I SA/Wa 744/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-09-20
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościużytkowanie wieczysteprawo administracyjnedekret warszawskistrona postępowaniainteres prawnypostępowanie administracyjneWSASKO

WSA w Warszawie uchylił postanowienie SKO odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wygaśnięcia decyzji o ustanowieniu użytkowania wieczystego, uznając skarżących za strony postępowania.

Skarżący H. O. i W. O. domagali się stwierdzenia wygaśnięcia decyzji z 2010 r. ustanawiającej prawo użytkowania wieczystego na rzecz A. A. Prezydent m.st. Warszawy odmówił wszczęcia postępowania, uznając skarżących za niebędących stroną. SKO utrzymało tę decyzję w mocy. WSA w Warszawie uchylił postanowienia organów, stwierdzając, że skarżący, jako współużytkownicy wieczysti gruntu, posiadają interes prawny do żądania wszczęcia postępowania.

Sprawa dotyczyła skargi H. O. i W. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, które utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji z 2010 r. ustanawiającej prawo użytkowania wieczystego do części gruntu na rzecz A. A. Skarżący, którzy sami uzyskali prawo użytkowania wieczystego do innej części tego samego gruntu na mocy odrębnej decyzji, domagali się stwierdzenia wygaśnięcia decyzji dotyczącej A. A., argumentując, że są następcami prawnymi pierwotnego właściciela i posiadają ten grunt. Organy administracji odmówiły wszczęcia postępowania, uznając, że skarżący nie są stroną w rozumieniu art. 28 kpa, ponieważ nie byli adresatami pierwotnej decyzji, a ich interes prawny nie wynika bezpośrednio z przepisów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za uzasadnioną. Sąd wskazał, że postępowanie dekretowe inicjowane wnioskiem z 1946 r. dotyczyło ustanowienia jednego wspólnego prawa do całej nieruchomości, a zatem wszyscy beneficjenci tego prawa, w tym skarżący, powinni być uznani za strony postępowania. Sąd podkreślił, że choć prawo użytkowania wieczystego może być przedmiotem obrotu w udziałach, to postępowanie administracyjne w przedmiocie jego ustanowienia ma charakter niepodzielny w aspekcie przedmiotowym. W związku z tym, organy wadliwie odmówiły wszczęcia postępowania, nie uznając interesu prawnego skarżących. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji i zasądził zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, osoby te posiadają interes prawny do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji, ponieważ wywodzą swoje prawa z tego samego pierwotnego tytułu prawnego i są współwłaścicielami/współużytkownikami wieczystymi gruntu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że postępowanie dekretowe dotyczy ustanowienia jednego wspólnego prawa do nieruchomości, a zatem wszyscy beneficjenci tego prawa, w tym skarżący, powinni być uznani za strony postępowania. Ich interes prawny wynika z faktu bycia współużytkownikami wieczystymi tego samego gruntu, co daje im legitymację do kwestionowania decyzji dotyczącej tego gruntu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (24)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 120

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

dekret art. 7 § ust. 1 i 2

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

Pomocnicze

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 61a § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.c. art. 64

Kodeks cywilny

k.p.c. art. 1047

Kodeks postępowania cywilnego

u.p.u.w.g.z.c.m. art. 23

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów

u.g.n. art. 4 § pkt 1 i 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 13 § ust. 1 i 1b

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 49a § pkt 1 w zw. z art. 45 ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 136 § w zw. z art. 142 ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.k.w.h. art. 1 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

u.k.w.h. art. 3

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

u.k.w.h. art. 113 § ust. 6 i 7

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

k.c. art. 195

Kodeks cywilny

k.c. art. 198

Kodeks cywilny

k.c. art. 45 § § 1

Kodeks cywilny

k.c. art. 46 § § 1

Kodeks cywilny

pr. rzecz. art. 79

Dekret z dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżący posiadają interes prawny do żądania wszczęcia postępowania w sprawie wygaśnięcia decyzji, ponieważ są współużytkownikami wieczystymi gruntu. Postępowanie dekretowe ma charakter niepodzielny w aspekcie przedmiotowym, a wszyscy beneficjenci wspólnego prawa powinni być stronami.

Odrzucone argumenty

Skarżący nie są stroną postępowania, ponieważ nie byli adresatami pierwotnej decyzji. Brak bezpośredniego przepisu prawa lub obowiązku kreującego interes prawny skarżących. Stan niepewności prawnej związany z brakiem wykonania decyzji nie stanowi wystarczającej podstawy do żądania jej wygaśnięcia.

Godne uwagi sformułowania

Wniosek dekretowy nie zmierza do uzyskania decyzji administracyjnej orzekającej o przyznaniu udziałów w tym prawie lub w rzeczy, które są określone rachunkowymi ułamkami. Administracyjne postępowanie dekretowe, a także wydana w jego toku ostateczna decyzja uwzględniająca wniosek dekretowy stanowią fazę przygotowawczą i jedynie poprzedzają obrót cywilnoprawny. Według art. 232 i art. 233 Kodeksu cywilnego przedmiotem prawa użytkowania wieczystego jest nieruchomość gruntowa (grunt) [...], a nie udziały we współużytkowaniu wieczystym.

Skład orzekający

Marta Kołtun-Kulik

przewodniczący

Anna Fyda-Kawula

asesor

Przemysław Żmich

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu stron w postępowaniach dotyczących dekretu warszawskiego oraz interpretacja pojęcia interesu prawnego w kontekście współwłasności/współużytkowania wieczystego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej materii dekretu warszawskiego i może wymagać ostrożności w stosowaniu do innych stanów prawnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznego dekretu warszawskiego i skomplikowanych kwestii własnościowych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w nieruchomościach oraz dla osób zainteresowanych historią prawną Warszawy.

Współwłasność gruntu w Warszawie: Kto jest stroną w sporze o użytkowanie wieczyste?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 744/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-09-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Fyda-Kawula
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący/
Przemysław Żmich /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Gospodarka mieniem
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 lit. a w zw. z  art. 119 pkt 3 i  art. 120
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 20 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. O. i W. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 24 stycznia 2022 r. nr KOC/1200/Go/21 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 1 lutego 2021 r. nr 51/SD/2021; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz H. O. i W. O. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu zażalenia H. O. i W. O. , postanowieniem z 24 stycznia 2022 r. nr KOC/1200/Go/21 utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 1 lutego 2021 r. nr 51/SD/2021 o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 26 lutego 2010 r. nr 83/GK/DW/2010 wydanej w przedmiocie ustanowienia na rzecz A. A. prawa użytkowania wieczystego do 1/2 części gruntu warszawskiego, położonego przy ul. [...] .
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.
27 marca 2021 r. H. O. i W. O. złożyli wniosek z 24 marca 2020 r. o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 26 lutego 2010 r. nr 83/GK/DW/2010 orzekającej w przedmiocie ustanowienia na rzecz A. A. prawa użytkowania wieczystego do 1/2 części gruntu położonego w W. przy ul. [...] .
Prezydent m.st. Warszawy postanowieniem z 1 lutego 2021 r. nr 51/SD/2021 odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 26 lutego 2010 r. nr 83/GK/DW/2010. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie stwierdzenie wygaśnięcia decyzji nie wynika bezpośrednio z przepisów prawa, nie leży również w interesie społecznym lub interesie strony postępowania zakończonego jej wydaniem albowiem wnioskodawcy nie byli adresatami tejże decyzji.
17 lutego 2021 r. H. O. i W. O. wnieśli zażalenie na ww. postanowienie. Zarzucili zaskarżonemu postanowieniu rażące naruszenie art. 28 kpa poprzez błędne przyjęcie, że stroną postępowania administracyjnego może być wyłącznie adresat wydanej w tym postępowaniu decyzji administracyjnej podczas gdy z literalnej wykładni powyższego przepisu wynika, że stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Nadto wskazali na naruszenie art. 61a § 1 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie postanowieniem z 24 stycznia 2022 r. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 1 lutego 2021 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 61a § 1 kpa gdy żądanie, o którym mowa 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Kolegium podało, że ów przepis można zastosować wówczas, gdy brak legitymacji strony jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że krąg stron w postępowaniu administracyjnym określa art. 28 kpa zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Jest to najbardziej ogólny przepis proceduralny, który znajduje zastosowanie dopiero wówczas, gdy brak przepisu szczególnego, określającego krąg stron postępowania w danej kategorii spraw w sposób szczególny.
W niniejszej sprawie takim przepisem szczególnym jest art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) – dalej zwanego "dekretem" bowiem w oparciu o ten przepis wydana została decyzja nr 83/GK/DW/2010 z 26 lutego 2010 r. Wskazany przepis wyznacza podstawowy krąg osób, którym w postępowaniu w przedmiocie ustanowienia użytkowania wieczystego przysługuje interes prawny.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego (dawniej prawa własności czasowej) do tzw. nieruchomości warszawskiej przysługuje: dotychczasowemu właścicielowi gruntu, prawnym jego następcom będącym w posiadaniu gruntu lub osobom prawa jego reprezentującym, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu.
Oprócz ww. osób, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, stronami w postępowaniu o ustanowienie użytkowania wieczystego do nieruchomości warszawskiej mogą być także inne osoby, ale tylko wtedy, gdy legitymują się one prawem rzeczowym do jej gruntu (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 8 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 427/05, z 28 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 110/06).
SKO w Warszawie wskazało, że decyzja nr 83/GK/DW/2010 z 26 lutego 2010 r. wydana przez Prezydenta m.st. Warszawy ustanawia na 99 prawo użytkowania wieczystego do gruntu o pow. 707 m2, położonego w W. przy ul. [...] , opisanego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...] , dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr Kw nr [...] na rzecz A. A. w udziale 1/2 części związanym z lokalem nr [...]. Skarżący zaś, na mocy decyzji Prezydenta m.st. Warszawy nr 84/GK/DW/2010 z 26 lutego 2010 r. otrzymali prawo użytkowania wieczystego do gruntu o pow. 707 m2, położonego w W. przy ul. [...] , opisanego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...] , dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr KW nr [...], ale w udziale 1/2 części związanym z lokalem nr [...]. Nie byli więc oni stroną postępowania zakończonego decyzją nr 83/GK/DW/2010 z 26 lutego 2010 r.
Zdaniem Kolegium to, że są współużytkownikami wieczystymi gruntu, samo przez się, nie kreuje po ich stronie przymiotu strony w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 28 kpa. Na uwagę zasługuje bowiem to, że kwestia niewykonania decyzji ustanawiającej prawo użytkowania wieczystego może być rozstrzygnięta przez sąd cywilny w procesie o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli (art. 64 kc w zw. z art. 1047 kpc).
SKO w Warszawie nie dostrzegło żadnego przepisu prawa lub obowiązku, który kreowałby po stronie odwołujących się interes prawny. Nie konkretyzują też tego sami skarżący. Przy czym, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że poza umieszczeniem elementów właściwych dla decyzji o ustanowieniu użytkowania wieczystego w trybie dekretu, a dotyczących okresu, na które prawo jest ustanawiane, podmiotu uprawnionego i wymiaru czynszu symbolicznego, mogą być również zamieszczone dodatkowe punkty poprzedzane sformułowaniem "oraz stwierdzam, że". Stanowiąc część odrębną od rozstrzygnięcia, mają one charakter informacyjny i w żaden sposób nie kształtują sytuacji prawnej strony (por. wyrok WSA w Warszawie z 23 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 460/16). Zatem, decyzja objęta wnioskiem skarżących w pkt 9 nie może skutecznie kształtować sytuacji prawnej uprawnionego. Punkt ten stanowi wyłącznie niewiążącą informację, a nie władcze rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach strony. To powoduje więc, że trudno dostrzec jaki interes prawny miałby przysługiwać skarżącym.
Od postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 24 stycznia 2022 r. H. O. i W. O. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Powyższemu postanowieniu zarzucili: 1) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 7 kpa polegające na braku wyczerpującego zebrania i rozpoznania materiału dowodowego, co doprowadziło do braku ustalenia faktu, że skarżący są następcami prawnymi właściciela gruntu i są w posiadaniu tego gruntu i w konsekwencji do błędnego ustalenia, że skarżący nie są stroną postępowania; 2) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu i art. 28 kpa w zw. z art. 61a § 1 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa polegające na nieprawidłowym utrzymaniu w mocy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, pomimo że wniosek o wszczęcie postępowania złożony został przez następców prawnych właściciela gruntu będących w posiadaniu tego gruntu, a ponadto postępowanie dotyczy ich interesu prawnego, a zatem wniosek został złożony przez osoby będące stronami postępowania. Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego w całości; 2) zasądzenie od organu kosztów postępowania; 3) rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Na wstępie trzeba wskazać, że w sprawie administracyjnej indywidualnej (art. 1 pkt 1 kpa) kompetencje organu administracji publicznej, rodzaj i zakres zgłoszonego przez stronę żądania (art. 63 § 2 kpa) oraz sposób prowadzenia postępowania (np. art. 61 § 4, art. 62 kpa) i sposób rozstrzygnięcia sprawy (art. 104 § 2 kpa) determinuje podstawa prawna danej sprawy wynikająca z konkretnego przepisu prawa materialnego.
Z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu (który stanowił materialnoprawną podstawę wydanej decyzji z 26 lutego 2010 r. nr 83/GK/DW/2010) wynika, że osoby uprawnione (m.in. dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela) mogli zgłosić wniosek o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy (później prawa własności czasowej) za opłatą symboliczną Gmina zaś miała obowiązek uwzględnienia wniosku, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu (a nie udziału) według planu zabudowania, a jeżeli chodzi o osoby prawne - ponadto, gdy użytkowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem w myśl planu zabudowania nie pozostawało w sprzeczności z zadaniami ustawowymi lub statutowymi tej osoby prawnej. W takim przypadku gmina ustalała, czy przekazanie gruntu nastąpi tytułem wieczystej dzierżawy, czy na prawie zabudowy oraz określała warunki, pod którymi umowa może być zawarta. W przypadku zaś nieuwzględnienia wniosku, gmina miała zaofiarować uprawnionemu, w miarę posiadania zapasu gruntów - na tych samych warunkach dzierżawę wieczystą gruntu równej wartości użytkowej, bądź prawo zabudowy na takim gruncie.
Z art. 7 dekretu jasno wynika, że uwzględnienie wniosku dekretowego umożliwia w przyszłości nabycie jednego wspólnego i niepodzielnego prawa. Tym prawem jest obecnie prawo użytkowania wieczystego – art. 232 Kodeksu cywilnego. W przypadku nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe tym prawem jest prawo własności nieruchomości – art. 23 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz.U. z 2020 r. poz. 2040 ze zm.).
Wniosek dekretowy nie zmierza do uzyskania decyzji administracyjnej orzekającej o przyznaniu udziałów w tym prawie lub w rzeczy, które są określone rachunkowymi ułamkami. Przedmiotem prawa użytkowania wieczystego (prawa własności nieruchomości), o którym orzeka się w decyzji dekretowej, jest z kolei grunt, a więc nieruchomość gruntowa, co wynika z art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.) – dalej zwanej "ugn" lub jej fizycznie wydzielona część, tj. działka gruntu (art. 4 pkt 3 ugn).
Trzeba wskazać, że materialnoprawne przesłanki uwzględnienia wniosku dekretowego (te o charakterze przedmiotowym) odnoszą się do gruntu lub jego fizycznie wydzielonej części. W przypadku uwzględnienia wniosku dekretowego, to grunt ma być obciążony jednym prawem (obecnie prawem użytkowania wieczystego bądź prawem własności nieruchomości).
Zatem w sprawie administracyjnej prowadzonej na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu zachodzi jedność stosunku materialnoprawnego, której nie wyklucza wielopodmiotowość stosunku administracyjnoprawnego.
Sąd zwraca uwagę, że wniosek dekretowy M. F. z 2 czerwca 1946 r. zarejestrowany i opłacony 2 października 1948 r. dotyczył przyznania prawa własności czasowej do całej nieruchomości hipotecznej nr [...] przy ul. [...] w W..
To, że w niniejszej sprawie dekretowej występowało kilku uprawnionych, którym Prezydent m.st. Warszawy w dwóch odrębnych decyzjach dekretowych określił udziały we wspólnym prawie (czego w niniejszej sprawie Sąd nie oceniał) nie świadczy o tym, że dwie decyzje dekretowe nr 83/GK/DW/2010 i 84/GK/DW/2010 zostały wydane w dwóch odrębnych od siebie sprawach administracyjnych.
Sprawa administracyjna zainicjowana wnioskiem dekretowym M. F. była jedna, choć jej uczestnikami było kilka podmiotów.
Beneficjenci decyzji dekretowych nr 83/GK/DW/2010 i 84/GK/DW/2010, tj. odpowiednio: A. A. (pierwsza decyzja) oraz H. O. i W. O. (druga decyzja) wywodzą swe roszczenia ze wspólnego, utraconego w 1945 r. prawa własności i z jednej podstawy prawnej (art. 7 ust. 1 i 2 dekretu). Zachodziło zatem w ich przypadku współuczestnictwo materialne w sprawie dekretowej.
Zatem skoro: 1) żądanie wniosku M. F. dotyczyło przyznania prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego lub prawa własności nieruchomości), a więc prawa mającego przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (art. 195 kc), 2) przesłanki materialnoprawne (o charakterze przedmiotowym) realizacji roszczenia dekretowego dotyczące, np. planistycznego przeznaczenia terenu nieruchomości hipotecznej nr [...] , zawierającego się w obecnej działce nr [...] oraz stanu geodezyjnoprawnego tej działki gruntu (art. 7 ust. 2 dekretu) były wspólne - to w tego rodzaju sprawie administracyjnej stronami winni być wszyscy beneficjenci wspólnego prawa użytkowania wieczystego.
Zdaniem Sądu na istnienie w niniejszej sprawie materialnoprawnego interesu H. O. i W. O. , a także A. A. , wywodzonego z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 28 kpa, nie miał wpływu sposób organizacji przez Prezydenta m.st. Warszawy prowadzonej sprawy dekretowej, tzn. to ile postępowań administracyjnych organ prowadził w niniejszej sprawie administracyjnej oraz ile wydal decyzji częściowych (art. 104 § 2 kpa) kończących tę sprawę.
W orzecznictwie dotyczącym spraw dekretowych prowadzonych na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu przyjmuje się, że sprawy tego rodzaju mają charakter podzielny, ale w zakresie przedmiotowym. Dopuszcza się wydanie kilku decyzji w stosunku do odrębnych działek gruntu składających się na dawną nieruchomość hipoteczną. Kryterium podzielności tego rodzaju sprawy ma charakter przedmiotowy, a nie podmiotowy (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt I OSK 1976/13; wyrok NSA z 24 czerwca 2015 r. sygn. akt I OSK 723/15; wyrok NSA z 12 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 320/17; wyrok NSA z 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1369/17).
Sąd miał na uwadze to, że zarówno w dekrecie z dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe (który obowiązywał w dacie składania wniosku dekretowego) oraz w Kodeksie cywilnym udział określony ułamkiem rachunkowym należący do współuprawnionego podlega samodzielnej sprzedaży jako odrębny przedmiot prawa (art. 79 dekretu – Prawo rzeczowe, art. 198 kc).
Jednak administracyjne postępowanie dekretowe, a także wydana w jego toku ostateczna decyzja uwzględniająca wniosek dekretowy stanowią fazę przygotowawczą i jedynie poprzedzają obrót cywilnoprawny (art. 13 ust. 1 i 1b ugn). Decyzja wydawana w oparciu o art. 7 ust. 1 i 2 dekretu stanowi wynik kontroli przez organ administracji publicznej (sfera imperium), czy osoby domagające się realizacji roszczeń dekretowych są do tego uprawnione oraz czy istnieją przesłanki planistyczne i geodezyjnoprawne umożliwiające w przyszłości zawarcie umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste bądź zawarcie umowy sprzedaży nieruchomości (w przypadku gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe).
W administracyjnych sprawach z zakresu nieruchomości organ administracji publicznej musi mieć wyraźną podstawę prawną, aby orzekać w formie decyzji administracyjnej w sprawie, której przedmiotem jest udział w prawie lub w rzeczy. Przykładem, gdzie ustawodawca dał organowi kompetencję do władczego załatwienia tego rodzaju sprawy administracyjnej jest, np. regulacja z art. 49a pkt 1 w zw. z art. 45 ust. 1 ugn, który dotyczy wydania przez właściwy organ decyzji o oddaniu w trwały zarząd udziału we współwłasności lub użytkowaniu wieczystym nieruchomości albo regulacja z art. 136 w zw. z art. 142 ust. 1 ugn, który umożliwia organowi wydanie decyzji o zwrocie udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w jej części.
W orzecznictwie sądowym z zakresu nieruchomości konsekwentnie podnosi się, że w sprawach mających na celu regulację stanu prawnego nieruchomości organ administracji nie może samodzielnie wygenerować innego przedmiotu rozstrzygnięcia i orzec, co do udziału w prawie (por. wyrok NSA z 24 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 3035/15; wyrok NSA z 21 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 1472/18).
Według art. 232 i art. 233 Kodeksu cywilnego przedmiotem prawa użytkowania wieczystego jest nieruchomość gruntowa (grunt) w rozumieniu art. 46 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 27 ugn, a nie udziały we współużytkowaniu wieczystym. Nieruchomość gruntowa jest rzeczą w rozumieniu art. 45 kc. Udział w prawie użytkowania wieczystego określony ułamkiem, sam w sobie, nie jest rzeczą, ale prawem majątkowym podlegającym obrotowi cywilnoprawnemu (art. 198 kc).
Zdaniem Sądu natury prawa rzeczowego nie można określać z perspektywy przysługującego udziału w tym prawie. Udział w prawie rzeczowym nie jest, sam w sobie, rzeczą, ale prawem majątkowym. Udział ułamkowy w prawie użytkowania wieczystego nie definiuje tego prawa, ale określa zakres uprawnień danej osoby względem innych osób uprawnionych do wspólnego prawa. Jest związany ze sferą faktycznego wykonywania prawa do rzeczy, w szczególności ma znaczenie przy dokonywaniu czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu, które dotyczą wspólnego prawa lub przedmiotu tego prawa.
Wychodząc zapewne z tego założenia w administracyjnych sprawach dekretowych prawodawca traktuje prawo użytkowania wieczystego (prawo własności nieruchomości) jako jedno wspólne niepodzielne prawo zakładając, że w tego rodzaju sprawie organ będzie wydawał w stosunku do materialnych współuczestników jedną decyzję administracyjną orzekającą o całości istoty sprawy.
To zaś, czy przedmiotem przyszłej umowy cywilnoprawnej będzie samo to prawo lub rzecz czy przedmiotem przyszłych umów cywilnoprawnych będą poszczególne udziały w określonym prawie lub w rzeczy, jako zdarzenie przyszłe, pozostaje poza sferą zainteresowania organu dekretowego.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że H. O. i W. O. mieli interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa, a oparty o przepis prawa materialnego – art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, aby domagać się w piśmie z 24 marca 2020 r. wygaszenia decyzji nr 83/GK/DW/2010, której beneficjentem była A. A. , tym bardziej, że decyzja ta została do nich skierowana, co wynika z rozdzielnika jej egzemplarzy. H. O. odebrała tę decyzję 1 marca 2010 r.
Sąd nie podzielił stanowiska skarżących, że o ich interesie prawnym w wygaszeniu decyzji nr 83/GK/DW/2010 mógł świadczyć wskazywany przez nich stan niepewności prawnej związany z brakiem wykonania ostatecznej decyzji nr 83/GK/DW/2010 przekładający się na problemy w zarządzaniu nieruchomością wspólną, inicjowaniu budowlanego procesu inwestycyjnego, wykonywaniu czynności przekraczających zwykły zarząd rzeczą, rozliczeń nakładu w postaci wybudowanego na gruncie garażu.
Trzeba wskazać, że stan prawny nieruchomości ustala się na podstawie księgi wieczystej (art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz.U. z 2019 r. poz. 2204 ze zm.). Z kolei nieruchomość ma nieuregulowany stan prawny jeżeli ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić osób, którym przysługują do niej prawa rzeczowe albo jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie żyje i nie przeprowadzono lub nie zostało zakończone postępowanie spadkowe (art. 113 ust. 6 i 7 ugn. Zatem to nie decyzja dekretowa dokumentuje stan prawny nieruchomości w zewnętrznym obrocie prawnym, ale stan zapisów wieczystoksięgowych. Dla przedmiotowej nieruchomości gruntowej, oznaczonej jako działka nr [...], prowadzona jest Kw nr [...], a zatem stan prawny tego gruntu potwierdza ta księga wieczysta, zgodnie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
W tej sytuacji Sąd uznał, że zarówno Prezydent m.st. Warszawy, jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w wydanych postanowieniach wadliwie ocenili brak po stronie H. O. i W. O. interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w domaganiu się wygaszenia, w oparciu o art. 162 § 1 pkt 1 kpa ewentualnie w oparciu o art. 162 § 1 pkt 2 kpa, decyzji nr 83/GK/DW/2010 z powodów podanych we wniosku z 24 marca 2020 r. (wobec wskazywanego przez skarżących braku zawarcia przez A. A. umowy cywilnoprawnej w wykonaniu decyzji nr 83/GK/DW/2010 i związanych z tym wątpliwości, co do stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości).
Wobec tego Sąd stwierdził, że orzekające w sprawie organy wydały swe postanowienia z naruszeniem art. 61a § 1 kpa, a organ odwoławczy dodatkowo z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent m.st. Warszawy uzna H. O. i W. O. za stronę postępowania w sprawie o wygaszenie decyzji nr 83/GK/DW/2010 i oceni zasadność żądania wniosku z 24 marca 2020 r. w aspekcie wskazanych w jego treści podstaw prawnych i okoliczności faktycznych. W zależności od poczynionych ustaleń i ocen Prezydent m.st. Warszawy wyda stosowny akt, który uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie skarżącym kosztów postępowania sądowego (wpisu sądowego od skargi oraz kosztów działania pełnomocnika) Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI