I SA/Wa 80/25

I SA/Wa 80/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Kamil Kowalewski
Przemysław Żmich /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Grunty warszawskie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1145
art. 215 ust. 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz asesor WSA Kamil Kowalewski Protokolant starszy referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi J. M. i K. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 26 listopada 2024 r. nr 4469/2024 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość warszawską 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 26 lipca 2023 r. nr 524/SD/2023 w zaskarżonej części; 2. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz J. M. i K. K. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania K. K. i J. M., decyzją z 26 listopada 2024 r. nr SPN-VIII.755.2.195.2023, w pkt 1. uchylił decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 26 lipca 2023 r. nr 524/SD/2023, w części dotyczącej odmowy przyznania na rzecz K. K. i J. M. odszkodowania za część nieruchomości przeznaczonej pod regulację ulic [...] i [...] o pow. 814,40 m2 przekazanej aktem notarialnym nr Rep. 547/43 przez A. i S. małżonków M. dobrowolnie i bezpłatnie na własność Gminie miasta Warszawy i w tej części umorzył postępowanie przed organem I instancji, w pkt 2. w pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Nieruchomość położona w Warszawie przy ul. [...] róg [...] ozn. jako hip. "[...]" [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279) – dalej zwanego "dekretem".
21 listopada 1945 r., tj. z dniem wejścia w życie dekretu, grunty nieruchomości warszawskich, w tym grunt przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 1 dekretu przeszły na własność Gminy m.st. Warszawy, a następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. Nr 14, poz. 130) stały się własnością Skarbu Państwa.
Następnie teren, którego dotyczy niniejsza decyzja, przeszedł 27 maja 1990 r. nieodpłatnie na własność Dzielnicy Gminy Warszawa-Praga-Południe, co potwierdził Wojewoda Warszawski decyzją nr 14074 z 18 listopada 1991 r.
Na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 25 marca 1994 r. o ustroju m.st. Warszawy (Dz.U. z 1994 r. Nr 48, poz. 195) grunty te stały się własnością Gminy Warszawa-Centrum.
Jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w sprawie, w tym zdjęć lotniczych, oraz rozliczenia hipotecznego dokonanego przez biegłego geodetę, powierzchnia dawnej nieruchomości "[...]" [...] wynosiła 1412 m2. Aktualnie jest to część działek ewidencyjnych: 1) z obrębu [...]-nr [...] - w części o pow. 100 m2; 2) z obrębu [...]: - nr [...] - w części o pow. 1 m2; - nr [...] - w części o pow. 17 m2; 3) z obrębu [...]: - nr [...] - w części o pow. 272 m2; - nr [...] - w części o pow. 364 m2; - nr [...] - w części o pow. 658 m2.
Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa z 20 lutego 2003 r. Ldz. 319/03 w księdze nr inwentarzowy [...] pod nazwą "P[...]" w dziale II wykazu ujawniony był S. P., co do uregulowanej w tej księdze nieruchomości położonej w Warszawie na Pradze przy zbiegu ulic [...] i [...], zawierającej 1401,80 m2 pow., w tym pod placem 743,88 m2 i pod połową przylegających ulic 657,92 m2. W dziale II wykazu znajduje się zastrzeżenie z wniosku nr 2, w którym został powołany akt zdziałany 5 czerwca 1942 r. za nr Rep. 1305/42 przed S. R., zastępcą notariusza w Warszawie K. J., na mocy którego S. P. należącą do niego nieruchomość sprzedał A. i S. małżonkom M., w częściach równych niepodzielnie.
Postanowieniem Wydziału Hipotecznego Miejskiego Sądu Okręgowego w Warszawie z 23 października 1942 r. wniosek nr 2 został zawieszony do czasu złożenia zezwolenia odnośnej władzy administracyjnej na przejście własności nieruchomości. Postanowieniem Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w Warszawie z 18 maja 1946 r. wniosek nr 2 został zatwierdzony. Ponadto 5 marca 1943 r. przed notariuszem w Warszawie K. J. sporządzony został akt notarialny nr Repertorium 547/43, mocą którego A. i S. małżonkowie M. odstąpili dobrowolnie i bezpłatnie na własność Gminie miasta Warszawy grunt odchodzący pod regulację ulic [...] i [...] o pow. 814,40 m2. Postanowieniem z 18 maja 1946 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zatwierdził wniosek nr 2, a wniosek 3 zawiesił do czasu zaakceptowania go przez gminę m.st. Warszawy. Brak jest informacji co do przejęcia odstąpionego gruntu o pow. 814,40 m2 przez Gminę m.st. Warszawa.
Zgodnie z planem sporządzonym przez mierniczego przysięgłego inżyniera B. D. 30 lipca 1942 r. L.dz. 288/6 nieruchomość pod nazwą "[...]" zawierała po dokonaniu nowego pomiaru pow. 1412,20 m2, z czego odchodzi pod regulację ulic [...] i [...] grunt o pow. 814,40 m2.
Poprzedni właściciele nie złożyli w terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w trybie art. 7 dekretu.
20 lipca 1965 r. A. i S. małżonkowie M. wystąpili do Dzielnicowego Zarządu Gospodarki Mieszkaniowej Warszawa-Praga Południe z wnioskiem o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy do działki budowlanej przy zbiegu ulic [...] i [...].
Decyzją nr GM-111-B-2/S-18/W/65 z 13 grudnia 1965 r. Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa-Praga Południe odmówiło A. i S. małżonkom M. przyznania prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości, z uwagi na przeznaczenie omawianego terenu pod użyteczność publiczną częściowo pod przemysł, a częściowo pod zabudowę mieszkaniową wysoką.
23 maja 1995 r. Z. D. wystąpił do Kierownika Urzędu Rejonowego w Warszawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...] róg [...].
Strony postępowania ustalono na podstawie nw. poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii: 1) prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z 21 listopada 1968 r. sygn. akt I Ns III 581/68 stwierdzającego, że spadek po A. M., ostatnio zamieszkałym w Warszawie i zmarłym [...] lutego 1967 r., nabyli żona S. za S. M. oraz bratanek J. M. - po 1/2 części; 2) prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Wydziału IV Cywilnego z 14 marca 1991 r. sygn. akt IV Ns 74/91 stwierdzającego, że spadek po S. M., zmarłej [...] kwietnia 1974 r. w Warszawie, na podstawie testamentu notarialnego z 12 maja 1971 r. Repertorium A/a-V-489/71 otwartego i ogłoszonego 14 marca 1991 r. przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, nabył siostrzeniec Z. D. w całości; 3) prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Wydziału IV Cywilnego z 22 stycznia 1998 r. sygn. akt IV Ns 1400/97 stwierdzającego, że spadek po Z. D., zmarłym [...] kwietnia 1997 r. w Warszawie, na podstawie ustawy nabyli: żona A. D. oraz córka A. K. - po 1/2 części spadku każda z nich; 4) prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy I Wydziału Cywilnego z 21 kwietnia 2004 r. sygn. akt l Ns 389/04 stwierdzającego, że spadek po A. D., zmarłej [...] stycznia 2004 r. w M., ostatnio stale zamieszkałej w Warszawie, na podstawie ustawy nabyła córka A. K. w całości; 5) aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego 17 września 2014 r. przed notariuszem w Warszawie P. W., Repertorium A nr 1841/2014, zarejestrowanego w rejestrze aktów poświadczenia dziedziczenia utworzonym przez Krajową Radę Notarialną pod nr 318833, zgodnie z którym spadek po A. K., zmarłej [...] września 2014 r. w P., ostatnio stale zamieszkałej w Warszawie, na podstawie ustawy nabyła córka K. K. w całości.
Jak wskazano w rozliczeniu geodezyjnym nieruchomości ozn. jako hip. "[...]" [...] z ogólnego planu zabudowania m.st. Warszawy zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych z dnia 11 sierpnia 1931 r. obowiązującego w dacie wejścia w życie dekretu wynika, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się częściowo w strefie zabudowy oznaczonej na planie symbolem Ila (zabudowa luźna lub grupowa, o maksymalnej liczbie kondygnacji - 2 oraz powierzchni zabudowy do 30%), a częściowo w strefie oznaczonej na planie symbolem llla (sposób zabudowy zwarty, o maksymalnej liczbie kondygnacji - 3 oraz powierzchni zabudowy do 50%).
Organ I instancji stwierdził, że w najnowszym orzecznictwie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyrokach z 28 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 410/21, I SA/Wa 413/21 i l SA/Wa 416/21 wskazał, że: z przywołanych wyżej przepisów jednoznacznie wynika, że przez ponad pół wieku ustawodawca konsekwentnie uznawał za zasadne przyznawanie odszkodowań za grunty warszawskie jedynie w zakresie przysłowiowego tzw. "dachu nad głową", a więc co do domu jednorodzinnego bądź działki przeznaczonej pod budowę domu jednorodzinnego, ale już nie za grunty stricte inwestycyjne, przemysłowe, czy usługowe, a przy tym praktyka orzecznicza dowodzi iż przy badaniu przesłanek z ustawy o gospodarce nieruchomościami chodziło o całe nieruchomości (grunty) wieczystoksięgowe a nie ich części, czy poszczególne niedookreślone obszarowo działki. Wszelkie aktualne odstępstwa wskazujące w szczególności, że na terenie fabryki, huty, usług, handlu, czy lotniska bądź na terenie zwartej wielokondygnacyjnej zabudowy można wybudować dom jednorodzinny pozostają wyabstrahowane od rzeczywistości z resztą rzeczywistości - i tej z połowy XX w., jak i tej z trzeciej dekady XXI w. Przeczy temu ugruntowana praktyka i przepisy Prawa budowlanego.
W świetle powyższego organ I instancji uznał że południowa część przedmiotowej nieruchomości hipotecznej nie spełnia opisanej w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przesłanki planistycznej.
Organ I instancji uznał również, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest także podstaw aby uznać, że poprzedni właściciel/jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r. Rozstrzygający w tym przypadku jest materiał fotograficzny w postaci zdjęć lotniczych z lat 40 i 50 XX w. uzyskany przez organ oraz opracowanie fotogrametryczne. Jak wynika ze zdjęć lotniczych i rozliczenia geodezyjnego już w momencie wejścia w życie dekretu nieruchomość dzieliła się faktycznie na dwie części: teren przeznaczony pod regulację ulic [...] i [...], które były wytyczone już przed ll Wojną Światową oraz na pusty plac przy skrzyżowaniu tych ulic. W analizie fotogrametrycznej wskazano, iż na zdjęciach z lat 1947-1955 na obszarze w części zachodniej widoczna jest droga (ul. [...]), natomiast pozostała część zajęta jest przez rów (zasypany przed 1955 rokiem), drogę gruntową oraz teren niezagospodarowany lub użytkowany rolniczo. W części północnej widoczne są ślady niezidentyfikowanej budowy, a w części przylegającej-fragment budynku mieszkalnego, którego główna część znajduje się na pozostałej części nieruchomości.
Jak zostało wspomniane wyżej 5 marca 1943 r. przed notariuszem w Warszawie K. J. sporządzony został akt notarialny nr Rep. 547/43, mocą którego A. i S. małżonkowie M. odstąpili dobrowolnie i bezpłatnie na własność Gminie miasta Warszawy grunt odchodzący pod regulację ulic [...] i [...] o pow. 814,40 m2. Obszar oddany pod regulację ulic odpowiada tej części nieruchomości, która przypada na obecne działki [...] z obrębu [...], [...], [...] z obrębu [...] oraz nr [...] i częściowo [...] z obrębu [...], w sumie o powierzchni 814,40 m2. Zatem organ I instancji wskazał, że w tym zakresie nieruchomość nie spełnia przesłanki z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
W zakresie pozostałej części nieruchomości, jak wynika z analizy fotogrametrycznej, grunt pod placem o powierzchni 0,0598 ha na zdjęciach z lat 1947-1955 nie posiadał śladów zagospodarowania. Teren jest pozostawiony jako nieużytek bądź wykorzystywany rolniczo jako pastwisko lub czasowo pod uprawy. Na zdjęciu z 1951 r. (N3413-1951-004-5367) obszar wypełniony jest jednolitymi ciemnymi tonami przedzielonymi jasnymi liniami równoległymi wzdłuż ulicy [...]. Jest to charakterystyczny obraz dla upraw (np. warzyw). Zasięg jednolitego pokrycia terenu wykracza poza jego granicę w kierunku wschodnim (na sąsiednią działkę) i północnym. Natomiast na zdjęciu z 1953 r. (N34139-1953-005-1520) wskazano, iż opisany obszar wypełnia roślinność niska charakterystyczna dla pastwisk i nieużytków. Dodatkowo na zdjęciu z 1955 r. przez obszar nieużytków przebiega droga gruntowa o nieregularnych kształtach, co świadczy o jej tymczasowym i przypadkowym charakterze. Natomiast na zdjęciu z 1960 r. na obszarze widoczny jest budynek, najprawdopodobniej mieszkalny, w układzie bliźniaka, o czym świadczą dwa kominy położone symetrycznie oraz dwa niewielkie dachy typowe dla ganków. Teren wokół budynku jest niezagospodarowany. Na zdjęciu nie stwierdzono obrazu ogrodzenia wokół budynku. Na opisanych zdjęciach z lat 1947-1955 brak jest widocznych śladów zagospodarowania. Teren jest pozostawiony jako nieużytek, bądź wykorzystywany rolniczo jako pastwisko lub czasowo pod uprawy. Na zdjęciu z 1960 r. na obszarze widoczny jest budynek najprawdopodobniej mieszkalny w układzie bliźniaka. Dodatkowo we wniosku o dzierżawę wieczystą w 1965 r. A. M. wspomina, że płacił za działkę opłaty na rzecz Spółki Wodnej [...] do 1957 r. Spółka ta miała na celu meliorację terenów m.in. [...]. Należy zatem uznać, że opisany przez biegłego na zdjęciu rów usytułowany na północnej części przedmiotowej nieruchomości hipotecznej stanowił element infrastruktury melioracyjnej tego terenu.
Decyzją nr 524/SD/2023 z 26 lipca 2023 r. Prezydent m. st. Warszawy odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...] róg [...] ozn. jako hip. "[...]" [...] stanowiącej obecnie część działek nr: [...] z obrębu [...], nr [...] i [...] z obrębu [...] oraz nr [...], [...] i [...] z obrębu [...], uznając, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, warunkujące pozytywne rozstrzygnięcie w sprawie.
Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli K. K. i J. M. zarzucając organowi I instancji wydanie decyzji z naruszeniem przepisów postpowania, które mogło mieć istotny wpływ wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na przekroczeniu zasady swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez ustalenie, że w sprawie niniejszej nie zostały spełnione przesłanki ustalenia odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ewentualnie, naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że poprzednicy prawni skarżących utracili faktyczne władanie nad nieruchomością do 5 kwietnia 1958 r. oraz, że rzekomo przedmiotowy grunt nie mógł być wykorzystany na cele budownictwa jednorodzinnego. Mając na względzie obowiązek bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., o którym mowa w art. 8 ust. 2 Konstytucji, decyzji organu pierwszej instancji strony zarzuciły również naruszenie przepisów Konstytucji, tj. art. 2, art. 21 ust. 2, art. 21 ust. 1 w zw. z art. 20, art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3, a także naruszenie art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w wyniku przyjęcia takiej interpretacji, która zmierza ewidentnie do pozbawienia osób okradzionych z ich nieruchomości prawa do słusznego odszkodowania. Pełnomocnik odwołujących, na podstawie art. 136 § 1 i 2 kpa, w imieniu wszystkich stron niniejszego postępowania, wniósł o przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy. Na mocy art. 136 § 1 kpa wniósł o dopuszczenie dowodu z oświadczenia B. M. oraz J. M. na okoliczność władania przedmiotową nieruchomością do 5 kwietnia 1958 r. Odwołujący na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez przyznanie odszkodowania w wysokości określonej przez biegłego rzeczoznawcę.
Wojewoda Mazowiecki decyzją z 21 grudnia 2023 r. nr 4965/2023 uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji wskazując, iż Prezydent m.st. Warszawy, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, winien pozyskać dokumentację potwierdzającą, w sposób bezsporny, iż teren przedmiotowej nieruchomości przed 5 kwietnia 1958 r. był przedmiotem samodzielnego gospodarowania przez Państwo, co potwierdziłoby, że do utraty faktycznego władania nieruchomością doszło przed datą graniczną, w szczególności pozyska dokumenty dotyczące budynku widocznego na zdjęciu z 1960 r. oraz dopuści dowód z oświadczenia B. M. i J. M. na okoliczność władania ww. nieruchomością do 5 kwietnia 1958 r.
Pismem z 19 stycznia 2024 r. K. K. i J. M., na podstawie art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wnieśli sprzeciw od powyższej decyzji organu odwoławczego żądając jej uchylenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Mazowieckiego. W treści uzasadnienia wyroku o sygn. akt I SA/Wa 347/24 sąd wskazał, że: "Tymczasem Prezydent zgromadził obszerny materiał dowodowy niezbędny do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, który uznał za kompletny i wskazujący na brak zaistnienia przesłanek z art. 215 ust. 2 u.g.n. do przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego, Wojewoda nie podzielił stanowiska Prezydenta odnośnie braku spełnienia przesłanek do przyznania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n. Uznał, że Prezydent po uzupełnieniu materiału dowodowego winien rozważyć jego przyznanie w części, przy czym wytyczne Wojewody zmierzają do zobligowania organu I instancji do poszukiwania "niejako na siłę" materiału dowodowego".
Wobec powyższego Wojewoda Mazowiecki w ramach prowadzonego w trybie art. 136 kpa postępowania dowodowego wystąpił o pozyskanie dodatkowych materiałów do Wydziału Architektury i Budownictwa Delegatury Praga Południe Urzędu m.st. Warszawy i Spółki Wodnej [...]. Wydział Architektury i Budownictwa Delegatury Praga Południe Urzędu m.st. Warszawy pismem z 30 sierpnia 2024 r. udzielił odpowiedzi na wystąpienie Wojewody Mazowieckiego informując, iż nie posiada żadnych dokumentów dotyczących realizacji inwestycji na przedmiotowym gruncie przed 5 kwietnia 1958 r., w szczególności dokumentów potwierdzających istnienie budynku mieszkalnego, ewentualnie innych zabudowań na ww. nieruchomości. Pismo Wojewody Mazowieckiego o przekazanie posiadanych dokumentów z lat 50-tych dotyczących powstania i funkcjonowania rowu melioracyjnego usytułowanego na północnej części przedmiotowej nieruchomości hipotecznej stanowiącego element infrastruktury melioracyjnej tego terenu zostało doręczone Spółce Wodnej [...] 28 sierpnia 2024 r.
Pismem z 7 października 2024 r. Wojewoda Mazowiecki ponownie wystąpił do ww. spółki z prośbą o bardzo pilne zajęcie stanowiska w terminie 7 dni. Spółka Wodna [...] pismem z 4 listopada 2024 r. poinformowała, że nie posiada żadnych dokumentów dotyczących powstania i funkcjonowania rowu melioracyjnego.
Uzasadniając swą decyzję organ wojewódzki podał, że kwestie odszkodowań za nieruchomości przejęte dekretem reguluje obecnie art. 215 ust. 2 ustawy dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2024 r. poz. 1145) - dalej zwanej "ugn" zgodnie z którym przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.
Oceniając prawidłowość wniosków organu l instancji w zakresie przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania za grunt organ odwoławczy zauważył, że dla oceny, czy nieruchomość przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne miarodajny jest stan wynikający z Ogólnego Planu Zabudowania Warszawy z 1931 r., wydanego na podstawie art. 23-28 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz.U. Nr 23, poz. 202 ze zm.), zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych 11 sierpnia 1931 r. ( zob. wyrok WSA z 30 maja 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 698/06, wyrok WSA z 21 maja 2004 r. sygn. akt I SA 2187/02, wyrok NSA z 9 maja 2007 r. sygn. akt l OSK 615/06, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19 lipca 2016 r. sygn. akt Kp 3/15).
Ze znajdującego się w aktach administracyjnych ww. planu pozyskanego przed wydaniem decyzji nr 524/SD/2023 z 26 lipca 2023 r. wynika, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się częściowo w strefie zabudowy oznaczonej na planie symbolem lla (zabudowa luźna lub grupowa o maksymalnej liczbie kondygnacji - 2 oraz pow. zabudowy do 30%), a częściowo w strefie oznaczonej na planie symbolem llla (zabudowa zwarta o maksymalnej liczbie kondygnacji - 3 oraz pow. zabudowy do 50%).
Wojewoda uznał, że Prezydent m.st. Warszawy nieprawidłowo ocenił materiał dowodowy jakim jest Ogólny Plan Zabudowania Warszawy z 1931 r. stwierdzając w decyzji z 26 lipca 2023 r., że południowa część przedmiotowej nieruchomości hipotecznej nie spełnia opisanej w art. 215 ust. 2 ugn przesłanki planistycznej.
Wojewoda podkreślił, że art. 215 ust. 2 ugn uzależnia przyznanie odszkodowania za działkę od możliwości jej przeznaczenia pod budownictwo jednorodzinne przed dniem wejścia w życie dekretu i nie zawiera żadnych innych warunków.
Przeznaczenie w strefie zabudowy oznaczonej na planie symbolem Ila (zabudowa luźna lub grupowa, o maksymalnej liczbie kondygnacji - 2 oraz powierzchni zabudowy do 30%), a częściowo w strefie oznaczonej na planie symbolem llla (sposób zabudowy zwarty, o maksymalnej liczbie kondygnacji - 3 oraz powierzchni zabudowy do 50%) nie wykluczało zabudowy jednorodzinnej na gruncie nieruchomości warszawskiej.
Prawidłowość rozstrzygnięcia organu I instancji w zakresie drugiej przesłanki, tj. utraty możliwości władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r., organ odwoławczy wobec niepozyskania dodatkowego materiału dowodowego, ocenił na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez Prezydenta m.st. Warszawy uznając go za wystarczający i niezbędny do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. W szczególności ocenie organu odwoławczego podlegała znajdująca się już w aktach dokumentacja fotograficzna, potwierdzona opinią fotogrametryczną, którą Wojewoda ocenił jako stanowiącą dowód wiarygodny i przydatny w zakresie spełnienia przesłanek zawartych w art. 215 ust. 2 ugn, będąc opinią specjalistyczną o charakterze spójnym, niezawierającą błędów formalnych, opatrzoną stosownymi pieczęciami i sporządzoną przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje w dziedzinie fotogrametrii.
W ocenie organu ze zgromadzonych w aktach dokumentów (opracowanie fotogrametryczne) wynika, iż na zdjęciach z lat 1947-1955 na obszarze w części zachodniej widoczna jest droga (ul. [...]), natomiast pozostała część zajęta jest przez rów (zasypany przed 1955 r.), drogę gruntową oraz teren niezagospodarowany lub użytkowany rolniczo. W części północnej widoczne są ślady niezidentyfikowanej budowy, a w części przylegającej - fragment budynku mieszkalnego, którego główna część znajduje się na pozostałej części nieruchomości.
Wojewoda przyjął za prawidłowe stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji Prezydenta m.st. Warszawy, że możliwość faktycznego władania nieruchomością, o której mowa w art. 215 ust. 2 ugn, winna dotyczyć całej nieruchomości, a nie polegać na władaniu jedynie poszczególnymi jej częściami, który to pogląd został zaprezentowany w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (patrz wyroki z 12 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2447/21 i z 10 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2620/19), który zaprezentował je na gruncie różnych stanów faktycznych. Stanowisko to zostało podtrzymane w powołanym wcześniej orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który w wyrokach z 28 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 410/21,I SA/Wa 413/21 i I SA/Wa 416/21 wskazał, że "praktyka orzecznicza dowodzi, iż przy badaniu przesłanek z ugn chodziło o całe nieruchomości (grunty) wieczystoksięgowe a nie ich części czy poszczególne niedookreślone obszarowo działki...".
W zakresie skuteczności przeniesienia na własność Gminy miasta Warszawy gruntu pod regulację ulic [...] i [...] o pow. 814,40 m2 organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa z 20 lutego 2003 r. Ldz. 319/03 w księdze nr inwentarzowy [...] pod nazwą "[...]" w dziale II wykazu ujawniony był S. P., co do uregulowanej w tej księdze nieruchomości położonej w Warszawie [...] przy zbiegu ulic [...] i [...], zawierającej 1401,80 m2 pow., w tym pod placem 743,88 m2 i pod połową przylegających ulic 657,92 m2. W dziale Il wykazu znajduje się zastrzeżenie z wniosku nr 2, w którym został powołany akt zdziałany 5 czerwca 1942 r. za nr Rep. 1305/42 przed S. R., zastępcą notariusza w Warszawie K. J., na mocy którego S. P. należącą do niego nieruchomość sprzedał A. i S. małżonkom M., w częściach równych niepodzielnie. Postanowieniem Wydziału Hipotecznego Miejskiego Sądu Okręgowego w Warszawie z 23 października 1942 r. wniosek nr 2 został zawieszony do czasu złożenia zezwolenia odnośnej władzy administracyjnej na przejście własności nieruchomości. Postanowieniem Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w Warszawie z 18 maja 1946 r. wniosek nr 2 został zatwierdzony. Ponadto 5 marca 1943 r. przed notariuszem w Warszawie K. J. sporządzony został akt notarialny nr Rep. 547/43, mocą którego A. i S. małżonkowie M. odstąpili dobrowolnie i bezpłatnie na własność Gminie miasta Warszawy grunt odchodzący pod regulację ulic [...] i [...], o pow. 814,40 m2. Postanowieniem z 18 maja 1946 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zatwierdził wniosek nr 2, a wniosek 3 zawiesił do czasu zaakceptowania go przez gminę m.st. Warszawy. Brak jest informacji, co do przejęcia odstąpionego gruntu o pow. 814,40 m2 przez Gminę m.st. Warszawa.
W ocenie organu odwoławczego oznacza to, że w dacie wejścia w życie dekretu małżonkowie M. nie byli właścicielami części nieruchomości.
Organ odwoławczy stwierdził, że nie można uznać, że na datę wejścia w życie dekretu małż. M. pozostawali właścicielami 814,40 m2 z działki położonej w Warszawie przy ul. [...] róg [...] ozn. jako hip. "[...]" [...], którą odstąpili gminie m.st. Warszawy aktem nr Rep. 547/43 z 5 marca 1943 r. sporządzonym przed notariuszem w Warszawie K. J. nieodpłatnie, toteż należało stwierdzić, że brak legitymacji do złożenia wniosku odszkodowawczego jest jednym z przypadków bezprzedmiotowości postępowania. Różnica w stanie prawnym części działki przy ul. [...] róg [...] ozn. jako hip. "[...]" [...] o pow. 814,40 m2, a pozostałą jej częścią o pow. 598 m2 polega na tym, że ta pierwsza część nie mogła stanowić przedmiotu żądania w ogóle.
Odnosząc się do wniosku stron o przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy oraz na podstawie art. 136 § 1 kpa o dopuszczenie dowodu z oświadczenia B. M. i J. M.; na okoliczność władania przedmiotową nieruchomością do 5 kwietnia 1958 r. organ odwoławczy stwierdził, że oświadczenia B. M. i J. M. na okoliczność władania przedmiotową nieruchomością do 5 kwietnia 1958 r. nie mogą być wiarygodnym dowodem w prawie. Dowód z przesłuchania strony postępowania administracyjnego lub dowód z jej oświadczenia jest środkiem dowodowym, który nie pozwala ustalić w sposób obiektywny prawdy materialnej. Niemożliwe jest bowiem, żeby strona zachowała bezstronność w postępowaniu, które dotyczy jej interesu prawnego. Strona postępowania administracyjnego jest, co do zasady, zainteresowana określonym rezultatem rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. To zainteresowanie strony określonym wynikiem postępowania skutkuje tym, że ma ona subiektywny stosunek do opisywanej rzeczywistości, a tym samym, że jej twierdzenia o faktach mogą nie być obiektywne. Z uwagi na ów brak bezstronności strony w twierdzeniach o faktach z woli ustawodawcy podstawa faktyczna rozstrzygnięcia organu administracji publicznej powinna być zasadniczo ustalona za pomocą innych niż strona środków dowodowych. Jedynie na zasadzie wyjątku, po spełnieniu przesłanek z art. 75 § 2 lub art. 86 kpa, możliwe jest przeprowadzenie dowodu, którego źródłem jest strona.
Wojewoda dodał, że skarżący, poza wyrażanymi wątpliwościami związanymi z błędną oceną zebranego materiału dowodowego, nie przedstawili żadnych innych dowodów (poza wnioskiem o dopuszczenie dowodu z oświadczenia B. M., J. M. na okoliczność władania przedmiotową nieruchomością do 5 kwietnia 1958 r.) podważających jego wiarygodność. W sytuacji deficytu materiału dowodowego organ odwoławczy podjął próbę jego uzupełnienia i wystąpił o pozyskanie dodatkowych materiałów do Wydziału Architektury i Budownictwa Delegatury Praga Południe Urzędu m.st. Warszawy i Spółki Wodnej Obwodu Wawer.
Z uwagi na niepozyskanie przez Wojewodę Mazowieckiego dodatkowego materiału dowodowego organ odwoławczy uznał, że Prezydent zgromadził materiał dowodowy niezbędny do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, który uznał za kompletny i wskazujący na brak zaistnienia przesłanek z art. 215 ust. 2 ugn do przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.
Prezydent słusznie przyjął wnioski z analizy wspomnianych zdjęć lotniczych z lat 1945-1960 przez biegłego i na tej podstawie wyprowadził wnioski, które legły u podstaw podjętego rozstrzygnięcia. Opinia fotogrametryczna stanowi dokument urzędowy, o których mowa w art. 76 kpa i to ona stanowi podstawę do ustaleń faktycznych w sprawie. Dowodem takim nie są natomiast analizy własne skarżących, którzy nie dysponują wiadomościami specjalnymi, którymi dysponuje biegły.
Wobec powyższego Wojewoda uznał, że rozstrzygający w tym przypadku jest materiał fotograficzny w postaci zdjęć lotniczych z lat 40 i 50 XX w. uzyskany przez organ oraz opracowanie fotogrametryczne. Jak wynika ze zdjęć lotniczych i rozliczenia geodezyjnego, już w momencie wejścia w życie dekretu nieruchomość dzieliła się na dwie części: teren przeznaczony pod regulację ulic [...] i [...], które były wytyczone już przed ll Wojną Światową oraz na pusty plac przy skrzyżowaniu tych ulic. Stan faktyczny niniejszej sprawy wskazuje bowiem, że odszkodowanie za przedmiotowy grunt nie może zostać przyznane w sytuacji, gdyby choćby jedna z przesłanek wynikających z art. 215 ugn nie została spełniona, co w niniejszej sprawie miało miejsce.
Podsumowując organ odwoławczy uznał za pozbawione usprawiedliwionych podstaw zarzuty wskazane w odwołaniu albowiem w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 6, art. 7, art. 8 kpa) i materialnego (art. 215 ust. 2 ugn, art. 5, art. 6 ust. 2 dekretu) w sposób, w jaki przedstawia to strona skarżąca i który mógłby mieć jakikolwiek wpływ na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.
Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji dokonał ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 kpa) zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc podjął wszystkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 kpa).
Wojewoda uznał, że Prezydent m.st. Warszawy w rozpoznawanej sprawie nieprawidłowo uznał, iż na datę wejścia w życie dekretu małż. M. pozostawali właścicielami 814,40 m2 z działki położonej w Warszawie przy ul. [...] róg [...] ozn. jako hip. "[...]" [...], przez co naruszył art. 28, art. 215 ugn i art. 156 § 1 pkt 2 i 4 kpa, które to naruszenie prawa daje podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, w części dotyczącej odmowy przyznania na rzecz K. K. i J. M. odszkodowania za nieruchomość przy ul. [...] róg [...] ozn. jako hip. "[...]" [...], w części przekazanej aktem notarialnym nr Rep. 547/43 przez A. i S. małżonków M. dobrowolnie i bezpłatnie na własność Gminie miasta Warszawy - gruntu odchodzącego pod regulację ulic [...] i [...], o pow. 814,40 m2.
Mając na uwadze treść powołanych wyżej przepisów prawa i orzecznictwo, a także ustalony stan faktyczny i prawny Wojewoda decyzję Prezydenta m.st. Warszawy uchylił w powyższym zakresie i orzekł na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa oraz art. 105 § 1 kpa o umorzeniu postępowania pierwszoinstancyjnego jako bezprzedmiotowego, a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję organu l instancji.
Od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 26 listopada 2024 r. J. M. i K. K. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając tę decyzję w części, tj. w zakresie jej rozstrzygnięcia z pkt 2. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na przekroczeniu zasady swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez ustalenie, że w sprawie niniejszej nie zostały spełnione przesłanki ustalenia odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ugn oraz ewentualnie naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 215 ust. 2 ugn poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że poprzednicy prawni skarżących utracili faktyczne władanie nad nieruchomością do 5 kwietnia 1958 r. Mając na względzie obowiązek bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., o którym mowa w art. 8 ust. 2 Konstytucji, decyzji organu I instancji skarżący zarzucili również naruszenie przepisów Konstytucji, tj. art. 2, art, 21 ust. 2, art. 21 ust. 1 w zw. z art. 20, art. 64 ust. 3 i art. 31 ust 3, a także naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w wyniku przyjęcia takiej interpretacji, która zmierza ewidentnie do pozbawienia osób okradzionych z ich nieruchomości prawa do słusznego odszkodowania. Skarżący podali, że organ wojewódzki, przytłoczony odpowiedzialnością za wydanie decyzji przyznającej odszkodowanie, bez powołania żadnych nowych okoliczności, orzekł wbrew swojemu wcześniejszemu rozstrzygnięciu, tj. decyzji z 21 grudnia 2023 r. nr 4965/2023, w której stwierdził, że decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z 26 lipca 2023 r. była wadliwa. W tej sytuacji skarżący wnieśli o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewodzie Mazowieckiemu mając na uwadze rozstrzygnięcie zawarte w wydanym w tej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 marca 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 347/24 i zasadę z art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; 2) zasądzenie od organu administracji na rzecz wywłaszczonych zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego; 3) rozpoznanie sprawy poza kolejnością z uwagi na wiek oraz pogarszający się stan zdrowia J. M. oraz to, że organy rozpatrują sprawę odszkodowawczą od 23 maja 1995 r.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Na wstępie Sąd zauważa, że przedmiotem niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej jest rozstrzygnięcie Wojewody Mazowieckiego z 26 listopada 2024 r. zawarte w pkt 2. zaskarżonej decyzji, a więc dotyczące odmowy przyznania odszkodowania za część dawnej nieruchomości hipotecznej pn. "[...]" [...], tj. za plac wydzielony na planie sytuacyjnym sporządzonym 30 lipca 1942 r. przez mierniczego przysięgłego B. D. Plan ten był sporządzony w wykonaniu prawomocnego planu zabudowania, co wynika z treści aktu notarialnego z 5 marca 1943 r. Rep nr 547/43. W opinii geodezyjnej z 2 kwietnia 2021 r., po rozliczeniu dawnej nieruchomości hipotecznej w granicach obecnych działek ewidencyjnych, powierzchnia tego placu wynosi 598 m2.
Przechodząc do meritum sprawy trzeba wskazać, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 215 ust. 2 ugn, który to przepis reguluje kwestie możliwości przyznania odszkodowania za nieruchomości przejęte przez Państwo dekretem. Zgodnie z jego treścią przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.
Przepis ten przewiduje kryteria, od których uzależnione jest uzyskanie odszkodowania. Odszkodowanie przysługuje uprawnionemu, gdy: 1) jeden dom jednorodzinny przeszedł na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r., 2) jedna działka zabudowana lub niezabudowana (a nie nieruchomość składająca się z kilku działek) przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, 3) poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania działką po 5 kwietnia 1958 r.
Mając na uwadze powyższe wymogi zgodzić należało się z Wojewodą Mazowieckim, że plac o pow. 598 m2, wg stanu na dzień wejścia w życie dekretu, mógł być przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne.
Z opinii geodezyjnej z 2 kwietnia 2021 r. autorstwa geodety J. W. oraz dołączonych do niej załączników wynika, że plac ten był w Ogólnym Planie Zabudowania m.st. Warszawy, zatwierdzonym przez Ministerstwo Robót Publicznych 11 sierpnia 1931 r. położony w strefie IIa, gdzie określono: sposób zabudowy luźny lub grupowy, maksymalną ilość kondygnacji – 2, powierzchnię zabudowy; 30% powierzchni nieruchomości. Wobec tego plac ten mógł być przeznaczony w sensie planistycznym pod budownictwo jednorodzinne i wykorzystany pod zabudowę tego typu.
Sąd nie podziela natomiast stanowiska Prezydenta m.st. Warszawy i Wojewody Mazowieckiego, że przeddekretowi właściciele spornego placu – A. i S. małż. M. zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania tymże gruntem przed 5 kwietnia 1958 r. lub w samej dacie 5 kwietnia 1958 r.
Sporny grunt przeszedł na własność gminy m.st. Warszawy na mocy art. 1 dekretu (zaświadczenie PBN w Warszawie z 30 października 1991 r.).
Z wypisu aktu notarialnego z 5 czerwca 1942 r. Rep. Nr 1305/43 oraz materiałów dołączonych do pisma Archiwum Państwowego z 16 października 2008 r. wynika, że przedmiotowy plac narożny przy ul. [...] i [...], w dacie wejścia w życie dekretu, był niezabudowany. Brak było wówczas na tym terenie jakichkolwiek budynków, czy to w dobrym stanie technicznym, czy nadających się do naprawy albo do rozbiórki.
Z dokumentacji lokalizacyjnej będącej w zasobach Urzędu Dzielnicy [...], a w szczególności z porównania map lokalizacyjnych nr L-1701 oraz nr L-2250 i L-2020 wynika, że w 1955 r. dla terenu w otoczeniu przedmiotowego placu projektowano lokalizację, odpowiednio: budynku na gruncie przy ul. [...] pomiędzy ulicami [...] i [...] oraz budynku na gruncie przy ul. [...] pomiędzy ulicami [...], a [...].
Natomiast z tychże map wynika, że te projekty inwestycyjne nie dotyczyły obszaru przedmiotowego placu, tj. terenu przy ul. [...] pomiędzy ulicami [...], a [...]. Na mapach lokalizacyjnych w obszarze tego placu naniesiony jest jedynie budynek (oznaczony jako "proj. żłobek"), ale jest to budynek dopiero projektowany (zakreślony linią przerywaną).
Z materiałów załączonych do pisma Biura Spraw Dekretowych z 16 lipca 2021 r. wynika, że teren przy ul. [...] pomiędzy ulicami [...], a [...] (poz. 153 przy ul. [...]) został przeznaczony dla Zakładu Budownictwa Mieszkaniowego po budowę budynku mieszkalnego typu hotelowego. Przy czym zaświadczenia lokalizacyjne wydano dopiero 23 grudnia 1962 r. i 14 kwietnia 1965 r. Brak w tych materiałach informacji o przykazaniu terenu inwestorowi na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego.
Skarb Państwa po nabyciu tegoż gruntu z mocy samego prawa w 1950 r. podjął działania celem uregulowania w księdze wieczystej stanu prawnego dawnej nieruchomości hipotecznej pn. "[...]" [...] dopiero w 1974 r. na wniosek Urzędu Dzielnicy Warszawa Wola Wydziału Terenów z 9 września 1974 r. (zaświadczenie z księgi wieczystej z 20 lutego 2003 r.). ,
Z korespondencji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa Praga –Południe Dzielnicowy Zarząd Gospodarki Mieszkaniowej (pismo z 23 lipca 1965 r.) i Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie Wydział Gospodarki Terenami (pismo z 12 sierpnia 1965 r.) wynika, że przedmiotowa nieruchomość hipoteczna nie figuruje w ewidencji WGT, ani w żadnych spisach i kartotekach i że nie były w stosunku do tego gruntu podejmowane żadne decyzje administracyjne, orzeczenia, czy jakiekolwiek akty.
Akt lokalizacyjnych dla przedmiotowego terenu nie posiada Biuro Gospodarki Nieruchomościami Delegatura w Dzielnicy [...], co wynika z pisma tego Biura z 13 sierpnia 2008 r. Wydział Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy [...] w piśmie z 30 sierpnia 2024 r. wyjaśnił, że nie posiada dokumentacji potwierdzającej realizację inwestycji na przedmiotowym gruncie przed 1958 r. Żadnych dokumentów dotyczących spornego gruntu nie posiada Spółka Wodna [...] w Warszawie (pismo z 4 listopada 2024 r.).
Z opinii fotogrametrycznej z 24 września 2021 r. wynika, że sporny plac (obszar B): 1) miał charakter pastwiska bądź nieużytku - zdjęcie z 1947 r.; 2) był to teren upraw (np. warzyw) poprzecinanych ścieżkami – zdjęcie z 1951 r.; 3) na tym terenie jest niska roślinność – charakterystyczna dla pastwisk bądź nieużytków, brak ścieżek sugerujących wykorzystanie terenu pod uprawę warzyw – zdjęcie z 1953 r.; 4) teren pokryty był niską roślinnością o charakterze nieużytku. Brak upraw warzyw. Przez obszar przebiega droga gruntowa o tymczasowym i przypadkowym charakterze – zdjęcie z 1955 r.; 5) na spornym placu usytuowany był budynek jednokondygnacyjny (jego większa część) o wymiarach 16x8 m. Budynek miał cechy typowe dla budynków mieszkalnych w zabudowie bliźniaczej. Wokół teren nieuporządkowany, częściowo pokryty roślinnością. Brak widocznego ogrodzenia wokół budynku – zdjęcie z 1960 r.
Z opisanych wyżej dowodów wynika, że teren placu narożnego o pow. 598 m2, przed 5 kwietnia 1958 r. i wg stanu na dzień 5 kwietnia 1958 r., był dostępny dla A. i S. małż. M. od strony ulic [...] i [...]. Rów melioracyjny znajdujący się w północnej części dawnej nieruchomości hipotecznej (od ul. [...]) został częściowo zasypany przed 1956 r. Plac ten był terenem niezabudowanym. Nie był to teren ogrodzony od strony ulic. Teren ten nie był zarządzany przez jakikolwiek organ administracji państwowej. Teren ten nie pozostawał w użytkowaniu lub w posiadaniu państwowej jednostki organizacyjnej lub spółdzielni. Na tym terenie nie prowadzono wówczas żadnej inwestycji państwowej lub spółdzielczej. Stan prawny nieruchomości nie został uregulowany przez właściciela Skarb Państwa. W latach 50-tych XX w. obszar tego placu był objęty jedynie zamierzeniami projektowymi w zakresie budynku żłobka. Na spornym gruncie zabudowa widoczna jest dopiero w 1960 r. i to prawdopodobnie mieszkaniowa (brak dokumentacji architektonicznej i budowlanej).
To zaś świadczy o tym, że A. i S. małż. M. utracili faktyczną możliwość władania spornym placem po 5 kwietnia 1958 r. Do tego czasu mieli nieskrępowaną przez żaden podmiot instytucjonalny możliwość korzystania z tego gruntu. Potwierdzają to także oświadczenia B. M. i J. M. załączone do odwołania z 17 sierpnia 2023 r. z których wynika, że do końca lat 50-tych XX w. J. M. wraz ze swoim stryjem A. M. bywali regularnie na spornym placu wspólnie porządkując działkę co kilka miesięcy ze śmieci i roślinności.
Zdaniem Sądu dla niniejszej sprawy nie miało przesądzającego znaczenia to, że A. M. we wniosku z 16 lipca 1965 r. oświadczył, że opłacał za część spornej nieruchomości hipotecznej o pow. 743,88 m2 od 1943 r. do 1957 r. opłaty dla Spółki Wodnej [...]. Z opinii fotogrametrycznej wynika, że rów melioracyjny był położony na obszarze dawnej nieruchomości hipotecznej (część A), która odnosi się do terenu o pow. 814,40 m2 (terenu wydzielonego w 1942 r. pod regulację ulic), który objęty jest pkt 1. rozstrzygnięcia decyzji Wojewody Mazowieckiego z 26 listopada 2024 r., a którego to rozstrzygnięcia skarżący nie kwestionują.
Wobec powyższego Sąd uznał, że Prezydent m.st. Warszawy wadliwie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy odnośnie niespełnienia się w niniejszej sprawie przesłanki z art. 215 ust. 2 ugn w postaci przeznaczenia przed datą wejścia w życie dekretu niezabudowanego placu o pow. 598 m2 pod budownictwo jednorodzinne. W ten sposób organ I instancji naruszył w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy art. 215 ust. 2 ugn.
WSA w Warszawie uznał także, że Prezydent m.st. Warszawy i Wojewoda Mazowiecki nie dokonali dokładnej i wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w jego całokształcie odnośnie przesłanki z art. 215 ust. 2 ugn w postaci utraty przez A. i S. małż. M. faktycznej możliwości władania niezabudowanym placem o pow. 598 m2 przed 5 kwietnia 1958 r. bądź w dacie 5 kwietnia 1958 r. przez co orzekające w sprawie organy naruszyły art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa w zw. z art. 215 ust. 2 ugn w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent m.st. Warszawy weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Organ I instancji nada, stosowny do okoliczności sprawy, dalszy bieg popieranemu obecnie przez K. K. i J. M. wnioskowi Z. D. z 23 maja 1995 r. (data wpływu do organu) o odszkodowanie za plac przy ul. [...] i [...] o pow. 598 m2, zawierający się w większości w zakresie obecnej działki nr [...], zapisanej w Kw nr [...].
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O zwrocie skarżącym kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).