I SA/WA 80/22

I SA/Wa 80/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-06-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Kozub-Marciniak
Mateusz Rogala
Przemysław Żmich /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 797/23 - Wyrok NSA z 2024-04-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 2 ust. 1,  art. 3  ust. 1 i 4,  art. 7 pkt 14,  art. 17  ust. 1 pkt 6,  art. 40 ust. 1 i 3
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) asesor WSA Dorota Kozub - Marciniak asesor WSA Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi C. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpoznaniu odwołania [...], decyzją z 22 listopada 2021 r. nr KOA/4504/Op/21 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 26 października 2021 r. nr 5105/5/2021 orzekającą o przyznaniu: 1. zasiłku celowego na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego w miesiącu październiku 2021 r. w wysokości 1000 zł na dofinansowanie do zakupu kontenera na opał; 2. zasiłku celowego na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego w miesiącu październiku 2021 r. w wysokości 500 zł na dofinansowanie do zakupu ogrzewania, w tym opału.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Wójt Gminy [...] decyzją z 26 października 2021 r. nr 5105/5/2021, działając na podstawie art. 40 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, orzekł o przyznaniu [...]: 1. zasiłku celowego na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego w miesiącu październiku 2021 r. w wysokości 1000 zł na dofinansowanie do zakupu kontenera na opał; 2. zasiłku celowego na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego w miesiącu październiku 2021 r. w wysokości 500 zł na dofinansowanie do zakupu ogrzewania, w tym opału.
W toku prowadzonego postępowania administracyjnego na podstawie zgromadzonych dokumentów organ I instancji ustalił, że 13 października 2021 r. doszło do pożaru budynku gospodarczego drewnianego (tzw. szopy) krytej eternitem, w której składowany był opał i podręczne narzędzia gospodarcze (ręczne piły, siekiery, rower).
Organ podał, że [...] – wnioskodawczym zamieszkuje wraz z siostrą w budynku jednorodzinnym, w którym znajdują się: sień, pokój oraz jedno puste pomieszczenie. Siostra pobiera świadczenie emerytalne. Prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Do budynku podłączona jest woda bieżąca z wodociągu, ale strona nie korzysta z niej. Budynek ogrzewany jest kuchnią węglową.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ I instancji powołał art. 40 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego. Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi.
Organ wskazał, że przy rozstrzyganiu zasadności ustalenia zasiłku celowego w związku ze zdarzeniem losowym, jak również przy ustalaniu jego wysokości, nie można pominąć regulacji zawartych w art. 2 do art. 4 ustawy o pomocy społecznej, gdzie ustawodawca wyjaśnił, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Dalej zgodnie z art. 3 tej ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Na podstawie wniosku strony z 15 października 2021 r. oraz potwierdzenia z Komendy Powiatowej Straży Pożarnej w [...] z 13 października 2021 r. o pożarze drewnianego budynku gospodarczego zostało wszczęte postępowanie administracyjne. W toku prowadzonego postępowania i przeprowadzonych przez komisję 20 października 2021 r. oględzin stwierdzono, że w wyniku pożaru całkowitemu spaleniu uległ drewniany budynek gospodarczy, znajdujący się tam opał przygotowany na okres grzewczy oraz podręczne narzędzia.
Ponadto w trakcie przeprowadzonego 25 października 2021 r. wywiadu środowiskowego i zgromadzonych dokumentów ustalono, że [...] znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej, nie pracuje zawodowo, ma 69 lat, nie ma osób zobowiązanych do pomocy. Źródłem utrzymania strony jest emerytura pobierana z KRUS raz na kwartał w wysokości 955,98 zł, co daje miesięczny dochód w wysokości 318,66 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 371,74 zł. Uzyskiwany dochód miesięczny nie przekracza kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej.
Organ podał, że strona musi dokonać zakupu kontenera na opał oraz zakupu ogrzewania, w tym opału. Wykorzystując własne zasoby i możliwości nie jest w stanie dokonać tego samodzielnie.
Organ mając na uwadze trudną sytuację wnioskodawczyni oraz poniesione straty postanowił na podstawie art. 40 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej udzielić pomocy w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do pokrycia wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła [...] opisując swoją bardzo trudną sytuację życiową i materialną oraz wskazując, że przyznana pomoc jest niewystarczająca dla dokonania niezbędnych zakupów.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 22 listopada 2021 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 26 października 2021 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do art. 40 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego. Zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek celowy może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi.
Dalej Kolegium wskazało, że kryteria, którymi powinien kierować się organ przy ocenie zasadności przyznania zasiłku, zawarte są w szczególności w art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, które stanowią, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Przyznanie stronie pomocy uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań, lecz rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku organ musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń, z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń.
SKO w Warszawie podało, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza trudną sytuację finansową skarżącej, jednak organ ma obowiązek rozważyć ją na tle sytuacji innych osób potrzebujących pomocy społecznej. Organ bezpośrednio zajmujący się rozdziałem środków z tytułu pomocy społecznej jest najlepiej zorientowany w zakresie pomocy niezbędnej dla każdego uprawnionego z jednej strony, a z drugiej w możliwościach finansowych, pozwalających na zaspokojenie tych potrzeb. Kiedy bowiem środki przekazywane z budżetu nie wystarczają dla wszystkich potrzebujących, rzeczą właściwych organów jest wyważenie przyznawanej pomocy, a więc uwzględnienie sytuacji subiektywnej uprawnionych i sytuacji obiektywnej. W sytuacji, kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących wielu, jest rzeczą naturalną, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich uzasadnionych potrzeb bytowych klientów. Zatem organ nie ma możliwości zaspokojenia wszystkich zgłaszanych potrzeb w pełnym żądanym wymiarze.
Oceniając decyzję pod kątem sformułowanych w odwołaniu zarzutów Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie naruszył prawa w stopniu wskazującym na konieczność uchylenia wydanego rozstrzygnięcia, tj. nie przekroczył granic uznania.
Z uwagi na sytuację zdrowotną i finansową organ I instancji, oceniając sytuację wnioskodawczym jako trudną, przyznał pomoc we wnioskowanej formie i w wysokości jaką uznał za uzasadnioną i możliwą do zrealizowania.
Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 22 listopada 2021 r. [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze opisała okoliczności dotyczące pożaru budynku gospodarczego. Podała, że jest w trudnej sytuacji materialnej i że jest chora i samotna. Utrzymuje się z niskiej emerytury (955,98 zł na kwartał). Podała, że w 2021 r. nie miała dochodu z gospodarstwa rolnego, ponieważ łąki przeznaczone pod sianokosy były zalane przez deszcze. Skarżąca oświadczyła, że nie otrzymała pomocy z tego tytułu. Taką pomoc otrzymali młodzi, zamożni rolnicy. Skarżąca podała, że na 15 grudnia 2021 r. przebywa i nocuje w zimnym pomieszczeniu, którego nie ma czym ogrzać. Nie ma też czym napalić w kuchni, aby ugotować gorący posiłek i rozgrzać się. [...] oświadczyła, że odżywia się chlebem i zimną wodą. Uzyskany dochód z KRUS nie wystarcza na zakup opału i zadaszenia, bo musi opłacić rachunki za energię elektryczną, abonament telewizyjny, jedzenie, ubranie, najpotrzebniejsze rzeczy do domu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymując stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie jest uzasadniona.
Jak trafnie wskazał Wójt Gminy [...] w uzasadnieniu decyzji z 26 października 2021 r. zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r. poz.1876 ze zm.) – dalej zwanej "ups" pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 ups pomoc społeczna jedynie wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przepis ten w ust. 3 stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Według art. 3 ust. 4 ups potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Z powyższych przepisów wynika, że działalność pomocy społecznej ma charakter uzupełniający i doraźny względem możliwości i uprawnień własnych osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej.
Poza sporem jest to, że pomocy społecznej udziela się m.in. z powodu zdarzenia losowego (art. 7 pkt 14 ups). W tym zakresie Gmina wykonuje zadania własne poprzez przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego (art. 17 ust. 1 pkt 6 ups).
Wówczas podstawę prawną przyznania zasiłku celowego stanowi art. 40 ust. 1 i 3 ups. Z przepisów tych wynika, że zasiłek celowy w sytuacji wystąpienia zdarzenia losowego może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego, niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi.
Mając na uwadze tzw. ogólne przesłanki udzielania pomocy społecznej i szczegółowe warunki udzielania zasiłku celowego na zaspokojenie wydatków wynikłych ze zdarzenia losowego (pożaru mającego miejsce 13 października 2021 r., w wyniku którego doszło do całkowitego spalenia drewnianego budynku gospodarczego, gdzie składowany był materiał opałowy na sezon grzewczy i podręczne narzędzia) Sąd uznał, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 26 października 2021 r. nie narusza prawa.
Artykuł 40 ust. 1 ups nie precyzuje w jakiej wysokości taki zasiłek winien być udzielony. Z użytego w art. 40 ust. 1 i 3 ups zwrotu "zasiłek (...) może być przyznany" wynika, że decyzja w zakresie tego rodzaju pomocy społecznej jest podejmowana przez organ administracyjny w ramach tzw. uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia w oczekiwanej wysokości.
W ocenie Sądu materiał dowodowy zawarty w administracyjnych aktach sprawy nie budzi wątpliwości i w pełni uzasadniał wydanie rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji.
Poza sporem jest to, że [...] jest osobą samotnie gospodarującą (panna nieposiadająca własnej rodziny), w wieku emerytalnym (69 lat). Zamieszkuje w jednym budynku z siostrą pobierającą świadczenie emerytalne. Żyje w skromnych warunkach i ma niskie dochody (emerytura rolnicza w wysokości 318,66 zł miesięcznie oraz dochód, zgodnie z art. 8 ust. 9 ups, z 1 ha przeliczeniowego: 308 zł x 1,2048 ha = 371 zł). Deklaruje, że jest chora, ale się nie leczy.
Mając na uwadze te okoliczności organ pomocy społecznej właściwie zrealizował swą funkcję wspierającą [...] i przyznał jej pomoc finansową w miesiącu październiku 2021 r. na pokrycie wydatków związanych ze zdarzeniem losowym w wysokości 1000 zł na dofinansowanie zakupu kontenera na opał i w wysokości 500 zł na dofinansowanie zakupu materiału grzewczego, a decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności (art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego).
Sąd zwraca uwagę, że [...] ma pewne możliwości uzyskania dodatkowych środków finansowych. Jak twierdzi skarżąca zamieszkuje w jednym budynku mieszkalnym wraz z siostrą. Zatem siostra, choć prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, to powinna partycypować w zakupie kontenera i opału, skoro pobiera świadczenie emerytalne i korzysta z tej nieruchomości.
Poza tym skarżąca twierdzi, że jest schorowana i nie ma sił pracować w gospodarstwie. Z odwołania [...] wynika, że w sąsiedztwie jej gospodarstwa rolnego zamieszkują młodzi, zamożni rolnicy. Skoro zatem [...] nie ma sił pracować w gospodarstwie, a w jej otoczeniu zamieszkują młodzi, zamożni rolnicy, to wina rozważyć wydzierżawienie części gospodarstwa, albo też sprzedaż części gruntu, aby w ten sposób pozyskać dodatkowe środki finansowe na swoje wydatki. Jak wynika z pisma Wójta Gminy [...] [...] posiada gospodarstwo rolne o powierzchni fizycznej 4,4599 ha.
Sąd miał na względzie to, że sytuacja osobista [...] jest trudna. Tego też nie kwestionował Wójt Gminy [...] i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie.
Jednak skarżąca winna mieć na uwadze, że organy udzielające pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi. Posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Organy pomocy społecznej muszą w pierwszej kolejności zabezpieczyć potrzeby najbardziej potrzebującym, w szczególności rodzinom i osobom, w których występują takie problemy jak: niepełnosprawność, ciężka i długotrwała choroba, sieroctwo, nieporadność życiowa, ubóstwo w rodzinach wielodzietnych i niepełnych, które dodatkowo dotyka, np. brak jakiegokolwiek źródła dochodu, przemoc w rodzinie, alkoholizm, narkomania.
[...] nie należy do tej kategorii osób zatem przyznana jej pomoc stanowi pewien kompromis między sytuacją majątkową skarżącej, a możliwościami organu pomocy społecznej. Jak wynika ze strony internetowej pod adresem: [...] w Gminie [...] zamieszkuje 9945 osób. W 2020 r. wydatki na pomoc społeczną Gminy [...] wyniosły ponad 2,1 mln zł, co stanowiło 3,2% budżetu Gminy. Na jednego mieszkańca przypadało świadczenie w wysokości 212,20 zł.
To pokazuje, że pomoc udzielona skarżącej w miesiącu październiku 2021 r. w wysokości 1500 zł na dofinansowanie zakupu kontenera na opał i zakupu materiału grzewczego z tytułu zdarzenia losowego (pożaru budynku gospodarczego) znacznie przewyższa kwotę pomocy przypadającą na jednego mieszkańca tej Gminy.
Sąd zwraca uwagę, że niniejsza sprawa nie dotyczyła przyznania [...] pomocy finansowej z tytułu zalania przez deszcze łąk, z których uzyskiwała plon (siano). Wobec tego podnoszony w skardze zarzut nieprzyznania skarżącej pomocy na ten cel wykraczał poza przedmiot niniejszej sprawy.
W tej sytuacji Sąd uznał, że organy orzekające w niniejszej sprawie trafnie oceniły sytuację osobistą skarżącej, a wysokość udzielonej pomocy finansowej została właściwie wyważona, biorąc pod uwagę potrzeby [...] i możliwości Wójta Gminy [...].
Z tego względu Sąd, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.