I SA/Wa 729/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-05-24
NSAnieruchomościŚredniawsa
nieruchomościużytkowanie wieczysteprawo własnościprzekształceniezaświadczeniedroga gminnacele mieszkanioweksięga wieczystaWSAadministracja publiczna

WSA w Warszawie oddalił skargę na postanowienie SKO odmawiające wydania zaświadczenia o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, uznając, że nieruchomość obejmująca działkę drogową nie spełnia przesłanek ustawy.

Skarżący domagali się wydania zaświadczenia o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, która obejmowała działkę mieszkalną i działkę drogową. Organy administracji odmówiły, wskazując, że ustawa o przekształceniu dotyczy wyłącznie gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe, a obecność działki drogowej wyklucza taką kwalifikację. WSA w Warszawie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów i podkreślając, że o charakterze nieruchomości decyduje wpis w księdze wieczystej.

Sprawa dotyczyła wniosku o wydanie zaświadczenia potwierdzającego przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, która obejmowała również działkę stanowiącą pas drogowy ulicy gminnej. Prezydent odmówił wydania zaświadczenia, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Organy uznały, że nieruchomość, w skład której wchodzi działka drogowa, nie spełnia definicji 'gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe' zawartej w ustawie o przekształceniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę skarżących. Sąd podzielił stanowisko organów, podkreślając, że ustawa o przekształceniu wymaga, aby nieruchomość była zabudowana wyłącznie budynkami mieszkalnymi lub budynkami z nimi związanymi. Kluczowe znaczenie ma wieczystoksięgowe ujęcie nieruchomości, a obecność działki drogowej w ramach jednej księgi wieczystej wyklucza możliwość przekształcenia. Sąd wskazał, że organy prawidłowo odmówiły wydania zaświadczenia, ponieważ stan faktyczny nie spełniał ustawowych przesłanek, a postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia ma charakter potwierdzający, a nie tworzący nowe prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, nieruchomość obejmująca działkę drogową nie spełnia definicji 'gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe' zawartej w ustawie, co wyklucza możliwość przekształcenia.

Uzasadnienie

Ustawa wymaga, aby nieruchomość była zabudowana wyłącznie budynkami mieszkalnymi lub budynkami z nimi związanymi. Obecność działki drogowej w ramach jednej księgi wieczystej, nawet jeśli pozostała część nieruchomości jest zabudowana mieszkalnie, uniemożliwia przekształcenie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.p.u.w. art. 1 § 1

Ustawa o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów

u.p.u.w. art. 1 § 2

Ustawa o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów

Pomocnicze

k.p.a. art. 217

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 218

Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.u.w. art. 4 § 1

Ustawa o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów

k.c. art. 46 § 1

Kodeks cywilny

k.c. art. 143

Kodeks cywilny

u.k.w.i.h. art. 24

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § 3

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 120

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieruchomość obejmująca działkę drogową nie spełnia definicji 'gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe' zgodnie z ustawą o przekształceniu. Charakter nieruchomości decyduje ujęcie wieczystoksięgowe, a obecność działki drogowej w jednej księdze wieczystej wyklucza przekształcenie. Postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia ma charakter potwierdzający, a nie tworzący nowe prawa.

Odrzucone argumenty

Działka nr ew. [...] stanowi od 50 lat przedmiot użytkowania wieczystego, co dyskwalifikuje ją jako drogę publiczną. Organy nie wyjaśniły skąd wziął się w ewidencji gruntów wpis o drodze publicznej. Nie można dokonywać zmian własnościowych poprzez samoistne zmiany w ewidencji gruntów; uchwała Rady Miasta nie jest podstawą do wywłaszczenia.

Godne uwagi sformułowania

Sąd podziela stanowisko prezentowane w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym przedmiot postępowania o wydanie zaświadczenia sprowadza się wyłącznie do poświadczenia faktów lub stanów prawnych wynikających z dokumentów będących w dyspozycji organu. Jakkolwiek na gruncie prawa cywilnego funkcjonują dwa ujęcia nieruchomości gruntowej: materialnoprawne i wieczystoksięgowe, to na gruncie ustawy o przekształceniu należy opowiedzieć się za rozumieniem wieczystoksięgowym.

Skład orzekający

Marta Kołtun-Kulik

przewodniczący sprawozdawca

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

sędzia

Anna Fyda-Kawula

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja definicji 'gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe' w kontekście ustawy o przekształceniu, zwłaszcza w przypadku nieruchomości obejmujących działki drogowe. Znaczenie ujęcia wieczystoksięgowego nieruchomości."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy nieruchomość wieczystoksięgowa obejmuje zarówno część mieszkalną, jak i drogę gminną.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla właścicieli nieruchomości, którzy chcą przekształcić użytkowanie wieczyste we własność, a ich nieruchomość zawiera elementy infrastruktury drogowej.

Czy działka drogowa w ramach jednej nieruchomości uniemożliwia przekształcenie użytkowania wieczystego we własność?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 729/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-05-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-03-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Anna Fyda-Kawula
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 2261/22 - Wyrok NSA z 2025-10-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 217, 218
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. U., A. K., B. T. i M. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") postanowieniem z [...] stycznia 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta [...] (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") z [...] października 2021 r., nr [...], odmawiające A. U., M. T., A. K. i B. T. (dalej: "skarżący") wydania zaświadczenia o żądanej treści.
Postanowienie Kolegium zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z 28 lipca 2021 r. skarżący wystąpili o wydanie - w trybie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów - zaświadczenia potwierdzającego przekształcenie z dniem 1 stycznia 2019 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działki ew. nr [...] o łącznej pow. [...] m2 z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], w prawo własności.
Powołanym na wstępie postanowieniem z [...] października 2021 r. Prezydent [...] odmówił wydania zaświadczenia w powyższym zakresie. Organ I instancji wyjaśnił, że analiza dokumentacji oraz prowadzonej ewidencji gruntów wykazała, że omawiana nieruchomość gruntowa jest zabudowana budynkiem mieszkalnym posadowionym na działce nr ew. [...] ale w jej skład wchodzi też działka nr ew. [...] stanowiąca pas drogowy ulicy [...]. Na podstawie uchwały Rady [...] z dnia [...] września 2004 r., nr [...], ulica [...] zaliczona jest do kategorii dróg gminnych. Zgodnie z danymi ewidencji gruntów i budynków dz. ew. nr [...] z obrębu [...] stanowi pas drogowy ulicy [...] - drogi gminnej nr [...]. Również dział I księgi wieczystej nr [...] potwierdza, że działka nr [...] stanowi drogę. Ponadto ustalono, że powierzchnia działki nr [...] zajętej pod drogę stanowi 42,5 % powierzchni całej nieruchomości gruntowej. Zdaniem Prezydenta powyższe okoliczności stanowią negatywną przesłankę przekształcenia prawa użytkowania wieczystego ww. nieruchomości gruntowej w prawo własności.
Zażalenie na powyższe postanowienie, z zachowaniem ustawowego terminu, wnieśli skarżący podnosząc, że działka nr ew. [...] stanowi od 50 lat przedmiot użytkowania wieczystego, co dyskwalifikuje ją jako drogę publiczną.
Ww. postanowieniem z [...] stycznia 2022 r., organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Przywołał art. 217 k.p.a. i podniósł, że art. 218 k.p.a. określa, w jakich okolicznościach organ ma obowiązek wydania zaświadczenia w sytuacji opisanej w art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a. Potwierdzenie faktów albo stanu prawnego powinno wynikać z prowadzonych przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Postępowanie wyjaśniające przed wydaniem zaświadczenia może być przeprowadzone tylko w koniecznym, a więc ograniczonym zakresie (art. 218 § 2 k.p.a.). Zastrzegł jednak, że zakres koniecznego (choć nadal uproszczonego) postępowania, w przypadku zaświadczeń przewidzianych prawem, zakreślać może przepis szczególny. Taką szczególną regulację zawiera ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz.U. z 2020 r., poz. 139). Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy z dniem 1 stycznia 2019 r. prawo użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe przekształca się w prawo własności tych gruntów, a przez grunty zabudowane na cele mieszkaniowe należy rozumieć nieruchomości zabudowane wyłącznie budynkami: 1) mieszkalnymi jednorodzinnymi lub 2) mieszkalnymi wielorodzinnymi, w których co najmniej połowę liczby lokali stanowią lokale mieszkalne, lub 3) o których mowa w pkt 1 lub 2, wraz z budynkami gospodarczymi, garażami, innym obiektami budowlanymi lub urządzeniami budowlanymi, umożliwiającymi prawidłowe i racjonalne korzystanie z budynków mieszkalnych. Z kolei, w art. 4 ust. 1 ustawy stwierdzono, że podstawę ujawnienia prawa własności gruntu w księdze wieczystej oraz ewidencji gruntów i budynków stanowi zaświadczenie potwierdzające przekształcenie, wydawane przez organ administracji publicznej. Zatem, zdaniem Kolegium, wydanie stosownego zaświadczenia potwierdzającego nastąpienie przewidzianego ustawą skutku prawnego, poprzedzone być musi postępowaniem wyjaśniającym (opartym nadal na posiadanej dokumentacji), które pozwoli na potwierdzenie jednej z przesłanek opisanych w art. 1 ust. 1 ustawy. W przedmiotowej sprawie przyczyną odmowy wydania zaświadczenia było to, że działka nr [...] stanowi drogę, która nie mieści się w kategorii nieruchomości, które podlegają przekształceniu w trybie przepisów ustawy. Z ewidencji gruntów i budynków wynika, że działka nr [...] stanowi pas drogowy ulicy [...], która została zaliczona, na mocy uchwały Rady [...] Nr [...] do kategorii dróg gminnych. Organ odwoławczy stwierdził, że wskazane we wniosku - działka nr ew. [...] stanowiąca tereny mieszkaniowe oraz działka nr ew. [...] stanowiąca drogę objęte są jedną księgą wieczystą nr [...]. Są one jedną nieruchomością w znaczeniu wieczystoksięgowym, tym samym nie jest możliwe wydanie w stosunku do nich zaświadczenia o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.
Dalej Kolegium wyjaśniło, że aby wydać zaświadczenie o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, musi być ona zabudowana budynkami wyłącznie mieszkalnymi, ewentualnie wraz z budynkami gospodarczymi, garażami, innymi obiektami budowlanymi lub urządzeniami budowlanymi, umożliwiającymi prawidłowe i racjonalne korzystanie z budynków mieszkalnych. Z księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości wynika zaś, że działka nr [...] oznaczona jest symbolem "dr", a sposób korzystania z niej - drogi.
Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego Kolegium podkreśliło, że jakkolwiek na gruncie prawa cywilnego funkcjonują dwa ujęcia nieruchomości gruntowej: materialnoprawne i wieczystoksięgowe, to na gruncie ustawy o przekształceniu należy opowiedzieć się za rozumieniem wieczystoksięgowym. Przemawia za tym w pierwszej kolejności kontekst systemowy, uwzględniający ugruntowane stanowisko doktryny i judykatury w zakresie rozumienia pojęcia nieruchomości na gruncie art. 46 § 1 k.c., a nadto przyjęty w ustawie model procedowania w sprawie przekształcenia, ograniczający zakres postępowania rozpoznawczego i fakt, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, które podlega przekształceniu, wymaga wpisu w księdze wieczystej.
Potwierdzeniem dla zasadności przyjętego rozumienia nieruchomości na gruncie ustawy może być też formalny charakter postępowania dotyczącego potwierdzenia skutku przekształcenia. Przepis art. 1 ust. 1 ustawy kreuje mechanizm przekształcenia użytkowania wieczystego we własność z mocy samego prawa z dniem 1 stycznia 2019 r., określając przesłanki przekształcenia, a jednocześnie nie przewidując postępowania dla ich weryfikacji (np. Ł. Sanakiewicz, Przekształcenie prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów. Komentarz. WKP 2019, uwagi do art. 4). Organ odwoławczy podniósł, że charakteru rozpoznawczego, umożliwiającego wszechstronną i rzetelną weryfikację okoliczności przekształcenia, nie ma postępowanie zmierzające do wydania zaświadczenia potwierdzającego przekształcenie, uregulowane w art. 4 ustawy. Przedmiot postępowania o wydanie zaświadczenia nie obejmuje bowiem kompetencji do ustalania praw lub obowiązków administracyjnoprawnych podmiotów prawa, a sprowadza się wyłącznie do poświadczenia faktów lub stanów prawnych wynikających z dokumentów będących w dyspozycji organu. Organ może zatem zaświadczyć tylko o tym, co w bezpośredni sposób wynika z dokumentów pozostających w jego dyspozycji, które wiążą się z zakresem wykonywanych przez niego ustawowych kompetencji. Organ musi zatem skonfrontować treść żądania z pozostającą w jego dyspozycji dokumentacją i ustalić, czy dokumentacja ta pozwala na pozytywne załatwienie tego żądania (tak: wyrok NSA z dnia 20 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 2820/14).
Kolegium wskazało, że charakter postępowania w sprawie zaświadczeń koreluje z formalnym (wieczystoksięgowym) definiowaniem nieruchomości, co umożliwia, wyłącznie w oparciu o informacje wynikające z rejestrów, ewidencji i innych urzędowych baz danych, dokonanie weryfikacji wypełnienia przesłanek, o których mowa w art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 1a ustawy, w odniesieniu do konkretnej nieruchomości. Wyłącza to konieczność prowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia istnienia i charakteru funkcjonalnych powiązań, zarówno pomiędzy działkami gruntu składającymi się na określoną nieruchomość, jak i pomiędzy odrębnymi nieruchomościami bądź ich częściami.
Skargę na postanowienie Kolegium z [...] stycznia 2022 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnieśli A. U., M. T. A. K. oraz B. T. domagając się jego uchylenia oraz postanowienia organu I instancji w całości i wydania zaświadczenia o żądanej treści.
Skarżący zarzucili naruszenie art. 218 k.p.a. oraz wskazali, że organy nie wyjaśniły skąd wziął się w ewidencji gruntów wpis o drodze publicznej. Zaznaczyli, że nie można dokonywać zmian własnościowych, w tym także w zakresie zmiany granic i powierzchni działek, poprzez samoistne zmiany w ewidencji gruntów. Zmian w stanie prawnym zapisanym w ewidencji dokonuje się, m.in. na podstawie prawomocnych orzeczeń sądowych, aktów notarialnych, ostatecznych decyzji administracyjnych. W ich ocenie, wbrew stanowisku SKO, nie jest taką podstawą uchwała Rady Miasta [...] z dnia [...] września 2004 r. w sprawie zaliczenia niektórych dróg w [...] do kategorii dróg gminnych. Z uchwały tej ani innych aktów nie wynika i nie może wynikać, że wieczyści użytkownicy zostali wywłaszczeni, tj. pozbawieni albo ograniczeni, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Z powołanej uchwały [...] ani późniejszej uchwały nr [...] Zarządu Województwa Mazowieckiego z dnia [...] września 2016 r. zmieniającej uchwałę w sprawie nadania numerów dla dróg gminnych na obszarze Województwa Mazowieckiego ani z Załącznika nr 8 do tej uchwały nie wynika nawet, na co wielokrotnie wieczyści użytkownicy zwracali uwagę, jaki jest przebieg ulicy [...] ustalony choćby na podstawie tzw. książki drogi z rejestrów prowadzonych na podstawie Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 16 lutego 2005 r.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując zaprezentowane stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia z 19 stycznia 2021 r. przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postanowienie Kolegium nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie lub stwierdzenie jego nieważności.
Postępowanie w kontrolowanej sprawie zostało wszczęte wnioskami skarżących z 28 lipca 2021 r. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego przekształcenie z dniem 1 stycznia 2019 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] , oznaczonej jako działki ew. nr [...] o łącznej pow. [...] m2 z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], w prawo własności. Z księgi wieczystej oraz z wypisu z rejestru gruntów wynika, że działka nr ew. [...] ([...] m2) posiada przeznaczenie drogowe zaś działka nr ew. [...] ([...] m2) przeznaczenie mieszkaniowe. Dodatkowo z ww. księgi wieczystej wynika, że na ww. nieruchomości znajduje się budynek mieszkalny o pow. [...] m2 z trzema samodzielnymi lokalami. Z kolei, na podstawie uchwały Rady [...] z dnia [...] września 2004 r., nr [...], ulica [...] zaliczona została do kategorii dróg gminnych. Jak ustalono dz. ew. nr [...] stanowi pas drogowy ulicy [...].
Zgodnie z art. 217 § 2 k.p.a. zaświadczenie wydaje się, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa lub jeżeli osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. W tym drugim przypadku organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (218 § 1 k.p.a.). Wydając zaświadczenie, o którym mowa w art. 218 § 1 k.p.a., organ może stosownie do art. 218 § 2 k.p.a., przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające.
Sąd podziela stanowisko prezentowane w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym przedmiot postępowania o wydanie zaświadczenia sprowadza się wyłącznie do poświadczenia faktów lub stanów prawnych wynikających z dokumentów będących w dyspozycji organu. Organ może zatem zaświadczyć tylko o tym, co w bezpośredni sposób wynika z dokumentów pozostających w jego dyspozycji, które wiążą się z zakresem wykonywanych przez niego ustawowych kompetencji. Organ musi zatem skonfrontować treść żądania z pozostającą w jego dyspozycji dokumentacją i ustalić, czy dokumentacja ta pozwala na pozytywne załatwienie tego żądania. Zaświadczenie pozostaje aktem wiedzy i nie ma charakteru prawotwórczego. Nie rozstrzyga ono żadnej sprawy i nie tworzy nowej sytuacji prawnej ani też nie kształtuje bezpośrednio stosunku prawnego (por. wyrok NSA z 26 listopada 2021 r. sygn. I OSK 793/21; wyrok NSA z 19 sierpnia 2021 r., I OSK 402/21). Jakkolwiek art. 218 § 2 k.p.a. uprawnia organ administracji publicznej do przeprowadzenia w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego, to jednak jest to postępowanie, które nie może "tworzyć" podstawy faktycznej i prawnej do wystawienia zaświadczenia.
Wniosek o wydanie zaświadczenia może być przez organ załatwiony bądź poprzez czynność materialno-techniczną polegającą na jego wydaniu, bądź też postanowieniem odmownym. Zgodnie z art. 219 k.p.a., odmowa wydania zaświadczenia bądź zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Tą prawną formą działania posłużył się w niniejszej sprawie organ I instancji, przyjmując, że charakter zgłoszonego przez skarżących żądania uzasadniał wydanie postanowienia odmawiającego wydania zaświadczenia, które utrzymało w mocy Kolegium.
W tym miejscu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2019 r., poz. 916 z późn. zm.), z dniem 1 stycznia 2019 r. z mocy prawa przekształceniu w prawo własności podlega użytkowanie wieczyste "gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe". Art. 1 ust. 2 ustawy dookreśla, że przez "grunty zabudowane na cele mieszkaniowe" rozumie się nieruchomości zabudowane wyłącznie budynkami: 1) mieszkalnymi jednorodzinnymi lub 2) mieszkalnymi wielorodzinnymi, w których co najmniej połowę liczby lokali stanowią lokale mieszkalne, lub 3) o których mowa w pkt 1 lub 2, wraz z budynkami gospodarczymi, garażami, innymi obiektami budowlanymi lub urządzeniami budowlanymi, umożliwiającymi prawidłowe i racjonalne korzystanie z budynków mieszkalnych. Zdefiniowanie w ustawie "gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe" oznacza, że nie jest dopuszczalne ustalenie rozumienia i zakresu tego złożonego wyrażenia przez poddawanie zabiegom interpretacyjnym poszczególnych terminów w nim zawartych. Cywilnoprawny charakter uprawnień będących przedmiotem regulacji uprawnia do odwołania się do rozumienia nieruchomości na gruncie prawa cywilnego. Kodeks cywilny w art. 46 § 1 zawiera definicję nieruchomości, zgodnie z którą nieruchomościami gruntowymi (bo o takie chodzi w sprawie) są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności. Nieruchomość w rozumieniu prawa cywilnego nie jest kategorią faktyczną, ale prawną.
Wyodrębnienie gruntu w nieruchomość, jako przedmiot prawa, wymaga zatem określenia jego powierzchni granicami zewnętrznymi (wyodrębnienia fizycznego) i określenia podmiotu własności (wyodrębnienia prawnego). Nie jest to kategoria prawna tożsama z nieruchomością jako przedmiotem obrotu prawnego, prawo własności i jego granice w rozumieniu art. 143 k.c. odnoszą się do nieruchomości, nie działki ewidencyjnej. Pojedyncza działka może odpowiadać nieruchomości jako przedmiotowi własności albo wraz z innymi działkami wchodzić w skład nieruchomości, obejmującej kompleks działek.
Wyodrębnienie prawne nie zostało uregulowane przepisami kodeksu cywilnego. Regulacja znajduje się w ustawie z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2018, poz. 1916 ze zm., dalej u.k.w.i.h.). Założenie księgi wieczystej dla wyodrębnionej granicami zewnętrznymi działki lub wpisanie jej do istniejącej księgi wieczystej decyduje o jej charakterze; staje się ona nieruchomością albo jako samodzielny i odrębny przedmiot własności, chociażby jej właściciel był właścicielem jeszcze innych nieruchomości graniczących lub niegraniczących z nią, albo wchodzi w skład większej całości wskutek przyłączenia do nieruchomości mającej już księgę wieczystą. W tym ostatnim wypadku mamy do czynienia z jedną nieruchomością, składającą się z kilku działek. Liczba ksiąg wieczystych decyduje o liczbie nieruchomości, ponieważ dla każdej nieruchomości prowadzi się oddzielną księgę wieczystą, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (art. 24 u.k.w.h.).
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone w wyrokach I OSK 236/21 i I OSK 237/21, że jakkolwiek na gruncie prawa cywilnego funkcjonują dwa ujęcia nieruchomości gruntowej: materialnoprawne i wieczystoksięgowe, to na gruncie ustawy o przekształceniu należy opowiedzieć się za rozumieniem wieczystoksięgowym. Przemawia za tym w pierwszej kolejności kontekst systemowy, uwzględniający ugruntowane stanowisko doktryny i judykatury w zakresie rozumienia pojęcia nieruchomości na gruncie art. 46 § 1 k.c., a nadto przyjęty w ustawie model procedowania w sprawie przekształcenia, ograniczający zakres postępowania rozpoznawczego i fakt, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, które podlega przekształceniu, wymaga wpisu w księdze wieczystej. Wskazuje się w piśmiennictwie, że aktualnie zagadnienia dotyczące rozumienia nieruchomości gruntowej w znaczeniu prawnorzeczowym i wieczystoksięgowym nie rodzą zasadniczych kontrowersji. W konsekwencji należy uznać, że przekształcenie użytkowania wieczystego we własność następuje w odniesieniu do konkretnej nieruchomości uregulowanej w odrębnej księdze wieczystej, z uwagi na wypełnienie przesłanki jej zabudowy i wykorzystywania w sposób określony w art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 1a ustawy.
Prawidłowo Kolegium stwierdziło, że przepis art. 1 ust. 1 ustawy kreuje mechanizm przekształcenia użytkowania wieczystego we własność z mocy samego prawa z dniem 1 stycznia 2019 r., określając przesłanki przekształcenia, a jednocześnie nie przewidując postępowania dla ich weryfikacji.
W tych warunkach, w ocenie Sądu, uznać należało, że stanowisko Kolegium wyrażające się utrzymaniem w mocy postanowienia Prezydenta odpowiada prawu albowiem działka ew. nr [...] wchodząca w skład nieruchomości, co do której został złożony wniosek o wydanie zaświadczenia – jest działką drogową.
Co istotne, z akt sprawy wynika, że Prezydent [...] – pismem z 26 kwietnia 2021 r. – wskazywał jednej ze skarżących o różnych możliwościach rozwiązania niniejszego problemu, m.in. wydzielenie działki nr ew. [...] do odrębnej księgi wieczystej, co umożliwiłoby podjęcie postępowania o przekształcenie działki ew. nr [...] w trybie przepisów ustawy z 20 lipca 2018 r.
Kierując się przedstawionymi względami, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI