I SA/Wa 81/24

I SA/Wa 81/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Monika Sawa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
art. 25 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Sędziowie: sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 30 października 2023 r. nr KOC/6293/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 2 lutego 2023 r. nr UD-XV-WSŚ-ŚR-121/2023; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz P. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 30 października 2023 r. nr KOC/6293/S1723 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (SKO/organ) po rozpatrzeniu odwołania P. P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 2 lutego 2023 r. UD-XV-WSŚ-ŚR121/2023 stwierdzającą, że świadczenie pielęgnacyjne, przyznane decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2020 r., zmienioną decyzjami [...] z 15 stycznia 2021 r. i [...] z 17 stycznia 2022 r, za okres od 1 marca 2021 do 31 grudnia 2022 r. w wysokości 45 138,00 zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem złożonym 19 maja 2019 r. P. P. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem K. , który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z 25 kwietnia 2019 r. na okres do 25 kwietnia 2020 r.
Decyzją z 30 maja 2019 r. [...] przyznano P. P. świadczenie pielęgnacyjne od 1 marca 2019 r. do 30 kwietnia 2020 r. w wysokości 1 583,00 zł, a decyzją z 14 stycznia 2020 r. [...] zmieniono wysokość tego świadczenia za okres od 1 stycznia do 30 kwietnia 2020 r.
Mailem wysłanym 13 maja 2020 r. P. P. , powołując się na rozmowę telefoniczną, poinformowała organ, że jest zainteresowana przedłużeniem świadczeń zgodnie ze specustawą oraz, że jest w trakcie kompletowania dokumentacji medycznej do nowego wniosku o orzeczenie o niepełnosprawności.
Decyzją z dnia [...] maja 2020 r. [...] orzeczono o zmianie decyzji z 30 maja 2019 r., zmienionej decyzją z 14 stycznia 2020 r. i orzeczono, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla K. P. . Decyzję tę uznano za doręczoną w trybie art. 44 k.p.a. wobec jej nie podjęcia w terminie przez skarżącą. Decyzją z 15 stycznia 2021 r. ponownie zmieniono decyzję o przyznaniu P. P. świadczenia pielęgnacyjnego w ten sposób że przyznano P. P. świadczenie opiekuńcze w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na syna K. P. , na okres od dnia 1 marca 2019 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla K. P. , z tym, że świadczenie pielęgnacyjne w okresie od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 wynosi 1971,00 zł miesięcznie. Decyzję tę P. P. odebrała osobiście 22 stycznia 2021 r. Decyzją z 17 stycznia 2022 r. [...] zmieniono powyższą decyzję w zakresie wysokości świadczenia, które od 1 stycznia 2022 r. wynosiło 2119,00 zł miesięcznie. 15 stycznia 2023 r. do organu I instancji wpłynęło orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 2 lutego 2021 r., którym zaliczono K. P. do osób niepełnosprawnych do 29 lutego 2024 r.
30 stycznia 2023 r. P. P. , po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, złożyła pismo, w którym m.in. podniosła, że nie została poinformowana, że prawo do pobierania świadczenia ustaje w momencie wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Oświadczyła, że dwukrotnie odwiedziła Urząd Dzielnicy otrzymała ustną odpowiedź, że wszystkie orzeczenia są automatycznie przedłużane. Wskazała, że jej syn niezaprzeczalnie potrzebuje środków z wypłacanego świadczenia pielęgnacyjnego. Choruje na ostrą białaczkę limfoblastyczną, dwukrotnie przeszedł przeszczep szpiku kostnego, zmaga się z wieloma powikłaniami po intensywnym leczeniu choroby nowotworowej. Podkreśliła, że syn posiada ciągle ważne orzeczenie o niepełnosprawności, a ona nigdy nie otrzymała żadnej informacji odnośnie konieczności przesłania nowego orzeczenia o niepełnosprawności w ciągu 60 dni od jego wydania. Wniosła o umorzenie postępowania.
W tym stanie faktycznym decyzją z 2 lutego 2023 r. nr UD-XV-WSŚ-S\ŚR-121/2023 Prezydent m. st. Warszawy orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia opiekuńcze w formie świadczenia pielęgnacyjnego, wypłacone za okres od 1 marca do 31 grudnia 2021 r. w kwocie po 1971 zł miesięcznie oraz za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2022 r. w kwocie po 2119 zł miesięcznie; organ zobowiązał P.P. do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi. Decyzję doręczono 13 lutego.
Z decyzją tą nie zgodziła się P. P. , złożyła odwołanie, w którym podniosła, że nie została należycie powiadomiona o treści przepisów dotyczących przedłużenia ważności orzeczeń o niepełnosprawności i z tej przyczyny nie powiadomiła organu o wydaniu nowego orzeczenia dla syna. W takiej sytuacji, zdaniem odwołującej, świadczenie pielęgnacyjne niezasadnie uznane zostało za świadczenie nienależnie pobrane.
SKO po rozpoznaniu odwołania w pierwszej kolejności odnosząc się do wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania oraz po dokonaniu analizy potwierdzeń odbioru i nadania przesyłek wskazało, że odwołanie zostało złożone w terminie.
Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji SKO po opisaniu charakteru roszczenia oraz przytoczeniu treści przepisów art. 2 ust 2, art. 17 i 24 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane pierwotnie P. P. na okres od 1 marca 2019 r. do 30 kwietnia 2020 r., gdyż orzeczenie o niepełnosprawności syna przyznane zostało do 25 kwietnia 2020 r. Organ wskazał, że 8 marca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych na podstawie których przyznane P. P. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, uległo przedłużeniu z mocy prawa do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia. Zdaniem organu orzeczenie to jest więc orzeczeniem wydanym na czas określony. Jak stanowi art. 25 ust. 1 u.ś.r., w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, która otrzymuje świadczenie, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. W stanie epidemii COVID-19 utrata prawa do przedłużonego okresu pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z przedłużeniem ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego na czas określony do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, następuje w przypadku wydania nowego orzeczenia. W myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Organ wskazał, że przy ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne P. P. wypełniła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, który zawiera oświadczenie, że: "Osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić organ gminny właściwy o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego(...). Niepoinformowanie gminnego organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji - koniecznością ich zwrotu." Organ wskazał, że treść wniosku, w tym cytowane oświadczenie osoba ubiegająca się potwierdza własnoręcznym podpisem. Organ podał, że P. P. twierdzi, że nie została poinformowana o treści art. 15h u.s.r.cow, zatem świadczenia nie można uznać za nienależnie pobrane. Jednakże, zdaniem organu, pouczenie takie zostało zawarte w zawiadomieniu z 13 maja 2020 r. oraz decyzji z [...] maja 2020 r. P. P. , mimo dwukrotnego awizowania każdej z tych przesyłek, nie odebrała ich i zostały uznane za doręczone (art. 44 § 4 k.p.a.). Zdaniem organu uznanie pisma za doręczone jest równoznaczne z przyjęciem, że strona zaznajomiła się z jego treścią. Organ za najistotniejszy uznał jednak fakt, że P. P. w dniu 22 stycznia 2021 r. odebrała osobiście decyzje z 15 stycznia 2021 r, [...] w której organ w sposób jednoznaczny wskazał, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego zostaje przedłużona na okres od 1 marca 2019 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla K. P.. Zdaniem SKO w dniu wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla K. P. a - 2 lutego 2021 r. - P. P. miała informację, że po wydaniu nowego orzeczenia decyzja już nie obowiązuje. Organ wskazał, że w odwołaniu podniesiono, że w pouczeniu decyzji [...] cyt.: "Nie wspomniano natomiast ani słowem o szczególnej regulacji z art. 15h "specustawy covidowej". Organ przyznał, że to prawda jednak informacja taka znalazła się w sentencji decyzji. W ocenie organu wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności w lutym 2021 r. spowodowało, że świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 marca 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, bowiem decyzja o przyznaniu świadczenia obowiązywała do 2 lutego 2021 r. W przedstawionej sprawie, zdaniem organu, z uwagi na to, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie został złożony w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, prawo do świadczenia może zostać ustalone począwszy od miesiąca, w którym strona złożyła nowy wniosek o jego przyznanie. Organ podkreślił, że na organie nie ciąży obowiązek sprawdzania, czy osoba niepełnosprawna, której rodzic otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne, otrzymała nowe prawomocne orzeczenie o niepełnosprawności, ponieważ osoba uprawniona do świadczenia została zobowiązana do zgłaszania zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych pod rygorem powstania nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jak również w dniu 22 stycznia (data doręczenie decyzji z 15 stycznia 2021 r.), została poinformowana o warunkach przedłużania ważności decyzji o świadczeniu pielęgnacyjnym. Jednocześnie SKO poinformowało, że strona może złożyć wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła P. P. (skarżąca), zaskarżając ją w całości.
1.naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
a. art. 9 k.p.a. w zw. z art. 7a. § 1 k.p.a. zw. z art. 81a § 1 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. art. 7 k.p.a. poprzez uznanie przez organ I i II instancji, że P. P. została w prawidłowy sposób pouczona o przysługujących jej prawach i obowiązku zawiadamiania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia wynikającego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. oraz okolicznościach powodujących ustanie prawa w myśl art. 30 ust. 2 pkt. 1 u.ś.r. oraz o treści art. 15 h ust. 1 pkt. 2 u.s.r.cov., kiedy to z okoliczności sprawy wynika, że:
• P. P. została pouczona w decyzji z dnia 30 maja 2019 r. [...] r. o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 30 ust. 2 pkt. 1 u.ś.r., które to pouczenie nie zawiera w sobie informacji art. 15h ust. 1 pkt. 2 u.s.r.cov.
• w decyzji z dnia 30 maja 2019 r. [...] , decyzji z dnia 14 stycznia 2020 r.
[...] , decyzji z dnia 17 stycznia 2022 r. [...] pouczenia zostały sformułowane w sposób lakoniczny i pozbawiony informacji o szczególnych regulacjach zawartych w art. 15h ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, co poskutkowało brakiem możliwości rzetelnego zapoznania się przez stronę z ww. przepisem, zaś fragmentaryczna treść art. 15h ust. 1 pkt. 2 u.s.r.cov. pojawia się jedynie w sentencji decyzji z dnia 15 stycznia 2021 r. [...] przy czym nie została wskazana pełna treść art, 15h ust. 1 pkt, 2 u.s.r.cov. w pouczeniu do tej decyzji, a nadto strona nie została pouczona o tym, że uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności jest okolicznością, która może mieć wpływ na prawo do świadczenia o czym należy zawiadomić organ w myśl art. 25 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 30 ust. 2 pkt. u.ś.r., gdyż może to skutkować ustanie prawa do świadczenia;
• organ I instancji, udzielił nieprawidłowej informacji w trakcie dwukrotnej wizyty w Urzędzie W. złożonej przez L. P. , z której wynikało, iż wobec uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla syna K. P. a strona nie musi podejmować żadnych czynności, bowiem wszystkie świadczenia są przedłużane z mocy prawa na podstawie ww. specustawy covidowej, co poskutkowało brakiem podjęcia działań przez stronę działającą w dobrej wierze;
• w dniu 13 maja 2020 r. strona otrzymała telefon z Urzędu z pytaniem, czy jest zainteresowana przedłużeniem świadczenia zgodnie ze specustawą (choć moc orzeczenia przy prawidłowej wykładni i zastosowaniu art. 15h zachowuje swoją ważność do końca obowiązywania stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego), zaś w wiadomości e-mail z dnia 13 maja 2020 r. P. P. informowała Urząd o przygotowywaniu dokumentacji do złożenia wniosku o orzeczenie niepełnosprawności oraz o tym, że jest zainteresowana przedłużeniem świadczenia zgodnie ze specustawą, zaś wiadomość e-mail pozostała bez odpowiedzi, co świadczy o tym, że strona kierując się uzyskiwanymi informacjami z Urzędu działała w dobrej wierze i wyrażała chęć podejmowania działań zgodnych z prawem w celu przedłużenia prawa do świadczenia;
• wobec braku odpowiedzi na wiadomość e-mail, P. P. skontaktowała się telefonicznie z Urzędem i uzyskała informacje, że wobec specustawy na razie nie potrzeba żadnych dokumentów, a świadczenia są przedłużane automatycznie;
• organ I instancji błędnie interpretował pierwotnie przepis art. 15h oczekując pierwotnie od strony określenia, czy jest zainteresowana przedłużeniem świadczenia, choć na podstawie tego przepisu nie było konieczności dokonywania takich czynności przez stronę;
• informacje udzielane przez pracowników organu I instancji wprowadzały w błąd stronę co do obowiązujących norm prawnych w zakresie prawa do świadczenia; - czego konsekwencją powinno być uznanie, że strona była niewłaściwie pouczona o treści obowiązującego stanu prawnego, podejmowała działania w celu uzyskania informacji o aktualnym stanie prawnym, wykazała chęć zawiadomienia organu o okolicznościach, które mogą rzutować na prawo do świadczenia, a nadto zachodzą wątpliwości co do treści normy prawnej art. 15 h ust. 1 pkt. 2 u.s.r.cov. oraz wątpliwości faktyczne co do okoliczności czy strona była należycie pouczona o treści obowiązującego prawa, czego konsekwencją powinno być na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, uznanie przez organ I i II instancji, że zachodzą wątpliwości co do należytego informowania strony oraz wątpliwości związane ze stosowaniem normy prawnej, co zgodnie z art. 81a § 1 k.p.a i art. 7a. § 1 k.p.a. powinno być rozstrzygnięte na korzyść strony poprzez uznanie, że organ I instancji w sposób nieprawidłowy pouczył i udzielił informacji w sprawie, czego następstwem prawnym powinno być orzeczenie przez organ II instancji, że decyzja z 2 lutego 2023 r. UD-XV-WSŚ-ŚR121/2023 stwierdzająca, iż świadczenie pielęgnacyjne, przyznane decyzją nr [...] z [...] maja 2020 r. zmieniona decyzjami [...] z dnia 15 stycznia 2021 r. i [...] z 17 stycznia 2022 r. za okres od 01 marca 2021 do 31 grudnia 2022 w wysokości 45 138 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi, jest decyzją wydaną z naruszeniem powyższych przepisów, zaś stronie we wskazanym okresie przysługiwało prawo do świadczenia i z uwagi na to, SKO w Warszawie powinno było umorzyć postępowanie w sprawie nienależnie wypłaconego świadczenia;
b. art. 9 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez brak udzielenia stronie prawidłowej informacji, co do tego, że wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności, zgodnie z art. 15h ust. 1 pkt. 2 u.s.r.cov. stanowi wystąpienie zmiany mającej wpływ na prawo do świadczenia opisanej w art. 25 ust. 1 u.ś.r. oraz stanowiącej okoliczność powodującą ustanie prawa w myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. co może mieć wpływ na istnienie prawa do świadczenia oraz przemawiać za zwrotem nienależnie pobranego świadczenia, a w konsekwencji wymaga złożenia nowego wniosku o przyznanie świadczenia, czego konsekwencją byłby brak wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia;
c. art. 63 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na nieuznaniu przez organ, iż złożenie pytania zawierającego informację o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności stanowiło w istocie zawiadomienie o zmianie okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych oraz polegające na zakwalifikowaniu tej informacji jako zamiaru złożenia podania w formie ustnej, alternatywnie - niepoinformowaniu L. P. o możliwości złożenia takiego zawiadomienia, czego konsekwencją byłby brak decyzji o nienależnie wypłaconym świadczeniu;
d. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na braku zmiany decyzji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, kiedy to organ mógł samodzielnie pozyskać informacje o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, czego konsekwencję byłby brak decyzji o nienależnie wypłaconym świadczeniu;
e. art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nierozpoznanie wniosków dowodowych zgłoszonych w odwołaniu do SKO, zrzutów ekranu, przesłuchania L. P. oraz strony, kiedy to dowody te zmierzały do wykazania, że strona była niewłaściwie pouczona o treści obowiązującego stanu prawnego, podejmowała działania w celu uzyskania informacji o aktualnym stanie prawnym, wykazała chęć zawiadomienia organu o okolicznościach, które mogą rzutować na prawo do świadczenia, a nadto zachodzą wątpliwości co do treści normy prawnej art. 15h ust. 1 pkt. 2 u.s.r.cov. oraz wątpliwości faktyczne co do okoliczności czy strona była należycie pouczona o treści obowiązującego prawa;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:
a. błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 15h ust. 1 pkt 2 u.s.r.cov poprzez uznanie przez organ I i II instancji, że uzyskanie w czasie stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skutkuje utratą ważności poprzednio uzyskanego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czego następstwem było uznanie przez organ I i II instancji, że wobec uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przez stronę powinna ona poinformować organ o tym w myśl art. 25 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., albowiem w opinii organu I i II instancji takie nowe orzeczenie jest zmianą mającą wpływ na prawo do świadczenia, co powinno skutkować złożeniem nowego wniosku i ponownego uzyskania prawa do świadczenia, czego strona nie uczyniła, więc organ I i II instancji uznał, że świadczenie pielęgnacyjne, przyznane decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2020 r. zmienioną decyzjami [...] z dnia 15 stycznia 2021 r. i [...] z 17 stycznia 2022 r. za okres od 01 marca 2021 do 31 grudnia 2022 w wysokości 45 138 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi, z uwagi na wygaśnięcie ważności orzeczenia o niepełnosprawności stanowiącego podstawę wydanych decyzji, kiedy to przy prawidłowej wykładni art. 15h ust. 1 pkt 2 u.s.r.cov. organ I i II instancji powinien uznać, że orzeczenie o niepełnosprawności traci swoją ważność z chwilą uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, w myśl powyższego przepisu, dopiero po odwołaniu stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego, zaś do odwołania tychże stanów poprzednio uzyskane orzeczenie o niepełnosprawności zachowuje swoją ważność, czego konsekwencją powinno być przyjęcie przez organ I i II instancji, że uzyskanie przez stronę nowego orzeczenia z dnia 2 lutego 2021 r. nie wpływa na prawo do świadczenia aż do zakończenia wyżej wymienionych stanów, gdyż orzeczenia o niepełnosprawności mają przedłużoną ważność do zakończenia stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego, zaś wobec faktu, że w okresie od 1 marca 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. żaden z wymienionych stanów nie został odwołany albowiem stan zagrożenia epidemicznego został odwołany dopiero z dniem 1 lipca 2023 r. to konsekwencją prawną dla strony powinno być wydanie decyzji przez SKO w Warszawie, stwierdzającej naruszenie prawa materialnego art. 15h ust. 1 pkt 2 u.s.r.cov przez organ I instancji w decyzji z dnia 2 lutego 2023 r., a w konsekwencji orzeczenie o umorzeniu postępowania z uwagi na fakt że świadczenie zostało wypłacone stronie zgodnie z prawem.
b. niewłaściwe zastosowanie tj. art. 2 w zw. z art. 7 w zw. z art. 71 Konstytucji RP poprzez udzielanie przez organ błędnych informacji dotyczących stanu prawnego sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do wprowadzenia w błąd strony działającej dobrej w wierze i wydanie decyzji w przedmiocie uznania świadczeń pielęgnacyjnych za nienależne, kiedy to błąd Strony wynikał bezpośrednio z naruszeń prawa przez organ I instancji i godzi w normy ramowego zawarte w wyżej wymienionych przepisach Konstytucji, szczególnie z uwagi na to, że wydane decyzje przez organ I i II instancji godzą w dobro rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji społecznej i materialnej i nie stanowią przejawu pomocy ze strony Państwa, lecz trudności w funkcjonowaniu rodziny wynikające z formalizmu urzędniczego zastosowanego w niniejszej sprawie, co skutkowało wydaniem błędnej decyzji dotyczącej nienależnie pobranego świadczenia
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji w całości; zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego; ostatecznie (wniosek sprecyzowany na rozprawie [...] maja 2024 r.) wniosła także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zrzutów ekranu - korespondencji Państwa P. - celem stwierdzenia takich okoliczności jak; Łukasz Pitak dwukrotnie odwiedził Urząd Dzielnicy W. , pracownicy urzędu nie udzielili L. P. informacji o konieczności powiadomienia organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności w trakcie wizyt w urzędzie oraz podczas rozmowy telefonicznej, L. P. złożył w dniu 25 lutego 2021 r. wizytę w urzędzie wraz z dokumentem - orzeczeniem o niepełnosprawności i został poinformowany o tym, iż nie musi składać żadnych dokumentów z uwagi na działanie specustawy covidowej;
Skarżąca wniosła również o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Postanowieniem z 19 stycznia 2024 r. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu [...] maja 2024 r. Sąd oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze na podstawie art. 106 §3 ppsa gdyż nie były niezbędne do wyjaśnienia istotnych okoliczności a ich kopie znajdowały się już w aktach administracyjnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie przypomnieć należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z kolei z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Warszawie z 30 października 2023 r. o uznaniu śwaidczenia pielęgnacyjnego wypłaconego za okres od 1 marca 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. w kwocie 45138,00 zł, jako świadczenia nienależnie pobranego i zobowiązaniu P. P. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r) Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 30 ust. 2b u.ś.r.).
Jak wynika z brzmienia art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Stosownie z kolei do art. 25 ust. 1 u.ś.r., w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.
Nie było kwestionowane w sprawie, że skarżąca spełnia warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 u.ś.r., prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W myśl natomiast art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm., zwanej dalej: "ustawą COVID"), z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie organy obu instancji uznały świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez P. P. w związku z sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem K. P. w okresie od 1 marca 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. w kwocie 45 138,00 zł , za świadczenie nienależnie pobrane. Organ uznał, że skarżąca prawidłowo pouczona o obowiązku poinformowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego oraz o obowiązku przedstawienia odpowiednich dokumentów, w tym uzyskania nowego orzeczenia, nie dopełniła swojego obowiązku i nie poinformowała o uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności dziecka z 2 lutego 2021 r.
Istota sporu sprowadza się zatem do tego czy fakt nieprzedłożenia przez skarżącą nowego orzeczenia o niepełnosprawności, w sytuacji, gdy jest to kolejne orzeczenie stwierdzające niepełnosprawność dziecka, która istnieje od wczesnego dzieciństwa, powoduje, że pobrane w tym okresie świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym i objęte winno być żądaniem zwrotu wraz z odsetkami.
W ocenie Sądu stanowisko organu jest błędne. Dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, konieczne jest bowiem uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie wiedząc, że ono im nie przysługuje, zatem w sposób w pełni świadomy. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażane w judykaturze, że art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które się ujawnią w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego nie ma takiego charakteru. Przepis ten nie uchyla bowiem generalnej normy z art. 7 k.p.a. ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy "podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" - co oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (por. wyroki WSA: z 10 października 2019 r., IV SA/Wr 245/19; z 15 lipca 2022 r., II SA/Gl 281/22).
W niniejszej sprawie nowe orzeczenie o niepełnosprawności K. P. a, syna skarżącej pozostaje w istocie bez wpływu na przysługujące skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w tym sensie, że potwierdza ono, że syn skarżącej nadal jest zaliczony do osób niepełnosprawnych, czasowo do 29 lutego 2024 r. Nadal zatem w okresie od 1 marca 2021 do 31 grudnia 2022 przysługiwało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Organy nie kwestionują, jak wskazano wyżej, że przesłanki z artykułu 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych były spełnione. Podstawa materialna tego świadczenia nie odpadła.
Należy również wskazać, że w orzecznictwie zwraca się uwagę, że sposób sformułowania przepisu art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 nie jest do końca jednoznaczny i może stwarzać podstawę do rozbieżnych interpretacji. Jak wskazał m.in. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 11 marca 2022 r. o sygn. akt II SA/Po 461/21 - "jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia. Okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stanu pandemii". Na gruncie takiej interpretacji można by dopuścić i taki pogląd, że orzeczenie o niepełnosprawności wydane w 2015 r. było nadal orzeczeniem ważnym, tj. nie wygasło, pomimo wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Wskazana niejednoznaczność analizowanej regulacji może być istotna w kontekście przepisu art. 7a § 1 k.p.a., który stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Sąd zwraca także uwagę, że organy posiadają instrumenty pozwalające monitorować zbiór danych dotyczących procesu orzekania o niepełnosprawności (zbiór "EKSMOON"). i z tego zbioru skorzystać, a w wyniku weryfikacji ustalić z urzędu czy zostało wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności a w konsekwencji ocenić czy ma wpływ na prawo do świadczeń. Takie działania organu stanowiły by realizację opisanej wyżej zasady prawdy obiektywnej wynikającej z art. 7 kpa i stanowiłyby wyraz dbałości o interes strony a przede wszystkim interes publiczny – ekonomikę postępowania. W tej sprawie, jak już wskazano, wydane w dniu 2 lutego 2021 r. orzeczenie pozostawało jednak bez wpływu na przysługujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W takiej sytuacji organ winien podjąć działania zgodne z interesem strony przyjmując za podstawę działania art. 8 kpa oraz powołany wyżej art. 7 i 7a kpa. Jak już bowiem wskazano przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie ma takiego charakteru.
Zważywszy zatem, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy świadczenie pielęgnacyjne pobrane w okresie od 1 marca 2021 do 31 grudnia 2022 r. wbrew stanowisku organów obu instancji nie nosi znamion nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych Sąd uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta m.st. Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (pkt 1 wyroku).
Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwia, aby wyrok sądu administracyjnego definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. W rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne, czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne. Przedstawiona wyżej ocena prawna powoduje jednocześnie, że dalsze procedowanie przez organy administracyjne stało się bezprzedmiotowe wobec czego sąd umorzył wszczęte przez organy z urzędu postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 ppsa (pkt 2 wyroku).
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa (pkt 3 wyroku).