I OSK 2235/19

Naczelny Sąd Administracyjny2022-12-14
NSAnieruchomościWysokansa
wywłaszczenienieruchomościodszkodowaniedecyzja administracyjnanieważność decyzjiKodeks postępowania administracyjnegoustawa o wywłaszczaniu nieruchomościNSAskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość z 1961 r., uznając brak rażącego naruszenia prawa.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej G. N. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jej skargę na decyzję Ministra Infrastruktury odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z 1961 r. o przyznaniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Skarżąca zarzucała m.in. naruszenie art. 22 ust. 2 ustawy o wywłaszczaniu nieruchomości (brak rozprawy) oraz art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. (skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną). NSA oddalił skargę, uznając, że brak protokołu z rozprawy nie przesądza o jej nieodbyciu, a wysłuchanie biegłego i ustalenie odszkodowania zgodnie z przepisami nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Sąd odrzucił również zarzut skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną G. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa. Decyzja ta odmawiała stwierdzenia nieważności decyzji z 1961 r. o przyznaniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Skarżąca podnosiła zarzuty naruszenia prawa materialnego, w tym art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 22 ust. 2 ustawy o wywłaszczaniu nieruchomości, argumentując, że organ nie przeprowadził osobnej rozprawy nad ustaleniem odszkodowania, co stanowi rażące naruszenie prawa. Zarzucała również naruszenie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. z powodu skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną postępowania. NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że sam brak protokołu z rozprawy nie dowodzi jej nieodbycia, zwłaszcza gdy decyzja odszkodowawcza wskazuje na wysłuchanie opinii biegłego. Podkreślono, że upływ czasu (ponad 50 lat) od wydania decyzji odszkodowawczej utrudnia ocenę braków w dokumentacji archiwalnej i może wpływać na dopuszczalność stwierdzenia nieważności decyzji. Sąd wskazał, że rażące naruszenie prawa wymaga oczywistości naruszenia, charakteru przepisu i skutków, które nie są możliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności, czego w tej sprawie nie stwierdzono. Odnosząc się do zarzutu skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną, NSA wyjaśnił, że decyzja została skierowana do spadkobierców J. T., a A. C. był jedynie pełnomocnikiem i jego dane figurowały jako adres do doręczeń. Sąd odrzucił również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, wskazując na ich nieprawidłowe sformułowanie i brak wykazania istotnego wpływu na wynik sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, sam brak protokołu z rozprawy nie przesądza o jej nieodbyciu, zwłaszcza gdy decyzja odszkodowawcza zawiera stwierdzenie o wysłuchaniu opinii biegłego, a upływ czasu utrudnia weryfikację dokumentacji archiwalnej.

Uzasadnienie

NSA uznał, że stwierdzenie w decyzji o wysłuchaniu opinii biegłego implikuje odbycie się rozprawy. Podkreślono, że rażące naruszenie prawa wymaga oczywistości, charakteru przepisu i nieakceptowalnych skutków, a upływ czasu ponad 50 lat od wydania decyzji odszkodowawczej ogranicza możliwość stwierdzenia nieważności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (3)

Główne

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2 i 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Sąd analizował przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, w tym rażące naruszenie prawa (pkt 2) oraz skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną (pkt 4).

Pomocnicze

Dz.U. 1961 nr 18 poz 94 art. 22 § ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości

Sąd uznał, że brak osobnej rozprawy nad ustaleniem odszkodowania, o ile nie miał wpływu na ostateczny wynik sprawy, nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Ponadto, wątpliwości budziło zastosowanie tego przepisu do wywłaszczenia na podstawie dekretu z 1949 r.

r.p.a. art. 80 § ust. 2

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnem

Sąd uznał, że przepis ten nie miał zastosowania w sprawie z uwagi na datę wydania decyzji odszkodowawczej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak protokołu z rozprawy nie przesądza o jej nieodbyciu, jeśli decyzja odszkodowawcza wskazuje na wysłuchanie opinii biegłego. Upływ czasu (ponad 50 lat) od wydania decyzji odszkodowawczej ogranicza możliwość stwierdzenia jej nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa. Skierowanie decyzji do spadkobierców, a nie do osoby niebędącej stroną, nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności. Przepis rozporządzenia z 1928 r. nie miał zastosowania w sprawie z 1961 r.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 22 ust. 2 ustawy o wywłaszczaniu nieruchomości (brak rozprawy). Naruszenie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. (skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną). Naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 80 ust. 2 r.p.a.

Godne uwagi sformułowania

brak obecności biegłych na rozprawie, stanowi co prawda naruszenie art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (...), ale nie może być oceniany w kategoriach przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji odszkodowawczej z powodu rażącego naruszenia prawa prowadząc postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji po upływie 56 lat od jej wydania, trudno jest ocenić jedynie na podstawie braku w aktach archiwalnych stosownego dokumentu (...), że taki protokół nie został sporządzony o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja nie należy utożsamiać z faktem doręczenia decyzji określonemu podmiotowi nieposiadającemu przymiotu strony

Skład orzekający

Elżbieta Kremer

sprawozdawca

Piotr Przybysz

członek

Zygmunt Zgierski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia rażącego naruszenia prawa w kontekście stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych, zwłaszcza po upływie znacznego czasu od ich wydania. Ustalenie znaczenia braku dokumentacji archiwalnej oraz rozróżnienie między skierowaniem decyzji a jej doręczeniem."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów obowiązujących w przeszłości, jednak ogólne zasady interpretacji rażącego naruszenia prawa i trwałości decyzji mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy wywłaszczenia i odszkodowania sprzed ponad 60 lat, co samo w sobie jest interesujące. Kluczowe jest tu rozstrzyganie o rażącym naruszeniu prawa po tak długim czasie, co pokazuje złożoność postępowań administracyjnych i znaczenie trwałości decyzji.

Nieruchomość wywłaszczona 60 lat temu. Czy błędy sprzed dekad mogą dziś unieważnić decyzję?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2235/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-08-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /sprawozdawca/
Piotr Przybysz
Zygmunt Zgierski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 113/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-03-05
Skarżony organ
Minister Infrastruktury
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
art. 22 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 156 § 1 pkt 2 i 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 113/18 w sprawie ze skargi G. N. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 25 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 marca 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 113/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę G. N. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 25 października 2017 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
Decyzją z dnia 23 października 1961 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku orzekło o przyznaniu odszkodowania spadkobiercom J. T. w kwocie 17.500 zł za wywłaszczoną orzeczeniem z dnia 12 grudnia 1960 r. nieruchomość pow. [...]m2, zapisaną w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Gdyni pod nr [...], oznaczoną katastralnie jako część parceli nr [...], położoną w Gdyni przy ul. [...].
Pismem z dnia 20 lutego 2009 r. wniesiono o stwierdzenie nieważności ww. decyzji.
Decyzją z dnia 26 sierpnia 2016 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 23 października 1961 r., a następnie decyzją z dnia 25 października 2017 r., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy ww. decyzję własną z dnia 26 sierpnia 2016 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zaskarżona decyzja z dnia 26 sierpnia 2016 r. została wydana po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 199/13 uchylającym decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 14 listopada 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 5 kwietnia 2012 r.
W uzasadnieniu ww. wyroku z dnia 22 stycznia 2014 r. Sąd zawarł ocenę, że sam brak obecności biegłych na rozprawie, stanowi co prawda naruszenie art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), ale nie może być oceniany w kategoriach przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji odszkodowawczej z powodu rażącego naruszenia prawa. Natomiast dla oceny tej kwestii należy wziąć pod uwagę także inne okoliczności jak np. stanowisko wywłaszczanego, co do wysokości kwoty odszkodowania.
Mając na uwadze wytyczne Sądu organ wskazał, że mimo przeprowadzonych poszukiwań nie udało się odnaleźć zawiadomienia o rozprawie odszkodowawczej oraz protokołu z rozprawy odszkodowawczej. Jednakże, prowadząc postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji po upływie 56 lat od jej wydania, trudno jest ocenić jedynie na podstawie braku w aktach archiwalnych stosownego dokumentu (protokołu z rozprawy), że taki protokół nie został sporządzony, a co za tym idzie, że organ nie przeprowadził stosownej rozprawy odszkodowawczej.
Minister wskazał, że zawiadomieniem z dnia 20 września 1956 r. organ wywłaszczeniowy poinformował strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do przedmiotowej nieruchomości oraz zarządził dokonanie szczegółowego opisu nieruchomości wraz z przynależnościami oraz innych ustaleń niezbędnych do określenia odszkodowania. W sprawie odbyły się oględziny nieruchomości połączone z dokonaniem ustaleń niezbędnych dla określenia wysokości odszkodowania zakończone spisaniem protokołu z dnia 19 września 1956 r. Właścicielka przedmiotowej nieruchomości nie wzięła udziału w oględzinach, mimo zawiadomienia.
W aktach sprawy brak jest wezwania na rozprawę oraz protokołu z rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej. Wskazano jednak, że istnieją inne dowody w sprawie, które świadczą o tym, że przedmiotowa rozprawa odbyła się.
Ewentualne zaś naruszenie art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. w ocenie organu nie może być uznane za rażące, bowiem nie wykazano wpływu tego naruszenia na ostateczny wynik sprawy. Przeprowadzenie osobnej rozprawy nad ustaleniem odszkodowania nie zmieniłoby bowiem wysokości przyznanego odszkodowania, a tylko w takich okolicznościach można by rozpatrywać naruszenie procedury w kategorii rażącego naruszenia prawa.
Ponadto przepis ten miał zastosowanie do postępowania wywłaszczeniowego prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Tymczasem w przedmiotowej sprawie wywłaszczenie nastąpiło na postawie dekretu z dnia 29 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. 1952 r. Nr 4, poz. 31). Wątpliwości interpretacyjne budzi zatem kwestia zastosowania w sprawie art. 22 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej. Jednakże z uzasadnienia decyzji z dnia 23 października 1961 r. wynika, że organ ustalił odszkodowanie po wysłuchaniu opinii biegłego, a zatem musiała odbyć się rozprawa podczas której doszło do wysłuchania opinii.
W aktach sprawy znajduje się operat szacunkowy biegłego rzeczoznawcy z listy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku A. S., sporządzony w dniu 3 października 1961 r., zawierający wycenę przedmiotowej nieruchomości. Biegły dysponował zatem fachową wiedzą w zakresie, w którym sporządził opinię, ponadto był uprawniony do jej sporządzenia i nie ma podstaw do uznania, że sporządził ją nieprawidłowo. Tym samym w postępowaniu odszkodowawczym spełniono wymóg sporządzenia opinii szacunkowej przez niezależnego biegłego.
Ponadto kwota odszkodowania za wywłaszczony grunt została przyznana w prawidłowej wysokości, ustalona przez uprawnionego biegłego, zgodnie z obowiązującymi ówcześnie przepisami prawa, w związku z czym brak jest podstaw do uznania, że doszło do rażącego naruszenia prawa przy jego ustalaniu.
Skargę na powyższą decyzję wniosła skarżąca, zarzucając naruszenie art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę podzielił argumentację organów, że kontrolowane w postępowaniu nieważnościowym rozstrzygnięcie nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, uzasadniającym konieczność stwierdzenia jego nieważności.
W ocenie Sądu decyzja ta nie narusza także art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Z akt sprawy nie wynika bowiem, tak jak wywodzi skarżąca, że została ona skierowana do osoby nie będącej stroną, tj. A. C. Powołano się przy tym na wyrok WSA z dnia 21 września 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 3431/15, który zapadł w odniesieniu orzeczenia dotyczącego analogicznego problemu, tj. ustalenia statusu A. C. w postępowaniu odszkodowawczym. W wyroku tym przesądzono kwestię związaną z wejściem do obrotu prawnego kontrolowanego orzeczenia, wskazując że jest bezsporne, że organ b. Prezydium WRN w Gdańsku wydając orzeczenie z dnia 4 września 1961 r., prawidłowo określił strony postępowania, tj. uznał spadkobierców właścicielki J. T. za strony, redakcyjnie posługując się opisowym terminem "spadkobiercy J. T.". Z załącznika do orzeczenia wynika jedynie, że została ona skierowana do wiadomości A. C., którego status był organowi znany z racji prowadzenia innych postępowań których adresatem tak jak w niniejszej sprawie byli również spadkobiercy J. T.
Odnosząc się zaś do zarzutów braku rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia łącznie z postanowieniem z dnia 21 sierpnia 1962 r. stwierdzono, że organ nie miał prawnego obowiązku rozpoznawania tych spraw łącznie – jednym orzeczeniem. Są to bowiem odrębne rozstrzygnięcia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zarzucając naruszenie:
1) prawa materialnego, tj.:
- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70 ze zm.), polegające na błędnym uznaniu, iż w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku - Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia 23 października 1961 r.;
- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 80 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnem z dnia 22 marca 1928 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 341, ze zm.), zwanego dalej "r.p.a.", polegające na błędnym uznaniu, iż w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Urzędu Spraw Wewnętrznych w Gdańsku z dnia 23 października 1961 r.;
- art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., polegające na błędnym uznaniu, iż w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku - Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia 23 października 1961 r. z powodu skierowania tego orzeczenia do osoby nie będącej stroną postępowania, tj. do A. C.;
2) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez podjęcie zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o błędne uznanie, iż decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 25 października 2017 r. nie naruszyła przepisów prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 22 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. oraz przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 80 ust. 2 r.p.a., a także przepisu art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., pomimo tego, iż stan faktyczny tej samej sprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, określony odrębnymi postępowaniami nadzorczymi prowadzonymi w odniesieniu do rozstrzygnięcia organu odwoławczego, i organu wywłaszczeniowego pierwszoinstancyjnego, dotyczący określenia pozycji procesowej A. C. w toku obu postępowań, pomimo różnej oceny przez Sąd tej roli wyrażonej w dwóch odrębnych wyrokach, nie został uwzględniony przez Sąd w niniejszej sprawie, co w konsekwencji skutkowało błędnym uznaniem, iż nie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 4 k.p.a.
Wobec powyższego skarżąca kasacyjnie wniosła o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie wyroku uchylającego decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 25 października 2017 r., utrzymującą w mocy decyzję Ministra Infrastruktury, odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 23 października 1961 r., bądź;
2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a nadto;
3) zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego. a także;
4) połączenie do wspólnego rozpatrzenia niniejszej skargi kasacyjnej ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 1143/18.
Ponadto skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się rozpoznania sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezydent Miasta Gdyni wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej wniósł o jej oddalenie oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej w dniu 24 sierpnia 2022 r. sprawę skierował do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
W ramach podstawy określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. podniesiono zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Naruszenie to polegało na błędnym uznaniu, iż w sprawie brak podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 23 października 1961 r o przyznaniu na rzecz spadkobierców J. T. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, mimo iż wydając to orzeczenie organ nie przeprowadził osobnej rozprawy nad ustaleniem odszkodowania, a także dokonując błędnej wykładni art. 22 ust. 2 ustawy, polegającej na przyjęciu, że brak takiej rozprawy można rozpatrywać w kategoriach rażącego naruszenia prawa, o ile jej brak miał wpływ na ostateczny wynik sprawy.
Z zarzutem tym nie można się zgodzić z kilku powodów. Przede wszystkim z faktu, że w aktach sprawy brak jest wezwania na rozprawę w sprawie odszkodowania oraz protokołu z rozprawy nie może świadczyć o tym, że taka rozprawa się nie odbyła. W treści decyzji odszkodowawczej z dnia 23 października 1961 r. organ wskazał, że ustalenie odszkodowania nastąpiło na podstawie art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., w brzmieniu przed jej nowelizacją, po wysłuchaniu opinii biegłego. To stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu orzeczenia "po wysłuchaniu opinii biegłego" wskazuje, że rozprawa w sprawie odszkodowania musiała się odbyć, bo tylko wówczas mogło dojść do wysłuchania opinii biegłego. W uzasadnieniu orzeczenia organ wyjaśnił również zasady ustalania odszkodowania na podstawie art. 8 ust. 6 ustawy, tj. grunt niezabudowany położony w mieście. Ponadto na zaistniałą sytuację (brak pełnych dokumentów archiwalnych) ma wpływ upływ czasu od wydania decyzji odszkodowawczej, tj. ponad 50 lat i podejmowanie prób jej wzruszenia po tak długim okresie czasu. Na przesłankę upływu czasu zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13, OTK-A 2015/5/62, w którym uznał art. 156 § 2 k.p.a. za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji upłynął znaczny upływ czasu, a była ona podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Trybunał przeanalizował kwestie treści i znaczenia zasady trwałości decyzji administracyjnej w czasie w relacji do mającej także status konstytucyjny zasady praworządności. Zdaniem Trybunału, zasada praworządności nie uzasadnia rozwiązania prawnego umożliwiającego stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, jeśli decyzja ta korzystała przez kilkadziesiąt lat z domniemania zgodności z prawem, wywołuje skutki polegające na nabyciu prawa lub ukształtowaniu ekspektatywy nabycia praw przez jej adresatów, a dodatkowo przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji ma charakter niedookreślony i jej wykładnia ukształtowała się w orzecznictwie na długo po wydaniu decyzji.
Kolejny powód, który wskazuje, że sformułowany zarzut skargi kasacyjnej jest niezasadny związany jest z faktem, że przedmiotem kontroli jest decyzja wydana w trybie nadzwyczajnym, a nie w postępowaniu zwykłym, stąd też istotne jest, ustalenie czy spełniona została przesłanka rażącego naruszenia prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa.
Odnosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy nie można uznać za rażąco naruszającą prawo kwestionowaną decyzję o ustaleniu odszkodowania w sytuacji, braku dokumentu pozwalającego na jednoznaczne stwierdzenie, czy odbyła się rozprawa w sprawie odszkodowania, natomiast została sporządzona opinia przez biegłego, biegły został wysłuchany, a także z uwagi, że obowiązujące wówczas przepisy wprowadzały bardzo szczegółowe zasady dotyczące sposobu ustalenia odszkodowania. Zgodnie z utrwalonym już w tym względzie orzecznictwem sądowoadministracyjnym rażąco narusza prawo decyzja, w której odszkodowanie zostało ustalone w sposób dowolny, czyli bez jakiejkolwiek opinii szacunkowej, jakiegokolwiek biegłego, bez podstawy prawnej, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.
W zarzutach dotyczących naruszenia prawa materialnego wskazano nadto na naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 80 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta RP o postępowaniu administracyjnem z dnia 22 marca 1928 r. Odnosząc się do tego zarzutu należy wskazać, że powołany art. 80 ust. 2 nie miał w sprawie zastosowania, albowiem w trakcie postępowania o ustalenie odszkodowania i w dacie wydania decyzji o odszkodowaniu, tj. 23 października 1961 r. nie obowiązywało już rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem, natomiast od 1 stycznia 1961 r. obowiązywał Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r.
Odnosząc się zaś do kolejnego zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez skierowanie decyzji odszkodowawczej z dnia 23 października 1961 r. do osoby nie będącej stroną tego postępowania, tj. A. C., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzut ten jest niezasadny. W myśl art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie. Analiza tego przepisu wskazuje, że wada wskazana w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. występuje w sytuacji, gdy organ orzekł w formie decyzji o prawach lub obowiązkach podmiotu, który nie miał interesu prawnego do występowania w toczącym się postępowaniu. Kwestii tej w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie należy utożsamiać z faktem doręczenia decyzji określonemu podmiotowi nieposiadającemu przymiotu strony. Doręczenie decyzji nie jest jej skierowaniem do adresata przesyłki, ale wykonaniem czynności związanej z realizacją obowiązku doręczenia decyzji stronom postępowania (np. wyroki NSA z dnia 25 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 1769/20 oraz z dnia 20 lutego 2018 r. sygn. akt II OSK 986/16). Wyjaśnić należy, że była właścicielka wywłaszczonej nieruchomości J. T. zmarła 5 czerwca 1961 r., a A. C. był jej zięciem i pełnomocnikiem zamieszkałym pod tym samym adresem. Natomiast decyzja o odszkodowaniu z dnia 23 października 1961 r. nie została skierowana do A. C., a więc osoby nie będącej stroną, ale została skierowana do spadkobierców J. T., co jednoznacznie wynika z treści powołanej decyzji, mianowicie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej ....orzeka przyznać spadkobiercom po J. T. za Gdynia ul. [...] odszkodowanie w kwocie 17.500 zł ... Natomiast decyzja o odszkodowaniu z dnia 23 października 1961 r. została skierowana do wiadomości: 1) Gdyńskiej Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych; 2) A. C. W takich okolicznościach zarzut dotyczący naruszenia art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. jest oczywiście bezzasadny, albowiem stroną decyzji odszkodowawczej z dnia 23 października 1961 r. byli spadkobiercy J. T., to oni nabyli prawo do odszkodowania, a nie A. C.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie prezentowane jest stanowisko, że w sytuacji, gdy w dacie orzekania o odszkodowaniu właściciel nie żył i nieprzeprowadzone zostało postępowanie spadkowe, dopuszczalne było wskazywanie uprawnionych do odszkodowania w sposób ogólny jako spadkobierców nieżyjącej już określonej osoby.
Nadto w skardze kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez podjęcie zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o błędne uznanie, że zaskarżona decyzja nie naruszyła prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 22 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej oraz w zw. z art. 80 ust. 2 rozporządzenia, a także przepisu art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Odnosząc się do tego zarzutu należy przede wszystkim zwrócić uwagę na sposób jego sformułowania, jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano art. 174 pkt 2 p.p.s.a. czyli naruszenie przepisów postępowania natomiast nie wskazano jakie przepisy postępowania związane z tą z podstawą zostały naruszone przez Sąd I instancji, tj. zarówno przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak i związane z nimi przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące postępowania, które stosował organ administracji, a Sąd kontrolował czy organ ich nie naruszył. Wskazując jako podstawę skargi kasacyjnej art. 174 pkt 2 p.p.s.a. należy nadto wykazać, że uchybienie powołanych przepisów procesowych mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istotność wpływu na wynik sprawy oznacza w kontekście przepisów procesowych, a o takich mowa w ramach przytaczanego przepisu, wpływ na poczynione przez organy administracji ustalenia faktyczne, które następnie tworzą podwaliny do zastosowania określonego przepisu materialnoprawnego stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji. Natomiast w zarzucie skargi kasacyjnej opartym o podstawę z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. czyli naruszenie przepisów postępowania wskazano jako naruszone przepisy dotyczące podstawy skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. czyli podstawy dotyczącej naruszenia prawa materialnego, przywołując dokładnie te przepisy, które zostały powołane w zarzucie skargi kasacyjnej dotyczącym naruszenia prawa materialnego, a co do których Naczelny Sąd Administracyjny już się odniósł. W konsekwencji poczynione przez organy administracji ustalenia, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji, następnie skontrolowanej przez Sąd I instancji nie zostały podważone.
Wobec powyższych rozważań i stanu faktycznego niniejszej sprawy stwierdzić należy, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI