I SA/Wa 700/16

I SA/Wa 700/16 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2016-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-05-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Dariusz Chaciński /sprawozdawca/
Iwona Kosińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Komunalizacja mienia
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
art. 5 ust. 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Dz.U. 2012 poz 270
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant starszy referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2016 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...]; 2. zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz skarżących P. S.A. w W. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...]
Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] stwierdził nabycie z dniem 27 maja 1990 r. z mocy prawa przez Gminę Miejską W. własności nieruchomości, położonej we W., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów obrębu [...] jako działki [...].
Po rozpoznaniu odwołania P. S.A. od powyższego orzeczenia Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] uchyliła zaskarżoną decyzję Wojewody w całości i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, ponieważ rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części.
Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa przez Gminę Miejską W. własności przedmiotowej nieruchomości.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r., nr [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpatrując skargę P. S.A. w W., wyrokiem z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1767/07 uchylił zaskarżone orzeczenie oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2007 r. wskazując, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie było ustalenie, czy sporna nieruchomość poprzednio była częścią kolei [...], kiedy została objęta przez władze polskie oraz kiedy i w jaki sposób nastąpiło objęcie jej we władanie przez P..
Wojewoda [...] rozpatrując po raz kolejny sprawę orzeczeniem z dnia [...] października 2008 r., nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa własności ww. nieruchomości, położonej we W., przez Gminę Miejską W.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, rozpatrując odwołanie P. S.A., decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] utrzymała w mocy powołaną decyzję Wojewody z dnia [...] października 2008 r.
Rozpatrując skargę na powyższe orzeczenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 maja 2009 r., sygn. akt 333/09 oddalił skargę P. S. A. z siedzibą w W. na powyższą decyzję.
Sąd stanął na stanowisku, że fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu, gdyż decydujące znaczenie mają dwie kwestie: dzień wejścia w życie ustawy – tj. 27 maja 1990 r. oraz obowiązujące w tym dniu przepisy pozwalające stwierdzić, że w tym dniu określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych. Obowiązująca wówczas ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Brak tytułu prawnego P. w dniu 27 maja 1990 r. do spornej nieruchomości oznacza, że należała ona wówczas w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 września 2010 r., sygn. akt I OSK1430/09, uwzględniając skargę kasacyjną P. S.A., uchylił powyżej wskazany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stwierdzając, że tytuł prawny do władania przez P. "gruntem kolejowym" mógł powstać na długo przed wejściem w życie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.). Powoływanie się zatem na przepis art. 38 ust. 2 tej ustawy, w wersji obowiązującej w dniu 27 maja 1990 r., stanowiący na jakich podstawach państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd, jest nieprzekonywujące. Ustalenie bowiem, jakie prawa do posiadanych gruntów miało przedsiębiorstwo P., wymaga wskazania na zasady korzystania przez przedsiębiorstwa państwowe z mienia ogólnonarodowego (państwowego) oraz dokładne i wnikliwe przeprowadzenie analizy przepisów regulujących powstanie i funkcjonowanie przedsiębiorstwa P. oraz generalnych zasad korzystania przez przedsiębiorstwa państwowe z mienia ogólnonarodowego.
Sąd II instancji podniósł, że do dnia 1 lutego 1989 r. obowiązywała w Polsce zasada jednolitego funduszu własności państwowej, zatem wykonując w stosunku do mienia państwowego, w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 lutego 1989 r., uprawnienia właścicielskie, przedsiębiorstwom państwowym służyło tylko prawo określone, zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie, jako "zarząd", "zarząd operatywny" lub "zarząd i użytkowanie" (por. System prawa cywilnego, t. II, Wyd. Ossolineum 1977, s. 67 i nast.). Sposób wykonywania zarządu wydzielonych części mienia ogólnonarodowego (państwowego) określał art. 141 kc. Powstawanie tego prawa oraz jego przenoszenie regulowały różne, często podustawowe akty prawne, na przykład uchwały Rady Ministrów. Przyjmowano bowiem założenie, że obrót dokonuje się w obrębie jednolitej własności państwowej i nie wymaga regulacji ustawowej. Powszechnie też przyjmowano, że prawo zarządu mieniem państwowym może powstać na mocy przepisów regulujących powstanie i funkcjonowanie określonej państwowej jednostki organizacyjnej. Należy więc przyjąć co do zasady, że możliwe jest powoływanie się na akt prawny, regulujący powstanie konkretnego podmiotu i wykazywanie, że zgodnie z jego regulacją całe określone w sposób niezindywidualizowany mienie przeszło w zarząd tego podmiotu. Przy czym nie ma żadnych racjonalnych przesłanek, które stanowiłyby podstawę do przyjęcia, że akty prawne regulujące status prawny P. oraz akty nacjonalizacyjne nie regulowały stanu prawnego konkretnych nieruchomości.
Naczelny Sad Administracyjny zauważył, że wobec zmian granic państwa, które nastąpiły po 1944 r., na Ziemie Odzyskane zostało rozciągnięte ustawodawstwo obowiązujące wcześniej na obszarze działalności Sądu Okręgowego w P. (art. 4 dekretu z 13 grudnia 1945 r. o zarządzie Ziem Odzyskanych, Dz. U. z 1945 r. Nr 51, poz. 295). Przepis ten oraz regulacje ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki (Dz. U. Nr 3, poz. 17), przepisy dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87) łącznie z obowiązującym w tym czasie rozporządzeniem Prezydenta RP z 24 września 1926 r. stanowiły prawną podstawę do przekazania w zarząd i użytkowanie P. przejętych na własność Skarbu Państwa kolei poniemieckich i byłego [...] Miasta G.. Przy czym dla ustalenia stanu prawnego nieruchomości użytkowanych przez P. istotne znaczenie ma też art. 80 (pierwotnie 87) ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127). W świetle oceny prawnej dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny z omówionej wyżej regulacji prawnej wynika, że grunty związane z funkcjonowaniem kolei, z mocy przepisów regulujących powstanie i funkcjonowanie przedsiębiorstwa P., oddane zostały w jego użytkowanie i zarząd. Bez względu więc na to, czy wymienione przedsiębiorstwo legitymuje się obecnie dokumentem wykazującym przekazanie mu konkretnego gruntu, może ono udowadniać wszelkimi środkami dowodowymi, że konkretna nieruchomość była gruntem związanym z funkcjonowaniem kolei i wobec tego była w zarządzie P. Fakt taki stanowi przeszkodę do komunalizacji tego mienia.
Naczelny Sąd Administracyjny w swoich rozważaniach wskazał, iż ustawodawca przewidział, że P. posiadało grunty Skarbu Państwa, nie legitymując się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej, o czym dobitnie świadczy przepis art. 34 ust. 1 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948). Jednocześnie art. 34a wymienionej ustawy stanowi, że "grunty, o których mowa w art. 34, z dniem 1 czerwca 2003 r. nie podlegają komunalizacji na podstawie przepisów ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych". Przyjmując założenie racjonalności ustawodawcy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wyłączył on grunty zarządzane przez P. bez formalnego tytułu prawnego spod komunalizacji. Przyjmowanie, że grunty, w stosunku do których P. nie legitymuje się dokumentem wykazującym prawo tego przedsiębiorstwa, są zarządzane przez terenowe organy administracji publicznej z mocy art. 6 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jest nietrafne z tego powodu, że nie dotyczy gruntów oddanych w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste (argument z początkowej części przepisu). Skoro grunty kolejowe mogły być z mocy prawa w zarządzie P., to nie można uznać, że jednocześnie były zarządzane przez terenowe organy administracji państwowej. Również charakter i przeznaczenie tych gruntów przeczy ich lokalnemu charakterowi, o jakim stanowi wymieniony przepis.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2205/10 uchylił zaskarżoną decyzję oraz orzeczenie ją poprzedzające. W uzasadnieniu orzeczenia podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego i wskazał, na konieczność ustalenia jakie prawa do posiadanych przez siebie gruntów miało przedsiębiorstwo P. oraz dokładne i wnikliwe przeprowadzenie analizy przepisów regulujących powstanie i funkcjonowanie przedsiębiorstwa P. Z tego też powodu uznał, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] naruszają przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa., a niedostateczne wyjaśnienie sprawy miało wpływ na niezasadne zastosowanie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Wojewoda [...], rozpatrując sprawę po raz kolejny decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] stwierdził, że z dniem 27 maja 1990 r. nieruchomość położona we W., o nieurządzonej księdze wieczystej, oznaczonej w operacie ewidencji gruntów obrębu [...], jako działki: nr [...], o powierzchni [...] ha, nr [...], o powierzchni [...] ha i nr [...] , o powierzchni [...] ha, stała się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością Gminy Miejskiej W.
Organ uzasadnił, że przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. nr 13, poz. 87 ze zmianami), a objęcie nieruchomości przez władze polskie nastąpiło z mocy samego prawa z dniem wejścia w życie wskazanego wyżej przepisu. Przy czym według stanu na dzień 27 maja 1990 r. wykazana była w operacie ewidencji gruntów obrębu Bieńkowice, jako własność Skarbu Państwa, we władaniu Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych we W. Jak wynika z akt sprawy przedsiębiorstwo to nie legitymowało się dokumentem potwierdzającym istnienie prawa zarządu do nieruchomości.
Organ podkreślił, że powstanie określonego rodzaju prawa do gruntu nie mogło nastąpić w sposób dorozumiany, to znaczy wywiedziony wyłącznie z mających charakter ogólny aktów normatywnych, dotyczących przedsiębiorstwa państwowego "P.". Tytuł ten nie wynika w szczególności bezpośrednio z rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "P." (Dz. U. z 1948 r. Nr 43, poz.312 ze zm.), bądź z ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "P." (Dz. U. z 1989 r. Nr 26, poz. 138 ze zm.).Również przepisy ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3 poz. 17) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U nr 16 poz.62) nie mogą być traktowane jako stanowiące podstawę powstania na rzecz P. zarządu, bądź użytkowania nieruchomości będących we władaniu tego przedsiębiorstwa. Z przepisów tych wynika jedynie przejęcie na własność Państwa niemieckich i gdańskich przedsiębiorstw komunikacyjnych, których mienie po II wojnie światowej znalazło się w granicach Polski. Nie wynikają z nich natomiast żadne uprawnienia po stronie P. do nacjonalizowanego mienia.
Organ zwrócił uwagę, że skoro majątek ten przeszedł na własność Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 8 marca 1946 r., zatem wcześniejsze regulacje prawne dotyczące przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" nie utworzyły dla niego żadnych praw do tej nieruchomości. Tylko uprawnione organy państwowe mogły decydować i ustanawiać prawa rzeczowe (w tym prawo zarządu) konkretnie oznaczonych składników mienia na rzecz innych podmiotów, w tym przedsiębiorstw państwowych, w obowiązującym wówczas trybie.
Brak prawnorzeczowego tytułu P. w postaci prawa zarządu do spornego mienia, oznacza, że zgodnie z treścią obowiązującego w dniu 27 maja 1990 r., art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Tym samym spełnione zostały przesłanki do komunalizacji spornego mienia z mocy prawa, w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., bowiem nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła mienie ogólnonarodowe, a uprawnienia właścicielskie w stosunku do niej wykonywał, w imieniu Skarbu Państwa, terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego.
Wojewoda dodał, iż zgodnie z obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r., miejscowym planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego Miasta W., uchwalonym uchwałą Miejskiej Rady Narodowej nr [...] z dnia [...] czerwca 1988 r. (Dz. Urz. Województwa [...] Nr 11, poz. 165) działki te położone były na terenie oznaczonym symbolem ZI - zieleń izolacyjna. Fakt ten przesądzał, że nieruchomość stanowiła zasób gruntów państwowych.
Odwołanie od ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. wniosły P. S.A. Zaskarżonej decyzji spółka zarzuciła naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej "ppsa.", poprzez niezastosowanie się do wiążącej oceny, dokonanej w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz naruszenie art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – dalej "kpa.",
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...].
Zapadłe rozstrzygnięcie organ uzasadnił tym, że zgodnie z ustaleniami miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego m. W/, uchwalonego uchwałą Miejskiej Rady Narodowej z dnia [...] czerwca 1988 r., Nr [...], działki nr [...], z obrębu [...], położone są na terenie, który w obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r. planie miejscowym przeznaczony był pod zieleń izolacyjną (w funkcji podstawowej), szkółki zieleni miejskiej (w funkcji uzupełniającej) oraz w funkcji dopuszczalnej jako adaptacja istniejących obiektów, urządzeń lub w funkcji - inne rodzaje zieleni (tymczasowo), parkingi, drogi, stacje paliw oraz na terenie przeznaczonym pod rozbudowę stacji [...]. W wypisie z rejestru gruntów działki objęte decyzją komunalizacyjną Wojewody [...], wg stanu na dzień 27 maja 1990 r., oznaczone były symbolem R-grunty orne, jako właściciel ujawniony był Skarb Państwa, a jako władający – P., w W. [...] Dyrekcja Okręgowa [...] we W..
Organ wskazał, że zgodnie z art. 153 ppsa. jest związany oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartą w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 września 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny nie przesądził jednak, że objęta postępowaniem nieruchomość nie podlegała komunalizacji.
Ponownie rozpoznając sprawę Komisja oceniała cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Pozyskane dokumenty nie potwierdziły by P. legitymowała się jakimkolwiek tytułem prawnym do przedmiotowych nieruchomości, a jedynie władała przedmiotowym gruntem bez tytułu prawnego. Przy czym skład orzekający podzielił stanowisko przedstawione w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1282/13, w którym Sąd stwierdził, że z przepisu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w ówczesnym brzmieniu wynika, że grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej.
Skoro zatem w dniu 27 maja 1990 r. P. S.A. z siedzibą w W. nie legitymowały się tytułem prawnym do spornej nieruchomości, to w konsekwencji w tej dacie należała ona do właściwej rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i z tego względu podlegała komunalizacji z mocy prawa. W ukształtowanym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono m.in. pogląd, że przepisy ustawy o przedsiębiorstwie państwowym P., jako aktu o charakterze ogólnym (abstrakcyjnym), nie regulowały stanu prawnego konkretnych nieruchomości, ale mogły stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia. Z kolei akty kreujące status prawny przedsiębiorstwa P. oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mają charakter ogólnych aktów normatywnych i również nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, lecz mogły stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego (por. wyroki z dnia: z 1 września 2006 r., sygn. akt I OSK 1947/06, 15 października 2007 r., sygn. akt I OSK 1456/06, z 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 187/07, 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1941/11, 8 maja 2014r., sygn. akt I OSK 2504/12, 22 października 2014 r., sygn. akt I OSK 592/13).
Ponadto Komisja podniosła, że z postanowień miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie wynika, że grunt ten był przeznaczony w dniu 27 maja 1990 r. pod realizację zadań właściwych wyłącznie dla przedsiębiorstwa państwowego P., zaś w wykazie przedsiębiorstw, zawartym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalenia wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz. U. Nr 51, poz. 301), Przedsiębiorstwo Państwowe P. nie zostało wymienione.
Skargę na powyższą decyzję wniosły P. S.A w W/ zarzucając jej naruszenie następujących przepisów prawa:
1. art. 153 ppsa., poprzez wywiedzenie, że brak dokumentu o charakterze indywidualnym przekreśla prawo zarządu P. nad komunalizowaną nieruchomością, co pozostaje w całkowitej sprzeczności z oceną prawną i wskazaniami co dalszego postępowania, zawartych w wydanym w tej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1430/09.
2. art. 153 ppsa., poprzez wywiedzenie, że nie wymienienie przedsiębiorstwa państwowego P. w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalenia wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji oznacza, że grunt będący w zarządzie P. podlega komunalizacji, co pozostaje w całkowitej sprzeczności z oceną prawną i wskazaniami co dalszego postępowania zawartych w powołanym uprzednio wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2010 r.
3. art. 153 ppsa., poprzez odmowę przyjęcia, że zarząd P. nad nieruchomością mógł powstać bezpośrednio na mocy przepisów prawa powszechnie obowiązującego, co pozostaje w całkowitej sprzeczności z oceną prawną i wskazaniami co dalszego postępowania zawartych w w powołanym uprzednio wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2010 r.
4. art. 153 ppsa., poprzez odmowę przyjęcia, że zarząd P. nad nieruchomościami poniemieckimi mógł powstać bezpośrednio na mocy aktów normatywnych, co pozostaje w całkowitej sprzeczności z oceną prawną i wskazaniami co dalszego postępowania zawartych w powołanym uprzednio wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2010 r.
5. art. 7 i 77 kpa., poprzez błędne ustalenie braku prawa zarządu po stronie P. do komunalizowanej nieruchomości mimo, że z akt sprawy wynika, że grunt ten należał uprzednio do kolei [...].
6. art. 7 i 7 kpa., poprzez błędną ocenę uchwały Miejskiej Rady Narodowej z dnia [...] czerwca 1988 r., Nr [...] w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta W. i przyjęcie, że ustalenie w niej przeznaczenia przedmiotowej działki jako tereny zielone przekreśla prawo zarządu P.do przedmiotowej nieruchomości.
Mając na uwadze powyższe spółka wniosła o uchylenie w całości orzeczenia Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej oraz poprzedzającej jej decyzji Wojewody [...].
Uzasadniając skargę P. S.A. wskazała, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dniia w dniu 6 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1430/09 dokonał oceny prawnej prawa zarządu P. nad nieruchomością. Wojewoda [...] jak i Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazały na brak możliwości potwierdzenia prawa zarządu P. nad nieruchomości, wobec braku świadczącego o tym dokumentu - ewidentnie lekceważąc zasadę związania oceną prawną wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie.
Z powołanego wyroku NSA jednoznacznie wynika, że prawo zarządu P. nad nieruchomością mogło wynikać z przepisów prawa powszechnie obowiązującego Wojewoda [...] uparcie, tak jak wcześniej, poprzestał na wyjaśnieniu kwestii, czy w odniesieniu do rzeczonego przedsiębiorstwa państwowego został wydany akt indywidualny. Podobnie postąpiła Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa. Przy czym organ ponownie rozpatrując sprawę, po jej przekazaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny, nie korzysta już z takiej swobody orzekania jak w sytuacji, gdy sprawa jest rozpoznawana po raz pierwszy.
Odpowiadając na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o oddalenie skargi. Wskazała, że podniesione zarzuty są powieleniem zarzutów podnoszonych w postępowaniu odwoławczym, do których Komisja odniosła się w uzasadnieniu skarżonej decyzji. W związku z powyższym Komisja podtrzymała argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2016 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Skarga jest zasadna gdyż zaskarżona decyzja oraz decyzja je poprzedzająca naruszają przepisy prawa.
W ocenie sądu organy administracji ponownie rozpoznając sprawę w pierwszej, jak i w drugiej instancji, naruszyły normę wynikającą z art. 153 ppsa.
Zgodnie z powołanym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji przez organ odwoławczy, "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie".
Jak z powyższego wynika ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego traci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli spowoduje to, że pogląd sądu stanie się nieaktualny lub gdy nastąpi zmiana – po wydaniu orzeczenia sądowego – istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie. Przy czym obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej przez Sąd może być wyłączony jedynie w wyjątkowych sytuacjach (wyrok NSA z 22 września 1999 r., sygn. akt I SA 2019/98, ONSA 2000, nr 3, poz. 129, wyrok SN z 25 lutego 1998 r., sygn. akt III RN 130/97, OSP 1999, nr 5, poz. 101 z glosą B. Adamiak, tamże s. 263 i n.).
Żadna z powołanych powyżej okoliczności nie wystąpiła w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 6 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1430/09, uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 333/09 i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi wskazał, że "nieuprawnione jest powoływanie się na przepis art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jako podstawę do tworzenia zamkniętego katalogu źródeł, z których wywodzić można tytuł prawny do konkretnej nieruchomości.", a ponadto, iż "grunty związane z funkcjonowaniem kolei mogły być oddane w użytkowanie i zarząd P. na mocy przepisów regulujących powstanie i funkcjonowanie samego przedsiębiorstwa. Analiza aktów prawnych stanowiących podstawę funkcjonowania P. (począwszy od rozporządzenia Prezydenta RP z dnia [...] września 1926 r.) wskazuje, że przedsiębiorstwo to funkcjonowało w oparciu o majątek (mienie) wydzielony z majątku Państwa. I chociaż majątek ten pozostawał własnością Państwa, to w wyniku decentralizacji bezpośredniego zarządu przedsiębiorstwom państwowym przyznane zostały uprawnienia "zarządcze" w stosunku do przydzielonej części mienia ogólnonarodowego niezbędnej do prowadzonej działalności. Skoro zatem grunty kolejowe mogły być z mocy prawa w zarządzie P., to nie można uznać, że jednocześnie były zarządzane przez terenowe organy administracji państwowej".
Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdził, że przedsiębiorstwo może udowadniać wszelkimi środkami dowodowymi, iż konkretna nieruchomość była gruntem związanym z funkcjonowaniem kolei i na dzień 27 maja 1990 r. była w zarządzie P., uznając postępowanie dowodowe ograniczające się do poszukiwania decyzji o oddaniu w zarząd za niewystarczające.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt 2205/10 podzielił stanowisko Sądu drugiej instancji oraz wskazał, że "aby ustalić jakie prawa do posiadanych przez siebie gruntów miało przedsiębiorstwo P. konieczne jest wskazanie na zasady korzystania przez przedsiębiorstwa państwowe z mienia ogólnonarodowego (państwowego) oraz dokładne i wnikliwe przeprowadzenie analizy przepisów regulujących powstanie i funkcjonowanie przedsiębiorstwa P. Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyroku wyraził pogląd, że co do zasady możliwe jest powoływanie się na akt prawny regulujący powstanie konkretnego podmiotu i wykazywanie, że zgodnie z jego regulacją całe określone w sposób niezindywidualizowany mienie przeszło w zarząd tego podmiotu. Tymczasem w zaskarżonej decyzji i poprzedzającym ją orzeczeniu przyjęto, że spełnione są przesłanki komunalizacji przedmiotowego mienia z tego względu, że P. nie legitymuje się w stosunku do tego mienia decyzją o ustanowieniu prawa zarządu (użytkowania). Wobec powyższego Sąd I instancji wskazał że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] naruszają przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 kpa., a niedostateczne wyjaśnienie sprawy miało wpływ na niezasadne zastosowanie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Zalecił ponadto, iż ponownie rozpoznając sprawę organy administracyjne powinny wyjaśnić stan faktyczny sprawy i rozważyć treść wszystkich dowodów w sprawie oraz zastosować przepisy prawa materialnego zgodnie z poczynionymi wyżej wskazaniami.
Mając na względzie powyższe Sąd obecnie rozpoznający sprawę stanął na stanowisku, że dokonana w sprawie przez Sądy ocena i wykładania przepisów prawa jest jasna i precyzyjna, a Wojewoda oraz KKU - wbrew stanowisku zawartemu w powołanych powyżej prawomocnych wyrokach - uznały, że P. mogło otrzymać w zarząd przedmiotowe nieruchomości wyłącznie na podstawie aktu indywidualnego i w oparciu tylko o taki dowód można wywieść tytuł prawny P. do nieruchomości. W sytuacji, gdy sam skarżący uznaje, że nie posiadał takiej decyzji, grunt znajdował się w zarządzie organu terenowego stopnia podstawowego i podlegał komunalizacji.
Organy nie wykonały zaleceń zawartych w powołanych wyrokach. Dokonały odmiennej wykładni przepisów prawa. Ponownie podkreślić należy, że związanie wyrokiem oznacza, iż organ powinien dokonać wykładni przepisów prawa, w taki sam sposób, jaki został uznany za prawidłowy w zapadłym wcześniej orzeczeniu sądu administracyjnego. Przy czym zaistniałe w niniejszej sprawie odmienności interpretacyjne nie mogą zostać w żaden sposób wytłumaczone, ani zmianą stanu faktycznego lub przepisu prawa, ani innymi okolicznościami.
Konsekwencją zatem powyższych konstatacji jest uznanie, że decyzje organów administracji naruszają przepisy prawa, w szczególności art. 153 ppsa., normy prawa materialnego, przez nieprawidłowe określenie spełnienia przesłanek warunkujących komunalizację oraz przepisy prawa procesowego, przez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 kpa.
Z tego też względu podniesione w skardze zarzuty naruszenia wskazanego art. 153 ppsa. okazały się w pełni uzasadnione. Przy czym sądowi znane jest stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym przyjmowano, że wykazanie prawa zarządu nieruchomością przez P. mogło zostać dokonane tylko w oparciu o zamknięty katalog dowodowy (np. wyrok z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 3399/15). Jednak z uwagi na wskazane związanie wykładnią i zaleceniami zawartymi w zapadłym w sprawie wyroku organ nie może powoływać się na to stanowisko.
Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa., sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.