I SA/Wa 792/22

I SA/Wa 792/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 13 ust 1, art 24 ust 4, art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Iwona Ścieszka, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2022 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 lutego 2022 r. nr KOC/7459/Sr/21 w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m st. Warszawy z 16 listopada 2021 r. nr UD-IV-WSZ-SRII/003437/ZZ/2021.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania K. D. od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z [...] listopada 2021 r., nr [...] uznającej za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, przyznane na S. K. zrealizowane w okresie od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. w łącznej kwocie 550 zł i zobowiązującej K. D. do zwrotu tego świadczenia wraz z odsetkami, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją Prezydenta m. st. Warszawy z [...] października 2020 r., nr [...] przyznano K. D., m.in. świadczenie rodzinne w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, na S. K., na okres od 1 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r.
Decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...] Prezydent m. st. Warszawy przyznał K. D. prawo do świadczenia rodzinnego na okres zasiłkowy 2020/2021 w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, na S. K. w okresie od 1 grudnia 2020 r. do 31 października 2021 r. W uzasadnieniu wyjaśniono, że świadczenie to pozostaje do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym zobowiązano również K. D. do poinformowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do przyznanego świadczenia, w tym o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Zawiadomieniem z 20 października 2021 r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia za nienależne pobrane, decyzją z [...] grudnia 2020 r., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, przyznane na S. K.. Organ poinformował również, że wszczęcie postępowania następuje na skutek weryfikacji danych osoby niepełnosprawnej w systemie informatycznym Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności.
Decyzją z [...] listopada 2021 r. Prezydent m. st. Warszawy uznał za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, przyznane na S. K., zrealizowane w okresie od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. w łącznej kwocie 550 zł, zobowiązał K. D. do zwrotu nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego w kwocie 550 zł wraz z odsetkami za opóźnienie. W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie weryfikacji w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzeczeń o Niepełnosprawności uzyskał informację, że [...] kwietnia 2021 r. zostało wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności dziecka, nr [...]. W związku z czym prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego przysługiwało K. D. do 30 kwietnia 2021 r., czyli do końca miesiąca, w którym zostało wydane orzeczenie o niepełnosprawności (art. 15h ust. 1 i 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych). Natomiast od 1 maja 2021 r. K. D. przestała spełniać przesłanki prawne do dalszego pobierania dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka. Aby być uprawnionym do pobierania ww. dodatku w okresie maj 2021 r. - wrzesień 2021 r. należało złożyć do organu I instancji, do 24 lipca 2021 r., nowe orzeczenie, czego K. D. nie uczyniła. Wobec tego w okresie od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. nie spełniała ona przesłanek prawnych określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Organ podkreślił również, że w uzasadnieniu decyzji z [...] grudnia 2020 r. wnioskodawczyni została zobowiązana do poinformowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do przyznanego świadczenia, w tym o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
K. D. złożyła odwołanie od decyzji Prezydenta z [...] listopada 2021 r.
Rozpatrując sprawę Kolegium wskazało na wydane w sprawie decyzje przyznające wnioskodawczyni prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, na córkę S. K.. Podało, że
podstawą do wydania tych decyzji było orzeczenie o niepełnosprawności S. K. z [...] listopada 2013 r. W orzeczeniu tym ustalono niepełnosprawność od urodzenia. Orzeczenie wydano na czas określony, tj. do 30 listopada 2020 r.
Natomiast [...] lutego 2021 r. Miejski Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. wydał decyzję nr [...]. Od tego orzeczenia odwołała się K. D.. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. orzeczeniem z [...] kwietnia 2021 r. utrzymał w mocy orzeczenie z [...] lutego 2021 r.
Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r., poz. 111 ze zm.) dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka w wieku:
1) do ukończenia 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności;
2) powyżej 16 roku życia do ukończenia 24 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organ wskazał, że jak wynika z powyższego przepisu dodatek przysługuje jedynie, gdy podopieczny legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności.
Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do świadczenia rodzinnego (w tym dodatków) ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Przepis ten przewiduje, że dopuszczalne jest wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na czas określony w sytuacji, gdy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności było wydane na czas określony. W niniejszej sprawie miała miejsce właśnie taka sytuacja.
Na podstawie art. 15h ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 z późn. zm.) z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność:
1) upłynęła w terminie do 90 dni przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, pod warunkiem złożenia w tym terminie kolejnego wniosku o wydanie orzeczenia, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności;
2) upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo nie wydał decyzji w przedmiocie wygaśnięcia decyzji przedłużającej wypłatę dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Decyzja ta miała bowiem charakter czasowy - została wydana na określony okres i kończyła się w momencie zaistnienia określonej okoliczności - ostatecznego orzeczenia dotyczącego stopnia niepełnosprawności córki wnioskodawczyni. Od tego momentu przysługiwało jej prawo do złożenia kolejnego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego w formie dodatku do zasiłku rodzinnego. Wygaśnięcie decyzji obowiązującej na czas określony nie jest stwierdzane decyzją administracyjną.
Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 16 §1 kpa decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Tak więc decyzja organu II instancji - Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z [...] kwietnia 2021 r. jest ostateczna z momentem jest wydania. Z kolei decyzja jest prawomocna jeżeli nie można jej zaskarżyć do sądu. Należy więc odróżnić od siebie kwestie ostateczności decyzji od jej prawomocności. Decyzja ostateczna jest zawsze wykonalna, bez względu na jej prawomocność.
W niniejszej sprawie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez organ drugiej instancji jest decyzją ostateczną, co nie zmienia faktu, że podlega ona zaskarżeniu do sądu i jednocześnie jest ona wykonalna. Skarżąca zaskarżyła orzeczenie z [...] kwietnia 2021 r. do Sądu.
Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawą wydania decyzji był przepis art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu, przy czym "nienależnie pobrane świadczenia", to świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 30 ust. 2 ustawy.
Kolegium wskazało, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym wykładni tego przepisu podkreśla się, że skoro racjonalny ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do cechy czynności ("pobrania"), a nie cechy świadczenia ("nienależnego"), to należy rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". Przyjmuje się więc, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przepis art. 30 ust. 1 ustawy wprowadza pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego", co oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia, obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dlatego też w postępowaniu tym organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por. wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 751/16).
Zdaniem Kolegium kwestia winy osoby pobierającej świadczenie rodzinne bądź ubiegającej się o to świadczenie powinna być uwzględniana w każdym z przypadków wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Należało więc zbadać, czy skarżąca pobierając sporne świadczenie rodzinne w okresie od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. wiedziała o tym, że nie zachodzą przesłanki przyznania jej tego świadczenia. Istotne było, czy K. D. była prawidłowo pouczona o przesłankach braku prawa do jego pobierania i sytuacji, w których ono nie przysługuje. W decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z [...] grudnia 2020 r. zobowiązano K. D. do poinformowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do przyznanego świadczenia, w tym o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, że strona została prawidłowo pouczona o przesłankach braku prawa do świadczenia rodzinnego w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, w okresie od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. Tym samym świadczenie wypłacone stronie w tym okresie w kwocie 550 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami.
Kolegium poinformowało, że zgodnie z treścią art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] lutego 2022 r. złożyła K. D.. Podniosła, że zostało wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności córki, od którego złożyła odwołanie do organu II instancji, a następnie do sądu. Sprawa pozostaje w sądzie i nie została jeszcze rozpatrzona.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Podstawą uznania przez organy w niniejszej sprawie pobranego przez skarżącą dodatku do zasiłku rodzinnego, za świadczenie nienależnie pobrane, była okoliczność niepoinformowania przez skarżącą organu I instancji o wydaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności córki.
Istotą sporu jest, czy wypłacone skarżącej świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy.
Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Treść tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że warunkiem uznania na jego podstawie świadczenia za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy o braku prawa do jego pobierania, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia.
W orzecznictwie utrwalił się pogląd, wedle którego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.
Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie.
Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, czy miało charakter świadczenia nienależnego (por., m.in. wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1392/21; wyrok WSA w Gliwicach z 28 października 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 764/21).
W okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca została pouczona o konieczności poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności córki. Pouczenie takie znalazło się w decyzji Prezydenta z [...] grudnia 2020 r. Umknęło jednak organom, że tak nałożony na skarżącą obowiązek informacyjny nie zawierał pouczenia o utracie prawa do pobierania świadczenia.
Prezydent w pouczeniu wskazał na przepis art. 25 ust. 1 ustawy, jako źródło obowiązku informacyjnego, zgodnie z którym, w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 ustawy jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Wskazał także, że niepoinformowanie o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych "może" skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami. Z przepisu i pouczenia wynika, że świadczeniobiorca ma obowiązek informowania organu, m.in. o "innych zmianach" ale jedynie takich, które mają wpływ na prawo do świadczenia. Tymczasem, nowe orzeczenie o niepełnosprawności córki skarżącej pozostaje bez wpływu na prawo do dodatku do zasiłku, gdyż potwierdza jedynie, że jest ona nadal osobą niepełnosprawną.
Dodatkowo wskazać należy, że w pouczeniu zawartym w decyzji z [...] grudnia 2020 r. organ użył sformułowania, że niepoinformowanie o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych "może skutkować" (...). Tak sformułowane pouczenie zakłada jedynie potencjalną możliwość wystąpienia negatywnych przesłanek w zakresie prawa do świadczenia. To z kolei wskazuje, że skarżąca w sposób uprawniony mogła wnioskować, że w przypadku wydania nowego orzeczenia, które nadal zaliczało córkę skarżącej do osób niepełnosprawnych nie zaszły zmiany, które miałyby wpływ na prawo do świadczenia. Co istotne skarżąca złożyła odwołanie do Sądu Ubezpieczeń Społecznych od orzeczenia o niepełnosprawności z [...] kwietnia 2021 r. Na datę wniesienia skargi sprawa przez Sąd Powszechny nie została jeszcze rozpoznana. Skarżąca miała więc prawo przypuszczać, że dopiero prawomocny wyrok rozstrzygnie kwestię prawidłowości wydanego orzeczenia o niepełnosprawności córki.
Należy mieć na uwadze, że dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje.
W konsekwencji pouczenie, o którym mowa w tym przepisie, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego (por. wyrok NSA z 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1139/19). Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych. Sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego z art. 25 ust. 1 ustawy nie ma takiego charakteru.
Ponadto wskazać należy, że na podstawie art. 1 pkt 24 ustawy z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255), od dnia 16 grudnia 2020 r. wszedł w życie, m.in. art. 15zzzzzn2, który w ust. 1 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,
2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,
3) przedawnienia,
4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,
5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,
6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.
W myśl art. 15zzzzzn2 ust. 2 ustawy COVlD-19 w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
W niniejszej sprawie organy wyciągają konsekwencje prawne z niepoinformowania przez skarżącą o wydaniu nowego orzeczenia, co (jak wskazują organy) powinna ona uczynić w trybie art. 24 ust. 2a ustawy składając wniosek o świadczenie do 24 lipca 2021 r. Skoro tak, to organ powziąwszy wiadomość o wydaniu nowego orzeczenia powinien powiadomić skarżącą o powyższym i wyznaczyć jej termin stosownie do powyższego przepisu.
Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze RP na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491). Został on natomiast odwołany dopiero z dniem 16 maja 2022 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, Dz. U. z 2020 r. poz. 1027). Zaakcentować należy, że art. 15zzzzzn2 ustawy COVlD-19 jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z jego treści jednoznacznie wynika, że odnosi się on do terminów materialnych prawa administracyjnego (por. wyroki WSA: w Warszawie z 28 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 918/21; w Gorzowie Wielkopolskim z 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Go 1022/21; w Poznaniu z 24 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Po 3/22). Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte w czasie epidemii i decyzje obydwu instancji wydano w stanie epidemii.
Zważywszy na treść przytoczonej powyżej regulacji prawnej dotyczącej stanu epidemii organ I instancji, rozpoznając sprawę - kierując się zasadami wynikającymi z art. 7, art. 8 i art. 9 kpa - powinien był poinformować skarżącą o treści przepisu art. 15zzzzzn2 ust.1 i ust. 2 ustawy COVID-19, a także o przekroczeniu terminu wskazanego w art. 24 ust. 2a ustawy i powinien był wyznaczyć jej 30 dniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie tego terminu. Dopiero po złożeniu wniosku o przywrócenie terminu i jego rozpoznaniu albo po bezskutecznym upływie terminu do jego złożenia można było badać, czy zaistniały podstawy do tego, aby oznaczając datę początkową okresu, na który przyznano wnioskowane świadczenie rozważyć zastosowanie przepisu art. 24 ust. 2a ustawy oraz z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy. Wobec tego zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem tych przepisów oraz art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy COVID-19, a także z naruszeniem wyżej powołanych przepisów postępowania.
Zważyć także należy, że organ I instancji powinien na bieżąco weryfikować w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzeczeń o Niepełnosprawności, czy zostało wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności, a nie czynić to dopiero wówczas, gdy zbliża się upływ terminu, na który przyznano świadczenie.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.