ówczesnych władz i zakładać, iż funkcjonowały one w sposób nieprawidłowy.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 11 sierpnia 2021 r."
Zgodnie z powołaną regulacją, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. dniem 16 września 2021 r.) ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Umorzenie postępowania z mocy prawa następuje z kolei na mocy art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Z powyższego wynika, że stwierdzenie przez organ w toku prowadzonego postępowania nieważnościowego, że zostało ono wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia kwestionowanego w tym trybie rozstrzygnięcia, stanowi obligatoryjną przesłankę do umorzenia postępowania administracyjnego.
Po analizie akt sprawy Sąd podzielił ocenę organu odwoławczego, że w niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki uprawniające do zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r..
Jak wynika z zebranej dokumentacji, orzeczenie z 25 września 1954 r. zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318). Jego doręczenie miało nastąpić w trybie rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z 15 lipca 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. z 1948 r. Nr 37, poz. 271). Zgodnie z § 5 rozporządzenia, za datę doręczenia orzeczenia uważa się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia.
W niniejszej sprawie nie zachowały się dowody ogłoszenia spornego orzeczenia z 1954 r., co nie oznacza jednak, że orzeczenie to nie zostało ogłoszone i nie weszło do obrotu prawnego. Wskazać należy, że od daty wydania spornego orzeczenia do dnia złożenia wniosku o stwierdzenie jego nieważności upłynęło 65 lat. Należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że o wykonaniu tego orzeczenia świadczą znajdujące się w aktach sprawy pisma Sądu Rejonowego w G. V Wydział Ksiąg Wieczystych z 13 czerwca 2022 r. i 29 sierpnia 2022 r. Przy piśmie z 13 czerwca 2022 r. Sąd przesłał, między innymi, kserokopię orzeczenia z 25 września 1954 r. znajdującą się w aktach księgi wieczystej nr [...] na kopii tego orzeczenia widnieje pieczęć potwierdzająca jego złożenie do Sądu Rejonowego w G.). Z kolei w piśmie z 29 sierpnia 2022 r. Sąd Rejonowy poinformował, że przedmiotowe orzeczenie zostało złożone w aktach księgi wieczystej nr [...] w dniu 20 lipca 1968 r., tj. w dniu, w którym dokonano wpisu w powyższej księdze. Zdaniem Sądu, zasadnie w opisanych okolicznościach organ odwoławczy przyjął, że sporne orzeczenie weszło do obrotu prawnego i wywołało skutki prawne. Zaznaczyć bowiem trzeba, że wpisanie prawa własności do księgi wieczystej mogło nastąpić jedynie w oparciu o orzeczenie ostateczne, a więc takie, które zostało skutecznie doręczone/ogłoszone i od którego upłynął termin na jego zaskarżenie. Wobec powyższego za niezasadny Sąd uznał podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a.
Prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia nie zdołała również podważyć zawarta w skardze argumentacja dotycząca sprzeczności przyjętych w ustawie z 11 sierpnia 2021 r. rozwiązań prawnych z normami i zasadami wynikającymi z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów dostrzec trzeba, że czasowe ograniczenia w dochodzeniu roszczeń, a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu, przewidziano również w systemie prawa cywilnego czy karnego. Przykładowo system prawa cywilnego zna instytucję zasiedzenia, co następuje odpowiednio po upływie 30 bądź 20 lat w zależności od tego czy mamy do czynienia z posiadaczem w złej czy dobrej wierze (art. 172 § 1 i 2 k.c.). Kolejnym przykładem przyjętych przez ustawodawcę w systemie prawa cywilnego ograniczeń czasowych jest przedawnienie roszczeń przeciwko użytkownikowi wieczystemu o naprawienie szkód wynikłych z niewłaściwego korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków, a także roszczenie użytkownika wieczystego o wynagrodzenie za budynki i urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego gruntu które przedawniają się z upływem lat trzech od tej daty (art. 243 k.c.) czy przedawnienie roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych (art. 4421 § 1 i 2 k.c.). Z kolei w postępowaniu karnym ustawodawca przewidział ustanie karalności po 30 latach, gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa (art. 101 § 1 pkt 1 k.k.), zaś po 20 latach gdy czyn stanowi inną zbrodnię (art. 101 § 1 pkt 2 k.k.). Wszystkie powołane regulacje (poza szczególnymi wyjątkami) określają maksymalny termin przedawnienia (dochodzenia) roszczeń na 30 lat.
W tym miejscu podkreślić trzeba, że art. 31 ust. 3 Konstytucji przewiduje zasadę proporcjonalności. Zasada ta wymaga wyznaczenia granic ingerencji władzy publicznej w sferę wolności i praw konstytucyjnych poprzez ogólne określenie przesłanek, których spełnienie jest konieczne do wprowadzania ograniczeń praw i wolności jednostki. Wymagane jest, między innymi, aby ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw były wprowadzane w formie ustawy (aspekt formalny). Konieczność ustanawiania takich ograniczeń nie może również naruszać istoty danej wolności lub prawa podmiotowego. Ponadto, ograniczenia prawa i wolności jednostki mogą być przewidziane tylko wówczas gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Zakres wprowadzonych ograniczeń powinien być zatem proporcjonalny tzn. konieczny dla realizacji określonego celu (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 24 stycznia 2006 r., SK 40/04, 29 września 2008 r., SK 52/05 oraz 28 września 2006 r., K 45/04). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego trafnie podkreśla się również, że w takim kontekście należy rozważyć czy istnieje rzeczywista potrzeba wprowadzenia danej ochrony. Z drugiej zaś strony należy mieć pewność, że podjęte środki prawne będą skuteczne tj. rzeczywiście służące i niezbędne dla realizacji określonego celu. Chodzi bowiem o stosowanie jak najmniej uciążliwych środków dla podmiotów, których prawa regulacją ustawową zostają ograniczone. Jednocześnie omawiana zasada proporcjonalności łączy się z zakazem nadmiernej ingerencji w sferę spraw i wolności konstytucyjnych. Test proporcjonalności polega więc na ocenie czy ograniczenia (w omawianym przypadku czasowe) są konieczne w demokratycznym państwie prawa, wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, jest ona niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest połączona, a także czy jej efekty pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela.
Zdaniem sądu w składzie orzekającym sporna regulacja, ograniczająca w czasie możliwość skutecznego występowania o stwierdzenie nieważności decyzji/orzeczeń, była konieczna. Jej zaś wprowadzenie jest skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 (OTK ZU Nr 5A, poz. 62). Regulacja ta doprowadziła również do zamierzonych i wprost wskazanych w powołanym orzeczeniu Trybunału rezultatów. Jej wynikiem jest bowiem ograniczenie w czasie możliwości eliminowania decyzji z obrotu prawnego. Służy ona również ochronie interesu publicznego, w tym interesu Skarbu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, które na skutek decyzji pozbawiających prawa własności nabyły prawa, przy uwzględnieniu także i tego, że przedmiotowe nabycie, z uwagi na upływ terminów zasiedzenia, i tak by nastąpiło. Ponadto, sporna instytucja nie stanowi nadmiernego ciężaru dla obywatela, który przez okres trzydziestu lat mógł skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji lub postanowienia. Ten okres czasu uznać trzeba za wystarczający do podjęcia inicjatywy w celu wyeliminowania aktu administracyjnego z obrotu prawnego. Jeżeli zatem obywatel przez wiele lat nie korzysta z przysługujących mu praw, to musi liczyć się z tym, że w pewnym momencie takiej możliwości zostanie pozbawiony. Trzydziestoletni okres przedawnienia w odniesieniu do orzekania o wadach nieważności decyzji gwarantował obywatelom odpowiednią ilość czasu na zakwestionowanie decyzji wydanych wiele lat temu. Jak już przy tym wyżej podkreślono, jest to termin zbieżny z maksymalnym terminem nabycia prawa własności nieruchomości przez jej posiadacza uzyskującego posiadanie w złej wierze (art. 172 § 2 kodeksu cywilnego).
Wobec powyższego, zdaniem Sądu, zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości decyzji administracyjnych przeważa nad eksponowaną w skardze zasadą rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów Państwa. Nie bez znaczenia dla oceny zasadności skargi pozostaje również to, że co najmniej od daty wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 12 maja 2015 r. każdy, a więc również skarżący, powinni liczyć się z tym, że ustawodawca to orzeczenie wykona i uchwali regulacje ograniczające w czasie możliwość wzruszania decyzji w trybie nadzwyczajnym. Na tym polega, między innymi, zasada zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Zasada ta powinna być rozumiana w ten sposób, że po tak długim okresie czasu organy administracji państwowej nie będą mogły podważać decyzji ostatecznych. Zasada zaufania do prawa opiera się bowiem na pewności prawa i przewidywalnym działaniu organów państwa. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie wniosek o stwierdzenie w części nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 25 września1954 r. skarżący złożyli dopiero po 4 latach od daty wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego (tj. 12 maja 2015 r.) i jednocześnie po 65 latach od daty wydania kwestionowanego orzeczenia. Skarżący musieli zatem (a przynajmniej powinni) liczyć się z tym, że efektywność takiego działania może być zagrożona.
Sam natomiast art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. nie narusza konstytucyjnie chronionej własności. W szczególności nie pozbawia on jednostki przynależnego jej prawa majątkowego (w ujęciu materialnym), a wyłącznie uprawnienia procesowego (prawa do uzyskania decyzji ostatecznej rozstrzygającej o zasadności wniosku jednostki). Innymi słowy, to że skarżący domagają się stwierdzenia nieważności orzeczenia z 25 września 1954 r. nie oznacza jeszcze, że w świetle zasady legalizmu wyrażonej w art. 6 k.p.a. organy administracji państwowej wydałyby rozstrzygnięcie zgodne z ich wnioskiem. Zwrócić trzeba też uwagę na surowe wymagania, jakie formułuje orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie możliwości stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), a także zasadę domniemania legalności decyzji ostatecznej (art. 16 k.p.a.).
Z podanych wyżej przyczyn niezasadny okazał się podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
Podsumowując, wobec upływu ponad 30 lat od daty doręczenia/ogłoszenia kwestionowanego orzeczenia do dnia złożenia wniosku inicjującego przedmiotowe postępowanie nieważnościowe zaistniała podstawa do obligatoryjnego umorzenia postępowania. Z chwilą bowiem wejścia w życie ustawy z 11 września 2021 r., co nastąpiło 16 września 2021 r., organy administracji utraciły możliwość merytorycznej oceny takiego rozstrzygnięcia, a prowadzone w tym przedmiocie postępowanie podlegało umorzeniu z mocy prawa, co zaskarżona decyzja jedynie potwierdziła.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 120 w zw. z art. 119 pkt 2 powołanej ustawy.