I SA/Wa 703/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-08-24
NSAAdministracyjneŚredniawsa
komunalizacja mieniamienie gromadzkiewspólnota gruntowanieruchomościpostępowanie administracyjnedecyzja administracyjnakontrola sądowaustawa komunalizacyjna

WSA uchylił decyzję o komunalizacji nieruchomości, uznając, że organy nie zbadały wystarczająco jej pierwotnego charakteru jako mienia gromadzkiego lub wspólnoty gruntowej.

Skarżący, sołtys wsi, zakwestionował decyzję o nabyciu przez gminę z mocy prawa nieruchomości, która według niego nie była mieniem gromadzkim. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody, stwierdzając, że organy nie przeprowadziły wystarczającego postępowania wyjaśniającego co do charakteru prawnego nieruchomości przed 1954 rokiem i nie odniosły się do przedstawionej przez skarżącego dokumentacji.

Sprawa dotyczyła skargi sołtysa na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej utrzymującą w mocy decyzję Wojewody o stwierdzeniu nabycia przez gminę z mocy prawa nieruchomości, która pierwotnie stanowiła mienie gromadzkie. Skarżący podnosił, że wieś nigdy nie była gromadą, a nieruchomość nie była mieniem gromadzkim. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że organy administracji nie przeprowadziły wystarczającego postępowania wyjaśniającego, w szczególności nie ustaliły, czy nieruchomość przed 1954 r. była mieniem gromadzkim, czy też wspólnotą gruntową, co ma kluczowe znaczenie dla zastosowania przepisów o komunalizacji. Sąd wskazał również na naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. przez lakoniczne uzasadnienie decyzji Wojewody oraz brak odniesienia się do dokumentacji przedstawionej przez skarżącego. Sąd podkreślił, że decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny i stwierdza stan istniejący w dniu wejścia w życie przepisów, a organy nie zbadały wystarczająco pierwotnego charakteru prawnego nieruchomości.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organy nie zbadały wystarczająco pierwotnego charakteru prawnego nieruchomości, w szczególności czy przed 1954 r. była mieniem gromadzkim lub wspólnotą gruntową, co jest kluczowe dla zastosowania przepisów o komunalizacji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy administracji nie przeprowadziły wystarczającego postępowania wyjaśniającego co do historycznego charakteru prawnego nieruchomości, opierając się jedynie na decyzji Starosty i nie analizując dostatecznie dokumentacji przedstawionej przez skarżącego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (27)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem zgodności z prawem, w tym naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może uchylić decyzję w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może uchylić decyzję w przypadku stwierdzenia jej nieważności.

u.z.w.g. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych

u.z.w.g. art. 8 § 1

Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych

przepisy wprowadzające u.s.t. art. 7 § 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. – przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

przepisy wprowadzające u.s.t. art. 7 § 2

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. – przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

przepisy wprowadzające u.s.t. art. 18 § 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. – przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

przepisy wprowadzające u.s.t. art. 20 § 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. – przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

u.z.w.g. art. 1 § 1

Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych

u.z.w.g. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych

u.z.w.g. art. 43

Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych

u.z.w.g. art. 8 § 1

Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 1 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy.

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, dowodów oraz przyczyn odmowy wiarygodności innym dowodom.

k.p.a. art. 11

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada przekonywania - organy powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy.

k.p.a. art. 107 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne.

k.p.a. art. 107 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Uzasadnienie powinno wyjaśniać stronie przyczyny załatwienia żądania.

u.r.n. art. 98

Ustawa z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych

rozp. RM z 29.11.1962

Rozporządzenie Rady Ministrów z 29 listopada 1962 r. w sprawie zarządu mieniem gromadzkim oraz trybu jego zbywania

u.o.r.p.a.w.

Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych

u.z.z.u.s.t.

Ustawa z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego

u.o.r.p.a.w. art. 38

Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych

u.o.p.z.k. art. 5 § 10

Ustawa z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz zmianie niektórych ustaw

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie zbadały wystarczająco pierwotnego charakteru prawnego nieruchomości (mienie gromadzkie vs. wspólnota gruntowa). Uzasadnienie decyzji było wadliwe (lakoniczne, brak odniesienia do dowodów).

Godne uwagi sformułowania

Decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Organy powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy (zasada przekonywania).

Skład orzekający

Łukasz Trochym

przewodniczący sprawozdawca

Elżbieta Lenart

członek

Dorota Kozub-Marciniak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących komunalizacji mienia, wymogów formalnych uzasadnienia decyzji administracyjnych oraz zakresu kontroli sądowej w sprawach administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z mieniem gromadzkim i komunalizacją w okresie transformacji ustrojowej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy złożonych kwestii historycznego prawa własności do nieruchomości i jego wpływu na współczesne decyzje administracyjne, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomościach.

Czy mienie gromadzkie sprzed 1954 roku nadal wpływa na współczesną komunalizację nieruchomości?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 703/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-08-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Kozub-Marciniak
Elżbieta Lenart
Łukasz Trochym /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Komunalizacja mienia
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 ust. 1 pkt 1 lit.  a) i c);  art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lenart, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 26 stycznia 2023 r. nr KKU-85/22 w przedmiocie nabycia przez gminę z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 28 marca 2022 r., nr 258/C/2022.
Uzasadnienie
W dniu [...] marca 2023 r. S. N., będący Sołtysem Wsi [...] (zwany dalej "Skarżącym"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej (zwanej dalej także "Komisją" lub "organem") z dnia [...] stycznia 2023 r. o numerze [...], utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2022 r. o numerze [...], w przedmiocie której stwierdzono nabycie z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...] z mocy prawa, nieodpłatnie własność nieruchomości uregulowanej decyzją Starosty [...] nr [...] z dnia [...] marca 2010 r., stwierdzającą że nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów i budynków w jednostce ewidencyjnej [...] w obrębie [...] jako działki nr [...] oraz nr [...], stanowi mienie gromadzkie.
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym.
Starosta [...] decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2010 r. na podstawie art. 1 ust. 2 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. 2009 nr 92 poz. 753) stwierdził, że nieruchomość położona w obrębie [...] w Gminie [...], oznaczona w ewidencji gruntów i budynków jako działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, stanowi mienie gromadzkie.
W dniu [...] maja 2019 r. Wójt Gminy [...] zwrócił się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej nabycie z mocy prawa nieruchomości oznaczonej we wskazanej wcześniej decyzji Starosty [...] nr [...] z dnia [...] marca 2010 r.
Wojewoda [...] stosując art. 7 ust. 1 i 2 w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. 1990 nr 32 poz. 191, dalej jako "ustawa komunalizacyjna"), stwierdził decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. o numerze [...] nabycie z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...], z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości uregulowanej wskazaną wcześniej ostateczną decyzją Starosty [...]. W uzasadnieniu tej decyzji powołano się na art. 20 ust. 1 ostatnio przywołanej ustawy, który stanowi że prawomocna decyzja w sprawie stwierdzenia nabycia mienia komunalnego z mocy prawa lub przekazania stanowi podstawę do wpisu w księdze wieczystej.
Od decyzji Wojewody [...] odwołanie wniósł Skarżący, który zaznaczył w jego treści, że sporna nieruchomość nie była w przeszłości mieniem gromadzkim, bowiem wieś [...] nie była gromadą. Skarżący dołączył do odwołania dodatkową dokumentację stanowiącą w jego ocenie dowód w sprawie.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. o numerze [...] Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uchyliła w całości zaskarżoną decyzję Wojewody [...] i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Treść uzasadnienia owej decyzji zawierała wskazania dotyczące dalszego postępowania. Komisja wskazała, że Wojewoda w sposób definitywny powinien ustalić okoliczności korzystania z nieruchomości, bowiem są to kwestie kluczowe dla ustalenia dopuszczalności jej komunalizacji.
Wojewoda [...] po ponownym rozpoznaniu sprawy, wydał decyzję w dniu [...] marca 2022 r. o numerze [...] o treści zbliżonej do pierwszej decyzji wydanej w sprawie w dniu [...] czerwca 2019 r. o numerze [...].
Również i od tej decyzji odwołanie wniósł Skarżący, który wskazał w szczególności na brak zastosowania się przez Wojewodę [...] do wskazań Komisji odnoszących się do ponownego rozpoznania sprawy.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Komisja w sposób obszerny przedstawiła uzasadnienie prawne wydania decyzji oraz wskazała na zarzuty podniesione w odwołaniu inicjującym postępowanie przed organem. Komisja wskazała w uzasadnieniu, że pod pozorem skarżenia i oceny decyzji komunalizacyjnej - nie może sobie uzurpować prawa do bycia w istocie względem decyzji gromadzkich ani organem odwoławczym ani sądem administracyjnym. Komisja wskazała ponadto, że jest związana ostateczną decyzją gromadzką.
W treści skargi Skarżący wskazał, że Komisja decyzją nr [...] uchyliła w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. o sygn. [...] i przekazała do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Skarżący sformułował ocenę, że organ pierwszej instancji rozstrzygając ponownie sprawę, nie zastosował się do zaleceń i wskazań Komisji określonych w decyzji nr [...]. Następnie wywiódł zarzuty względem Komisji odnoszące się do zaskarżonego w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięcia, kwestionując sposób rozstrzygania przez Komisję w sprawie dotyczącej wydanej przez Wojewodę [...] decyzji o numerze [...].
W odpowiedzi na skargę, Komisja wyraziła przekonanie że Skarżący jedynie polemizuje z rozstrzygnięciem wskazanym w decyzji [...], wobec czego nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie organu, Skarżący wydaje się błędnie pojmować pojęcie mienia gminnego (gminy) i mienia gromadzkiego. Komisja odesłała do uzasadnienia przedstawionego w treści decyzji będącej przedmiotem skargi inicjującej niniejsze postępowanie. Wobec powyższego wniosła o oddalenie skargi w całości jako nieuzasadnionej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodekss postępowania administracyjnego (Dz. U. 2023. poz. 775 ze zm., dalej jako "k.p.a.") lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja wydana przez Komisję utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2023 r. dotyczącą stwierdzenia nabycia z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...] z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości uregulowanej decyzją Starosty [...] nr [...] z dnia [...] marca 2010 r., stwierdzającą że nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów i budynków w jednostce ewidencyjnej [...] w obrębie [...], jako działki nr [...] oraz nr [...], stanowi mienie gromadzkie.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że stwierdza ona stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej (w dniu 27 maja 1990 r.).
Zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, mienie gminne w rozumieniu przepisu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, staje się z dniem wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym z mocy prawa mieniem gminy, na której obszarze jest położone. Jednocześnie w ust. 2 wskazano, że ust. 1 nie narusza praw osób trzecich do wymienionego w nim mienia, w tym także praw wspólnot gruntowych i leśnych, natomiast w ust. 3 postanowiono, że sołectwom utworzonym na obszarze dotychczasowych sołectw, które dysponowały mieniem gminnym, właściwe organy gminy przekażą składniki mienia komunalnego, o których mowa w ust. 1. Dotyczy to także składników mienia położonych poza obszarem gminy, w której znajduje się sołectwo.
Z powyższego wynika, iż w celu określenia mienia gminnego art. 7 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej odsyła do art. 98 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (Dz.U.1958 nr 5 poz. 16 ze zm.), gdzie przewidziano, iż dotychczasowe mienie gromadzkie stało się mieniem gminnym. Zgodnie zaś z rozporządzeniem Rady Ministrów z 29 listopada 1962 r. w sprawie zarządu mieniem gromadzkim oraz trybu jego zbywania (Dz. U. nr 64, poz. 303), przez mienie gromadzkie należy rozumieć mienie, które do dnia wejścia w życie ustawy z 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych (Dz. U. z 1954 r. nr 43, poz. 191, co miało miejsce w dniu 29 września 1954 r.) stanowiło majątek dawnych gromad, jako majątek gromadzki, dobro gromady oraz inne prawa majątkowe (§ 1 pkt 1). Natomiast przez dawne gromady rozumieć należy natomiast gromady istniejące do dnia wejścia w życie ostatnio przywołanej ustawy (§ 1 pkt 2).
Z powyższego wynika więc, że dla zastosowania art. 7 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej do działek nr [...] oraz nr [...] należy zatem ustalić czy działka ta przed 29 września 1954 r. była mieniem gromadzkim (gminnym).
Przy określeniu natomiast mienia gromadzkiego (gminnego) na podstawie powołanego rozporządzenia należy mieć na uwadze wcześniej wydane akty prawne, mocą których dobro gromadzkie (gminne) zostało wyłączone z mienia gromadzkiego (gminnego). I tak, ustawa z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 35, poz. 294) wprowadziła dwie podstawowe formy własności gromady. Były nimi majątek i dobro gromadzkie, które różniły się od siebie przeznaczeniem i sposobem użytkowania bądź używania. Majątek gromady był wyłączony z użytku powszechnego oraz użytku mieszkańców gromady. Z majątku tego korzystała tylko gromada jako osoba prawna. Dobro gromadzkie było przeznaczone do powszechnego użytku bez względu na to czy osoba korzystająca z tego dobra była mieszkańcem gromady, bądź było przeznaczone do użytku wszystkich lub niektórych grup mieszkańców gromady np. las gromadzki, pastwisko gromadzkie (patrz publikacje Jana Pisowicza pt. "Podmiot majątku byłych gromad" Państwo i Prawo z 1958 r. nr 11, Jerzego Arczyńskiego pt. "Mienie gromadzkie - mieniem państwowym" Nowe Prawo z 1967 r. nr 1, str. 86).
Z kolei, ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych (Dz. U. Nr 43, poz. 190) zniosła dotychczasowe gminy i gromady a utworzyła nowe gromady, jako jednostki podziału administracyjnego wsi, w której działały gromadzkie rady narodowe jako organy władzy państwowej. Własność mienia gromadzkiego nie przeszła na własność wsi, która nie miała osobowości prawnej, nie przeszła również na własność mieszkańców wsi. Przeważa pogląd w doktrynie, że od tego czasu właścicielem mienia gromadzkiego stało się Państwo. Przepis art. 38 tej ustawy gwarantował wszystkim mieszkańcom gromad nienaruszalność przysługującego im dotychczas prawa własności, użytkowania lub innego prawa rzeczowego i majątkowego. Mieszkańcy wsi mieli więc zagwarantowane powołanym przepisem prawo współwłasności do majątku stanowiącego wspólnotę gruntową oraz prawo użytkowania na dotychczasowych warunkach mienia gminnego, do którego własność służyła Państwu (patrz publikacje: Jerzego Arczyńskiego "Mienie gromadzkie - mieniem państwowym", H. Świątkowski "Niektóre zagadnienia prawne wspólnot gruntowych w Polsce" PUG z 1958 r. nr 9 str. 342, W. Dąbrowski "Zagadnienia mienia gromadzkiego" Zeszyty Naukowe Uniwersytetu A. Mickiewicza - Prawo 1958 r. nr 6 str. 73). Przesunięcie dobra gromadzkiego do wspólnoty gruntowej utrwaliła ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 69). W myśl art. 1 ust. 1 pkt 7 i ust. 2 zaliczyła do wspólnoty gruntowej mienie tzw. dobra gromadzkie oraz mienie gromadzkie faktycznie użytkowane w dniu wejścia w życie ustawy przez mieszkańców wsi. Nad tym mieniem zarząd winna sprawować powołana do tego celu spółka, posiadająca osobowość prawną z chwilą zatwierdzenia statutu. Warto przy tym zauważyć, że dopiero ta ustawa powoływała gminę jako wspólnotę samorządową wraz z odpowiednim terytorium (art. 1 ust. 2 ustawy), jak również nadawała uprawnienia gminom w sferze własności i innych praw majątkowych, określając te uprawnienia mieniem komunalnym (art. 43 ustawy). Natomiast spory w zakresie ustalenia, które mienie stanowi mienie gromadzkie, bądź wspólnotę gruntową rozstrzygały w myśl art. 8 ust. 1 powołanej ustawy z 1963 r., właściwe do spraw rolnych i leśnych organy prezydiów powiatowych rad narodowych w drodze decyzji. Przepis art. 8 ust. 1 tej ustawy wyraźnie bowiem przewidywał możliwość przypisania danej nieruchomości do wspólnoty gruntowej bądź do mienia gromadzkiego, które nie było tożsame z mieniem gminnym w rozumieniu ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym. Kompetencje te na podstawie art. 5 pkt 10 lit. a ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.) przejęły organy administracji rządowej (vide: wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 1998 r., I SA 1478/97 oraz wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2013 r., II OSK 1588/11).
Jak wynika z akt postępowania Komisja oraz Wojewoda [...] przyjęły w sprawie za zbędne poszukiwanie kolejnych dowodów wymaganych do ustalenia które składniki mienia gromadzkiego stały się z dniem 27 maja 1990 r. mieniem gminnym, a w szczególności nie ustaliły czy zaliczenie mienia gromadzkiego jako mienia gminnego nie narusza przysługującemu mieszkańcom wsi prawa własności, użytkowania lub innych praw rzeczowych i majątkowych. Ustalenie natomiast czy działki nr [...] oraz [...] była w 1954 r. mieniem gromadzkim, czy też wspólnotą gruntową ma istotne znaczenie w sprawie, bowiem przepis art. 7 ust. 1 ustawy komercjalizacyjnej ma zastosowanie tylko do mienia gromadzkiego w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Nie odnosi się natomiast do wspólnoty gruntowej.
Ustalenia stanu faktycznego i prawnego organy obu instancji poprzestały na uznaniu decyzji Starosty [...] jako ostatecznej, zatem wiążącej organy decydujące w niniejszej sprawie. Należy zaznaczyć, że podstawą materialnoprawną decyzji Starosty [...] był przepis art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie jest władny dokonywać kontroli legalności wskazanej wcześniej decyzji Starosty oraz wynikającej z niej skutków. Takowego uprawnienia nie mają również organy komunalizacyjne. Niemniej jednak decyzja wydawana na podstawie art. 8 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych może rozstrzygać, jak wskazano to już powyżej, według stanu ustalonego na dzień wejścia w życie ustawy (co miało miejsce w dniu 5 lipca 1963 r.), czy majątek stanowił wspólnotę, czy też mienie gromadzkie (mienie państwowe). Co się z tym wiąże - charakter takiej decyzji jako deklaratywnej nie czyni bezprzedmiotowym żądanie ustalenia, że nieruchomość należała do wspólnoty gruntowej wcześniej, czyli ustalenie, że przed dniem wejścia w życie ww. ustawy była faktycznie użytkowana wspólnie przez mieszkańców wsi.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem przywołanym przez Komisję w decyzji z dnia [...] kwietnia 2020 r. o numerze [...], w którym wskazano że art. 7 ustawy komunalizacyjnej może być zastosowany tylko do przypadków w których dawna gromada lub niektórzy jej mieszkańcy nie mają do mienia gminnego prawa własności. W ocenie Sądu, Wojewoda [...] wydając obie decyzje, nie dokonał jednak wszystkich ustaleń, które należało uczynić celem precyzyjnego określenia czy sporna nieruchomość nie stanowiła przed 1954 r. mienia gromadzkiego stanowiącego własność danej wsi, grup mieszkańców lub też pojedynczych mieszkańców. Decyzja wydana po ponownym rozpatrzeniu nie zawierała odniesienia się do przedstawionej przez Skarżącego dokumentacji, nadal opierając się w pełni na ustaleniach Starosty [...].
Sąd administracyjny nie posiada kompetencji do zastąpienia rozstrzygnięcia tak Komisji, jak i Wojewody własnym orzeczeniem, ani do prowadzenia pełnego postępowania dowodowego. W ramach kognicji sądu administracyjnego, w celu zapewnienia jednostce skutecznej ochrony prawnej, mieści się analiza prawidłowości ustalenia stanu faktycznego i jego oceny przez organ administracji. W niniejszej sprawie jest to niemożliwe, z uwagi na sporządzone przez Wojewodę w sposób lakoniczny uzasadnienie decyzji z dnia [...] marca 2022 r. o numerze [...], tj. z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., pomimo uprzednich wskazań Komisji dotyczących sposobu przeprowadzenia postępowania. W zakresie przedstawionych przez Skarżącego dokumentów nie odniosła się również Komisja, skupiając się na odparciu zarzutów stawianych przez Sołtysa w treści złożonych odwołania i skargi. Jeżeli organy w tej sprawie podejmowały czynności dotyczące oceny dowodów, obowiązane były dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Przepis art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. obliguje organ do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych i prawnych oraz wyjaśnienia stronie przyczyn załatwienia żądania strony. Z uzasadnienia decyzji powinien wynikać przede wszystkim tok rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Strona powinna uzyskać wszechstronną informację o motywach, którymi kierował się organ administracji podejmując rozstrzygnięcie. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga zatem logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska, co umożliwia jego kontrolę nie tylko przez stronę będącą adresatem wydanego rozstrzygnięcia lecz również przez inne podmioty, które będą zobligowane do realizacji obowiązków i uprawnień określonych w decyzji. Organ w uzasadnieniu decyzji powinien zatem wskazać na przyjęty sposób myślenia, argumentowania przy ocenie dowodów i jednym z jej elementów winno być ustosunkowanie się do twierdzeń i zarzutów strony podnoszonych w trakcie toczącego się postępowania (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 marca 2023 r. II SA/Rz 1221/22). W art. 11 k.p.a. sformułowano zasadę przekonywania, co oznacza, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W przedmiotowej sprawie jest to szczególnie istotne, wszak Skarżący kwestionuje charakter prawny uznanego przez organy mienia.
W konsekwencji zdaniem Sądu organy obu instancji zaniechały przeprowadzenia pełnego postępowania wyjaśniającego na okoliczność podniesioną przez Skarżącego, który twierdził, że sporna nieruchomość nie była począwszy jeszcze od czasów przedwojennych mieniem gromadzkim, bowiem wieś [...] nie była gromadą. Skarżący dołączył do odwołania dodatkową dokumentację stanowiącą w jego ocenie dowód w sprawie, która jeżeli nawet została oceniona przez organy obu instancji, nie znalazła wyjaśnienia w uzasadnieniu zgodnie ze wskazaną wcześniej zasadą przekonywania.
Mając na uwadze przedstawione przez organy uzasadnienia rozstrzygnięć, skład orzekający w niniejszej sprawie wywodzi, że organy nietrafnie i przedwcześnie wywiódł, iż Skarżący nie udokumentował kwestii własności spornych gruntów. W toku postępowania Skarżący przedstawił szereg dokumentów pozyskanych m.in. z Archiwum Państwowego w Warszawie, czy też przekazanych z własnych zasobów, wobec których organy pozostały, wnioskując z treści uzasadnień ich decyzji, obojętne. Odnosząc się do nieudowodnienia okoliczności dotyczących własności organy winny były wyjaśnić, za pomocą jakich jeszcze dowodów okoliczność ta może zostać udokumentowana. Tej kwestii organy nie wyjaśniły, pomimo przedstawienia przez Skarżącego dokumentacji na okoliczność ustalenia charakteru prawnego nieruchomości o numerach [...] oraz [...].
Wobec tak uzasadnionych decyzji nie jest możliwe do ustalenia, czy powołane przez Komisję i Wojewodę okoliczności dotyczące nabycia przez gminę z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości, mają odzwierciedlenie w zebranym przez organy materiale dowodowym, czy też zostały przywołane mając na celu poparcie stanowisk organów, bez odnoszenia się do tej części materiału dowodowego, który byłby dla stanowisk podjętych przez organy krytyczny. Zauważenia w tym miejscu wymaga, że przeprowadzenie postępowania w sposób uniemożliwiający kontrolę zgodności z prawem decyzji będących przedmiotem zaskarżenia przez Sąd nie oznacza, że samo rozstrzygnięcie decyzji jest nieprawidłowe. Jednak takową ocenę Sąd przeprowadzić może dopiero po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem decyzji zawierającej uzasadnienie i wszystkie niezbędne jej elementy.
Wskazania do ponownego procedowania wynikają wprost z uzasadnienia wyroku. Oceną Wojewody mają być objęte również te dowody, które dostarczył Skarżący przed organem II instancji.
W związku z powyższym, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI