I SA/Wa 815/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-02-22
NSAnieruchomościWysokawsa
mienie zabużańskierekompensatanieruchomościII wojna światowazniszczenie mieniakwestionariusz szkód wojennychart. 365 k.p.c.prawomocność orzeczeńdowody w postępowaniu administracyjnym

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra SWiA odmawiającą prawa do rekompensaty za zniszczone budynki na mieniu zabużańskim, uznając, że nowy dowód (kwestionariusz szkód wojennych) podważa ustalenia wcześniejszego wyroku sądu powszechnego.

Skarżący domagali się potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie, w tym za zniszczone budynki. Kluczową kwestią było istnienie tych budynków w momencie opuszczenia nieruchomości. Sąd Okręgowy w N. ustalił ich istnienie w wyroku z 1999 r. Jednakże, po tym wyroku ujawniono kwestionariusz szkód wojennych z 1945 r., podpisany przez pierwotnego właściciela, wskazujący na zniszczenie budynków w 1944 r. WSA uznał, że ten nowy dowód, mimo istnienia prawomocnego wyroku sądu powszechnego, pozwala na odstąpienie od jego bezkrytycznego stosowania w zakresie ustaleń faktycznych dotyczących istnienia budynków w konkretnym momencie.

Sprawa dotyczyła prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie pozostawione przez W. O. poza obecnymi granicami RP. Skarżący domagali się potwierdzenia tego prawa, w tym za zniszczone budynki na nieruchomościach w K. Wojewoda Małopolski i Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówili potwierdzenia prawa do rekompensaty w części dotyczącej budynków, które miały zostać zniszczone w 1944 r. Podstawą tej decyzji był kwestionariusz dotyczący rejestracji szkód wojennych z 1945 r., podpisany przez W. O., wskazujący na 100% zniszczenie budynków. Organy administracji uznały, że ten nowy dowód, ujawniony po wydaniu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w N. z 1999 r. (sygn. akt I C 538/98) ustalającego istnienie tych budynków, podważa ustalenia sądu powszechnego. WSA w Warszawie oddalił skargę skarżących. Sąd podzielił stanowisko organów, że choć prawomocny wyrok sądu powszechnego wiąże inne organy (art. 365 § 1 k.p.c.), to ujawnienie nowych, istotnych okoliczności faktycznych, które nie mogły być wcześniej uwzględnione, pozwala na odstąpienie od bezkrytycznego stosowania tej zasady w zakresie ustaleń faktycznych. Sąd uznał, że kwestionariusz szkód wojennych, podpisany przez samego W. O., stanowi mocny dowód na zniszczenie budynków, a jego treść jest sprzeczna z ustaleniami wyroku Sądu Okręgowego. Sąd podkreślił, że organy administracji miały obowiązek dążenia do prawdy obiektywnej i nie mogły zignorować tak istotnego dowodu, zwłaszcza gdy próby wzruszenia wyroku sądu powszechnego okazały się bezskuteczne. W konsekwencji, odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty za zniszczone budynki została uznana za prawidłową.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, prawomocny wyrok sądu powszechnego jest wiążący co do zasady (art. 365 § 1 k.p.c.), jednakże w sytuacji ujawnienia się nowych, istotnych okoliczności faktycznych, które nie mogły być wcześniej uwzględnione, dopuszczalne jest odstąpienie od bezkrytycznego stosowania tej zasady w zakresie ustaleń faktycznych, jeśli wzruszenie wyroku w trybie cywilnym jest niemożliwe.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że kwestionariusz szkód wojennych z 1945 r., podpisany przez pierwotnego właściciela, stanowi mocny dowód na zniszczenie budynków w 1944 r. Mimo istnienia prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z 1999 r. ustalającego istnienie budynków, nowy dowód podważa te ustalenia faktyczne. Ponieważ wzruszenie wyroku w trybie cywilnym było niemożliwe, organ administracji i sąd mogły oprzeć się na nowym dowodzie, uznając, że budynki nie istniały w momencie opuszczenia nieruchomości.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

k.p.a. art. 365 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Prawomocne orzeczenie sądu wiąże inne sądy, organy państwowe i administracji publicznej. Jednakże w przypadku ujawnienia nowych istotnych okoliczności faktycznych, które nie mogły być wcześniej uwzględnione, zasada ta może być wyjątkowo stosowana w ograniczonym zakresie do ustaleń faktycznych.

ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. art. 2

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Określa wymogi dotyczące obywatelstwa polskiego, miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP oraz przyczyn opuszczenia terytorium dla nabycia prawa do rekompensaty.

ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. art. 3 § 2

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Reguluje prawo do rekompensaty dla spadkobierców właściciela.

P.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzeczenia o oddaleniu skargi.

Pomocnicze

k.p.c. art. 408

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy podstaw wznowienia postępowania.

Dz. U. z 2019 r. poz. 825 ze zm. art. 89 § 1

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Dotyczy skargi nadzwyczajnej.

Dz. U. z 2021 r., poz. 374 ze zm. art. 15zzs4 § 3

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Podstawa do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kwestionariusz szkód wojennych z 1945 r., podpisany przez W. O., stanowi dowód na zniszczenie budynków w 1944 r., co podważa ustalenia wyroku Sądu Okręgowego w N. z 1999 r. Ujawnienie nowych dowodów po wydaniu prawomocnego wyroku sądu powszechnego pozwala na odstąpienie od jego bezkrytycznego stosowania w zakresie ustaleń faktycznych, jeśli wzruszenie wyroku jest niemożliwe.

Odrzucone argumenty

Prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w N. z 1999 r. jest wiążący dla organów administracji i nie można go kwestionować na podstawie innych dowodów, w tym kwestionariusza szkód wojennych. Organy administracji dokonały błędnej oceny materiału dowodowego, nie uwzględniając wystarczająco dowodów potwierdzających istnienie budynków. Zeznania J. O. powinny być uznane za dowód potwierdzający istnienie zabudowań.

Godne uwagi sformułowania

"Zatem prawomocny wyrok wiąże co do tego, co w nim ustalono. Jeśli natomiast po wydaniu tego wyroku pojawią się nowe istotne okoliczności, to do tych nowych okoliczności nie ma zastosowania zakaz z art. 365 § 1 k.p.c." "W sytuacji gdy nie było prawnie możliwe wzruszenie wyroku ustalającego sądu powszechnego (...) a zgromadzone dowody, ujawnione po wydaniu tego wyroku - w sposób bezpośredni, niebudzący wątpliwości, potwierdzają odmienne ustalania faktyczne aniżeli te ustalone wyrokiem, to dopuścić można, wyjątkowo, możliwość odstąpienia od zasady wyrażonej w art. 365 § 1 k.p.c." "Kwestionariusz dotyczący rejestracji szkód wojennych, podpisany w dniu 21 września 1945 r. przez W. O. (...) jest zatem bezpośrednią relacją pierwotnego właściciela co do losów jego majątku, w tym zabudowań w K., dokonana we wrześniu 1945 r." "Nie można bowiem pominąć istnienia wskazanego kwestionariusza oraz powszechnie znanej wiedzy historycznej, które to łącznie każą odmówić powołanemu wyrokowi mocy dowodowej w przedmiotowym zakresie."

Skład orzekający

Magdalena Durzyńska

przewodniczący

Anna Falkiewicz-Kluj

członek

Dorota Kozub-Marciniak

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 365 § 1 k.p.c. w kontekście ujawnienia nowych dowodów po wydaniu prawomocnego wyroku sądu powszechnego, szczególnie w sprawach dotyczących mienia zabużańskiego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ujawnienia nowego, mocnego dowodu (kwestionariusza szkód wojennych) po wydaniu wyroku sądu powszechnego, gdy wzruszenie wyroku jest niemożliwe. Wymaga oceny, czy nowe okoliczności są na tyle istotne, aby uzasadnić odstąpienie od zasady związania prawomocnym orzeczeniem.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia kolizji między prawomocnym orzeczeniem sądu a nowymi dowodami, co ma znaczenie praktyczne dla interpretacji przepisów o mieniu zabużańskim i mocy wiążącej orzeczeń.

Czy nowy dowód może unieważnić prawomocny wyrok sądu? WSA rozstrzyga w sprawie mienia zabużańskiego.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 815/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-02-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-04-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj
Dorota Kozub-Marciniak /sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 365 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. O. i E. D. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 lutego 2022 r. nr DAP-WOSR-7280-5/2022/GD w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.
Uzasadnienie
J. O. i E. D. (dalej, jako: skarżące), reprezentowane przez pełnomocnika wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnetrznych i Administracji z dnia 14 lutego 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do rekompensaty.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2005 r., Starosta G. przekazał, zgodnie z właściwością, do Wojewody Małopolskiego, wraz z aktami sprawy, wnioski: T. O., C. B. i M. T. z dnia 28 marca 1991 r. oraz Z. O. z dnia 21 października 1991 r. o wydanie nieruchomości zamiennej za mienie pozostawione przez W. O. w ZSRR.
W toku postępowania przed organem I instancji w aktach sprawy zgromadzono następujące dokumenty:
1. uwierzytelnioną kserokopię wyroku ustalającego Sądu Okręgowego w N., Wydziału I Cywilnego z dnia 29 czerwca 1999 r., sygn. akt I C 538/98, zgodnie z którym, W. O. pozostawił z K., pow. [...], woj. [...], w związku z II wojną światową, nieruchomości o łącznej powierzchni 7,84 ha, obejmujące 6,50 ha gruntów ornych, natomiast w pozostałej części, wynoszącej 1,34 ha, tereny zabudowane budynkami szczegółowo opisanymi w ww. wyroku,
2. uwierzytelnioną kserokopię kwestionariusza dotyczącego rejestracji szkód wojennych, podpisanego w dniu 21 września 1945 r. przez W. O. oraz w dniu 22 września 1945 r. przez świadków: B. G. i C. B., pozyskaną z Archiwum Państwowego w R., Oddziału w S.,
3. kserokopie dwóch dowodów ubezpieczeniowych Nr [...] i [...], wystawionych w dniu 16 lipca 1926 r. przez Polską Dyrekcję Ubezpieczeń Wzajemnych, Oddział w T., Dział przymusowych ubezpieczeń budowli od ognia, dot. nieruchomości Nr [...] i [...] położonych w K., przy ul. (zapis nieczytelny), stanowiących własność W. O.,
4. kserokopię zaświadczenia Urzędu Miejskiego w K. z dnia 8 czerwca 1933 r., [...], dot. budynku Nr [...] (stary [...]), stanowiącego własność W. O.,
5. kserokopię planu sytuacyjnego podziału parcel gruntowych gm. kat. K., sporządzonego w dniu 20 października 1935 r., przez mierniczego przysięgłego w B.,
6. uwierzytelnione kserokopie dwóch weksli Komunalnej Kasy Oszczędności w B. sprzed dnia 1 września 1939 r., w których figurują podpisy W. O.,
7. uwierzytelnioną kserokopię dokumentu w języku niemieckim, wystawionego na nazwisko W. O., opatrzonego datą 20 października 1943 r.,
8. uwierzytelnione kserokopie odpisów dokumentów z Księgi ewidencyjnej gospodarstw Rady Sołeckiej Rejonu K. Obwodu T. za 1944 r., z opisem gospodarstw położonych w K., przy ul. [...] (teczka nr [...]), wraz z uwierzytelnioną kopią tłumaczenia przysięgłego z języka ukraińskiego,
9. uwierzytelnioną kserokopię fragmentu spisu repatriantów przybyłych do G., pozyskaną z Archiwum Narodowego w K., w którym pod nr [...] figuruje W. O.,
10. uwierzytelnioną kserokopię fragmentu wykazu uznanych za repatriantów w Punkcie Etapowym w G., pozyskaną z Archiwum Narodowego w K., w którym pod nr [...] figuruje W. O.,
11. kserokopię planu podziału pgr. Ikat. [...] i pgr. Ikat. [...] gm. kat. K., sporządzonego w dniu 21 marca 1922 r. przez emerytowanego starszego inspektora ewid. w B., F. T., w skali 1:2880, pozyskaną od wnioskodawców oraz z Sądu Okręgowego w N.,
12. kserokopię planu sytuacyjnego podziału parcel gruntowych gm. kat. K., sporządzonego w dniu 20 października 1935 r., przez mierniczego przysięgłego w B., W. M., w skali 1:2880,
13. kserokopię planu sytuacyjnego podziału pb. Ikat. [...] oraz pgr. Ikat. [...] i sąsiednich gm. kat. K., stanowiących własność W. O., sporządzonego w dniu [...] maja 1937 r. przez mierniczego przysięgłego w B., W. L., w skali 1:2880,
14. przedwojenną fotografię mającą przedstawiać zabudowania [...] położonego w K., stanowiącego własność W. O., według stanu na 1930 r., pozyskaną od wnioskodawców,
15. kserokopie oświadczeń świadków: A. W. i A. B., podpisanych odpowiednio w dniach: 16 lutego 1993 r. przed notariusz we W. J. Z. oraz 24 marca 1993 r. przed notariusz w B. J. M., z których wynika, że W. O. posiadał w K. majątek nieruchomy składający się z: [...] wraz z zabudowaniami, tj. halą produkcyjną, zabudowaniami mieszkalnymi, mleczarnią i piekarnią, położonych przy ul. [...], dwóch domów mieszkalnych, warsztatu [...], magazynu i stajni, położonych przy ul. [...] oraz 7 ha gruntu,
16. kserokopia pozwu T. O., skierowanego do Sądu Wojewódzkiego w N. w dniu 14 lipca 1998 r., o ustalenie wielkości i rodzaju pozostawionego mienia w Związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. w miejscowości K. powiat B. woj. [...] oraz wydanie wyroku sądowego na tą okoliczność. W załączniku do pozwu został zawarty opis majątku pozostawionego przez W. O. w K.,
17. szereg współczesnych fotografii mających przedstawiać zabudowania w K., stanowiące przedwojenną własność W. O.,
18. protokół przesłuchania strony, J. O., sporządzony w dniu 30 września 2020 r. w Urzędzie Miejskim w G.,
19. uwierzytelnioną kopię postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 21 grudnia 1990 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po W. O., zm. [...] stycznia 1958 r., nabyli: żona E. O., w 5/20 części oraz dzieci T. O., Z. O., L. O., M. T. oraz C. B., po 3/20 części,
20. uwierzytelnioną kopię postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 21 grudnia 1990 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po E. O., zm. [...] sierpnia 1962 r., nabyły dzieci: T. O., L. O., Z. O., M. T. i C. B., po 1/5 części,
21. uwierzytelnioną kopię postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 19 kwietnia 1991 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po Z. O., zm. [...] czerwca 1969 r. nabyli: żona, M. O. oraz dzieci – J. O. i J. O., po 1/3 części, spadek po M. O., zm. [...] marca 1985 r., na podstawie ustawy, nabyły dzieci: J. O. i J. O., po 1/2 części,
22. uwierzytelnioną kopię postanowienia Sądu Rejonowego w G., Wydziału I Cywilnego, z dnia 27 maja 1991 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po L. O., zm. [...] sierpnia 1971 r., na podstawie ustawy, nabyli: żona, W. O. oraz dzieci – Z. O., R. O. i E. O., po 1/4 części,
23. postanowienie Sądu Rejonowego we W. z dnia 24 czerwca 1976 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po E. O., zmarłym [...] marca 1976 r., na podstawie ustawy, nabyły: żona, K. O. oraz córki – J. O. i A. O., po 1/3 części,
24. uwierzytelnioną kopię postanowienia Sądu Rejonowego w B., Wydziału I Cywilnego, z dnia 2 lutego 1998 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po C. B., zm. 20 października 1997 r., nabył w całości syn A. B.,
25. wypis notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia, sporządzonego w dniu 21 października 2013 r., Nr Rep. [...], zgodnie z którym spadek po T. O., zm. [...] kwietnia 2002 r. na podstawie ustawy nabyli: żona J. O. oraz dzieci – S. O. i E. D., po 1/3 części,
26. notarialny akt poświadczenia dziedziczenia, sporządzony w dniu 10 czerwca 2013 r. Nr Rep [...], zgodnie z którym spadek po A. B., zmarłym dnia [...] sierpnia 2012 r., na podstawie testamentu, nabyła w całości żona, D. B.,
27. odpis notarialny z odpisu notarialnego odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w Z., Wydziału I Cywilnego, z dnia 19 maja 2015 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu nabycia spadku, zgodnie z którym spadek po H. O. zmarłej dnia [...] października 2014 r. nabyli mąż Z. O. i syn R. O. po 1/2 części każdy z nich; spadek po Z. O. zmarłym dnia [...] grudnia 2014 r. nabył syn R. O. w całości,
28. wypis notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia, sporządzony w dniu 14 marca 2019 r, Nr Rep. [...], zgodnie z którym spadek po J. O., zmarłym dnia [...] listopada 2017 r., na mocy ustawy, nabyli: żona T. O. oraz synowie R. O. i A. O., po 1/3 części,
29. wypis notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia, sporządzonego w dniu 11 grudnia 2018 r., Nr Rep. [...], zgodnie z którym spadek po D. B., zmarłej dnia [...] listopada 2018 r. nabyły córki: G. D. i K. K., po 1/2 części.
Decyzją z dnia 15 stycznia 2021 r., Wojewoda Małopolski potwierdził: J. O., G. D., K. K., J. O., S. O., E. D., R. O., s. L., R. O., s. Z., T. O., R. O. i A. O., przysługiwanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. O. nieruchomości położonej w K., składającej się z gruntów ornych o pow. 6,50 ha.
W wyniku rozpatrzenia odwołania złożonego przez J. O. i E. D., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 29 kwietnia 2021 r. utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody Małopolskiego.
Decyzją Nr 2 z dnia 3 września 2021 r., Wojewoda Małopolski potwierdził J. N. oraz A. D. przysługiwanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. O. ww. nieruchomości.
Decyzją Nr 3 z dnia 3 września 2021 r., Wojewoda Małopolski potwierdził: J. O., G. D., K. K., J. O., S. O., E. D., R. O., s. L., . O., s. Z., T. O., R. O., A. O., J. N. oraz A. D. przysługiwanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. O. nieruchomości położonych w K., przy ul. [...] oraz ul. [...], o łącznej pow. 1,34 ha (bez budynków zniszczonych w 1944 r.).
Decyzjami Nr 4 i Nr 5 z dnia 23 listopada 2021 r., Wojewoda Małopolski potwierdził K. F. przysługiwanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. O. nieruchomości położonych w K. przy ul. [...] oraz ul. [...], o łącznej pow. 1,34 ha (bez budynków zniszczonych w 1944 r.) oraz składającej się z gruntów ornych o pow. 6,50 ha.
Decyzją Nr 6 z dnia 23 listopada 2021 r., Wojewoda Małopolski odmówił potwierdzenia J. O., G. D., K. K., J. O., S. O., E. D., R. O. s. L., R. O. s. Z., T. O., R. O., A. O., K. F., J. N., A. D., prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. O. nieruchomości położonych poza obecnymi granicami RP w K., przy ul. [...] oraz ul. [...], pow. [...], woj. [...], w części dotyczącej budynków wchodzących w skład tych nieruchomości zniszczonych w 1944 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zapisy pozyskanego kwestionariusza dotyczącego rejestracji szkód wojennych pozostają w oczywistej sprzeczności z sentencją ww. wyroku ustalającego, w przedmiocie istnienia zabudowań wchodzących w skład nieruchomości pozostawionych przez W. O. w K., w dniu opuszczenia przez niego byłego terytorium RP. Organ stwierdził, że związanie prawomocnym orzeczeniem, wyrażone w art. 365 § 1 k.p.c., zawiera w sobie zakaz ponownego prowadzenia sporu, ale co do tych samych okoliczności faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia zakończonego już sporu sądowego. Zatem prawomocny wyrok wiąże co do tego, co w nim ustalono. Jeśli natomiast po wydaniu tego wyroku pojawią się nowe istotne okoliczności, to do tych nowych okoliczności nie ma zastosowania zakaz z art. 365 § 1 k.p.c. Wojewoda Małopolski zaznaczył, że Sąd Okręgowy w N. przy wydawaniu wyroku ustalającego, nie dysponował kwestionariuszem, ani innymi dowodami, z których wynikałoby, że zabudowania majątku W. O. mogły zostać zniszczone przed dniem opuszczenia przez niego byłego terytorium RP, czego dowiodła analiza akt sprawy sądowej.
Odwołanie od ww. decyzji Wojewody Małopolskiego złożyły J. O. i E. D.
Zaskarżoną decyzją z dnia 14 lutego 2022 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu wskazał, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, dalej, jako: ustawa lub ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.). Organ przytoczył treść art. 9, art. 2, art. 6 ust. 2 i 4 powołanej ustawy i wskazał, że prawo do rekompensaty na podstawie powyższych przepisów przysługuje więc właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (w rozumieniu przepisów wskazanych w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.) oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Niespełnienie choćby jednej z wymienionych w powyższym przepisie przesłanek, powoduje utratę uprawnień do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i pozwala na wydanie decyzji odmownej. Spadkobierca właściciela może to prawo zrealizować, jeżeli jest obywatelem polskim, a właściciel nieruchomości spełniał opisane wyżej wymogi.
Kwestię sporną w niniejszym postępowaniu stanowi istnienie zabudowań wchodzących w skład nieruchomości położonych w K., przy ul. [...] oraz ul. [...] w dniu opuszczenia przez W. O. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z II wojną światową, opisanych w sentencji wyroku ustalającego Sądu Okręgowego w N. z dnia 29 czerwca 1999 r., sygn. akt I C 538/98. Zgodnie z ww. wyrokiem W. O. pozostawił w związku z II wojną światową nieruchomości położone w K., pow. [...], woj. [...], o łącznej powierzchni 7,84 ha, obejmujące 6,50 ha gruntów ornych, natomiast w pozostałej części, wynoszącej łącznie 1,34 ha, tereny zabudowane następującymi budynkami:
1. przy [...]:
a. słodownią - budynkiem murowanym z cegły, krytym blachą, o dwóch kondygnacjach, stropie drewnianym, o wymiarach 10 x 20 x 10 m (powierzchnia zabudowy 200 m2, kubatura 2000 m3), wyposażonym w instalację wodną i kanalizację,
b. suszarnią - budynkiem murowanym z cegły, krytym blachą, o wymiarach 7 x 10 x 15 m (powierzchnia zabudowy70 m2, kubatura 1050 m3), wyposażonym w instalację wodną i kanalizację, a ponadto w palenisko technologiczne i klatkę schodową konstrukcji stalowej do obsługi poszczególnych poziomów siatek suszarniczych,
c. magazynem na węgiel - budynkiem murowanym z cegły, krytym blachą, o wymiarach 4 x 10 x 3 m (powierzchnia zabudowy 40 m2, kubatura 120 m3),
d. magazynem zboża - budynkiem murowanym z cegły, krytym blachą, o dwóch kondygnacjach, stropie drewnianym o wymiarach 6 x 17 x 6 m (powierzchnia zabudowy 102 m2, kubatura 612 m3),
e. mleczarnią z magazynem - budynkiem murowanym z cegły, krytym blachą, podpiwniczonym o powierzchni zabudowy 102 m2 (6 x 17) i o wysokości podpiwniczenia 4 m (kubatura podpiwniczenia 408 m3 ), przeznaczonym w podpiwniczeniu na mleczarnię ze stropem betonowym i magazynem nad mleczarnią o wysokości 6 m (kubatura magazynu 612 m3), ze stropem drewnianym, wyposażonym w instalację wodną i kanalizację.
f. piekarnią - budynkiem murowanym z cegły, krytym blachą, o dwóch kondygnacjach, stropie drewnianym, o wymiarach 8 x 12 x 7 m (powierzchnia zabudowy 96 m2, kubatura 672 m3) oraz pełnym podpiwniczeniem, o wys. 5 m (kubatura 480 m3), wyposażonym w instalację wodną i kanalizację,
g. budynkiem mieszkalnym, murowanym z cegły, krytym blachą, o wymiarach 15 x 30 x 3,5 m (powierzchnia zabudowy 450 m2, kubatura 1575 m3}, z pełnym podpiwniczeniem, o wys. 4 m (kubatura 1800 m3), zasiedlonym przez pięć rodzin mieszkających w oddzielnych mieszkaniach,
2. przy ul. [...],
a. warsztatem [...] - budynkiem murowanym z cegły, krytym blachą, bez podpiwniczenia, o wymiarach 12 x 12 x 4 m (powierzchnia zabudowy 144 m2, kubatura 576 m3), z przybudówką o wymiarach 3 x 3 m,
b. budynkiem mieszkalnym, przy ul. [...], murowanym z cegły, krytym gontami, podpiwniczonym w połowie, o wymiarach 6 x 12 x 3 m (powierzchnia zabudowy 72 m2, kubatura 216 m3), wybudowanym w 1918 r., przy którym znajdowała się studnia o głębokości 22 m,
c. budynkiem mieszkalnym, przy ul. [...], murowanym z cegły, krytym gontami, podpiwniczonym w połowie, o wymiarach 10 x 15 x 3 m (powierzchnia zabudowy 150 m2, kubatura 450 m3), wybudowanym w 1918 r., ogrodzone siatką stalową o wys. 2 m.
Jednocześnie w toku postępowania przed organem I instancji w dniu 20 lipca 2020 r. do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w K. wpłynęło pismo Archiwum Państwowego w R. oddział w S. z dnia 15 lipca 2020 r., znak: [...], przy którym przesłana została m. in. uwierzytelniona kserokopia kwestionariusza dotyczącego rejestracji szkód wojennych, podpisanego w dniu 21 września 1945 r. przez W. O. oraz w dniu 22 września 1945 r. przez świadków: B. G. i C. B. Z dokumentu wynika, że w kwietniu 1944 r. "przez bombardowanie, rabunek przez Niemców i wysiedlenie" w K. zniszczeniu w 100 % uległy: dwa domy czynszowe, dom jednorodzinny, zabudowania gospodarcze, [...] (słodownia), piekarnia, mleczarnia oraz zakład [...].
Jak podał organ, z analizy akt sprawy wynika, że Sąd Okręgowy w N. wydał wyrok ustalający nie dysponując wskazanym kwestionariuszem. Ww. dokument pozostaje w sprzeczności z sentencją wyroku ustalającego Sądu Okręgowego w N. z dnia 29 czerwca 1999 r. w zakresie istnienia zabudowań wchodzących w skład nieruchomości położonej w K. w dniu opuszczenia przez W. O. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji za prawidłowe należy uznać stanowisko Wojewody Małopolskiego, zgodnie z którym w związku z nowymi istotnymi okolicznościami, które pojawiły się po wydaniu ww. wyroku w przedmiotowej sprawie nie ma w pełni zastosowania wyrażona w art. 365 § 1 k.p.c. zasada związania prawomocnym orzeczeniem sądu.
Organ wyjaśnił, że zasada zdefiniowana w art. 7 K.p.a. jest dążeniem organów administracji publicznej do prawdy, która przekłada się na prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy. Niedopuszczalna jest więc jakakolwiek modyfikacja zasady prawdy obiektywnej, która w sposób rażący uniemożliwiłaby badanie materiału dowodowego sprawy. Gdyby ustawodawca chciał wprowadzić zasadę formalizmu dowodowego, jako odstępstwo od zasady obiektywnej oceny materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym, wolę w tym zakresie wyraziłby wprost i jednoznacznie. W szczególności regulacja art. 365 k.p.c. nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku należytego rozpatrywania materiału dowodowego i jego oceny w zakresie objętym orzeczeniem sądu w przypadku, gdy na tle zgromadzonych dowodów pojawiają się poważne wątpliwości dotyczące prawdziwości ustaleń zawartych w wyroku.
Nadto, zgodnie z wyrażoną w art. 80 K.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów organ uprawniony jest do swobodnej oceny zgromadzonych dowodów. Powyższa zasada uprawnia organ do ustalania prawdy obiektywnej według swej wiedzy, doświadczenia oraz przekonania o wartości dowodowej poszczególnych środków dowodowych. Zasada swobodnej oceny dowodów nie oznacza dowolności w wartościowaniu dowodów i ich selekcji. Ocena ta powinna być oparta na wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego.
W ocenie Ministra, taka analiza została przez organ I instancji prawidłowo poczyniona w zakresie dotyczącym braku istnienia zabudowań wchodzących w skład nieruchomości pozostawionej według stanu na dzień opuszczenia byłego terytorium RP przez W. O.
W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w zestawieniu z kwestionariuszem dotyczącym rejestracji szkód wojennych, w przedmiotowej sprawie brak jest przekonywujących dowodów na to, że zabudowania opisane w wyroku ustalającym istniały na dzień opuszczenia przez W. O. byłych terytoriów RP. Wyrok Sądu Okręgowego w N. z dnia 29 czerwca 1999 r. nie może być zatem przyjęty bezkrytycznie jako dowód w sprawie na okoliczność pozostawienia opisanych nieruchomości. Nie można bowiem pominąć istnienia wskazanego kwestionariusza oraz powszechnie znanej wiedzy historycznej, które to łącznie każą odmówić powołanemu wyrokowi mocy dowodowej w przedmiotowym zakresie. Organ administracji jest związany rozstrzygnięciem dotyczącym ustalenia prawa własności pozostawionej nieruchomości wynikającego z ww. wyroku sądu, niemiej kwestia związania co do ustaleń faktycznych, czyli co do faktycznego istnienia opisanych zabudowań o powierzchni, rodzaju i kształcie na dzień opuszczenia byłego terytorium RP przez właściciela nie jest już taka oczywista, zwłaszcza w konfrontacji z pozyskanym przez organ I instancji kwestionariuszem.
Odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów kwestionujących wiarygodność ww. kwestionariusza Minister podkreslił, że dokument ten został podpisany w dniu 21 września 1945 r. przez W. O., pod rygorem odpowiedzialności prawnej za ewentualne świadome wprowadzanie władz w błąd oraz przez dwóch świadków. Trudno zatem podważać oraz polemizować z dowodem, który jest wynikiem bezpośredniego oświadczenia właściciela nieruchomości pozostawionej, tj. osoby bezpośrednio zainteresowanej uzyskaniem rekompensaty z tytułu pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości. Z tych względów trudno podważać moc dowodową oraz wiarygodność tego dokumentu oraz wynikającego z niego faktu zniszczenia wskazanych w nim budynków nawet w zestawieniu ze znajdującymi się w aktach sprawy dokumentami z Księgi ewidencyjnej gospodarstw Rady Sołeckiej Rejonu K. Obwodu T. za 1944 r., świadczącymi o istnieniu zabudowań jedynie według stanu na 1944 r. Z dokumentów tych nie wynika natomiast czy przedstawiają one stan nieruchomości w chwili ich pozostawienia przez W. O.
Z kolei przedłożone do akt sprawy współczesne fotografie mające przedstawiać majątek w K., z uwagi na brak możliwości jakiejkolwiek weryfikacji czy rzeczywiście dotyczą zabudowań należących przed II wojną światową do W. O., nie mogą zostać uwzględnione w postępowaniu jako wiarygodny dowód samoistny.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego nieuwzględnienia jako dowodu potwierdzającego pozostawienie nieruchomości budynkowych, oświadczenia J. O. zawartego w protokole z przesłuchania w dniu 30 września 2020 r., zgodnie z którym zabudowania majątku pozostawionego przez W. O. nie zostały zniszczone, organ wskazał, iż oświadczenie strony postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie stanowi dowodu na okoliczność pozostawienia zabudowań, ponieważ nie jest oświadczeniem świadka, o którym mowa w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. Ponadto oświadczenie takie odzwierciedla przede wszystkim relację strony postępowania zainteresowanej jego pozytywnym zakończeniem, która z natury nie może mieć waloru dowodu o charakterze obiektywnym. Dodatkowo, organ odwoławczy podzielił stanowisko Wojewody Małopolskiego, iż w związku z faktem, że J. O. poznała rodzinę W. O. w 1946 r., natomiast przed II wojną światową, jak i w jej trakcie mieszkała w B., znacznie oddalonym od K., nie można uznać tej informacji za wiarygodną w zestawieniu z treścią ww. kwestionariusza.
Minister zwrócił także uwagę, że w wyniku czynności wyjaśniających podjętych przez organ I instancji polegających na wystąpieniu do szeregu Archiwów nie odnaleziono żadnego wiarygodnego dowodu mogącego potwierdzić istnienie zabudowań na nieruchomościach położonych w K. na chwilę opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez W. O.
Z tym rozstrzygnięciem nie zgodziły się J. O. i E. D. i reprezentowane przez pełnomocnika wywiodły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. naruszenie art. 7, 77, 80 K.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nieprawidłowe ustalenie, że skarżący nie udowodnili, iż budynki położone w miejscowości K. będące własnością W. O. istniały w 1944 r., gdyż miały zostać zniszczone, w sytuacji gdy skarżący przedłożyli do akt sprawy szereg dowodów z dokumentów i prawomocny wyroku Sądu Okręgowego w N. Wydział I Cywilny z dnia 29 czerwca 1999 r., które jednoznacznie potwierdzają, iż W. O. był w miejscowości K. właścicielem budynków położonych przy ul. [...] i [...] i że te budynki nie zostały zniszczone wskutek działań wojennych i istniały w 1944 r. i istnieją do dnia dzisiejszego,
2. naruszenie art. 365 k.p.c. poprzez bezzasadne uznanie, iż prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w N. Wydział I Cywilny z 29 czerwca 1999 r., sygn. akt I C 538/98 ustalający pozostawiony przez W. O. majątek nieruchomy w K. nie jest wiążący dla organów administracji publicznej w niniejszej sprawie, gdyż po wydaniu wyroku pojawiły się nowe istotne okoliczności, który mają wskazywać, że zabudowania W. O. w K. zostały zniszczone w 1944 r. na skutek działań wojennych, w sytuacji gdy prawomocny wyrok występuje nadal w obrocie prawnym, nie został uchylony i zmieniony w przewidzianym do tego trybie i w związku z tym nadal wiąże on inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej,
3. naruszenie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez bezzasadne zastosowanie tego przepisu, w sytuacji gdy skarżący wykazali spełnienie warunków do otrzymania rekompensaty za pozostawione w miejscowości K. w 1944 r. budynki będące własnością W. O., które wbrew twierdzeniom Wojewody Małopolskiego nie zostały zniszczone na skutek działań wojennych.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono stosowną, obszerną argumentację, podkreślając, iż w sprawie brak jest jakichkolwiek okoliczności, które skutkowałyby wyłączeniem stosowania art. 365 § 1 k.p.c. odnośnie do prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w N. Wydział I Cywilny z 29 czerwca 1999 r., sygn. akt I C 538/98. Organy administracji publicznej nie są uprawnione do kwestionowania sentencji tego wyroku poprzez odwoływanie się do innego dokumentu w postaci kwestionariusza szkód wojennych z dnia 21 września 1945 r., gdyż w oparciu o art. 365 § 1 k.p.c. związane są ww. wyrokiem. Ponadto jeżeliby nawet przyjąć, że przy wydawaniu wyroku przez Sąd Okręgowy w N. z dnia 29 czerwca 1999 r. nie znajdował się kwestionariusz szkód wojennych, na który obecnie powołuje się Wojewoda Małopolski, to okoliczność ta sama w sobie nie może skutkować zignorowaniem przez Ministra treści sentencji wyroku i przyjęciem odmiennych ustaleń od tych z wyroku, lecz wymagałaby ewentualnej zmiany wyroku w przepisanym do tego trybie wskazanym w kodeksie postępowania cywilnego.
Nadto skarżący podnieśli, iż wykazali w sprawie, na podstawie innych dowodów, że będące własnością W. O. w K. zabudowania nie uległy zniszczeniu w czasie działań wojennych w 1944 r. Jednak dokonana przez organy administracji publicznej ocena poszczególnych dowodów jest ze sobą sprzeczna i wzajemnie się wykluczająca.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione na dawnych kresach wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej, w świetle przepisów tej ustawy, przysługuje właścicielowi pozostawionych nieruchomości, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wymienionych przez ustawodawcę enumeratywnie przedwojennych przepisów oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacja granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a ZSRR z 15 lutego 1951 r.; a także na skutek innych okoliczności związanych z wojną), lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; posiada obywatelstwo polskie (art. 2 pkt 1 i 2). W przypadku jego śmierci prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie).
W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że poprzednik prawny skarżących był właścicielem nieruchomości położonej w K., pow. B., woj. [...], która to miejscowość w następstwie zmiany granic po II Wojnie Światowej nie weszła w skład państwa polskiego. Poza sporem jest także, że legitymował się on obywatelstwem polskim i w związku z okolicznościami związanymi z wojną nieruchomości te zmuszony był pozostawić, przemieszczając się na terytorium Polski. Istotą sporu jest natomiast to, czy faktycznie istniały zabudowania na ww. nieruchomości w K. przy ul. [...] i ul. [...], w dniu opuszczenia przez W. O. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jak bowiem wynika z wyroku Sądu Okręgowego w N. z dnia 29 czerwca 1999 r. sygn. akt I C 538/98, z pkt I – W. O. pozostawił w ww. miejscowości, w związku z rozpoczętą wojną we września 1939 r. nieruchomości o pow. 7 ha 84 ary, w tym 6,5 ha gruntów ornych oraz 1 ha 34 ary terenów niezabudowanych. Jak dalej wskazał Sąd, budynki gospodarcze stanowiące [...] zlokalizowane były przy ul. [...], a warsztat [...] i 2 budynki mieszkalne przy ul. [...]. W pkt II Sąd zawarł szczegółowy opis budynków wymienionych w pkt I.
Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji odnośnie do kwestii związania prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w N. z dnia 29 czerwca 1999 r. sygn. akt I C 538/98, w którym Sąd ustalił mienie pozostawione przez W. O. w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na terenach nie należących do obecnego obszaru Państwa.
Wyjaśnić należy, iż co do zasady właściwy jest pogląd, że prawomocne orzeczenie wywołuje skutki określone w art. 365 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu charakteryzuje się dwoma aspektami. Pierwszy z nich odnosi się do faktu istnienia prawomocnego orzeczenia, drugi zaś przejawia się w mocy wiążącej jako określonym walorze prawnym rozstrzygnięcia (osądzenia) zawartego w treści orzeczenia. W zasadzie zatem orzeczenie prawomocne wywołuje ten skutek, że nikt nie może negować faktu istnienia orzeczenia i jego określonej treści, w wyniku którego zostało wydane orzeczenie, które stało się prawomocne. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia wyraża się w tym, że obejmuje ona także inne sądy i inne organy państwowe, które w zakresie swych kompetencji muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu.
Sąd rozpoznający sprawę niniejszą nie neguje także poglądu prezentowanego w doktrynie, że podstawowym celem regulacji z art. 365 §1 k.p.c. jest zapewnienie orzeczeniom prawomocnym formalnie cech niewzruszalności i stabilności w celu uniemożliwienia ich wzruszenia i zapewnienia należytej ochrony prawnej zawartym w nich rozstrzygnięciom.
Sądowi znane jest też stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w kwestii dotyczącej mocy wiążącej orzeczeń sądowych, w którym podkreśla się, że funkcjonujący w państwie system prawa musi być traktowany jako jednolita, spójna całość, która daje pewność poszanowania treści orzeczeń wydanych przez uprawnione do tego organy władzy publicznej, w tym sądy powszechne. Natomiast w sytuacji pojawienia się nowych, istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, to te okoliczności mogłyby być podstawą do wzruszenia rozstrzygnięcia zawartego w tym wyroku, ale fakt ten mógłby nastąpić tylko w trybie postępowania cywilnego (por. wyroki NSA z dnia: 10 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2041/11; 16 kwietnia 2021 r., sygn. I OSK 980/19 ). Także i te poglądy nie są przez Sąd rozpoznający sprawę niniejszą kwestionowane. Należało jednak uwzględnić okoliczności tej konkretnej sprawy, a ocena zgromadzonego materiału dowodowego dokonana przez organy, pozwala zdaniem Sądu na wydanie decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. O. nieruchomości położonych poza obecnymi granicami RP w K., przy ul. [...] oraz ul. [...], pow. [...], woj. [...], w części dotyczącej budynków wchodzących w skład tych nieruchomości zniszczonych w 1944 r.
Nie może ujść uwadze, iż w dniu 20 lipca 2020 r. do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w K. wpłynęło pismo Archiwum Państwowego w R. oddział w S. z dnia 15 lipca 2020 r., przy którym przesłana została m. in. uwierzytelniona kserokopia kwestionariusza dotyczącego rejestracji szkód wojennych, podpisanego w dniu 21 września 1945 r. przez W. O. oraz w dniu 22 września 1945 r. przez świadków: B. G. i C. B. Z dokumentu wynika, że w kwietniu 1944 r. "przez bombardowanie, rabunek przez Niemców i wysiedlenie" w K. zniszczeniu w 100 % uległy: dwa domy czynszowe, dom jednorodzinny, zabudowania gospodarcze, [...] (słodownia), piekarnia, mleczarnia oraz zakład [...]. Co istotne w świetle tego dowodu – jest to dokument podpisany osobiście przez W. O., pod rygorem odpowiedzialności prawnej za ewentualne świadome wprowadzenie władz w błąd. Jest to zatem bezpośrednia relacja pierwotnego właściciela co do losów jego majątku, w tym zabudowań w K., dokonana we wrześniu 1945 r. Relacja ta została wzmocniona oświadczeniami dwóch świadków. Mamy zatem do czynienia z dowodem bardzo mocnym, bezpośrednim, a okoliczności w nim przedstawione nie wymagają uzupełnienia, precyzowania dowodami pośrednimi. Na tle złożonego przez W. O. oświadczenia w ww. Kwestionariuszu, nie jest uprawnione domniemywanie powodów, dla których były właściciel taki dokument złożył i doszukiwanie się innych pozaprawnych okoliczności leżących u podstaw złożonego oświadczenia.
Nie są też zrozumiałe twierdzenia skarżących jakoby Kwestionariuszowi szkód wojennych należałoby odmówić wiarygodności, a organ winien oprzeć się jedynie na wyroku Sądu Okręgowego w N. z dnia 29 czerwca 1999 r. sygn. akt I C 538/98. Skarżący nie przedstawili żadnej argumentacji i dowodów podważających wiarygodność tego dokumentu. Dostrzec też trzeba, że organ jeszcze przed ujawnieniem ww. Kwestionariusza dotyczącego rejestracji szkód wojennych miał trudności z prawidłowym ustaleniem czy faktycznie istniały zabudowania na nieruchomości w K. przy ul. [...] i ul. [...], w dniu opuszczenia przez W. O. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Analiza akt sprawy wskazuje, iż w toku postępowania organ wielokrotnie wskazywał na istotne rozbieżności w ustaleniach wyroku Sądu Okręgowego w N. z dnia 29 czerwca 1999 r. sygn. akt I C 538/98, a pozostałymi dokumentami przyjętymi jako dowody w sprawie. Organ pismem z dnia 17 września 2019 r. skierowanym do Prokuratury Okręgowej w K. wezwał do udziału w postępowaniu prokuratora "z uwagi na ryzyko wydania wadliwego rozstrzygnięcia, wynikające z kolizji dwóch podstawowych zasad porządku prawnego w Państwie Polskim, tj. zasady prawdy obiektywnej oraz zasady związania prawomocnym wyrokiem sądu.". Nadto pismo to, w zakresie, w jakim stanowi wniosek o zbadanie możliwości wzruszenia prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w N. z dnia 29 czerwca 1999 r. sygn. akt I C 538/98, zostało przekazane do Prokuratury Okręgowej w N., która przy piśmie z dnia 22 stycznia 2020 r. poinformowała, że z uwagi na treść art. 408 k.p.c., brak jest podstaw do wznowienia postępowania przed sądem powszechnym. Prokurator rozważał także możliwość wystąpienia do Sądu Najwyższego ze skargą nadzwyczajną (art. 89 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym – Dz. U. z 2019 r. poz. 825 ze zm.). Na tamtym etapie postępowania Prokurator nie dostrzegł takiej możliwości (zob. pisma z dnia 25 czerwca 2020 r.).
W ocenie Sądu, tych wszystkich, konkretnych okoliczności rozpoznawanej sprawy nie sposób pominąć. Z uwagi na wynikającą z art. 365 § 1 k.p.c. moc wiążącą prawomocnego orzeczenia sądu, organy administracyjne i sądy muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w tym orzeczeniu. Jednakże wynikający z przywołanego przepisu zakaz ponownego prowadzenia sporu, co do okoliczności faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygania zakończonego prawomocny wyrokiem, nie obowiązuje w razie ujawnienia się nowych okoliczności faktycznych – tak jak w tej sprawie. W sytuacji gdy nie było prawnie możliwie wzruszenie wyroku ustalającego sądu powszechnego (wyroku wydanego ponad 20 lat temu), a zgromadzone dowody, ujawnione po wydaniu tego wyroku - w sposób bezpośredni, niebudzący wątpliwości, potwierdzają odmienne ustalania faktyczne aniżeli te ustalone wyrokiem, to dopuścić można, wyjątkowo, możliwość odstąpienia od zasady wyrażonej w art. 365 § 1 k.p.c. w ten sposób, że zasadę związania prawomocnym orzeczeniem sądu, w kontekście przywoływanego wyroku odnosić należy jedynie do rozstrzygniętej nim spornej kwestii dotyczącej przysługiwania W. O. prawa własności do ww. nieruchomości i określonych jego składników. W tym zakresie ani organy ani Sąd, nie negują, iż opisane w ww. wyroku zabudowania istniały, a ich właścicielem był W. O. W tym zakresie ustalenia sądu powszechnego są wiążące w myśl art. 356 § 1 k.p.c. Jednakże, jak już była o tym mowa, istotne dla rozstrzygnięcie niniejszej sprawy jest to czy opisane zabudowania istniały w chwili (ich) pozostawienia przez W. O. W świetle zebranego materiały dowodowego, słusznie organ ocenił, iż w dacie opuszczania majątku przez W. O. zabudowania te już nie istniały. Przyjęcie odmiennego poglądu, jak chcą tego skarżący, i uznanie, że ww. Kwestionariusz szkód wojennych z 1945 r., pomimo znajdujących się w nim oświadczeń, winien być zignorowany przez organy administracji publicznej, byłoby nie do pogodzenia z zasadami państwa prawa, wynikającymi z Konstytucji RP.
Zauważyć należy, iż zeznania J. O. nie mają charakteru dowodu bezpośredniego, a są jedynie oceną pewnego stanu rzeczy, uzależnioną od subiektywnego zapatrywania zeznającego, tym bardziej, że J. O. jest stroną zainteresowaną uzyskaniem rekompensaty. Organ słusznie też odmówił tym zeznaniom wiarygodności z powodu, po pierwsze sprzeczności z innymi dowodami, a po drugie faktem, iż skarżąca swojego męża T. O. i jego rodzinę poznała dopiero w 1946 r. Oświadczenia J. O. stoją w sprzeczności z Kwestionariuszem szkód wojennych z 1945 r.
Sąd podziela też pogląd organu, że współczesne fotografie mające przedstawiać majątek w K., z uwagi na brak możliwości jakiejkolwiek weryfikacji czy rzeczywiście dotyczą zabudowań należących przed II wojną światową do W. O., nie mogą zostać uwzględnione w postępowaniu jako wiarygodny dowód. Wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. A zatem samo domniemanie, że uwidocznione na fotografiach zabudowania bądź ich fragmenty, stanowić mogą rzeczywiście zabudowania należące przed II wojną światową do W. O. – nie jest wystarczające.
Odnosząc się z kolei do dokumentów z Księgi ewidencyjnej gospodarstw Rady Sołeckiej Rejonu K. Obwodu T. za 1944 r., stwierdzić trzeba bezsprzecznie, że świadczą one o istnieniu zabudowań na nieruchomości w K. według stanu na 1944 r. Istotne jednak w tej sprawie było ustalenie, że zabudowania te istniały w chwili (ich) pozostawienia przez W. O., a nie czy istniały w ogóle.
Podsumowując, Wojewoda prawidłowo stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki określone pozwalające na wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, dlatego też zasadnie uznał Minister utrzymać w mocy decyzję Wojewody odmawiającą m. in. skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. O. nieruchomości, w części dotyczącej budynków, położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd w tej sprawie nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. W ocenie Sądu, postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało przeprowadzone w zgodzie z obowiązującymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym także w zgodzie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniono właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej, jako: P.p.s.a.), orzekł o oddaleniu skargi.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 374 ze zm.), o czym zawiadomiono strony umożliwiając im przedstawienie dodatkowego stanowiska w sprawie. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola w tym trybie nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie. Ponadto, jak wskazano w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, przepis art. art. 15zzs4 ust. 3 powołanej ustawy należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 P.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI