I SA/WA 757/23

I SA/Wa 757/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-08-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący/
Łukasz Trochym
Nina Beczek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Trochym Asesor WSA Nina Beczek (spr.) Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania A. B. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z 30 listopada 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania zasiłku stałego, decyzją z [...] stycznia 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że dniu 24 października 2022 r. A. B. złożył wniosek o przyznanie zasiłku stałego. Do wniosku dołączył kserokopię prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] z dnia 10 października 2022 r., sygn. akt [...] zmieniającego zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 18 maja 2022 r. nr [...] o ustalenie stopnia niepełnosprawności, w ten sposób, że zaliczono A. B. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Z uwagi na wykazywanie przez skarżącego agresji słownej podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu 23 września 2022 r. oraz zastraszanie dyrekcji i pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], ustalenie sytuacji materialnej skarżącego odbyło się na podstawie rozmowy telefonicznej przeprowadzonej przez pracownika socjalnego w dniu 21 października 2022 r. Na podstawie uzyskanych informacji, dokonanych ustaleń i zebranej w sprawie dokumentacji ustalono, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje, nie posiada dodatku mieszkaniowego. Posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Zainteresowany oświadczył, że w miesiącu wrześniu 2022 r. nie miał żadnego dochodu ani wydatków. Z powodu nadpłat nie dokonywał żadnych opłat. Jedyne wsparcie stanowiła dla niego żywność z kościoła. Poinformował ponadto o uzyskaniu dochodu jednorazowego w miesiącu grudniu 2021 r. w kwocie 600 zł z tytułu sprzedaży akwarium. W toku postępowania ustalono, że skarżący mieszka w 2-pokojowym mieszkaniu własnościowym w kamienicy na parterze. Skarżący regularnie korzystał z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] od kwietnia 2014 r. W związku z przedstawionymi przez skarżącego informacjami dotyczącymi posiadania nadpłat za lokal mieszkalny i energię elektryczną Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] wystąpił z wnioskiem do [...] - Spółka z o.o. oraz do [...] S.A Oddział z siedzibą w [...] o udzielnie informacji o wysokości wpłat dokonywanych w okresie od dnia 01.01.2022 r. do 31.10.2022 r. tytułem opłat za czynsz, energię cieplną, opłaty licznikowe za energię elektryczną oraz podanie aktualnego salda lub ewentualnej niedopłaty za użytkowanie lokalu mieszkalnego, którego skarżący jest właścicielem. Powyższe zostało spowodowane utrudnianiem w ustalaniu faktycznej sytuacji dochodowej przez skarżącego, który zdaniem organu I instancji podawał informacje o rzekomych wydatkach, nie przedstawiając żadnych faktur potwierdzających dokonywanie opłat.
W dniu 14 listopada 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] wpłynęło pismo [...] - Spółka z o.o. z 10 listopada 2022 r. informujące, że skarżący w okresie od 01/01/2022 r. do 31/10/2022 r. dokonał następujących opłat za lokal: m-c styczeń - brak wpłaty, m-c luty - 1328,66 zł, m-c marzec - 650,00 zł, miesiąc kwiecień - 650,00 zł, miesiąc maj - 650,00 zł, miesiąc czerwiec - 650,00 zł, miesiąc lipiec - 650,00 zł, miesiąc sierpień - brak wpłaty, m-c wrzesień - 800,00 zł, miesiąc październik - brak wpłaty. W związku z dokonywaniem wpłat, saldo na dzień 31.10.2022 r. wyniosło 466,88 zł z tytułu nadpłaty.
W dniu 24 listopada 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] wpłynęło pismo [...] S.A. Oddział z siedzibą w [...] z 22 listopada 2022 r. informujące, że w okresie od 01/01/2022 r. do 31/10/2022 r. skarżący dokonał następujących wpłat za energię elektryczną: 24/01/2022 r. - kwota 220,00 zł, 18/02/2022 r. - kwota 300,00 zł, 27/04/2022 r. - kwota 300,00 zł, 31/05/2022 r. - kwota 300,00 zł, 23/06/2022 r. - kwota 300,00 zł, 21/07/2022 r. - kwota 200,00 zł, 28/09/2022 r. - kwota 200,00 zł. We wskazanym okresie dokonano opłat za dostawę energii elektrycznej na łączną kwotę 1820,00 zł. W związku z dokonanymi opłatami, saldo należności na dzień 22.11.2022 r. wykazało nadpłatę w wysokości 813,05 zł.
Następnie organ podał, że decyzją z 20 grudnia 2018 r. skarżącemu została przyznana pomoc w postaci zasiłku stałego na okres od 26.11.2018 r. do 11.12.2021 r., następnie decyzją z 9 grudnia 2021 r. zmieniono powyższą decyzję przyznając świadczenie do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Po raz ostatni zasiłek stały w kwocie 719,00 zł został wypłacony skarżącemu w dniu 7 listopada 2022 r. za miesiąc wrzesień 2022 r. Ponadto źródłem utrzymania skarżącego był zasiłek okresowy przyznany decyzją z 5 sierpnia 2022 r. w kwocie 28,50 zł miesięcznie na okres od 01.07.2022 r. do 30.09.2022 r.
W toku postępowania administracyjnego organ I instancji powziął również informację, że skarżący spłacał raty za lodówkę, o czym poinformował pracownika socjalnego po raz pierwszy podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu 23 września 2022 r. W miesiącu lutym 2022 r. do spłaty za lodówkę była kwota 1492,00 zł, natomiast w miesiącu sierpniu 2022 r. skarżący zapłacił ostatnią ratę za lodówkę. Skarżący oświadczył, że nie posiada innych źródeł dochodu, nie ma przyznanego dodatku mieszkaniowego i utrzymuje się wyłącznie z pomocy finansowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...]. Podał także, że miesięcznie ponosi wydatki na zakup leków i plastrów opatrunkowych w kwocie 400,00 zł - 500,00 zł oraz opłaty za telefon.
W oparciu o poczynione ustalenia oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania zasiłku stałego, powołując się na art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa". W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że po przeanalizowaniu sytuacji dochodowej skarżącego należy stwierdzić, że posiada on inne źródło dochodu i jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe. Organ I instancji wskazał, że skarżący do miesiąca września 2022 r. utrzymywał się z zasiłku stałego (719,00 zł) oraz z zasiłku okresowego (28,50 zł). Łączny jego dochód wynosił 747,50 zł. Organ I instancji uznał, że niemożliwe jest opłacanie w kwocie 650,00 zł miesięcznie opłat za lokal, opłat za energię elektryczną w kwocie około 200,00 zł - 300,00 zł, spłacanie rat za lodówkę oraz wykupywanie leków i plastrów opatrunkowych w kwocie 400,00 zł - 500,00 zł miesięcznie, jedynie z zasiłku stałego oraz z zasiłku okresowego. W ocenie organu I instancji skarżący jest zatem w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne środki.
Ponadto organ I instancji podał, że skarżący wykazuje postawę roszczeniową w stosunku do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] twierdząc, że pomoc finansowa należy się obligatoryjnie i regularnie, gdy tymczasem celem pomocy społecznej nie jest utrzymanie na koszt podatników osób, które posiadają własne uprawnienia, zasoby i możliwości do poprawy swojej sytuacji. Organ I instancji zaznaczył, że świadczenia z pomocy społecznej nie mogą być udzielane, jeżeli osoba lub rodzina jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych zależy zwykle od posiadania odpowiednich środków finansowych, a dopiero ich brak skłania do zwracania się o pomoc do instytucji publicznych. Organ I instancji podkreślił, że w przypadku skarżącego pomimo spełniania kryterium dochodowego do przyznania wnioskowanej pomocy, okoliczność, że posiada on środki finansowe, stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku stałego zgodnie z art. 12 ustawy, w świetle którego w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.
Od powyższej decyzji A. B. wniósł odwołanie.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało, że dokonane ustalenia i opisane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, świadczą o tym, że w odniesieniu do odwołującego zachodzi wskazana w art. 12 ustawy dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową. W świetle tych ustaleń Kolegium stwierdziło, że odwołujący jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe. Nie ma przy tym znaczenia, z jakiego źródła pochodzą środki będące w posiadaniu odwołującego. Otrzymane bowiem wsparcie jest równoznaczne z udostępnieniem odwołującemu określonych zasobów majątkowych, a sytuacja majątkowa, o której mowa w art. 12 ustawy obejmuje także wartość sfinansowanych przez osoby trzecie świadczeń. Na zasadność zastosowania przepisu art. 12 ustawy wskazuje zatem przywołana wyżej analiza dochodów i wydatków odwołującego, z której wynika, że wydaje on więcej niż wynosi jego dochód. Zważywszy zaś na to, że w toku postępowania administracyjnego organ I instancji wykazał okoliczności świadczące o dysproporcji, o której mowa w art. 12 ustawy to, zdaniem Kolegium, organ ten miał możliwość odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie organ pierwszej instancji przedstawił argumenty, wyjaśniające dlaczego, działając w granicach przyznanego mu przez ustawodawcę uznania, skorzystał z możliwości odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Jak wynika z tych ustaleń odwołujący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Do października 2022 r. korzystał z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego i zasiłku okresowego. Łączny jego dochód w tym czasie wynosił 747,50 zł. Organ I instancji uznał, że niemożliwe jest opłacanie w kwocie 650,00 zł miesięcznie opłat za lokal, opłat za energię elektryczną w kwocie około 200,00 zł - 300,00 zł, spłacanie rat za lodówkę oraz wykupywanie leków i plastrów opatrunkowych w kwocie 400,00 zł - 500,00 zł miesięcznie, jedynie z zasiłku stałego oraz zasiłku okresowego. W ocenie organu I instancji skarżący jest zatem w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne środki.
Organ odwoławczy stwierdził po dogłębnej analizie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, że pomimo spełniania przesłanki dysfunkcji oraz kryterium dochodowego do przyznania wnioskowanej pomocy, okoliczność, że posiada on własne środki finansowe stanowi uzasadnioną podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego. Należy mieć bowiem na uwadze, że świadczenia z pomocy społecznej nie mogą być udzielane, jeżeli osoba lub rodzina jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych zależy zwykle od posiadania odpowiednich środków finansowych, a dopiero ich brak skłania do zwracania się o pomoc do instytucji publicznych.
Kolegium wskazało ponadto, że należy mieć również na uwadze, że skarżący wykazuje postawę roszczeniową uważając, że pomoc finansowa należy się obligatoryjnie i regularnie, gdy tymczasem celem pomocy społecznej nie jest utrzymanie na koszt podatników osób, które posiadają własne uprawnienia, zasoby i możliwości do poprawy swojej sytuacji. Ponadto, jak wynika z notatki urzędowej pracownika socjalnego z 21 grudnia 2022 r., odwołujący przejawiał słowną agresję oraz dokonywał zastraszania dyrekcji i pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] pozbawieniem życia i zdrowia.
Natomiast odnosząc się do argumentów i zarzutów podniesionych w odwołaniu Kolegium zaznaczyło, że jak wynika z aktualizacji wywiadu przeprowadzonej ze skarżącym w dniu 23 września 2022 r., to właśnie wówczas on sam oświadczył, że w miesiącu sierpniu zapłacił ostatnią ratę za lodówkę, podczas gdy w miesiącu lutym do zapłaty była kwota 1492 zł. Natomiast w swoim odwołaniu skarżący podniósł, że nigdy nie zakupywał lodówki i nigdy nie spłacał żadnych rat. Z wyjaśnień pracownika socjalnego zawartych w notatce służbowej z dnia 21 grudnia 2022 r. wynika zaś, że skarżący wielokrotnie utrudniał ustalenie faktycznej sytuacji dochodowej, podawał informacje o rzekomych wydatkach, nie przedstawiając żadnych faktur potwierdzających dokonywanie opłat. Jednakże Kolegium podkreśliło, że kwestia zakupionej lodówki nie ma decydującego znaczenia dla wydanego w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia.
Skargę na decyzję Kolegium wniósł A. B. , zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę skarżonej decyzji, w szczególności w zakresie przyjęcia, że skarżący zakupił lodówkę i ją spłacił podczas, gdy skarżący kategorycznie okolicznościom tym przeczy i jednocześnie brak jest jakiegokolwiek wiarygodnego dowodu pozwalającego jego słowa w tym zakresie zakwestionować, a także w zakresie przyjęcia, że skarżący jest w stanie przezwyciężać trudną sytuację życiową, bowiem na koncie zajmowanego przez niego lokalu istnieją oszczędności w zakresie opłat za lokal oraz energię elektryczną podczas, gdy oszczędności te wynikły z długotrwałej nieobecności skarżącego w miejscu jego zamieszkania wynikającej z licznych pobytów w szpitalu i oszczędności te miały charakter chwilowy, bowiem obecnie lokal jest zadłużony;
2. przepisu prawa materialnego, tj. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżący osiąga inne dochody, które pozwalają mu przezwyciężyć trudną sytuację życiową, czego dowodem jest zakup lodówki, powstałe oszczędności w płatnościach za lokal oraz energię elektryczną podczas, gdy skarżący nie kupował żadnej lodówki ani nie dokonywał jej ratalnej spłaty, zaś powstałe oszczędności wynikły z jego długotrwałej nieobecności w miejscu zamieszkania spowodowanej licznymi hospitalizacjami i obecnie zajmowany przez skarżącego lokal jest zadłużony wobec czego nie można uznać, by skarżący uzyskiwał inne poza przyznanym zasiłkiem dochody.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi jako bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organu nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga jest niezasadna.
Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.), powoływana dalej jako "ustawa". Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i 4 i art. 4 powołanej ustawy, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, a osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Celem pomocy społecznej nie jest natomiast stałe dostarczanie środków utrzymania i zastępowanie osobistej aktywności osób w tym zakresie. Pomoc pochodząca ze środków publicznych winna być przeznaczana na przezwyciężanie trudnej sytuacji życiowej, związanej, np. z bezrobociem i koniecznością poszukiwania pracy czy z orzeczonymi przeciwwskazaniami do wykonywania określonego rodzaju pracy w związku z ustalonym stopniem niepełnosprawności, a nie polegać na stałym zapewnianiu środków utrzymania. Pomoc społeczna ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o znalezienie i podjęcie pracy, co oznacza, że właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w powołanym art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Z przepisu tego nie wynika indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie w nim przewidzianej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Winien on uwzględnić sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres stale udzielanej mu ze środków publicznych pomocy. Egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania wynikającego z przepisu art. 11 jest na tyle istotne, że w przeciwnym wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych (Komentarz do art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, [w:] I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej).
W niniejszej sprawie organ I instancji prawidłowo odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, powołując się na art. 12 ustawy. Przepis ten stanowi, że w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny wskazującej, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. W zestawieniu z powołanymi wyżej przepisami ustawy, przepis art. 12 ustawy statuuje dodatkowe przesłanki, których spełnienie uprawnia organ do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nawet w sytuacji, w której na gruncie wskazanych powyżej przepisów organ miałby możliwość wydania pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji. Jak wynika z powołanego przepisu, dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny ma być tego rodzaju, że osoba lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe. Istotą zatem prowadzonego postępowania w sprawie świadczenia z pomocy społecznej jest wykazanie, że osoba lub rodzina ubiegająca się o przyznanie świadczenia jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoje niezbędne potrzeby, mimo spełnienia formalnych wymogów do otrzymania wnioskowanego przez nią świadczenia. W przypadku obiektywnego wykazania, że dysproporcja zachodzi, zgodnie z art. 12 ustawy istnieje możliwość odmowy udzielenia świadczenia z pomocy społecznej. Odmowa ta powinna być jednak poprzedzona szczegółową analizą i rzetelną oceną sytuacji majątkowej osoby lub rodziny. Organ powinien zatem w sposób pełny i przekonujący przedstawić argumenty, którymi kierował się przy wydawaniu decyzji o odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej z powodu rażącej dysproporcji. Tylko jednoznaczne ustalenia faktyczne poczynione w toku postępowania administracyjnego, wskazujące w sposób wyraźny i niebudzący wątpliwości, że występuje dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi w składanych przez stronę oświadczeniach a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, upoważniają organy administracji publicznej do wydania rozstrzygnięcia odmownego.
W rozpoznawanej sprawie obowiązkiem organu I instancji było ustalenie sytuacji bytowej skarżącego i temu obowiązkowi organ zadość uczynił. Jak wynika z ustaleń, skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Do października 2022 r. korzystał z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego i zasiłku okresowego. Łączny jego dochód w tym czasie wynosił 747,50 zł. Zasadnie więc organ I instancji uznał, że niemożliwe jest opłacanie jedynie z zasiłku stałego i zasiłku okresowego w kwocie 650 zł miesięcznie opłat za lokal i ok. 200 zł - 300 zł za energię elektryczną, spłacanie rat za lodówkę oraz wykupywanie leków i plastrów opatrunkowych w kwocie 400 zł - 500 zł miesięcznie. W świetle powyższych ustaleń organy orzekające w sprawie zasadnie uznały, że skarżący jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne środki. W ocenie Sądu, wskazane wyżej ustalenia świadczą o tym, że w odniesieniu do skarżącego zachodzi wskazana w art. 12 ustawy dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową. W świetle powyższych ustaleń prawidłowo organy orzekające w sprawie stwierdziły, że skarżący jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe i nie ma przy tym znaczenia, z jakiego źródła pochodzą środki będące w posiadaniu skarżącego. Otrzymane bowiem wsparcie jest równoznaczne z udostępnieniem skarżącemu określonych zasobów majątkowych, a sytuacja majątkowa, o której mowa w art. 12 ustawy obejmuje także wartość sfinansowanych przez osoby trzecie świadczeń. Na zasadność zastosowania przepisu art. 12 ustawy wskazuje, przywołana w uzasadnieniu tak zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji, analiza dochodów i wydatków skarżącego, z której wynika, że skarżący wydaje więcej niż wynosi jego dochód. Zgromadzona w sprawie dokumentacja aktowa jednoznacznie wskazuje na okoliczności świadczące o dysproporcji, o której mowa w art. 12 ustawy. Zatem zasadnie odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, pomimo spełniania przesłanki dysfunkcji oraz kryterium dochodowego do przyznania wnioskowanej pomocy. Okoliczność, że posiada on własne środki finansowe stanowi uzasadnioną podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego. Należy mieć bowiem na uwadze, że świadczenia z pomocy społecznej nie mogą być udzielane, jeżeli osoba lub rodzina jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych zależy od posiadania odpowiednich środków finansowych, a dopiero ich brak może uzasadniać zwracanie się o pomoc do instytucji publicznych. Nie bez wpływu na treść rozstrzygnięcia pozostaje również agresywna postawa skarżącego oceniana jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, która przejawia się odmową udzielania informacji o źródłach otrzymywanego dochodu, przez co nie można ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Ustawodawca przewidział negatywne skutki dla takiego zachowania, w przypadku naruszania obowiązków wynikających z art. 4 ustawy, który stanowi, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnych sytuacji życiowych. A zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Z brzmienia tego ostatniego przepisu wynika, że na środki z pomocy społecznej nie powinny liczyć osoby, które nie współpracują z organami w wyjaśnieniu swej sytuacji, a także zatajają swe dochody, uniemożliwiając rzetelne rozpatrzenie podania o pomoc (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2261/16, Lex nr 2445344). W świetle powyższego, organy obu instancji prawidłowo orzekły, że w sprawie zaistniały podstawy do wydania decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu żądanej pomocy, również ze względu na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy. Jak bowiem wyjaśniono już wyżej, celem ustawy o pomocy społecznej jest wsparcie osób i ich rodzin, które tego wymagają, a co do zasady podstawowym kryterium warunkującym uzyskanie pomocy społecznej jest dochód na członka rodziny. W niniejszej sprawie organ I instancji zasadnie powziął wątpliwości co do kompletności informacji stanowiących o sytuacji materialnej skarżącego, gdyż z analizy dochodów i wydatków skarżącego wyżej wskazanych wynika, że wydaje on więcej niż wynosi jego dochód. Zaznaczyć należy, że organ nie może poprzestawać tylko na oświadczeniach skarżącego. Powinnością organu jest bowiem zweryfikowanie twierdzeń wnioskodawcy, które mają istotne znaczenie dla oceny sytuacji jego rodziny, a w dalszej kolejności na przyznanie pomocy społecznej. Skarżący, występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej, musi akceptować reguły procedowania w tej materii. Oznacza to, że zobligowany jest on do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Przejawem owej współpracy jest przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. Tymczasem skarżący nie dopełnił ciążących na nim obowiązków i nie przedstawił danych niezbędnych dla zweryfikowania jego faktycznej sytuacji materialnej. W konsekwencji tego spełniła się hipoteza z art. 11 ust. 2 ustawy, która uprawniała organ I instancji do negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego. W ocenie Sądu, dowody zgromadzone w sprawie a także oświadczenie skarżącego złożone podczas wywiadu środowiskowego w dniu 23 września 2022 r., że "w m-cu sierpniu zapłacił ostatnią ratę za lodówkę z czego w m-cu lutym do zapłaty była kwota 1492 zł" (dowód: karta 40 akt administracyjnych, wers 23 i 24 od góry) – pozwalają na przyjęcie dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową skarżącego, wskazującą, że jest on w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe (art. 12 ustawy). Okoliczność ta również stanowi podstawę dla odmowy przyznania pomocy społecznej.
W świetle powyższych ustaleń i ocen prawnych, zarzuty skargi są niezasadne. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku stałego i oceny tej dokonały prawidłowo. Motywy podjętego rozstrzygnięcia zostały wyczerpująco wyjaśnione zarówno w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji, co oznacza, że decyzjom tym nie można postawić zarzutu naruszenia prawa ani przekroczenia granic uznania administracyjnego, bowiem w sprawach z zakresu pomocy społecznej rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej, sformułowane jako kryteria ustawowe wynikające z powołanych wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej. W ramach takiej kontroli nie mieści się badanie samego uznania administracyjnego, byłoby to bowiem przyjęcie przez sąd administracyjny roli kolejnego organu rozstrzygającego sprawę.
Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).