I SA/Wa 773/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-05-31
NSAAdministracyjneWysokawsa
komunalizacjamienie państwowenieruchomościsamorząd terytorialnyustawa o samorządzieWSAadministracja publicznaWojewodaKKU

WSA w Warszawie uchylił decyzje odmawiające stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości, uznając, że organy niższych instancji nie ustaliły faktycznego sposobu korzystania z nieruchomości w dacie komunalizacji.

Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Gminę Miasto [...] własności nieruchomości Skarbu Państwa. Organy administracji uznały, że nieruchomość służyła wykonywaniu zadań publicznych przez Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych, co wyłączało ją z komunalizacji. Sąd uchylił te decyzje, wskazując, że organy nie ustaliły faktycznego sposobu korzystania z nieruchomości w dacie 27 maja 1990 r., opierając się jedynie na formalnym wpisie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej i Wojewody odmawiające stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Gminę Miasto [...] własności nieruchomości Skarbu Państwa. Spór dotyczył interpretacji art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, który wyłącza z komunalizacji mienie służące wykonywaniu zadań publicznych przez organy administracji rządowej. Organy administracji oparły swoje rozstrzygnięcia na formalnym wpisie w rejestrze gruntów wskazującym Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych jako władającego nieruchomością. Sąd uznał jednak, że kluczowe jest ustalenie faktycznego sposobu korzystania z nieruchomości w dacie 27 maja 1990 r., a nie tylko formalny wpis. Sąd podkreślił, że organy nie wykazały, czy Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych faktycznie wykonywał na tej nieruchomości zadania publiczne, co jest warunkiem wyłączenia z komunalizacji. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżone decyzje i nakazał ponowne postępowanie, w którym organy mają ustalić faktyczny stan prawny i sposób korzystania z nieruchomości.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nieruchomość nie podlegała komunalizacji, jeśli faktycznie służyła wykonywaniu zadań publicznych przez organy administracji rządowej. Organy niższych instancji błędnie oparły się jedynie na formalnym wpisie w rejestrze gruntów, nie ustalając faktycznego sposobu korzystania z nieruchomości w dacie 27 maja 1990 r.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że kluczowe jest ustalenie faktycznego sposobu korzystania z nieruchomości w dacie 27 maja 1990 r. i czy służyła ona wykonywaniu zadań publicznych przez organy administracji rządowej. Samo formalne wskazanie władającego (WUSW) nie jest wystarczające do wyłączenia z komunalizacji. Organy nie wykazały, czy WUSW faktycznie korzystał z tej nieruchomości w celu realizacji zadań publicznych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

Dz.U. 1990 nr 32 poz 191 art. 5 § 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Dz.U. 1990 nr 32 poz 191 art. 11 § 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Wyłącza z komunalizacji mienie służące wykonywaniu zadań publicznych przez organy administracji rządowej, sądy oraz organy władzy państwowej. Kluczowe jest faktyczne 'służenie' nieruchomości tym zadaniom, a nie tylko formalne 'należenie'.

Pomocnicze

Dz.U. 1990 nr 30 poz 179 art. 146

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

Dz.U. 1990 nr 30 poz 179 art. 147

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

Dz.U. Nr 38, poz. 172 art. 5

Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych i zakresie działania podległych mu organów

Dz.U. z 2022 r. poz. 329 art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. z 2022 r. poz. 329 art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. z 2022 r. poz. 329 art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. z 2018 r. poz. 265 § 14

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 art. 15zzs4 § 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy niższych instancji nie ustaliły faktycznego sposobu korzystania z nieruchomości w dacie 27 maja 1990 r., opierając się jedynie na formalnym wpisie w rejestrze gruntów. Kluczowe jest ustalenie, czy nieruchomość faktycznie służyła wykonywaniu zadań publicznych przez organy administracji rządowej, a nie tylko formalne wskazanie władającego.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów administracji oparta na formalnym wpisie w rejestrze gruntów jako podstawie do wyłączenia nieruchomości z komunalizacji.

Godne uwagi sformułowania

służyły wykonywaniu zadań publicznych faktycznie i bezpośrednio ocena [...] winna być dokonana według stanu na dzień wejścia w życie ustawy (27 maja 1990 r.) nie może więc mieć znaczenia w sprawie faktyczny sposób wykorzystywania mienia w dacie wydawania decyzji, ani na przyszłość organy obu instancji błędnie przyjęły, że sam (formalny) wpis [...] pozwalał wyjaśnić opisane wyżej zagadnienie.

Skład orzekający

Joanna Skiba

przewodniczący

Przemysław Żmich

sprawozdawca

Anna Fyda-Kawula

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanki wyłączenia mienia z komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., podkreślająca znaczenie faktycznego sposobu korzystania z nieruchomości w dacie 27 maja 1990 r. nad formalnymi wpisami."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji komunalizacji mienia państwowego w okresie transformacji ustrojowej. Wymaga analizy faktycznego stanu posiadania i wykorzystania nieruchomości w konkretnym dniu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu transformacji ustrojowej i komunalizacji mienia, z praktycznym znaczeniem dla samorządów i właścicieli nieruchomości. Interpretacja przepisów z 1990 roku w kontekście współczesnego orzecznictwa jest interesująca dla prawników.

Czy formalny wpis w rejestrze decyduje o losach mienia? WSA wyjaśnia zasady komunalizacji.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 773/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Fyda-Kawula
Joanna Skiba /przewodniczący/
Przemysław Żmich /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Komunalizacja mienia
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
art. 5 ust. 1, art. 11 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Dz.U. 1990 nr 30 poz 179
art. 146, art. 147
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Skiba Asesor WSA Anna Fyda-Kawula Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 maja 2022 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz Gminy Miasta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpatrzeniu odwołania Gminy Miasta [...], decyzją z 27 stycznia 2022 r. nr KKU-117/21 utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z 28 maja 2021 r. nr GN-IV.7532.435.2020.BM odmawiającą stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto [...] z mocy prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej na terenie [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka [...], obręb: [...], o pow. 1152 m2, uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] XVI Wydział Ksiąg Wieczystych.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Wojewoda [...] decyzją z 28 maja 2021 r. odmówił stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto [...] z mocy prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej na terenie [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka [...], obręb: [...], o pow. 1152 m2, uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] XVI Wydział Ksiąg Wieczystych.
Pismem z 7 czerwca 2021 r. Gmina Miasto [...] wniosła odwołanie od ww. decyzji.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z 27 stycznia 2022 r. utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z 28 maja 2021 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że: 1) przedmiotowa nieruchomość 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, co potwierdza wpis w dziale II Kw nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] XVI Wydział Ksiąg Wieczystych. Podstawą nabycia własności przez Skarb Państwa była umowa sprzedaży z 13 listopada 1976 r. Rep A nr [...]; 2) przedmiotowa nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] w dacie 27 maja 1990 r. stanowiła nieruchomość będącą we władaniu Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych, tj. jednostki terenowej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Potwierdza ten fakt sporządzona przez wnioskodawcę karta inwentaryzacyjna nieruchomości oraz archiwalny wypis z ewidencji gruntów; 3) wpisanie do archiwalnego rejestru gruntów Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych wynikało z zaistnienia jednej ze wskazanych powyżej przesłanek, która to była podstawą ujawnienia w archiwalnym rejestrze gruntów wskazanego podmiotu jako władającego nieruchomością; 4) 27 maja 1990 r. w zgromadzonej dokumentacji nie ma dowodu należenia lub władania nieruchomością przez podmioty wymienione w art. 5 ust. 1 pkt 1-3, w tym terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego; 5) działka nr [...] spełniała przesłanki przewidziane w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą" przesądzając o tym, że jako służąca wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej oraz organów władzy państwowej nie podlega komunalizacji; 6) zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy gminy były zobowiązane do przekazywania Wojewodom spisów inwentaryzacyjnych nieruchomości, które stały się własnością gmin z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy; 7) stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: a) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, b) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, c) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 - staje się w dniu Wejścia w życie ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin; 8) obowiązkiem organów administracji orzekających w przedmiocie komunalizacji mienia jest zatem ustalenie, w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, czy zachodzą przesłanki, od spełnienia których przepis ustawy uzależnia nabycie z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości, tj. czy przedmiotowe mienie 27 maja 1990 r. stanowiło własność Skarbu Państwa, a następnie - po pozytywnym ustaleniu w tym zakresie - czy mienie to należało w tym dniu do podmiotów wskazanych w art. 5 ust. 1 ustawy; 9) po ustaleniu, że mienie spełniało przesłanki do jego komunalizacji z mocy prawa należało w dalszej kolejności zbadać, czy w stosunku do tego mienia przepisy ustawy nie przewidują wyłączenia z komunalizacji, w szczególności, czy nie zachodzą przesłanki wyłączenia określone w art. 11 i 12 ustawy; 10) przed wydaniem niniejszej decyzji, stosownie do art. 10 § 1 kpa umożliwiono stronom zapoznanie się z aktami sprawy i wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W podanym terminie nie wniesiono uwag ani zastrzeżeń.
Z kolei w odwołaniu Gmina Miasto [...] wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie nabycia przez Gminę Miasto [...], z mocy prawa, nieodpłatnie, własności przedmiotowego mienia Skarbu Państwa. W uzasadnieniu Gmina wskazała m.in. że przepis art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy jest przepisem szczególnym określającym wyjątek od zasady komunalizacji z mocy prawa mienia ogólnonarodowego (państwowego), a zatem jego rozszerzająca wykładnia jest niedopuszczalna. W tym celu konieczne jest ustalenie stanu faktycznego tego mienia 27 maja 1990 r., szczególnie, czy sposób korzystania z mienia łączył się z wykonywaniem zadań publicznych faktycznie i bezpośrednio przez podmioty wskazane w tym przepisie.
Wojewoda [...], jako podstawę do odmowy komunalizacji powołał się na zapisy zawarte w archiwalnym wypisie z ewidencji gruntów, gdzie wpisany jest jako właściciel Skarb Państwa, a jako władający Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych.
Wojewoda [...] stwierdził, że wpis w ewidencji gruntu ma jedynie charakter informacyjny i nie może stanowić wyłącznego dowodu dla tak istotnych ustaleń. Samo wpisanie w ewidencji gruntów, jako władającego Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych, nie oznacza samo przez się, że podmiot ten faktycznie wykonywał zadania publiczne w stosunku do tego mienia. Nie jest bowiem nawet wiadome na jakiej podstawie tego wpisu dokonano. Przypisywanie władztwa temu podmiotowi jest wątpliwe z tego względu, że przedmiotowa działka jest niezabudowana, nieogrodzona, stanowi tereny rekreacyjno-wypoczynkowe, a obecnie władającym przedmiotową nieruchomością jest Urząd Miasta [...] Departament Pracy, Edukacji i Kultury - Wydział Gospodarki Komunalnej. Wprawdzie zmiana dokonana w operacie ewidencji gruntów miała miejsce już po 27 maja 1990 r. nie mniej organ orzekający w sprawie komunalizacji winien wziąć ten fakt także pod uwagę przy ocenie stanu faktycznego skomunalizowanego mienia.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podała, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące m.in. do: (...) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego (...) - staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Przepis ten określa więc pozytywne przesłanki komunalizacji, zastrzegając jednak już na wstępie niweczącą komunalizację, nawet przy spełnieniu przesłanek pozytywnych, przesłankę negatywną. Przy tym przesłankę tę uszczegółowioną w art. 11 ust. 1 ustawy trudno jest rozpatrywać jako wymagający szczególnego wykazania wyjątek od zasady komunalizacji, ponieważ jest to wprost sformułowany na wstępie zasady w art. 5 ust. 1 ustawy warunek sine qua non komunalizacji. Ustawodawca bowiem nie bez przyczyny na wstępie tej zasady (art. 5 ust. 1 ustawy) dokonał odpowiedniego zastrzeżenia, a zatem nie można go pominąć w drodze interpretacji jako pozbawionego wartości normatywnej. Toteż, aby nie wchodzić w bezprzedmiotowe rozważania wskazać należy na wyłączenie z art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli: (...) 1) służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Powyższy przepis odnosi się zatem do sfery faktów (służenie), a nie, np. sfery praw, jak to ma miejsce w art. 5 ust. 1, gdzie posłużono się adekwatnym do praw wyrazem "należenie".
Dalej Komisja wskazała, że Wojewódzkie Urzędy Spraw Wewnętrznych (WUSW) stanowiły jednostki terenowe Ministerstwa Spraw Wewnętrznych funkcjonujące w Polsce w latach 1983-1990, utworzone w wyniku przemianowania komend wojewódzkich Milicji Obywatelskiej. Podmioty te z zasady wykonywały zadania publiczne, a nie komercyjne. Na czele urzędów stali szefowie pełniący funkcję terenowych organów ministra w dziedzinie ochrony bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego, wykonujący swoje zadania poprzez Służbę Bezpieczeństwa i Milicję Obywatelską. W 1990 r. w miejsce WUSW utworzone zostały komendy wojewódzkie Policji, a także delegatury Urzędu Ochrony Państwa (w 2002 r. przekształcone w delegatury Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego).
Zdaniem Komisji w świetle powyższego oczywistym pozostaje, że organy (związane z nimi jednostki) władające sporną działką były organami administracji publicznej, które nie realizowały zadań prywatnych, lecz publiczne. Z kolei w oparciu o fakt reprezentowania przez jednostkę samorządu terytorialnego (powiat-miasto na prawach powiatu-starostę-prezydenta miasta) trudno jest podważać fakt władania Skarbu Państwa oraz bezpośredniego działania przez jednostkę samorządu terytorialnego w imieniu własnym.
Przedmiotowa nieruchomość 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa we władaniu Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych, tj. jednostki terenowej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, co potwierdza sporządzona przez wnioskodawcę Karta inwentaryzacyjna nieruchomości oraz archiwalny wypis z ewidencji gruntów. Są to przy tym w ocenie KKU dokumenty urzędowe, których podważanie jest niezrozumiałe zwłaszcza przez podmiot historycznie i obecnie odpowiedzialny za gospodarowanie mieniem Skarbu Państwa, który ma dostęp do odpowiedniej dokumentacji, w tym archiwalnej. Toteż zarzuty ze strony takiego podmiotu nie są przekonujące.
Komisja wskazała, że w uproszczeniu rejestr gruntów to rejestr faktów (powierzchni, władania, etc.), czym różni się od rejestru praw (ksiąg wieczystych), a w tej sprawie przesądzające są fakty (służenie), a nie prawa i ich formalne ustanowienie (należenie). Rejestr (ewidencja) gruntów tak jak dokumenty go dotyczące mają cechę urzędowości, co łączy się z domniemaniem ich prawdziwości (art. 76 § 1 Kpa). W rezultacie, można byłoby oceniać zasadność odwołania, gdyby rozpatrywać wg stanu na 27 maja 1990 r. sytuację zwykłego przedsiębiorstwa państwowego i to realizującego zadania komercyjne, a nie realizującej zadania publiczne jednostki budżetowej, którą pozostają i pozostawały także choćby ministerstwa, czy też sądy. Komunalizacja obiektów tych podmiotów jest ustawowo, w ocenie KKU, wyłączona z mocy art. 11 ust. 1 pkt l ustawy przez sam fakt "służenia", a nie "należenia", tj. niezależnie od tego, czy służenie to znalazło odzwierciedlenie w stosownym akcie administracyjnym. Gdyby nie powyższe oraz pominięty w odwołaniu wstęp do art. 5 ust. 1 ustawy w brzmieniu "jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej", można byłoby rozważać jako oczywistą wręcz argumentację w odwołaniu odnoszącą się do wywiedzionych z dalszej części tego przepisu przesłanek pozytywnych komunalizacji.
W ocenie Komisji, wbrew argumentacji zawartej w odwołaniu, nieistotny jest stan faktyczny władania nieruchomością po 27 maja 1990 r. KKU dostrzegła fakt przekazania po tej dacie nieruchomości staroście (tu Prezydentowi), ale jako wykonującemu zadanie z zakresu administracji rządowej polegające na gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa. Po 27 maja 1990 r. adekwatne pole do gospodarki nieruchomościami, w tym ewentualnej wręcz darowizny pomiędzy SP, a gminą (tu miastem [...]) stwarza art. 13 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym nieruchomość może być, z zastrzeżeniem art. 59, przedmiotem darowizny na cele publiczne, a także przedmiotem darowizny dokonywanej między Skarbem Państwa, a jednostką samorządu terytorialnego, a także miedzy tymi jednostkami. W umowie darowizny określa się cel, na który nieruchomość jest darowana. Przede wszystkim jest ustanowiony tam w interesie społecznym ogólny warunek wykorzystania darowanej nieruchomości w określonym celu. Natomiast w tej sprawie niepozbawione pewnego uzasadnienia może być przypuszczenie, że próba analizowanej obligatoryjnej komunalizacji może zmierzać przynajmniej do obejścia ww. ogólnej regulacji i ustanowionego w nim w interesie społecznym zabezpieczenia.
Od decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 27 stycznia 2022 r. Gmina Miasto [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 8 i art. 11 w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez ich niezastosowanie w sprawie, polegające na braku rzeczowego odniesienia się w treści uzasadnienia decyzji do okoliczności przedstawionych przez stronę w odwołaniu od decyzji Wojewody [...] oraz na braku przedstawienia dowodów i ich analizy mogących być podstawą dla zastosowania art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy, jak również na posługiwaniu się ogólnikowymi stwierdzeniami bez poparcia w materiale dowodowym w sprawie; 2) art. 77 i art. 80 w zw. z art. 76 § 1 i 2 kpa poprzez ich niezastosowanie w sprawie wyrażające się rozpatrzeniem zgromadzonego materiału w sposób wybiórczy, czego wyrazem był brak odniesienia się organu ll instancji do dokumentów będących w jego posiadaniu, których ocena mogłaby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie.
W ocenie Gminy wspomniane uchybienia następczo doprowadziły do naruszenia art. 138 § 2 kpa poprzez jego niezastosowanie w sprawie wyrażające się brakiem uchylenia decyzji Wojewody [...] jako organu l instancji pomimo istnienia podstawy określonej w art. 77 i art. 80 kpa.
Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o: 1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i w całości poprzedzające] jej decyzji Wojewody [...]: 2) zasądzenie na rzecz skarżącej od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia prawa, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymała stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
W niniejszej sprawie istota sporu jaki zarysował się pomiędzy Gminą Miasto [...], a Krajową Komisją Uwłaszczeniową i Wojewodą [...] dotyczy tego, czy mienie nieruchome oznaczone jako obecna działka nr [...] (w dacie komunalizacji teren działki nr [...] – Archiwalny wypis z rejestru gruntów) było wyłączone z komunalizacji następującej z mocy samego prawa na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 240/09 w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, działającego jako sąd jednoinstancyjny, jednoznacznie został ukształtowany pogląd, że użyty w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy wyraz "służyły" oznacza stan faktyczny, gdy sposób korzystania z mienia łączy się z wykonywaniem zadań publicznych faktycznie i bezpośrednio. Przy czym ocena, czy dana nieruchomość służyła wykonywaniu konkretnych zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej winna być dokonana według stanu na dzień wejścia w życie ustawy (27 maja 1990 r.). Nie może więc mieć znaczenia w sprawie faktyczny sposób wykorzystywania mienia w dacie wydawania decyzji, ani na przyszłość (por. wyrok NSA z 2 lipca 2006 r. sygn. akt I OSK 1905/06; wyrok NSA z 18 listopada 2013 r. sygn. akt I OSK 967/12).
Zatem, aby uznać, że dane mienie nieruchome służyło 27 maja 1990 r. wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej trzeba wpierw ustalić: 1) który konkretnie organ administracji rządowej korzystał wówczas faktycznie i bezpośrednio z danego mienia; 2) w jaki sposób organ ten wykorzystywał tego rodzaju mienie – czy dla wykonywania przypisanych mu zadań publicznych (i jakich), czy w sposób niezwiązany z realizacją zadań publicznych dla których był właściwy.
Zdaniem Sądu organy obu instancji błędnie przyjęły, że sam (formalny) wpis w archiwalnym wypisie z rejestru gruntów oraz w Karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości, jako władającego przedmiotowym gruntem Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych, pozwalał wyjaśnić opisane wyżej zagadnienie.
Sąd zwraca uwagę, że 10 maja 1990 r. weszła w życie ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych (Dz.U. Nr 30, poz. 181) oraz ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. Nr 30, poz. 179). Zgodnie z art. 146 ustawy o Policji z chwilą utworzenia Policji Milicja Obywatelska została rozwiązana. Dokumenty, mienie pozostające dotychczas w dyspozycji Milicji Obywatelskiej Minister Spraw Wewnętrznych miał przekazać nowo utworzonym organom centralnym zgodnie z ich kompetencjami. W województwach, w których rozdzielenie pomiędzy Policję i Urząd Ochrony Państwa mienia ruchomego i nieruchomego, o którym mowa w ust. 2, łączyłoby się ze szczególnie wysokimi kosztami lub trudnościami technicznymi, mienie to miały przejąć jednostki Policji, zapewniając na okres nie przekraczający jednego roku świadczenie usług na rzecz Urzędu Ochrony Państwa. Minister Spraw Wewnętrznych, w drodze rozporządzenia, miał określić zasady stopniowego przekazywania kompetencji i mienia, o których mowa w ust. 2, do jednostek Policji i Urzędu Ochrony Państwa. Z kolei według art. 147 ustawy o Policji Minister Spraw Wewnętrznych miał zorganizować Policję w ciągu 3 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy. Z chwilą zorganizowania Policji likwidacji ulegały urzędy spraw wewnętrznych.
Z kolei do czasu wejścia w życie ustawy o Policji zadania resortu spraw wewnętrznych regulowała ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych i zakresie działania podległych mu organów (Dz.U. Nr 38, poz. 172 ze zm.). Według art. 5 tej ustawy terenowymi organami Ministra Spraw Wewnętrznych, w zakresie określonym w ust. 2 (w zakresie ochrony bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego), byli m.in. szefowie wojewódzkich urzędów spraw wewnętrznych, którzy wykonywali swe zadania przy pomocy podległych im urzędów. Minister Spraw Wewnętrznych określał zakres działania i organizację tychże organów.
Zatem celem wyjaśnienia opisanego wyżej zagadnienia (jako przeszkody do komunalizacji z art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy) należałoby ustalić, czy w dacie 27 maja 1990 r. zadania z zakresu ochrony bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego w ówczesnym Województwie [...] wykonywał jeszcze szef Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych. Jeżeli okazałoby się, że w dacie komunalizacji tenże organ jeszcze funkcjonował trzeba by ustalić, czy, a jeżeli tak, to w jaki sposób przedmiotowe mienie było faktycznie i bezpośrednio wykorzystywane przez szefa WUSW, tj. czy dla realizacji zadań pozostających w zakresie jego właściwości, czy w inny sposób.
Wyjaśnienie tej kwestii jest o tyle istotne, że mienie będące dotychczas (10 maja 1990 r.) w dyspozycji Ministra Spraw Wewnętrznych miało być przekazane zasadniczo do jednostek Policji i Urzędu Ochrony Państwa (art. 146 ust. 3 i 4 ustawy o Policji).
Tymczasem z pisma zastępcy Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z 23 marca 2021 r. wynika, że działka nr [...] nie jest w trwałym zarządzie KWP w [...] i że teren tejże działki (niezależnie od jej oznaczenia geodezyjnego) w dacie 27 maja 1990 r. nie był we władaniu Policji. Z archiwalnego wypisu z rejestru gruntów i Karty inwentaryzacyjnej nieruchomości wynika, że 27 maja 1990 r. teren działki nr [...] (ówczesna działka nr [...]) był niezabudowany (symbol Bp wg zarządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Komunalnej z dnia 20 lutego 1969 r. w sprawie ewidencji gruntów – M.P. Nr 11, poz. 98 ze zm.) i że obecnie nie jest we władaniu właściwego organu Policji, lecz Urzędu Miasta [...].
W tej sytuacji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z 28 maja 2021 r. zostały wydane z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy, skoro organy obu instancji przy ustaleniu przesłanki faktycznej "służenia wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej" bazowały tylko na formalnym wpisie jako władającego gruntem - WUSW w archiwalnym wypisie z rejestru gruntów oraz w Karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości, a nie wyjaśniły, czy ktokolwiek faktycznie korzystał, a jeżeli tak, to w jakim celu, ze spornego gruntu 27 maja 1990 r., w szczególności, czy jakiekolwiek zadania na tym gruncie wykonywał szef Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych, skoro z-ca KWP w [...] nie potwierdził, aby sporny grunt 27 maja 1990 r. był we władaniu Policji.
Zatem w ponownie prowadzonym postępowaniu organ wojewódzki wyjaśni, czy jakikolwiek podmiot 27 maja 1990 r. faktycznie korzystał z gruntu oznaczonego obecnie jako działka nr [...] (wówczas teren działki nr [...]), a jeżeli tak, to czy był to szef Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych jako podmiot wskazany w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy. W zależności od okoliczności sprawy Wojewoda [...] wyda stosowny akt, który uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie skarżącej kosztów postępowania sądowego – wpisu sądowego i kosztów działania pełnomocnika orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 – ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI