I SA/WA 854/22

I SA/Wa 854/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-11-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-04-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj
Dorota Kozub-Marciniak
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
par. 5
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skarg: M. P. i J. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 lutego 2022 r. nr DN.rn.625.141.2021 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargi.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 10 lutego 2022 r., nr DN.rn.625.141.2021 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania J. P. od decyzji Wojewody Małopolskiego z 6 października 2021 r., nr WS-III.7515.1.87.2011.TG, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Minister wskazał, że wnioskiem z 27 grudnia 2011 r. J. P. zwrócił się do Wojewody Małopolskiego o wydanie, w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10 poz. 51 ze zm.), decyzji stwierdzającej, że parcele katastralne: [...], [...], [...], [...] i [...], ujawnione w wykazie hipotecznym lwh [...] ks. tab. gm. kat. K., stanowiące przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własność A. P., nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13, ze zm.).
Wnioskodawca wykazał następstwo prawne po A. P..
W zakresie przedmiotu wniosku wskazał, że parcele katastralne: [...], [...], [...], [...] i [...] wchodziły w skład kompleksu nieruchomości, na których funkcjonowała bażantarnia, czyli ogrodzony teren, na którym hodowano bażanty. Wewnątrz, wśród drzew i krzewów, znajdowały się zabudowania mieszkalne bażantarnika i ogrzewane w zimie pomieszczenia dla bażantów. Wnioskodawca wskazał, że bażanty hodowane były jako ptaki ozdobne w majątkach magnatów i bogatej szlachty.
W toku postępowania Wojewoda Małopolski uzyskał dokumentację, m.in. z Sądu Rejonowego dla K. -[...] (informację z Iwh [...] K.), Archiwum Akt Nowych, Starostwa Powiatowego w K., Archiwum Narodowego w K. oraz Archiwum Państwowego w K. Na potrzeby przedmiotowego postępowania wykonane zostało opracowanie geodezyjno-prawne, sporządzone przez geodetę uprawnionego L. D.
Decyzją z 6 października 2021 r. Wojewoda Małopolski stwierdził, że parcele katastralne: pgr [...], [...], [...], [...] i [...], objęte wykazem hipotecznym lwh [...] ks. tab. gm. kat. K., w granicach aktualnych działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], obręb [...] K., podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że z wykazu hipotecznego lwh [...] ks. tab. gm. kat. K. wynika, że parcele wymienione we wniosku miały charakter użytków rolnych. Dla parcel [...], [...] i [...] wskazano rodzaj użytku pastwisko, dla parceli [...] - rolę, a dla parceli [...] - ogród. Ponadto w przedłożonym wraz z wnioskiem odpisie protokołu spisanego w biurze Zarządu dóbr K. 29 września 1921 r. zawarto stwierdzenie, że "obecnie zakłada się w miejsce dawnej bażantarni sad owocowy". Jednocześnie organ I instancji zauważył, że w protokołach zawierających wykaz budynków w przejętym na cele reformy rolnej majątku K. wymienione zostały budynki związane z bażantarnią (bażantarnię, kurniki, "stajnię-baż"), jednak nie wskazano ich lokalizacji oraz nie podano informacji, czy w chwili ich przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nadal spełniały przypisane im funkcje. Wojewoda zauważył również, że objęte wnioskiem parcele położone były w południowej części K., w bliskim sąsiedztwie folwarku, w części majątku P. przeznaczonej do produkcji rolnej. Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ I instancji ocenił, że w chwili wejścia w życie dekretu na wskazanych we wniosku parcelach nie funkcjonowała już bażantarnia, natomiast parcele te niewątpliwie stanowiły nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym. Organ stwierdził, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych wiarygodnych dowodów potwierdzających zawarte we wniosku stanowisko dotyczące charakteru wymienionych parcel. Odwołanie od decyzji Wojewody Małopolskiego z 6 października 2021 r. złożył J. P. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzucił, że organ I instancji naruszył zasady wynikające z art. 7, 77 i 80 kpa, poprzez niezebranie wystarczającego materiału dowodowego dla wykazania rzeczywistego wykorzystania przedmiotowych nieruchomości w momencie wejścia w życie dekretu, a także ze względu na błędną ocenę materiału dowodowego, prowadzącą do uznania, że przedmiotowe nieruchomości podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Ponadto zarzucił naruszenie § 5 ust. 2 rozporządzenia z 1 marca 1945 r., poprzez wskazanie w pouczeniu decyzji o 14-dniowym terminie na wniesienie odwołania, podczas gdy ww. przepis wskazuje jednoznacznie, że termin ten wynosi 7 dni.
Rozpatrując sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (w pierwotnym brzmieniu), na cele reformy rolnej przeznaczone miały być nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych w ramach tej powierzchni.
Zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu zastosowania przepisów dekretu ma ustalenie znaczenia terminu "nieruchomość ziemska". Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06, wskazał, że na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadały celom, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu. Nie może tu chodzić o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a, b, c, d i e dekretu. Biorąc zatem także pod uwagę przedmiot dekretu, jakim jest reforma rolna, należy uznać, że nieruchomość ziemska w rozumieniu dekretu to taka, która ma charakter rolniczy (wyroki NSA z: 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 851/05, 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 287/08, 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 906/08 oraz uchwała NSA z 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10). Aby nieruchomość mogła być przejęta na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu powinna spełniać następujące przesłanki: była to nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym; stanowiąca własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych; spełniająca normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu; nadająca się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.
Natomiast ocena, czy część określonej nieruchomości podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wymaga po ustaleniu, czy ta część nieruchomości posiada rolniczy charakter, zbadania również czy między tą częścią, a pozostałą - rolniczą - częścią majątku zachodzi, tzw. związek funkcjonalny. Dla istnienia związku funkcjonalnego nie wystarczy przy tym wykazać powiązań o charakterze podmiotowym, tj. przez osobę właściciela, o charakterze terytorialnym ani finansowym. Istotne jest to, czy w odniesieniu do danej części majątku można mówić o obiektywnie istniejących, trwałych cechach, wskazujących na funkcjonalną więź z częścią rolniczą majątku (por. wyrok WSA w Warszawie z 6 maja 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 175/11).
Minister wskazał, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz w sprawach dotyczących innych części majątku K., w tym m.in. z wykazu remanentu ziem sygn. [...], zawierającego listę majątków przejętych w powiecie [...] na cele reformy rolnej, wynika, że majątek K., przejęty został na cele reformy rolnej w myśl przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Obszar majątku przewyższał 100 ha, a użytki rolne przekraczały 50 ha, choć w różnych dokumentach widnieją różne wartości tych powierzchni, co może wynikać z sumowania przejmowanych na rzecz Skarbu Państwa majątków należących do A. P. W wykazie Powiatowego Urzędu Ziemskiego w C. dla majątku K. podano ogólny obszar 132,83 ha, w tym powierzchnia użytków rolnych wynosiła odpowiednio: grunty orne: 77,78 ha, pastwiska 22,35 ha, ogrody warzywne: 7,15 ha.
W związku z tym, że przedmiot postępowania stanowi jedynie część majątku K., obejmująca parcele katastralne: pgr [...], [...], [...], [...] i [...], objęte uprzednio wykazem hipotecznym lwh [...] ks. tab. gm. kat. K., badaniu będzie podlegać charakter i faktyczne wykorzystanie tej części nieruchomości.
Minister wskazał, że budynki związane z bażantarnią istniały w chwili przejęcia objętej wnioskiem nieruchomości ziemskiej na cele reformy rolnej. Świadczą o tym zarówno dokumenty przekazane przez Archiwum Państwowe w K. przy piśmie z 10 lutego 2020 r. (w tym "Protokół spisany w dniu 20 września 1947 roku w K. w sprawie komisyjnego oszacowania 2-ch budynków przeznaczonych na rozbiórkę", w którym jako pierwszy budynek wskazano bażantarnię), jak również dokumenty przekazane przez Archiwum Narodowe w K. przy piśmie z 6 sierpnia 2014 r., zawierające wykazy budynków należących do Państwowego Majątku Hodowlanego w K. Jednakże wskazane dokumenty nie określają dokładnego położenia budynków związanych z bażantarnią, jak również nie zawierają informacji, czy w chwili przejęcia majątku ziemskiego na cele reformy rolnej budynki te były użytkowane na cele związane z hodowlą bażantów.
O położeniu bażantarni świadczą w szczególności informacje zawarte w Studium Naukowo- Historycznym i Urbanistyczno-konserwatorskim, sporządzonym przez M. K. (na stronie [...] znajduje się informacja, że "na południowej granicy K. istniała bażantarnia" - informacja ta odnosi się do opisu okresu pomiędzy 1830 r. a 1880 r., ponadto na stronie [...] znajduje się informacja, że P. "w bliskim sąsiedztwie K. założyli Bażantarnię i Zwierzyniec otoczony ogrodzeniem z ozdobnymi bramami wjazdowymi"), czy zawarty w tym Studium plan katastralny z 1848 r., wskazujący teren Bażantarni (niem. Fasanerie). Pomiędzy Bażantarnią a linią kolejową znajduje się teren określony jako "K.". Objęte wnioskiem parcele pgr [...], [...], [...], [...] i [...] znajdują się na tym właśnie obszarze, nie zaś na obszarze określonym jako "Fasenerie", czyli bażantarnia. Nie można jednak wykluczyć, że cały ten teren pozostawał w związku funkcjonalnym - należy bowiem zgodzić się ze stwierdzeniem organu I instancji, znajdującym potwierdzenie zarówno w przedwojennych mapach katastralnych, czy też mapach Wojskowego Instytutu Geograficznego (dostępnych pod adresem: [...]), że objęty wnioskiem obszar przeznaczony był na cele związane z gospodarką rolną.
Minister stwierdził, że o tym, iż teren dawnej bażantarni został przejęty na cele reformy rolnej, jako część majątku K., świadczą przede wszystkim przywołane wyżej wykazy budynków należących do Państwowego Majątku Hodowlanego w K.
W chwili przejęcia majątku ziemskiego K. na cele reformy rolnej bażantarnia już nie funkcjonowała, co wynika przede wszystkim z załączonego do wniosku odpisu protokołu spisanego w biurze Zarządu dóbr K. 29 września 1921 r. z opisem folwarku K. i W. Dokument ten zawiera informację, że "obecnie zakłada się w miejsce dawnej bażantarni sad owocowy". Zdaniem organu odwoławczego nie można zgodzić się z zawartą w odwołaniu tezą, że sformułowanie to odnosi się do czynności jeszcze niedokonanej, ponieważ o ile możliwe jest uznanie, że cytowany fragment nie świadczy o tym, że w chwili spisania protokołu w miejscu dawnej bażantarni istniał już sad owocowy, o tyle potwierdza on, że bażantarnia w tym czasie już nie funkcjonowała (w przeciwnym razie fragment ten odnosiłby się do "obecnej", a nie "dawnej" bażantarni). Załączone przez pełnomocnika wnioskodawcy do pisma z 9 maja 2013 r. dokumenty również nie potwierdzają, aby bażantarnia funkcjonowała w chwili wejścia w życie dekretu, ponieważ na tych dokumentach, na których możliwe jest odczytanie daty, widnieją wyłącznie daty z XIX w.
Minister wskazał, że niezależnie od tego, czy w chwili przejęcia majątku ziemskiego K. na cele reformy rolnej, na objętym wnioskiem obszarze funkcjonowała bażantarnia, czy sad owocowy (lub inna forma gospodarki rolnej), to teren ten wykorzystywany był na cele rolnicze. Organ podkreślił, że reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Hodowla bażantów niewątpliwie stanowiła działalność wytwórczą w zakresie produkcji zwierzęcej. Bażanty mogły być bowiem traktowane jako ptaki ozdobne, jednak były również (i są nadal) hodowane do celów spożywczych. O tym, że w okresie międzywojennym spożywano mięso bażantów, świadczyć może m.in. "Kuchnia powojenna" autorstwa Elżbiety Kiewnarskiej, wydana w 1928 r. (wydanie drugie, Nakład Gebethnera i Wolffa), w której (str. 67) podano sposób na przyrządzenie mięsa bażanta.
Ponadto z przywołanych wyżej dokumentów, załączonych do pisma pełnomocnika wnioskodawcy z 9 maja 2013 r., wynika jednoznacznie, że w bażantarni hodowane były również indyki.
Minister podkreślił, że dla objętych wnioskiem parcel wskazano zarówno w wykazie hipotecznym, jak i załączonym do wniosku protokole parcelowym gminy K. rolniczy charakter użytków (pastwisko, rola, ogród).
W ocenie organu odwoławczego powyższe ustalenia świadczą o tym, że nawet jeśli bażantarnia istniała w momencie wybuchu II wojny światowej, nie można uznać, że nie stanowiła ona rolniczej hodowli zwierząt, a tym samym, że teren, na którym się znajdowała nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Ponadto z przywołanych wyżej ustaleń wynika, że bażantarnia ta nie znajdowała się na parcelach objętych wnioskiem, lecz w bezpośrednim jej sąsiedztwie. .
Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu dotyczącego braku zebrania przez Wojewodę wystarczającego materiału dowodowego dla rzetelnego rozpatrzenia wniosku, Minister wskazał, że organ I instancji przeprowadził szerokie badania dokumentacyjne, co potwierdza prowadzona korespondencja z różnymi organami, w zasobach których przydatna w sprawie dokumentacja mogła się znajdować. Zwracał się również wielokrotnie do wnioskodawcy o przedstawienie dowodów na poparcie prezentowanych przez niego twierdzeń, jednakże wnioskodawca dowodów takich nie przedłożył. Zdaniem Ministra organ I instancji w sposób wyczerpujący zebrał obszerny materiał dowodowy sprawy, rozpatrzył go całościowo i poddał ocenie, która nie była dowolna. Natomiast stanowisko skarżącego sprowadza się do prezentowania własnej oceny dowodów, która jest jednak dowolna i nie znajduje potwierdzenia w obiektywnych dowodach zgromadzonych w sprawie.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania Minister wyjaśnił, że w myśl powołanych przepisów inicjatywa w postępowaniu dowodowym należy nie tylko do organu administracji, ale też do stron, które powinny zgłaszać wnioski dowodowe, zwłaszcza, gdy wywodzą z tego korzystne dla siebie skutki prawne. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 1402/20 w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale strona nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej.
W ocenie Ministra organ I instancji prawidłowo ustalił strony niniejszego postępowania. Są nimi: spadkobiercy A. P., tj. J. P., M. P., K. B., A. B., S. B., A. G., M. B. oraz Skarb Państwa, na rzecz którego nastąpiło przejęcie, reprezentowany przez Starostę K., Gmina K., aktualny właściciel działki ewidencyjnej nr [...] (pokrywającej się z częścią dawnej parceli gruntowej [...]) oraz użytkownik działki [...] (pokrywającej się z częścią dawnej parceli gruntowej [...]), P1[...]S.A. (użytkownik wieczysty działek [...] i [...], pokrywających się z częścią dawnej parceli gruntowej [...]), P[...] S.A. (użytkownik wieczysty działek ewidencyjnych [...], [...], [...] i [...], pokrywających się z częścią dawnych parcel gruntowych [...], [...], [...], [...] i [...]) oraz Państwowe [...] - [...] K., sprawujące trwały zarząd nad działką [...] pokrywającej się z częścią dawnych parcel gruntowych [...] i [...].
Odnosząc się do zarzutu podniesionego w odwołaniu, a dotyczącego terminu na wniesienie odwołania Minister wskazał, że organ I instancji prawidłowo poinformował strony, że odwołanie musi być wniesione w terminie 14 dni od otrzymania decyzji. Termin 7-dniowy istotnie został przewidziany w § 5 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w przypadku orzekania w sprawach wskazanych w tym rozporządzeniu, jednak z dniem 1 stycznia 1961 r., a więc w okresie obowiązywania tego rozporządzenia weszła w życie ustawa z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 30 poz. 168). Kodeks ten w swoim pierwotnym brzmieniu wyrażał zasadę, iż termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni (art. 112 § 2 Kodeksu w brzmieniu pierwotnym). Natomiast art. 112 § 3 pierwotnego brzmienia Kodeksu stanowił "Pozostają w mocy przepisy ustaw przewidujące inne terminy do wniesienia odwołania". Norma ta miała jednoznacznie znaczenie przepisu przejściowego i wywarła skutki prawne w nim określone w dniu wejścia w życie ustawy, pomimo iż została zamieszczona w Kodeksie poza działem VI zawierającym wówczas przepisy wprowadzające i końcowe. Na mocy tego przepisu utraciły moc wszystkie pozaustawowe regulacje określające terminy do wniesienia odwołania inne niż wynikające z Kodeksu. Dotyczy to także § 5 ust. 2 rozporządzenia, nie będącego normą ustawową. Sytuacji tej nie zmienia fakt, iż w ramach późniejszych nowelizacji kpa pominięto normę art. 112 § 3. Samo bowiem pominięcie tej normy, bez jednoczesnego wskazania, iż wolą ustawodawcy jest przywrócenie mocy obowiązującej regulacji pozaustawowych obowiązujących przed wejściem w życie Kodeksu, a wyznaczających inne niż 14 - dniowy terminy wniesienia odwołania, nie znosi skutku prawnego, jakim było wygaśnięcie z dniem wejścia w życie Kodeksu regulacji pozaustawowych dotyczących terminu do wniesienia odwołania (por. wyrok WSA w Warszawie z 7 grudnia 2004 r., sygn. akt IV SA/Wa 697/04).
Podsumowując Minister stwierdził, że decyzja Wojewody Małopolskiego odpowiada prawu.
Skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 10 lutego 2022 r. złożyli: M. P. (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 854/22) i J. P. (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 855/22).
Skarżąca M. P. zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa wyrażające się w tym, że:
1. organ pomimo poczynionych ustaleń, że:
- budynki związane z bażantarnią istniały w chwili przejęcia nieruchomości na
cele reformy rolnej (co wynika z protokołu z 20 września 1947 r.);
- z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że część nieruchomości ziemskiej, na której zgodnie z wnioskiem znajdowała się bażantarnia bezpośrednio przylegała do obszaru, na którym w 1848 r. z pewnością znajdowały się budynki bażantarni;
- z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika także, że bażantarnia istniała na południowej granicy K., co pokrywa się z lokalizacją działek wskazanych we wniosku,
organ przyjął, że w chwili przejęcia majątku ziemskiego K. na cele reformy rolnej bażantarnia już nie funkcjonowała, co stoi w opozycji do zgromadzonego materiału dowodowego, a co doprowadziło do poczynienia błędnych ustaleń faktycznych, że część nieruchomości ziemskiej, której dotyczy wniosek nie była wykorzystywana jako bażantarnia.
2. organ pomimo poczynienia ustalenia, że pp. P. w bliskim sąsiedztwie K. założyli bażantarnię i zwierzyniec otoczony ogrodem z ozdobnymi bramami wjazdowymi (za Studium Naukowo – Historycznego i Urbanistyczno – konserwatorskiego sporządzonym, przez M. K. s. [...]) ustalił w sposób dowolny, że bażanty były hodowane w celach konsumpcyjnych, a nie ozdobnych, co stoi w oczywistej sprzeczności z wiarygodnym ustaleniem o ogrodowym, ozdobnym charakterze bażantarni.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.
Skarżący J. P. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
I. art. 2 ust. 1 lit. e w zw. z art. 1 ust. 2 lit. a-e dekretu, poprzez:
a) jego błędną wykładnię, skutkującą oparciem rozstrzygnięcia jednocześnie na stwierdzeniu związku funkcjonalnego pomiędzy nieruchomościami objętymi wnioskiem, a nieruchomościami ziemskimi o charakterze rolniczym oraz stwierdzeniu, że nieruchomości objęte wnioskiem, samodzielnie stanowią nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, nie zważając przy tym na oczywistą sprzeczność tych ustaleń wynikających z faktu, że badanie związku funkcjonalnego jest następstwem ustalenia, iż dana nieruchomość nie stanowi nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym,
b) jego błędną wykładnię, skutkującą nieuprawnionym stwierdzeniem podpadania nieruchomości objętych wnioskiem pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w sytuacji, w której nieruchomości te nie stanowiły nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym, nie pozostawały w związku funkcjonalnym z takimi nieruchomościami ziemskimi o charakterze rolniczym, nie mogły być przejęte z przeznaczeniem na żaden z enumeratywnie wymienionych celów w art. 1 ust. 2 lit. a-e dekretu, co stanowi warunek konieczny stwierdzenia podpadania nieruchomości pod działanie dekretu,
II. art. 7 kpa w zw. z art. 77 kpa w zw. z art. 80 kpa, mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez dowolną w miejsce swobodnej oceny dowodów skutkującą błędnym, sprzecznym z treścią dowodów ich zinterpretowaniem, a w związku z tym nie przydanie im odpowiedniego znaczenia i oparcie ustaleń w sprawie, więc także i rozstrzygnięcia na własnych, nie popartych dowodami hipotezach organu, stojących w sprzeczności z treścią dowodów zgromadzonych w toku postępowania, co skutkowało błędnym stwierdzeniem, że nieruchomości objęte wnioskiem podpadały pod działanie dekretu.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Uczestnik postępowania P1[...] SA w Warszawie w piśmie procesowym z 24 czerwca 2022 r. wniósł o oddalenie obydwu skarg.
Sąd, na podstawie art. 111 § 1 ppsa, zarządził połączenie spraw o: sygn. akt I SA/Wa 854/22 i sygn. akt I SA/Wa 855/22 w celu ich wspólnego rozpoznania oraz orzekania i dalszego prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 854/22.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 30 września 2022 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020 r., poz. 347 ze zm.) sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, o czym strony postępowania zostały powiadomione.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skargi nie są zasadne. Organy prawidłowo wskazały (powołując orzecznictwo) co należy rozumieć przez pojęcie "nieruchomość ziemska" oraz trafnie wywiodły, że na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadały celom, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu. Nie chodzi więc o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę. Natomiast ocena, czy część określonej nieruchomości podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wymaga po ustaleniu, czy ta część nieruchomości posiada rolniczy charakter, zbadania również czy między tą częścią, a pozostałą - rolniczą - częścią majątku zachodzi tzw. związek funkcjonalny. Dla istnienia związku funkcjonalnego istotne jest to, czy w odniesieniu do danej części majątku można mówić o obiektywnie istniejących cechach, wskazujących na funkcjonalną więź części rezydencjalnej z częścią rolniczą majątku.
Natomiast na podstawie § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. można rozpatrywać wnioski dotyczące tego, czy cała nieruchomość, czy też jej część podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Powinna więc być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu tej części nieruchomości, która nie była funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym, a więc nie mogła być przeznaczona na cele określone w art. 1 ust. 2 pkt a) -c) dekretu. Orzekając więc na podstawie § 5 rozporządzenia organ powinien zbadać, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską, która mogła być przeznaczona na cele rolnicze.
Przepis § 4 tego rozporządzenia określa, co należy rozumieć przez użytki rolne, wskazując, że są to grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowana powierzchnia majątku K. oraz fakt, że normy wskazane w przepisie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu zostały spełnione, aby przedmiotowa nieruchomość ziemska została przejęta na cele reformy rolnej. Bezsporne jest, że m.in. parcele objęte wykazem hipotecznym lwh [...], których dotyczy niniejsze postępowanie zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie zaświadczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z 6 sierpnia 1968 r., nr [...] i na wniosek z 12 sierpnia 1968 r., nr [...].
Należy podzielić stanowisko organów, że parcele pgr: [...], [...], [...], [...], [...] w dacie przejęcia na cele reformy rolnej, tj. 13 września 1944 r. miały charakter rolny. Zgodnie z wykazem hipotecznym księgi tabularnej lwh majątku K. jak i informacji z księgi wieczystej karty A i B lwh tabularnego [...] K. nadesłanej przez Sąd Rejonowy dla K. - [...] parcele te były wskazane jako pastwisko (pgr [...], [...], [...]), rola (pgr [...]) i ogród ([...]). Z kolei z protokołu parcelowego gminy K., przedłożonego przez pełnomocnika skarżącego wynika, że przedmiotowe parcele były oznaczone jako pastwisko (pgr [...] i [...]) oraz rola ([...], [...] i [...]). Oznacza to, że stanowiły użytki rolne w rozumieniu § 4 rozporządzenia z 1 marca 1945 r.
Z akt sprawy wynika wprawdzie, że na terenie majątku K., od połowy XIX wieku znajdowała się bażantarnia, jednakże na podstawie zebranych dowodów nie udało się ustalić jej miejsca położenia. Istotne jest także, że jak wynika z protokołu spisanego w biurze Zarządu dóbr K. z 29 września 1921 r.: "Obecnie zakłada się w miejsce dawnej bażantarni sad owocowy". Sformułowanie "dawnej bażantarni" świadczy o tym, że bażantarnia wówczas już nie funkcjonowała. Miało to miejsce ponad 20 lat przed przejęciem majątku na cele reformy rolnej. Wprawdzie w wykazach powojennych dotyczących budynków wchodzących w skład majątku wskazywano budynek bażantarni, jednakże z żadnego dowodu nie wynika, że budynek był usytułowany na spornych działkach. Nie ma też żadnego dowodu, aby w dacie wejścia w życie dekretu bażantarnia funkcjonowała. Wskazuje na to powołany powyżej protokół z 29 września 1921 r. z opisem folwarku K.
Odnosząc się do zarzutu M. P. dotyczącego braku kontynuowania postępowania przez organy, w sytuacji wątpliwości, czy bażantarnia faktycznie usytuowana była na parcelach objętych wnioskiem wskazać należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Wniosek wszczynający postępowanie określał jego przedmiot, poprzez wskazanie konkretnych parcel. Natomiast wobec ustalenia, że parcele te w chwili przejęcia na cele reformy rolnej miały charakter rolniczy, brak było podstaw do dalszego prowadzenia postępowania wyjaśniającego, w szczególności, gdy w sprawie zebrano pełny materiał dowodowy. Niezależnie od tego, czy na wnioskowanych parcelach znajdowała się kiedyś bażantarnia, czy też była ona w sąsiedztwie wskazanych parcel, parcele te miały rolniczy charakter w chwili wejścia w życie dekretu i podlegały przejęciu na cele reformy rolnej.
Dodatkowo wskazać należy, że z dowodów nie wynika, aby hodowla bażantów w K. służyła jedynie do celów ozdobnych i rekreacyjnych. Hodowla bażantów stanowiła działalność wytwórczą w zakresie produkcji zwierzęcej. Bażanty mogły być bowiem traktowane jako ptaki ozdobne, jednak były również hodowane także do celów spożywczych. Co istotne z dokumentów załączonych do pisma pełnomocnika wnioskodawcy z 9 maja 2013 r. wynika, że w bażantarni hodowane były również indyki (dokumenty: np. "Przychód żywności dla bażantów i indyków", "Dalszy rozchód bażantów i jaj od tychże i indyków").
Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn należy podzielić stanowisko organów, że przedmiotowe parcele miały charakter rolny i podlegały przejęciu na cele reformy rolnej.
Sądowi z urzędu wiadomo (wyroki: NSA z 6 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 2822/12 i WSA w Warszawie z 1 sierpnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 897/12), że z wniosku poprzednika prawnego skarżących A. P. prowadzone było postępowanie na podstawie § 5 rozporządzenia. A. P. wnioskiem z 8 października 2001 r. zwrócił się o ustalenie, że wskazane w tym wniosku parcele nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Wśród parcel wymienione były, m.in. parcele gruntowe objęte lwh [...] - K. Jednakże wniosek nie dotyczył pgr: [...], [...], [...], [...], [...] objętych lwh [...]-K. Jak wynika z uzasadnienia wyroku NSA, organy orzekające w przedmiocie wniosku uznały, że w skład majątku K. wchodziły parcele o różnym przeznaczeniu, tj. parcele należące do zespołu pałacowo – parkowego, parcele mieszczące się na terenie uzdrowiska, parcele należące do lazaretu - części związanej z uzdrowiskiem, na której znajdował się szpital i parcele należące do folwarku- części rolnej, związanej z produkcją rolną. Organ wskazał, że część rolna majątku - folwark z uwagi na jej produkcję rolną niewątpliwie była nieruchomością ziemską. Organy ustaliły, że część rolna mieściła się na południe majątku K., poniżej torów kolejowych. Organy wskazały, że parcele tworzące zespół pałacowo- parkowy, uzdrowiskowy mogły funkcjonować bez części rolnej i odwrotnie. Naczelny Sąd Administracyjny wyżej wskazanym wyrokiem uchylił wyrok Sądu I instancji i oddalił skargi Gminy K., [...] K. oraz Powiatu K..
Jak powyżej wskazano w poprzednim postępowaniu wszczętym wnioskiem A. P. ustalono, że część rolna majątku K. mieściła się w południowej jego części, poniżej torów kolejowych. Koresponduje to z ustaleniami Wojewody w niniejszej sprawie dotyczącej parcel pgr: [...], [...], [...], [...], [...]. Jak wynika z map katastralnych, w tym przedłożonych przez pełnomocnika wnioskodawcy, a także ustaleń organów parcele te stanowiły zwarty kompleks położony na południu K., graniczący od północy z torami kolejowymi. Oznacza to, że położone były w miejscu wskazanym przez organy w sprawie będącej przedmiotem oceny NSA w wyroku 6 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 2822/12, a więc w części rolnej, nie pozostającej w związku funkcjonalnym z zespołem pałacowo – parkowym i uzdrowiskowym.
Jak wyżej zaznaczono A. P. składając wniosek w 2001 r. nie wskazał przedmiotowych parcel, jako niepodlagających działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn uznać należy, że niezasadne są zarzuty skarżącego J. P. dotyczące naruszenia przepisów dekretu.
Niezasadne są także zarzuty obydwu skarg dotyczące naruszenia art. 7, 77 § 1 oraz 80 kpa. Organy zebrały i omówiły dowody oraz wykazały na jakiej podstawie poczyniły ustalenia w sprawie. Organ I instancji występował do szeregu instytucji, sądów archiwów, celem pozyskania dokumentów koniecznych do rozpoznania sprawy. Dopuścił także dowód z opinii uprawnionego geodety, celem ustalenia jakim działkom ewidencyjnym odpowiadają parcele katastralne objęte wnioskiem. Materiał dowodowy został poddany wnikliwej analizie, w tym także dowody przedstawione przez stronę.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.