I SA/Wa 756/24

I SA/Wa 756/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-05-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak
Justyna Wtulich-Gruszczyńska /sprawozdawca/
Łukasz Trochym /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 30 ust. 1 i  ust. 2 pkt 1,  ust. 6
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2024 r. sprawy ze skargi P. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 30 stycznia 2024 r. nr SKO/4111/1168/2023 w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Ostrołęki z dnia 9 listopada 2023 r. nr SR.419.53.42.2023; 2. umarza postępowanie administracyjne.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Sądu decyzją z 30 stycznia 2024 r., nr SKO/4111/1168/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce (dalej jako "Kolegium" lub "organ") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ostrołęki z 9 listopada
2023 r., nr SR.419.53.42.2023 w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wraz z naliczonymi odsetkami.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
P. A. (dalej jako "skarżąca") w dniu 11 czerwca 2019 r. wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz córki M. M. Do wniosku dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 28 maja 2019 r., nr [...]. Orzeczenie to wydano do 31 maja 2021 r.
Prezydent Miasta Ostrołęki decyzją z 27 czerwca 2019 r., nr SR.4151.131.1441.2019 przyznał skarżącej zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności dla dziecka poniżej 16 roku życia, przyznany na córkę – M. M. w kwocie 184,42 zł miesięcznie, na okres od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r. oraz w kwocie 215,84 zł na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 maja 2021 r.
Następnie decyzją z 28 czerwca 2021 r., nr SR.4151.131.1441.2019 na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020, poz. 1842 ze zm.) dalej zwaną "u.covidową" przedłużono okres przyznania ww. świadczenia do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Prezydent Miasta Ostrołęki decyzją z 9 listopada 2023 r., nr SR.419.53.42.2023 działając na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6, ust. 7,
ust. 8 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", stwierdził, że zasiłek pielęgnacyjny przyznany decyzją z 27 czerwca 2019 r., a zmieniony decyzją z 28 czerwca 2021 r., a wypłacony w okresie od 1 maja 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. w łącznej kwocie 863,36 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 863,36 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości 32,34 zł naliczonymi na dzień
9 listopada 2023 r.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła P. A. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania organu I instancji.
Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce decyzją z 30 stycznia 2024 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ostrołęki z 9 listopada 2023 r. i wskazało, że zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei stosownie do art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
W ocenie Kolegium nie ulega wątpliwości, że świadczenia wypłacone na podstawie decyzji Prezydent Miasta Ostrołęki z 27 czerwca 2019 r., następnie zmienionej decyzją z 28 czerwca 2021 r., w okresie od dnia 1 maja 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r., są świadczeniami nienależnymi. Organ zaznaczył, że w decyzji
z 28 czerwca 2021 r. wyraźnie wskazano, że zasiłek pielęgnacyjny został przyznany na okres do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności M. M. (tj. orzeczenia stanowiącego podstawę do przyznania przedmiotowego prawa do zasiłku pielęgnacyjnego).
Nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności dla ww. małoletniej zostało wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ostrołęce w dniu 21 kwietnia 2023 r. Kolegium stwierdziło, że zważywszy na regulacje art. 24 ust. 31 u.ś.r. Skarżąca posiadała prawo do rzeczonego zasiłku pielęgnacyjnego do dnia 30 kwietnia 2023 r. Z uwagi na wygaśnięcie ww. decyzji koniecznym było wydanie nowej decyzji administracyjnej w celu "utrzymania" prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na dalszy okres, tj. od dnia 1 maja 2023 r. do końca okresu ważności ww. orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 21 kwietnia 2023 r.
Kolegium stwierdziło, że Skarżąca w okresie od dnia 1 maja 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. nie posiadała uprawnienia do przedmiotowego zasiłku pielęgnacyjnego, gdyż w obrocie prawnym nie istniała decyzja przyznająca rzeczone uprawnienie. Tym samym zasiłek pielęgnacyjny wypłacony w tym okresie jest świadczeniem nienależnym.
Kolegium podkreśliło, że organ I instancji w sentencji swego rozstrzygnięcia z dnia 28 czerwca 2021 r. wyraźnie wskazał okres uprawnienia świadczeniobiorcy do zasiłku pielęgnacyjnego, tj. do 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Ponadto, organ w pouczeniu swego rozstrzygnięcia zobowiązał Skarżącą do niezwłocznego poinformowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do przedmiotowego świadczenia, w szczególności o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności. Organ zaznaczył, że biorąc pod uwagę, iż powyższe pouczenie zostało zamieszczone (pogrubioną czcionką) na pierwszej stronie decyzji, Skarżąca nie mogła pominąć (nie zauważyć) jego treści.
Kolegium wskazało, że zgodnie z treścią art. 16 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje niepełnosprawnemu dziecku lub osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16-go roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ zaznaczył, że z materiału dowodowego wynika, że Skarżąca była pouczona o treści ww. przepisu, jak też o innych przesłankach negatywnych mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Wskazał, że w dniu 11 czerwca 2019 r. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Wniosek ten zawierał stosowne pouczenie o tym komu przysługuje wnioskowane świadczenie i jakie należy spełnić przesłanki w celu jego uzyskania. Przede wszystkich została przytoczona treść art. 16 u.ś.r. W pouczeniu zawarto także informacje (pogrubioną czcionką), że niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa w pouczeniu (przez co należy rozumieć, m.in. uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego, przebywanie jednego z członków poza granicami kraju, czy też o utratę/uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia) może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Kolegium zaznaczyło, że pouczenie o rzeczonym obowiązku zostało powtórzone w treści pierwotnej decyzji organu I instancji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, tj. z 27 czerwca 2019 r., jak i decyzji zmieniającej z dnia 28 czerwca 2021 r. Organ podkreślił, że pod treścią pouczenia Skarżąca złożyła swój własnoręczny podpis, oświadczając tym samym, że zapoznała się z jego treścią. Złożenie podpisu pod pouczeniem stanowi dowód na zrozumienie i przyjęcie do wiadomości podpisanej treści. Zaznaczył, że jeśli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzinne składa w tym celu wniosek, będąc właściwie pouczoną o braku prawa do pobierania świadczenia, to warunek z art 30 ust 2 pkt 1 u.ś.r. należy uznać za spełniony.
Kolegium zaznaczyło, że organ I instancji w treści uzasadnienia decyzji z
28 czerwca 2021 r. wskazał, że prawo do zasiłku ustalane jest w oparciu o orzeczenie o niepełnosprawności. Wskazał, że okres ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydanego na czas określony, z mocy prawa uległ przedłużeniu na wskazany w rozstrzygnięciu decyzji okres. Ponadto, w treści pouczenia zawarto zapis o skutkach nie poinformowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego.
Kolegium stwierdziło, że Skarżącej znany był obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego zasiłek o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności małoletniej M. M., jak również, co do zasady, była ona świadoma faktu, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, zaś jego nieprzedłożenie skutkować będzie utratą tego prawa. Kolegium wyjaśniło, że zasiłek pielęgnacyjny przyznawany jest w związku z ważnym orzeczeniem o niepełnosprawności/stopniu niepełnosprawności. Przy czym przedłużenie z mocy prawa ważności pierwotnego orzeczenia (na podstawie art. 15h ust 1 u.covidowej) obligowało organ pomocowy z urzędu do zmiany decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny w zakresie okresu jego przyznania. Z kolei wydanie nowego orzeczenia skutkowało tym, iż poprzednie orzeczenie, którego termin ważności upłynął w okresie pandemii, lecz został z mocy prawa przedłużony spowodowało utratę "przedłużonej" ważności pierwotnego orzeczenia, a w konsekwencji utratę prawa do zasiłku, który został przyznany w związku z tym orzeczeniem (tj. do końca okresu jego ważności).
Skargę na decyzję SKO w Ostrołęce z 30 stycznia 2024 r. wniosła P. A.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, tj.
1) art. 23b ust 1 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że na skarżącej ciążył obowiązek bezzwłocznego zgłoszenia do MOPR w Ostrołęce uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności małoletniej M. M., podczas gdy z treści przepisu w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości wynika, że to na właściwym organie ustalającym prawo do świadczeń rodzinnych ciąży obowiązek weryfikacji informacji dotyczących złożonego wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności;
2) art. 25 ust 1 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie a w konsekwencji uznanie, że na odwołującej ciążył obowiązek powiadomienia MOPR o fakcie uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla małoletniej M. M., w sytuacji gdy z przepisu wynika, że obowiązek taki zachodzi w przypadku zaistnienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych oraz dodatkowo wprowadzenia przez organ I instancji w błąd odwołującej, ponieważ orzeczenie o niepełnosprawności córki M. M. wydane przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 21 kwietnia 2023 r., nr PZOoN.462.12.2023 przyszło do odwołującej w kopercie, gdzie jako nadawca była pieczęć MOPR w Ostrołęce zamiast Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ostrołęce, który znajduje się pod innym adresem, więc odwołująca przyjęła, że organ został powiadomiony o wydaniu kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności córki;
3) art. 7 k.p.a. w zw. z art 77 § 1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, przez co wydano decyzję, która narusza słuszny interes obywatela;
4) art. 8 k.p.a., poprzez nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa.
Skarżąca podniosła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce podkreśla w swoim uzasadnieniu, że w przypadku wystąpienia zmian była zobowiązana poinformować MOPR o zaistniałej sytuacji, jednak do żadnych zmian nie doszło. Zaznaczyła, że gdyby nowe orzeczenie nie uprawniało jej do otrzymywania środków, czułaby się zobowiązana o tym poinformować. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania organu I instancji w całości.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :
Skarga jest zasadna.
Kontrolowane decyzje zostały wydane w oparciu o przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniu rodzinnym (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) powoływanej dalej jako "u.ś.r", która reguluje tryb i warunki ustalania świadczeń, w tym m.in. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego.
Zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje niepełnosprawnemu dziecku lub osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16-go roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Mając na uwadze możliwość zaistnienia sytuacji pobierania świadczeń rodzinnych przez osoby nieuprawnione, ustawodawca uregulował tryb weryfikacji decyzji je przyznających (art. 32 u.ś.r.), jak też stwierdzenia w drodze decyzji, że są one świadczeniami nienależnie pobranymi i nakładania na osoby, które je pobrały obowiązku ich zwrotu (art. 30 ust. 1 u.ś.r.).
Ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera też definicję nienależnie pobranego świadczenia, którym jest m.in. świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.).
Organy w niniejszej sprawie do tak zdefiniowanego nienależnie pobranego świadczenia zakwalifikowały sytuację pobierania przez skarżącą od 1 maja 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. zasiłku pielęgnacyjnego w sytuacji, kiedy w stosunku do jej córki – M. M. zostało wydane nowe orzeczenie przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ostrołęce z 21 kwietnia 2023 r., znak : [...]. Orzeczenie to wydano do 30 kwietnia 2025 r.
Zgodzić się należy z organami, że o orzeczeniu tym skarżąca poinformowała Prezydenta dopiero w dniu 29 września 2023 r., podczas gdy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przyznane decyzją z 27 czerwca 2019 r., zostało decyzją z 28 czerwca 2021 r., wydłużone do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii z powodu COVID-19, jednak nie dłużej niż do wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie istotne jest zatem wyjaśnienie, czy pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego w tak przedstawionym stanie faktycznym podlega pod definicję świadczenia nienależnie pobranego, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.
W orzecznictwie zwraca się uwagę na to, że "nienależne świadczenie" ma charakter obiektywny i występuje między innymi wówczas, gdy zostaje ono wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Oznacza to, że o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych można mówić wtedy, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny (świadome i celowe działanie wbrew pouczeniu). Zatem nienależnie pobrane świadczenie, to świadczenie rodzinne wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli niepowiadomienie o tych okolicznościach bądź złożenie w tym zakresie nieprawdziwych oświadczeń było świadomym i zamierzonym działaniem (lub zaniechaniem) świadczeniobiorcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09, LEX nr 558234).
Sąd w składzie orzekającym uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności przemawiające za uznaniem, że skarżąca pobierała nienależny zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 maja 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r.
Przede wszystkim umknęło uwadze organów, że chociaż w rozstrzygnięciu decyzji z 28 czerwca 2021 r. wskazano, że zasiłek pielęgnacyjny wydłużono do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, to jednocześnie, ani w treści tej decyzji, ani w zawartym pod nią pouczeniu, nie poinformowano skarżącej o konieczności ponownego złożenia wniosku o wypłatę zasiłku pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy według nowego orzeczenia o niepełnosprawności córki nie zmieniło się prawo skarżącej do otrzymywania świadczenia. W żadnej z wydanych przez organ decyzji nie ma pouczenia, że także w sytuacji gdy nie zmieniły się w żaden sposób okoliczności na podstawie których został przyznany zasiłek pielęgnacyjny skarżąca musi wystąpić ponownie z wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, aby wypłata zasiłku była kontynuowana.
W ocenie Sądu, skoro stan zdrowia córki skarżącej nie zmienił się, a skarżąca nie została prawidłowo pouczona, że także w sytuacji nie wystąpienia żadnych zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego powinna powiadomić organ o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności brak jest podstaw do uznania, że skarżąca świadomie i celowo pobierała zasiłek pielęgnacyjny na córkę.
Podkreślić należy, że w pouczeniu zawartym w decyzji z 28 czerwca 2021 r. wskazano, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego (takich jak m.in. uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego w ZUS/KRUS, wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) osoba uprawniona jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny. W niniejszej sprawie organ powołuje się na okoliczność wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności córki skarżącej powodująca konieczność powiadomienia o tym organu. Jednak jak słusznie podniosła skarżąca wskutek wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności z 21 kwietnia 2023 r. nie doszło do żadnych zmian w jej sytuacji jako osoby uprawnionej do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Zarówno w wydanym przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 28 maja 2019 r., jak i w dniu 21 kwietnia 2023 r. orzeczeniu o niepełnosprawności córka skarżącej została zaliczona do osób niepełnosprawnych od urodzenia wymagających stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby.
Skoro zatem decyzją z 27 czerwca 2019 r. Prezydent Miasta Ostrołęki przyznał skarżącej zasiłek pielęgnacyjny a nie pouczył prawidłowo, że należy poinformować o wydanym nowym orzeczeniu o niepełnosprawności także w sytuacji, gdy nie nastąpiła żadna zmiana w treści tego orzeczenia (oprócz okresu na jaki zostało ono wydane) to brak jest podstaw do uznania, że skarżąca wiedziała i była świadoma, iż pobiera nienależny jej zasiłek pielęgnacyjny.
Zauważyć należy, że także we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego znajduje się pouczenie, że osoba ubiegająca się o świadczenie jest obowiązana niezwłocznie powiadomić organ o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie skoro skarżąca otrzymała takie samo orzeczenie o niepełnosprawności dziecka jak wydane poprzednio z tym, że na kolejny okres czasu to mogła przyjąć, że w związku z tym, iż nie wystąpiła żadna zmiana w jej sytuacji nie ma obowiązku informować organu o wydanym nowym orzeczeniu o niepełnosprawności córki.
Dodatkowo zaznaczyć należy, że skoro nowe orzeczenie o niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 21 kwietnia 2023 r. skarżąca otrzymała w kopercie, gdzie jako nadawca znajduje się pieczęć Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Ostrołęce zamiast Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ostrołęce, mogło to Skarżącą wprowadzić w błędne przekonanie, że organ I instancji został powiadomiony o wydaniu kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności jej córki oraz ż zapoznał się z jego treścią.
Co więcej, zasiłek pielęgnacyjny był skarżącej niezmiennie nadal wypłacany, a sytuacja faktyczna córki skarżącej, wobec której wydano kolejne orzeczenie o niepełnosprawności – czyli tożsame z poprzednim, w istocie powodowało, że uprawnienie skarżącej do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, nie uległo zmianie.
W ocenie Sądu, zarówno Prezydent Miasta Ostrołęki, jak i Kolegium nie wyjaśnił, że jeżeli córka skarżącej utraci orzeczenie o niepełnosprawności, np. na skutek jego wygaśnięcia albo uzyskania nowego świadczenia (także tożsamego co do treści z poprzednim orzeczeniem na podstawie którego zostało przyznane prawo do zasiłku) to wówczas zasiłek będzie nienależny, a skarżącej nie będzie wolno go pobierać. W szczególności organy nie pouczyły skarżącej, że w sytuacji gdy otrzyma nowe orzeczenie o niepełnosprawności, które niczego nie zmieniło w zakresie stanu zdrowia jej córki, to i tak jest zobowiązana do powiadomienia o nim organu, jeśli chce aby zasiłek pielęgnacyjny był nadal wypłacany. Jak słusznie podniosła skarżąca nie została ona prawidłowo pouczona, że wskazany w decyzji obowiązek poinformowania organu istniał także w sytuacji gdy nie zaszły żadne zmiany mające wpływ na przyznane jej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego oraz że w takim przypadku zasiłek zostanie uznany za nienależnie pobrany i będzie zobowiązana do jego zwrotu.
O istocie pouczenia w kontekście art. 30 ust. 1 u.ś.r. wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny, który wskazał, że "Pouczenie powinno się odnosić precyzyjnie do konkretnego świadczenia, jakie pobiera świadczeniobiorca, a nie do szerszej, ujętej abstrakcyjnie grupy świadczeń. Ponadto, nie może ono ograniczać się do zacytowania przepisu prawnego, lecz powinno być sformułowane w sposób opisowy, językiem zrozumiałym dla przeciętnego adresata danego świadczenia. Pouczenie powinno także jednoznacznie wyjaśniać, w sposób zrozumiały dla przeciętnego świadczeniobiorcy, w jakich sytuacjach pobierane świadczenie staje się "nienależnie pobrane" w rozumieniu prawa, a także jakie są skutki prawne pobierania takiego świadczenia. Wreszcie pouczenie nie może być udostępniane wyłącznie w chwili występowania z wnioskiem o przyznanie świadczenia - np. tylko na druku wniosku o przyznanie świadczenia, który jest składany w organie, a tym samym pozostawiany w aktach administracyjnych, i którym świadczeniobiorca nie dysponuje w okresie pobierania świadczenia." (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1870/21, LEX nr 3365483).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że Sąd nie dopatrzył się w żadnej z ww. decyzji, a nawet we wniosku inicjującym postępowanie o przyznanie skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego właściwego pouczenia, że także w sytuacji gdy orzeczenie o niepełnosprawności jest tożsame z uprzednio wydanym orzeczeniem organu i niczego nie zmienia w zakresie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego to należy także poinformować organ o jego wydaniu. Skarżąca nie została także prawidłowo pouczona o podstawie do zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, który okazał się nienależny.
Dodatkowo wskazać należy, że wydłużenie terminu zakończenia obowiązywania orzeczenia o niepełnosprawności do 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, o którym mowa w art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o Covid, pozwalało uprawnionym dać szansę do zachowania ciągłości pobieranego świadczenia w związku z czasowym ograniczeniem orzeczenia i wszcząć właściwe postępowanie w tej materii. Nie można natomiast zaakceptować sytuacji, w której skarżąca zostaje pozbawiona prawa do zasiłku pielęgnacyjnego tylko dlatego, że pomimo trwającego stanu epidemii (zniesiony 1 lipca 2023 r.) nie przedłożyła organowi niezwłocznie po jego wydaniu tj. w dniu 21 kwietnia 2023 r., nowego orzeczenia o niepełnosprawności córki (co więcej - wydanego do 30 kwietnia 2025 r.), i to w sytuacji braku prawidłowego pouczenia o konieczności poinformowania organu o nowym orzeczeniu także w sytuacji gdy nie zaszły żadne zmiany mające wpływ na przyznane jej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Konkludując wskazać należy, że choć poza sporem jest, że skarżąca nie przedłożyła nowego orzeczenia o niepełnosprawności córki z 21 kwietnia 2023 r. zaraz po jego wydaniu (Prezydent wiedzę o nim uzyskał we wrześniu 2023 r.), to jednak mając na uwadze podnoszone w toku postępowania okoliczności związane z możliwym wprowadzeniem skarżącej w błąd na skutek wskazania na kopercie jako nadawcy orzeczenia MOPR, jak też brak prawidłowego pouczenia zawartego w wydawanych decyzjach, nie można w sprawie mówić o świadomym i zamierzonym działaniu (lub zaniechaniu) świadczeniobiorcy (skarżącej) wobec organów. Trudno bowiem w takiej sytuacji zarzucać skarżącej świadomość w dążeniu do nielegalnego uzyskania pomocy finansowej ze środków publicznych.
Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że w sprawie nigdy nie spełniła się przesłanka aktualizująca podstawę do zastosowania art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Przyjmując odmienne stanowisko, organy naruszyły w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6 u.ś.r. poprzez ich zastosowanie w stanie faktycznym sprawy. Naruszenie to było zaś wynikiem braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, jak i błędnej oceny materiałów dowodowych, co skutkowało naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Z tych przyczyn zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja Prezydenta Miasta Ostrołęki podlegały uchyleniu.
Skoro przy tym skarżąca nigdy nie została prawidłowo pouczona o podstawie do zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, który okazał się nienależny, postępowanie administracyjne w przedmiocie uznania zasiłku za nienależny i zobowiązania skarżącej do jego zwrotu, nie mogło zostać wszczęte. Jeśli jednak niezasadnie zostało ono wszczęte, należy je obecnie uznać za bezprzedmiotowe, co w świetle art. 105 § 1 K.p.a., świadczy o konieczności umorzenia postępowania administracyjnego.
Zgodnie bowiem ze stanowiskiem sądów administracyjnych bezprzedmiotowość oznacza, że nie występuje któryś z elementów materialnego stosunku prawnego, co powoduje niemożność wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1785/13, LEX nr 1592065). Bezprzedmiotowość taka może wiązać się z brakiem możliwości ukształtowania stosunku administracyjnoprawnego, ze względu na brak przepisów prawa powszechnie obowiązującego stanowiących podstawę prawną do wydania merytorycznej decyzji (por. M. Dyl, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego, 2015, art. 105, s. 529-530).
Mając na względzie powyższe uznać należy, że warunek uznania tego zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrany nie został spełniony, a zatem prowadzone w tym przedmiocie postępowanie jako bezprzedmiotowe, podlegało umorzeniu.
Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 oraz art. 145 § 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.