I SA/Wa 767/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-10-22
NSAnieruchomościŚredniawsa
przejęcie mienianieruchomości rolneprzesiedleńcydekret z 1947 r.interes prawnystrona postępowaniastwierdzenie nieważnościWSAadministracja publiczna

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa, uznając, że skarżący nie wykazali swojego interesu prawnego do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu mienia po przesiedlonych.

Skarżący F.P. i D.P. domagali się stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1952 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego, twierdząc, że należało ono do ich poprzedniczki prawnej, A.W., a nie T.W. Organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie, uznając, że skarżący nie wykazali swojego przymiotu strony. WSA w Warszawie oddalił skargę, potwierdzając, że skarżący nie przedstawili wystarczających dowodów na swój interes prawny, a ustalenie tytułu własności leży w gestii sądów powszechnych.

Sprawa dotyczyła skargi F.P. i D.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która uchyliła decyzję Wojewody i umorzyła postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 1952 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa mienia po osobach przesiedlonych do ZSRR. Skarżący twierdzili, że przejęte gospodarstwo rolne należało do A.W., ich poprzedniczki prawnej, a nie do T.W., jak wskazano w orzeczeniu z 1952 r. Wnioskowali o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. Minister Rolnictwa, rozpatrując sprawę, uznał, że skarżący nie wykazali swojego przymiotu strony w postępowaniu, ponieważ nie przedstawili dokumentów potwierdzających, że przysługuje im interes prawny do żądania stwierdzenia nieważności decyzji. W szczególności nie udowodnili, że gospodarstwo należało do A.W. lub jej ojca, a jedynie powołali się na oświadczenie sołtysa i wyciąg z rejestru stanu posiadania. Minister podkreślił, że ustalenie tytułu własności jest kwestią cywilną, rozstrzyganą przez sądy powszechne. W związku z tym, uchylił decyzję Wojewody i umorzył postępowanie. WSA w Warszawie oddalił skargę, podzielając stanowisko Ministra. Sąd uznał, że skarżący nie wykazali swojego interesu prawnego zgodnie z art. 28 k.p.a., a przedstawione przez nich dowody (oświadczenie sołtysa, wyciąg z rejestru) nie miały wystarczającej mocy dowodowej do podważenia ustaleń organu. Sąd podkreślił, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie jest uprawniony do merytorycznej kontroli orzeczenia z 1952 r., jeśli skarżący nie legitymują się przymiotem strony.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, skarżący nie posiadają interesu prawnego, jeśli nie przedstawią dokumentów potwierdzających tytuł własności do nieruchomości, a jedynie powołują się na oświadczenia osób trzecich lub wyciągi z rejestrów niepotwierdzające stanu prawnego.

Uzasadnienie

Interes prawny do żądania stwierdzenia nieważności decyzji musi wynikać z przepisów prawa materialnego i być poparty odpowiednimi dowodami, takimi jak odpis księgi wieczystej czy akt notarialny. Oświadczenia osób trzecich i wyciągi z rejestrów nie są wystarczające do wykazania tytułu własności, a ustalenie własności leży w gestii sądów powszechnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

Dz.U. 1947 nr 59 poz 318 art. 1

Dekret z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R.

Mienie przesiedlonych przechodziło z mocy prawa na własność Państwa.

Dz.U. 1947 nr 59 poz 318 art. 3 § ust. 1

Dekret z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R.

Przejście nieruchomości ziemskich na własność Państwa i datę tego przejścia stwierdzały powiatowe władze administracji ogólnej.

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania administracyjnego.

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Decyzja o umorzeniu postępowania w przypadku jego bezprzedmiotowości.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt. 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Umorzenie postępowania przez organ odwoławczy.

PPSA art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

PPSA art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie przez sąd w przedmiocie skargi.

Pomocnicze

k.p.a. art. 157 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnym art. 75

Wymogi dotyczące treści decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżący nie wykazali swojego interesu prawnego do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1952 r., ponieważ nie przedstawili dokumentów potwierdzających tytuł własności do nieruchomości. Ustalenie tytułu własności nieruchomości leży w gestii sądów powszechnych, a nie organów administracji czy sądów administracyjnych. Brak przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym skutkuje bezprzedmiotowością postępowania.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów k.p.a. (art. 157 § 2, art. 28, art. 80, art. 156 § 1 pkt 2, art. 107 § 3, art. 7, art. 8, art. 78) okazały się chybione.

Godne uwagi sformułowania

Interes prawny wynikać musi z określonego przepisu prawa materialnego, który przyznaje podmiotowi żądającemu wszczęcia postępowania określone uprawnienia lub nakłada na niego obowiązki podlegające konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej. Oświadczenia wiedzy, jak oświadczenie podpisane przez S. T. nie korzystają z domniemania zgodności ze stanem prawnym. Organ nadzoru nie jest zaś uprawniony do rozstrzygnięcia o własności przejętego mienia. Własność jest kategorią prawa cywilnego i spory o własność mogą być rozstrzygane tylko przez sądy powszechne w przewidzianych do tego postępowaniach. ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie jest uprawniony do merytorycznej kontroli kwestionowanego orzeczenia w sytuacji, gdy skarżący nie legitymują się przymiotem strony w niniejszym postępowaniu.

Skład orzekający

Dariusz Pirogowicz

przewodniczący

Jolanta Dargas

sprawozdawca

Joanna Skiba

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Wykazanie interesu prawnego w postępowaniach administracyjnych dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji, szczególnie w sprawach dotyczących własności i przejęć mienia na podstawie przepisów historycznych."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z dekretami z lat 40. XX wieku i wymaga wykazania interesu prawnego poprzez dokumenty cywilnoprawne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy historycznego przejęcia mienia i kwestii wykazywania interesu prawnego, co jest istotne dla prawników procesowych i zajmujących się prawem nieruchomości.

Jak udowodnić prawo do ziemi sprzed 70 lat? Sąd wyjaśnia kluczowe znaczenie interesu prawnego.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 767/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-10-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący/
Joanna Skiba
Jolanta Dargas /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1719/23 - Postanowienie NSA z 2023-09-21
I OSK 1344/22 - Wyrok NSA z 2023-05-10
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1947 nr 59 poz 318
art. 1,  art. 3
Dekret z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Joanna Skiba, Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2021 r. sprawy ze skargi F. P. i D. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] orzeczeniem z dnia [...] lutego 1952 r. orzekło o przejęciu na własność Skarbu Państwa mienia po osobach przesiedlonych do ZSRR, położonego na terenie gminy [...] powiatu [...], m.in. nieruchomości po T. W. we wsi [...] (obecnie w powiecie siemiatyckim w województwie [...]) - poz. 21 orzeczenia.
Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2015 r. F. P. i D. P. wystąpili do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia w zakresie przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, położonego we wsi [...] (gromada [...]) w związku z przesiedleniem T. W. do ZSRR. Skarżący podnieśli, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ T. W. nigdy nie był prawnym właścicielem nieruchomości. Dodali, że nieruchomość należała do A. W., która nią władała, i zaznaczyli, że są jej następcami prawnymi. Stwierdzili też, że A. W. odziedziczyła nieruchomość po swoim ojcu J. W., a na poparcie swoich twierdzeń załączyli oświadczenie złożone w dniu [...] września 2008 r. przez S. T., który w latach 1948-1972 pełnił obowiązki sołtysa w miejscowości [...]
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr: [...]odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] lutego 1952 r. Organ stopnia wojewódzkiego podniósł, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że przejęta nieruchomość stanowiła własność T. W..
Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli F. P. i D. P..
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując sprawę wskazał, że zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stroną postępowania administracyjnego, w myśl art. 28 k.p.a., jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. A zatem o tym, czy jest się stroną danego postępowania administracyjnego, nie decyduje sama wola czy subiektywne przekonane danej osoby, bądź dopuszczenie jej przez organ do udziału w nim, ale okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako "interes prawny". Interes prawny wynikać musi z określonego przepisu prawa materialnego, który przyznaje podmiotowi żądającemu wszczęcia postępowania określone uprawnienia lub nakłada na niego obowiązki podlegające konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast od tak rozumianego interesu prawnego odróżnić należy interes faktyczny, to jest stan, w którym podmiot wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednakże nie może tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającymi stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji. Z przytoczonych regulacji prawnych należy wywieść, że organ właściwy do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji po jego wniesieniu zobowiązany jest ustalić, czy podmiot składający wniosek posiada przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Zaś w przypadku stwierdzenia, że żądanie pochodzi od osoby niebędącej stroną w sprawie, organ jest obowiązany do wydania postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania.
Orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1952 r. (w dokumentacji nadesłanej przez Archiwum Państwowe w [...] figuruje data [...] lutego 1952 r.) zostało wydane na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na rzecz Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 59, poz. 318), zmienionego dekretem z dnia 28 września 1949 r. (Dz. U. Nr 53, poz. 404), i orzekło o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstw po osobach przesiedlonych do ZSRR. Pod pozycją [...] orzeczenia zostało wymienione gospodarstwo rolne o powierzchni ok. [...] ha wraz z domem, stodołą i chlewem, stanowiące własność T. W., syna A. , położone w miejscowości [...].
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji orzekającej o przejęciu nieruchomości na własność Państwa może wystąpić osoba, od której przejęto nieruchomość (ewentualnie jej następcy prawni), lub osoby, które wykażą, że to im lub ich poprzednikom prawnym przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości.
Skarżący swój interes prawny do występowania jako strona w postępowaniu wywodzą z tego, że przejęte gospodarstwo stanowiło własność A. W. , która odziedziczyła je po swoim ojcu J. W.. W ocenie skarżących dowodem to potwierdzającym jest złożone w dniu [...] września 2008 r oświadczenie S. T. który w latach 1948-1972 pełnił obowiązki sołtysa w miejscowości [...] oraz wyciąg z rejestru starego stanu posiadania gruntów. W przywołanym oświadczeniu S. T. stwierdził, że gospodarstwo o powierzchni [...] ha należało do A. W. z domu O., która odziedziczyła je po swoim ojcu i uprawiała aż do śmierci, tj. do 1957 r. Z kolei wyciąg, na który powołują się skarżący, został sporządzony przez mierniczego (nazwisko nieczytelne) w dniu [...] stycznia 1961 r. w [...] i dotyczył gruntów o powierzchni [...] ha. Wyciąg został sporządzony z rejestru starego stanu posiadania gruntów należących do spadkobierców A. W. we wsi [...].
Z drugiej zaś strony zgromadzone dokumenty archiwalne wskazują, że właścicielem przejętego gospodarstwa o powierzchni ok. [...] ha, położonego we wsi [...], był T. W., syn A. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w zaskarżonym orzeczeniu PPRN w [...]. Także z odpisu protokołu z dnia [...] listopada 1948 r., sporządzonego w [...] przez komisarza ziemskiego oraz przedstawiciela Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w sprawie dokonania opisu i przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa po przesiedlonym do ZSRR T. W., s. A., wynika, że gospodarstwo o powierzchni [...] ha stanowiło własność T. W. z tytułu spadku po ojcu. Również z rejestru przejściowego pomiarowo-szacunkowego przed scaleniem, wykonanego w 1962 r. przez geodetę A. B., wynika, że grunty o powierzchni [...] ha zapisane były na "PFZ po W. T.".
Z uwagi na to, że z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji mogą wystąpić osoby, od których przejęto nieruchomości (ewentualnie ich następcy prawni), albo osoby, które wykażą, że to im (lub ich poprzednikom prawnym) przysługiwał tytuł prawny do przejętej nieruchomości, organ II instancji pismem z dnia [...] czerwca 2019 r. wystąpił do skarżących o wykazanie legitymacji do występowania jako strona w postępowaniu poprzez nadesłanie do akt sprawy prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo wydanego przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia po T. W. lub dokumentów świadczących o tym, że A. W. lub jej ojciec byli właścicielami nieruchomości objętej orzeczeniem PPRN w [...] z dnia [...] lutego 1952 r.
W odpowiedzi na to wystąpienie F. P. oraz D. P. w piśmie z dnia [...] lipca 2019 r. stwierdzili, że wykazali legitymację do występowania jako strona w postępowaniu, przedkładając dokumenty potwierdzające, że są spadkobiercami A. W., która była właścicielką przejętej nieruchomości, co potwierdza oświadczenie sołtysa.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności, Minister stwierdził, że takie oświadczenia wiedzy, jak oświadczenie podpisane przez S. T. nie korzystają z domniemania zgodności ze stanem prawnym. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym moc dowodowa takich dokumentów pozwala jedynie na stwierdzenie, że osoby, które je podpisały, tak twierdzą. Natomiast z wyciągu, na który powołują się skarżący, nie wynika, że ich poprzedniczka prawna, tj. A. W., była właścicielką gruntów o powierzchni [...] ha. Przedstawione przez wnioskodawców dokumenty nie mają waloru dokumentów potwierdzających stan prawny nieruchomości (np. wypis z księgi wieczystej) lub potwierdzających przeniesienie własności nieruchomości (np. umowa w formie aktu notarialnego), ani też do tego typu dokumentacji się nie odwołują - nie są więc wystarczające, aby podważyć ustalenia wynikające z ocenianego orzeczenia. Organ nadzoru nie jest zaś uprawniony do rozstrzygnięcia o własności przejętego mienia. Własność jest kategorią prawa cywilnego i spory o własność mogą być rozstrzygane tylko przez sądy powszechne w przewidzianych do tego postępowaniach.
W tej sytuacji Minister stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek złożenia wniosku przez stronę. F. D. oraz D. P. nie przedłożyli dokumentów potwierdzających, że przysługuje im interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości. Nie wykazali, że są następcami prawnymi osoby, od której przejęto gospodarstwo rolne, tj. T. W.. Nie przedstawili też dokumentów potwierdzających, że gospodarstwo to należało do A. W. lub jej ojca. W szczególności powoływanie się przez skarżących na to, że grunty te stanowiły własność A. W., której są spadkobiercami, nie jest wystarczające do uznania ich za stronę.
Z uwagi na to, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. rozstrzygnął sprawę merytorycznie (odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] lutego 1952 r.), pomimo że F. P. i D. P. nie posiadają przymiotu strony w postępowaniu - należało uchylić zaskarżoną decyzję Wojewody i umorzyć postępowanie przed organem pierwszej instancji. Zgodnie bowiem z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Skarżący będą mogli wystąpić z wnioskiem o zbadanie w trybie nadzoru kwestionowanej decyzji po uzyskaniu dokumentów potwierdzających legitymację prawną do występowania jako strona w postępowaniu.
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli F. P. i D. P. zarzucając jej:
naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 157 § 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie prowadzące do przyjęcia, że brak było podstaw do wszczęcia postępowania na żądanie strony, a w konsekwencji umorzenie postępowania na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a.;
naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 28 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmówienie skarżącym przymiotu strony w niniejszym postępowaniu, a w konsekwencji uznanie, iż brak było podstaw do wszczęcia postępowania z uwagi na brzmienie art. 157 § 2 k.p.a., podczas gdy z przedłożonych przez skarżących do akt postępowania dokumentów wynika, że strony postępowania są spadkobiercami A. W. , która w chwili wydania decyzji zamieszkiwała na nieruchomości objętej decyzją PPRN z dnia [...] lutego 1952 roku do chwili swojej śmierci i jako właścicielka rościła prawa do nieruchomości, a zatem skarżący posiadają interes prawny do występowania w niniejszym postępowaniu i domagania się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji;
naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie przez organ oceny w dowodów w sposób dowolny, a która to ocena dotyczy: (1)wyciągu z rejestru stanu posiadania (gdzie powoływana jest A. W.), (2)protokołu przejęcia z dnia [...] listopada 1948 roku (w którym zostało określone, że matka ewakuowanego A. W. rości prawa do nieruchomości) oraz (3)oświadczenia sołtysa Wsi [...] S. T. (który jednoznacznie stwierdził, że gospodarstwo należało do A. W. jako spadkobierczyni po swoim ojcu), co w konsekwencji doprowadziło do istotnego błędu w ustaleniach faktycznych organu, a polegającego na uznaniu, że A. W. nie była właścicielką gospodarstwa oraz błędnym przyjęciu, że T. W. był właścicielem przejętej nieruchomości, a wydana w sprawie decyzja odpowiada prawu;
naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie prowadzące do błędnego uznania, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium PRN z dnia [...] lutego 1952 roku, podczas gdy nieruchomość nie stanowiła własności T. W. - decyzja nie dotyczyła osoby będącej właścicielem nieruchomości, a nadto decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 1, 2 i 3 dekretu z dnia 5 września 1947 roku o przejęciu na własność Państwa mienia po osobach przesiedlonych do ZSRR i art. 75 Rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnym z uwagi na nieuwzględnienie w sentencji decyzji szczegółowych danych dotyczących przejmowanego gospodarstwa, nadto określona w decyzji powierzchnia nie odpowiada powierzchni wynikającej z dokumentacji geodezyjnej;
naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do zaniechania organu I instancji dotyczącego ustalenia jednostki archiwalnej przechowującej dokumentację dotyczącą przedmiotowej sprawy;
naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i 8 k.p.a. oraz art. 78 k.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia jednostki archiwalnej przechowującej dokumentację dotyczącą przedmiotowej sprawy, a w miejsce tego ograniczenie się do skierowania zapytania do Starostwa Powiatowego w [...] oraz Archiwum Państwowego w [...]w przedmiocie ustalenia dokumentacji wadliwego postępowania, którego dotyczy sprawa, podczas gdy przedmiotem analizy i poszukiwań winna być cała dokumentacja właścicielska i geodezyjna znajdująca się w posiadaniu Starostwa Powiatowego w [...] oraz Archiwum Państwowego w [...] dotycząca T. W. i A. W..
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.
Przedmiotem kontroli dokonanej przez Sąd była decyzja organu odwoławczego uchylająca decyzję organu I instancji i umarzająca postępowanie przed tym organem na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 105 § k.p.a. w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] lutego 1952 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] o przejęciu nieruchomości na własność Państwa. Przepis ten stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Z poglądów prezentowanych zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych, które skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela, wynika, że bezprzedmiotowość postępowania występuje m.in. wówczas, gdy podmiot nieuprawniony do domagania się wszczęcia postępowania zgłosił inicjatywę w tym względzie. Wszczęcie postępowania administracyjnego, w sytuacji, gdy zgodnie z przepisami prawa administracja publiczna może kształtować stosunki prawne wyłącznie na wniosek jednostki, oparte jest na zasadzie skargowości. Wymaga to wniosku strony - osoby mającej legitymację procesową w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wszczęcie postępowania na wniosek nielegitymowanego podmiotu jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania (zob. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 5 lipca 1999 r. sygn. akt OPS 16/98, ONSA 1999, Nr 4, poz. 119; wyrok NSA z dnia 24 maja 2001 r., IV SA 599/99).
Kwestią stanowiącą podstawę do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest dokonanie oceny, czy organ w sposób prawidłowy ustalił, że F. P. i D. P. nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, w rozumieniu art. 28 k.p.a. Przepis ten stanowi, iż stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa materialnego, których zastosowanie wobec konkretnego podmiotu prawa może mieć wpływ na jego sytuacje prawną.
Legitymację do żądania wszczęcia postępowania na wniosek ma podmiot, który twierdzi, że decyzja wadliwa dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku (art. 28 k.p.a.). Stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1994 r. sygn. akt II SA 2164/92, ONSA 1995, nr 1, poz. 32).
Przedmiotowa sprawa została zainicjowana wnioskiem F. P. i D. P. z dnia [...] czerwca 2015 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1952 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych na terenie gminy [...], powiatu [...] w części dotyczącej przejęcia gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego we wsi [...] w związku z przesiedleniem T. W. do ZSRR, wymienionego w kwestionowanym orzeczeniu pod poz. 21.
Orzeczenie to wydane zostało na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz.U. nr 59, poz. 318) zmienionego dekretem z dnia 28 września 1949 r. ( DZ.U. nr 53, poz. 404).
Stosownie do treści art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r. wszelkie mienie ruchome i nieruchome osób przesiedlonych do Z.S.R.R. pozostałe na obszarze Państwa Polskiego przechodziło z mocy samego prawa z chwilą przesiedlenia tych osób na własność Państwa bez odszkodowania. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 1 tego dekretu, przejście nieruchomości ziemskich na własność Państwa i datę tego przejścia stwierdzały powiatowe władze administracji ogólnej, zaś procedura wydawania tych orzeczeń uregulowana została w rozporządzeniu Ministra Skarbu i Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. (ust. 2). Rozporządzenie to w § 1 stanowiło, że przy orzekaniu o przejściu na własność Państwa mienia osób przesiedlonych do Z.S.R.R. mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 15 lipca 1948 r. orzeczenie o przejęciu (które mogło obejmować mienie jednej lub więcej osób) winno określać:
a) imię i nazwisko osoby przesiedlonej,
b) określenie rodzaju mienia wraz z jego przynależnościami oraz miejsce jego położenia, a przy nieruchomościach, które mają urządzone księgi wieczyste, oraz przy wierzytelnościach i innych prawach majątkowych, wpisanych do księgi wieczystej - również określenie tego mienia według księgi wieczystej; przy wierzytelnościach i innych prawach majątkowych nie wpisanych do księgi wieczystej należy podać imię i nazwisko oraz miejsce zamieszkania osoby zobowiązanej,
c) datę przejścia mienia na własność Państwa; za datę tę przyjmuje się chwilę faktycznego opuszczenia granic Państwa Polskiego, a jeżeli chwila ta nie jest znana - datę sporządzenia opisu mienia przez władze przesiedleńcze; (...).
Pod poz. 21 orzeczenia zostało wymienione gospodarstwo rolne o pow. ok. [...] ha wraz z domem, stodołą i chlewem, stanowiące własność T. W., syna A. , położone w miejscowości [...].
Wskazać należy, że choć przejęcie mienia w trybie dekretu z dnia 5 września 1947 r. następowało z mocy prawa, to jednak do potwierdzenia tego faktu wymagane było wydanie stosownego orzeczenia (art. 3 ust. 1).
Z kontrolowanego w trybie nadzoru orzeczenia, w ocenie Sądu wynika, że zawiera on katalog zamknięty osób, których nieruchomości na jego podstawie zostały przejęte. Wśród wymienionych w nim osób nie ma A. W., która zdaniem skarżących była właścicielką gospodarstwa przejętego po T. W..
Skarżący swojego interesu prawnego do zainicjowania niniejszego postępowania nieważnościowego upatrują w tym, że przejęte gospodarstwo rolne stanowiło własność ich poprzedniczki prawnej , a tytuł własności dla A. W. ma potwierdzać oświadczenie sołtysa, w którym stwierdził, że gospodarstwo o pow. [...] ha należało do A. W. z domu O., która odziedziczyła je po swoim ojcu i uprawiała aż do śmierci, tj. do 1957 r. Ponadto skarżący powołują się na wyciąg z rejestru stanu posiadania gruntów sporządzony przez mierniczego w dniu [...] stycznia 1961 r. w [...], który dotyczy gruntów o powierzchni [...] ha. Został on sporządzony z rejestru starego stanu posiadania gruntów należących do spadkobierców A. W..
Jak zasadnie podniósł Minister wskazywane przez skarżących dowody nie stanowią tego rodzaju dowodów, które mogłyby potwierdzać tytuł prawny do przejętej kwestionowanym orzeczeniem nieruchomości po przesiedlonym T. W.. Takimi dowodami powinny być np. odpis księgi wieczystej, akt notarialny, których mimo wezwania przez organ II instancji z dnia [...] czerwca 2019 r. skarżący nie przedstawili. Wykazanie wyłącznie następstwa prawnego po A. W. jest niewystarczające do przyznania im przymiotu strony w niniejszym postępowaniu. Winni oni bowiem wykazać dokumentami, wskazanymi wyżej, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność A. W. bądź jej ojca. Kwestii tej organ administracji nie jest władny uczynić, gdyż jak słusznie podniósł Minister nie posiada on kompetencji do ustalania tytułu własności nieruchomości. To skarżący, występując z wnioskiem winni wykazać, że posiadają interes prawny w zainicjowaniu niniejszego postępowania, czego jednak nie uczynili.
Reasumując, należy uznać, ze rozstrzygnięcie organ II instancji odpowiada prawu, a zarzuty skargi są chybione. Nie doszło bowiem do naruszenia przepisów postępowania wskazywanych w skardze. Dodatkowo, należy podnieść, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie jest uprawniony do merytorycznej kontroli kwestionowanego orzeczenia w sytuacji, gdy skarżący nie legitymują się przymiotem strony w niniejszym postępowaniu.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI