I SA/Wa 693/05

I SA/Wa 693/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-04-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-03-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Lech /przewodniczący/
Iwona Kosińska
Joanna Skiba /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie asesor WSA Iwona Kosińska asesor WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant Lucyna Picho po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie ustanowienia użytkowania wieczystego. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz T. K. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. - po rozpoznaniu odwołania T. K. od decyzji Prezydenta W. Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. odmawiającej ustanowienia na rzecz ww. prawa użytkowania wieczystego gruntu o powierzchni [...] m2, stanowiącego część działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni [...] m2 (dawna działka ewidencyjna nr [...]) z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...], położonego w W. przy ul. [...] - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Zaskarżoną decyzję wydano po ustaleniu następującego stanu faktycznego:
Nieruchomość położona w W. przy ul. [...], pochodząca z nieruchomości ozn. nr hip. [...]-[...] objęta jest działaniem dekretu z dnia
26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).Teren tej nieruchomości przeszedł na własność gminy z dniem 21 listopada 1945 roku tj. z dniem wejścia w życie dekretu. Zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 roku (DZ. U. R. P. Nr 6 poz. 43), grunty uważano za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie. Objęcie niniejszego gruntu w posiadanie przez gminę nastąpiło w dniu 25 listopada 1948 roku tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. W terminie sześciu miesięcy od tej daty nie został złożony przez dawnego właściciela wniosek o ustanowienie własności czasowej do gruntu położonego przy ul [...]. Zgodnie z zaświadczeniem Nr [...] z dnia [...] czerwca 1952 roku Sądu Powiatowego W., tytuł własności nieruchomości położonej przy
ul. [...] o pow. [...] m2 uregulowany był jawnym wpisem na imię firmy Huta i Rafineria [...] z mocy aktu kupna - sprzedaży zeznanego w dniu 14 lutego 1925 roku. Na podstawie art. 20 ust 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 roku o ustroju m.st. Warszawy (Dz. U. z 2002 roku Nr 41 poz. 361 z późn. zm.) nieruchomość gruntowa stanowi własność m.st. Warszawy. Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące - uprawnieni byli w ciągu 6-ciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę do złożenia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego (dawniej prawa własności czasowej) z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Gmina miała obowiązek uwzględnienia wniosków, jeżeli korzystanie z gruntów przez dotychczasowych właścicieli dało się pogodzić z przeznaczeniem tych gruntów określonym w planie zabudowania.
W terminie sześciu miesięcy od tej daty nie został złożony przez dawnego właściciela lub jego następcę prawnego wniosek o ustanowienie własności czasowej do gruntu położonego przy ul. [...].
Postanowienie sygn. akt [...] z dnia [...] kwietnia 1986 roku Sądu Rejonowego w Z. o stwierdzeniu nabycia spadku - spadek po T. K. na podstawie ustawy nabyli żona Z. K. oraz córka A. W. i syn T. K. każde z nich po 1/3 części.
Postanowieniem sygn. akt [...] z dnia [...] marca 1994 roku Sądu Rejonowego W. o stwierdzeniu nabycia spadku - spadek po J. A. K. na podstawie ustawy nabył brat T. R. K. w całości.
Postanowienie sygn. akt [...] z dnia [...] kwietnia 1997 roku Sądu Rejonowego W. o stwierdzeniu nabycia spadku - spadek po K. K. na podstawie ustawy nabyli synowie J. A. K. oraz T. R. K. w 1/2 części spadku każdy z nich.
Aktem notarialnym Rep. [...] z dnia [...] stycznia 1999 roku (umowa sprzedaży) mocą którego, Z. K. oraz A. W. oświadczyły, że przysługujące im udziały, tj. wszelkie prawa i roszczenia, wynikające z przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) - dotyczące nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości położonej w W. przy ulicy [....] o pow. [...] m2 oraz prawa do budynków znajdujących się na tej nieruchomości sprzedają na rzecz T. K.
Grunt dawnej nieruchomości [...] położonej przy ul.[...], oznaczonej hipotecznie nr Hip. [...], obecnie oznaczony jest geodezyjnie jako część działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...].
Orzeczeniem nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1948 roku na zasadzie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 roku o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. R.P. nr 3 poz. 17) orzeczono o przejęciu na własność państwa przedsiębiorstwa firmy Huta i Rafineria [...] ul. [...]. Później decyzją [...] z dnia [...] października 1993 roku Minister Przemysłu i Handlu, po rozpatrzeniu wniosku Z. K., A. W. i T. K., stwierdził nieważność powyższego orzeczenia, stwierdzając, iż decyzja nacjonalizacyjna nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych - przejęty zakład użytkowany jest w tym samym co przed nacjonalizacją obrębie i niemal w tej samej zabudowie, a przejęcie nieruchomości gruntowej na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej było bezprzedmiotowe w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia, gdyż stosownie do postanowień dekretu - nieruchomość ta stanowiła już własność gminy W. Z ustaleń zawartych w decyzji z dnia [...] października 1993 roku wynika, iż w szczególności przedmiotowa nieruchomość, stanowiąca składnik mienia Spółki Jawnej nigdy nie została przejęta przez Skarb Państwa wymaganym przez przepisy nacjonalizacyjne protokołem zdawczo-odbiorczym. W świetle ww. decyzji przed objęciem w posiadanie przedmiotowej nieruchomości przez Gminę W. w sposób przewidziany w powołanym dekrecie doszło do wadliwej nacjonalizacji ww. przedsiębiorstwa orzeczeniem nr [...] z dnia [...] czerwca 1948 roku Ministra Przemysłu i Handlu. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 grudnia 1994 roku w sprawie o sygn. akt IV SA 2139/93 uznał za zgodną z prawem decyzję z dnia [...] października 1993 roku .
Decyzją Nr [...] z dnia [...] grudnia 1998 roku Minister Gospodarki przyznał odszkodowanie za utracone mienie przedsiębiorstwa "Huta i Rafineria [...]"na rzecz Z. K. w wysokości 1/3, A. W. w wysokości 1/3 i T. K. w wysokości 1/3 części.
W dniu 27 października 1993 roku T. K. złożył wniosek na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (art. 5 i art. 7) o oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu nieruchomości w W. nr hip. [...] - [...] położonej przy ul. [...] o powierzchni [...] m2 ,oznaczonego jako działka nr [...] w obrębie [...] - w ramach zwrotu, jednocześnie wniósł o zwrot zabudowań znajdujących się na przedmiotowym gruncie o łącznej pow. [...] m2.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 1995 roku Zastępca Burmistrza Gminy W. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] na rzecz następców prawnych byłych właścicieli hipotecznych - do czasu wydania przez Wojewodę [...] decyzji w sprawie przekazania mienia ogólnonarodowego (państwowego) na własność gminy.
Protokołem z dnia 1 grudnia 1995 roku działający z upoważnienia Wojewody [...] H. B., przy udziale Prezesa Zarządu Przedsiębiorstwa Handlowego ...] w W. przekazał T. K. - spadkobiercy właścicieli Huty i Rafinerii [...] - środki trwałe wymienione szczegółowo w protokole, znajdujące się na nieruchomości gruntowej przy ul. [...] w W.
W toku prowadzonego postępowania komunalizacyjnego dotyczącego działki ozn. Nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...] wydane zostały następujące orzeczenia:
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] sierpnia 1995 roku nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1995 roku nr [...] stwierdzającą nabycie przez Dzielnicę - Gminę W. z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości gruntowej położonej w W. przy
ul. [...] o powierzchni [...] m2 na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia
10 maja 1990 roku - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 191 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem I SA 1623/95 z dnia 20 listopada 1996 r. uchylił obydwie decyzje na skutek skargi Zarządu Gminy W. W uzasadnieniu wyroku Sąd przyjął, iż nieruchomość ta podlegała działaniu dekretu z dnia
26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Grunt więc przeszedł na własność gminy z dniem wejścia w życie dekretu tj. z dniem
21 listopada 1945 r. Późniejsza nacjonalizacja dokonana orzeczeniem nr [...] z dnia
[...] czerwca 1948 r. nie miała w tym przypadku zastosowania. Konsekwencją przejęcia własności gruntu na podstawie dekretu było prawo dotychczasowego właściciela oraz innych osób wymienionych w art. 7 ust. 1 dekretu do złożenia w terminie 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę wniosku o przyznanie na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy (użytkowania wieczystego) z czynszem symbolicznym. Sytuacja prawna budynków była - stosownie do art. 7 ust. 5 i 8 dekretu - pochodną tego, czy dotychczasowy właściciel skorzystał z prawa złożenia wniosku w obowiązującym terminie. Według sądu brak było natomiast prawnego uzasadnienia do twierdzenia, że objęcie orzeczeniem nacjonalizacyjnym budynków na gruncie objętym działaniem dekretu z dnia 26.10.1945 r. wyłączało prawa nadane art. 7 ust. 1. Dekret jak też ustawa z dnia 3.01.1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej były aktami autonomicznymi i przepisy jednego z nich nie wpływały rozszerzająco lub zwężająco na sytuację prawną byłych właścicieli. Stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego przez Ministra Przemysłu i Handlu decyzją z [...].10.1993 r. miało w odniesieniu do budynków tylko ten skutek, że jeżeli taki wniosek nie został złożony, brak było podstaw do wyłączenia z komunalizacji budynków znajdujących się na gruncie.
Na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego - Sąd Najwyższy wyrokiem z [...] września 1997 r. sygn. akt [...] uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu wyroku Sąd Najwyższy stwierdził, iż w 1945 r. działka będąca przedmiotem sporu została - zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami - "skomunalizowana" (stając się własnością Gminy W.), a następnie (w 1950 r.) stała się z kolei własnością Skarbu Państwa. W międzyczasie w 1948 r. - doszło do jej "powtórnej" wadliwej nacjonalizacji w drodze orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu. W 1993 r. to orzeczenie zostało z kolei decyzją tegoż Ministra uznane za nieważne, co zostało potwierdzone orzeczeniem NSA, który w 1998 r. uznał powyższą decyzję Ministra za zgodną z prawem. Nadto Sąd Najwyższy stwierdził, iż pierwszoplanowym działaniem w przedmiotowej sprawie powinno być rozstrzygnięcie o uprawnieniach następców prawnych dawnych właścicieli do odzyskania spornej działki w świetle decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z 1993 r. W następnej kolejności sąd nakazał rozważyć, czy nieruchomość ta, pozostająca w 1990 r. zgodnie z istniejącymi w aktach dowodami, w dyspozycji Skarbu Państwa w ogóle mogła podlegać komunalizacji zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r.
Rozpoznający ponownie sprawę Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem I SA 1709/97 z dnia 10 marca 1998 r. uchylił zaskarżoną decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 1995 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody z
[...] lipca 1995 r. Analizując podstawy prawne komunalizacji ex lege na podstawie art. 5 ust. 1 oraz ocenę prawną wyrażoną w wyroku Sądu Najwyższego, Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż istotną rzeczą w sprawie jest to, na podstawie którego z punktów art. 5 ust. 1 powołanej ustawy komunalizacyjnej, stwierdzono nabycie przez Dzielnicę Gminę W. na własność przedmiotowej nieruchomości.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 1999 r. nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. odmówił komunalizacji przedmiotowej działki. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, iż w dniu 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość należała do Przedsiębiorstwa Handlowo - Usługowego "[...]", mającego status przedsiębiorstwa państwowego, dla którego funkcję organu założycielskiego pełnił Minister Rynku Wewnętrznego. W tym stanie rzeczy, skoro nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, ani przedsiębiorstwa, dla którego organy państwowe stopnia podstawowego pełnią funkcję organu założycielskiego, jak też zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych tym organom, to nie istnieją w rozpatrywanej sprawie przesłanki pozytywne dla komunalizacji nieruchomości z mocy prawa, na podstawie powołanych przepisów. Ponadto Wojewoda uznał, iż brak wniosku o komunalizację z mocy prawa ze strony Dzielnicy Gminy W., już nie istniejącej, powoduje także niemożność orzeczenia o komunalizacji przedmiotowej nieruchomości z mocy prawa.
Od tej decyzji odwołanie złożył Zarząd Gminy W. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Podniósł, iż Przedsiębiorstwo "[...]" władało przedmiotową nieruchomością w dniu
27 maja 1990 r. bez tytułu prawnego, co nie eliminuje "należenia do" terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] czerwca 1999 r. nr [...] uchyliła decyzję Wojewody i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia. Oceniając decyzję organu I instancji, Komisja stwierdziła, iż Wojewoda nie wykonał wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dotyczyło to przede wszystkim zalecenia dokonania ustalenia do kogo należała przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r.
Skargę na powyższą decyzję wniósł T. K. zarzucając, że zaskarżona decyzja została wydana na wniosek podmiotu nieuprawnionego, a gdyby uznać Gminę [...] za uprawnioną, to w części dotyczącej budynków - za wydaną bez podstawy prawnej, bądź też z rażącym naruszeniem prawa. Uzasadniając skargę T. K. powołał się na pogląd Sądu Najwyższego podważający legitymację do działania Gminy [...] w przedmiotowej sprawie, co stanowi przeszkodę wykluczającą kierowanie przez Gminę zażaleń i skarg w tej sprawie. Z tego powodu decyzja winna być uchylona, a odwołanie gminy odrzucone. Zdaniem strony skarżącej brak było podstawy do uchylenia decyzji w odniesieniu do budynków, gdyż kwestia praw dekretowych do budynków została rozstrzygnięta w wyrokach Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Po rozpoznaniu skargi złożonej przez T. K., Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 maja 2001 roku sygn. akt I SA 1751/99, skargę oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił w uzasadnieniu, że jest podwójnie związany stanowiskami Sądu Najwyższego na podstawie art. 393 (17) kpc w zw. z art. 57 ust. 2 i 59 ustawy o NSA oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego - na podstawie art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Następnie przyjął, że uprawnienia wynikające z art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy dają podstawę do uznania, że następcy prawni dawnych właścicieli mają interes prawny w postępowaniu komunalizacyjnym, dotyczącym zabudowanej nieruchomości [...]. Oceniając prawidłowość zaskarżonej decyzji, Sad podkreślił, że kwestię odrębnej od gruntu własności budynków i wyłączenie ich z komunalizacji - przesądził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 września 1997 roku i w myśl powołanych wcześniej przepisów, stanowisko to nie może podlegać jakimkolwiek zmianom, co oznacza, że Wojewoda wydając rozstrzygniecie w każdym przypadku winien odmówić komunalizacji budynków.
Ostateczną decyzją z dnia [...] października 2001 roku nr [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie prawa własności na rzecz Gminy W. gruntu przy ul. [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] m2 w obrębie ewidencyjnym [...] i odmówił nabycia prawa własności budynków.
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2001 roku podjęto postępowanie, zawieszone postanowieniem z dnia [...] czerwca 1995 roku w sprawie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa wieczystego użytkowania do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] nr hip. [...] - [...] o pow. [...] m2.
Na wniosek z dnia 19 kwietnia 2002 roku, złożony przez Gminę W. urządzono księgę wieczystą KW [...] w Sądzie Rejonowym W. dla nieruchomości stanowiącej działkę grunt nr ewidencyjny [...] z obrębu [...] położonej W. ul [...] o pow. [...] m2.
Postanowieniem z dnia [...] października 2003 roku nr [...] zaopiniowano pozytywnie projekt podziału nieruchomości uregulowanej w KW [...] oznaczonej jako działka nr [...] w obrębie nr [...] położonej przy ul. [...], na działki nr [...] o pow. [...] m2, [...] o pow. [...] m2 i [...] o pow. [...] m2.
Prezydent W. decyzją Nr [...] z dnia [....] sierpnia 2004 r. odmówił ustanowienia na rzecz T. K. prawa użytkowania wieczystego działki gruntu o powierzchni [...] m2, stanowiącego część działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni [...] m2 (dawna działka ewidencyjna nr [...]) z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...], położonego w W. przy
ul. [...]. W uzasadnieniu wskazano, iż w niniejszej sprawie nie został złożony w terminie wniosek w trybie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października
1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Wniosek taki został złożony dopiero w 1993 r.
Od powyższego rozstrzygnięcia odwołał się T. K. W odwołaniu skarżący powołał się na fakt, iż objęcie przedmiotowego gruntu przez gminę nastąpiło już po orzeczeniu nacjonalizacyjnym - następnie w 1993 r. wyeliminowanym z obrotu prawnego, a zatem jego poprzednicy prawni nie mogli uczynić zadość wymogom dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Możliwość taką odzyskali bowiem dopiero w 1993 r. i złożony wtedy wniosek - zdaniem skarżącego - należy uznać za złożony w terminie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2005 roku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta W. z dnia
[...] sierpnia 2004 roku argumentując swoje stanowisko tym, iż termin z art. 7 ust. 1 dekretu z 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przestałby być terminem materialnoprawnym, albowiem dla każdej nieruchomości upływałby z innym dniem, a jego upływ byłby zależny jedynie od sytuacji prawnej i życiowej obywatela - co nie było intencją ustawodawcy i zniwelowałoby zasadę pewności prawa. Uniemożliwiłoby to praktycznie obrót nieruchomościami tzw. "dekretowymi", albowiem po 1945 r. wiele osób znajdowało się w bardzo trudnych sytuacjach życiowych i prawnych, które uległy wyjaśnieniu dopiero po upływie terminu z art. 7 ust. 1 powołanego dekretu. Takie stanowisko według organu II instancji znajduje odzwierciedlenie w wielu wyrokach NSA. Tym samym organ II instancji uznał, iż Prezydent W. zasadnie odmówił skarżącemu ustanowienia na jego rzecz prawa użytkowania wieczystego działki gruntu o powierzchni [...] m2, stanowiącego część działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni
[...] m2 (dawna działka ewidencyjna nr [...]) z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...], położonego w W. przy ul. [...] z uwagi na fakt nie złożenia stosownego wniosku w terminie, nie jest natomiast możliwe przywrócenie terminu, ani też przyjęcie, iż zaczął on biec później niż w dniu 25 maja 1949 r.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył T. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi przypomniał przebieg postępowań administracyjnych i sądowych, które były prowadzone w związku ze stwierdzeniem nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego oraz komunalizacji nieruchomości położonej w W. ul. [...]. Ponadto zarzucił organowi administracji zignorowanie przy rozpoznawaniu jego odwołania, oceny prawnej zawartej w wyrokach NSA oraz Sądu Najwyższego oraz nierozpoznanie zarzutów zawartych w złożonym przez skarżącego odwołaniu. Według T. K. przyczyną zwłoki w złożeniu wniosku o ustanowienie prawa wieczystej dzierżawy nie była nieokreślona trudność leżąca po stronie jego poprzednika prawnego, lecz przeszkoda ta spowodowana była rażącym naruszeniem prawa przez organy państwa. W swoim odwołaniu zawarł również zarzut, że Prezydent W. nie jest organem właściwym w sprawie podejmowania decyzji o sytuacji prawnej budynków, którą to sytuację prawną uregulował już w swoich wyrokach NSA.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, uzasadniając swoje stanowisko tym, że ocena sądów co do terminowości złożenia wniosku przez byłych właścicieli gruntów [...] mogłaby być wiążąca tylko w wyrokach zapadłych w wyniku rozpoznania tego wniosku, a nie dotyczących innego postępowania. Także zarzut niewłaściwości rzeczowej Prezydenta W. nie jest prawidłowy, bowiem Prezydent odmówił skarżącemu prawa użytkowania wieczystego gruntu, odmowa zaś nie dotyczyła budynku, który nie jest mieniem komunalnym. Została złamana zasada superficies solo cedit. Taki stan może zostać jednak usunięty za pomocą działań w sferze prawa cywilnego, do czego ani prezydent ani kolegium nie ma umocowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (DZ. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną.
Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] września 1997 roku sygn. akt [...], że w rozpatrywanej sprawie doszło wielokrotnie do naruszenia prawa. Wynika to z przebiegu trwającego wiele lat postępowania komunalizacyjnego oraz postępowań dotyczących orzeczenia nacjonalizującego z dnia [...] czerwca 1948 r.
Sąd nie jest w niniejszej sprawie związany wprost poglądami prawnymi i stanowiskami przedstawionymi w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wyroku Sądu Najwyższego wyrażonymi w postępowaniach dotyczących komunalizacji gruntu położonego w W. przy ul. [...] oraz dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej z dnia [...] czerwca 1948 roku, ale sformułowania tam zawarte oraz ostateczny wynik postępowania komunalizacyjnego mają na tę sprawę wpływ.
W przedmiotowej sprawie kwestią wymagającą zbadania w pierwszej kolejności przez organ administracji było ustalenie rzeczywistego celu wniosku z dnia
27 października 1993 roku złożonego przez T. K. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że wniosek ten został złożony po czternastu dniach od wydania orzeczenia przez Ministra Przemysłu i Handlu stwierdzającego nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] czerwca 1948 roku. Wniosek złożony przez T. K. został przez niego określony jako "wniosek na podstawie dekretu z dnia
26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (art. 5 i art. 7) o oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu nieruchomości w W. nr [...] - [...] położonej przy ul. [...] o powierzchni
[...] m2 ,oznaczonego jako działka nr [...] w obrębie [...] - w ramach zwrotu". Pozostawał więc w ścisłym związku z powyższą decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] października 1993 roku, o czym świadczy zawarte w nim sformułowanie "w ramach zwrotu" oraz fakt jego złożenia w krótkim czasie od wydania decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego. Z tego względu organ administracji winien zbadać, czy wniosek ten dotyczył ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości po stwierdzeniu nieważności decyzji nacjonalizacyjnej. Prezydent Miasta W. rozpoznając wniosek T. K. uznał go - bez dodatkowego postępowania wyjaśniającego - za wniosek złożony w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 roku o użytkowaniu gruntów na terenie miasta stołecznego Warszawy, nie rozważając celu zawarcia w nim sformułowania "w ramach zwrotu". Takie sformułowanie zdaniem sądu należy wiązać w pierwszej kolejności właśnie z orzeczeniem Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] października 1993 roku, które to orzeczenie otwiera T. K. drogę do realizacji roszczeń związanych z odzyskaniem przedmiotowej nieruchomości. Zatem budzi wątpliwości zastosowanie w sprawie przez organy obu instancji przepisów określonych w dekrecie z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, które określały w art. 5, że budynki oraz inne przedmioty znajdujące się na gruntach, przechodzących na własność gminy W., pozostają własnością dotychczasowych właścicieli, o ile przepisy szczególe nie stanowią inaczej. Natomiast art. 7 tego dekretu głosi, że dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby ich prawa reprezentujące mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę, zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy (obecnie użytkowania wieczystego), gmina zaś ma obowiązek uwzględnienia wniosku, jeśli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania. Z treści tych przepisów, wynika więc, że wniosek dekretowy należało złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę i to właśnie gmina miała obowiązek ten wniosek rozpoznać i uwzględnić w razie spełnienia powołanych przesłanek z art. 7 ust. 2 dekretu. W niniejszej sprawie, w momencie rozpoczęcia biegu terminu do złożenie wniosku przez poprzedniego właściciela nieruchomości, właścicielem gruntu nie była gmina, ale państwo na postawie orzeczenie nacjonalizacyjnego. W przypadku więc wniosku skarżącego nie występuje "zwykła" sytuacja" złożenia wniosku po upływie 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę. Oranowi administracji znany był stan faktyczny w przedmiotowej sprawie i dlatego winien on rozpoznać wniosek T. K. z dnia 27 października 1993 roku z uwzględnieniem obowiązków ciążących na nim z mocy art. 7 kpa tj. do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli. Stwierdzić w tej sytuacji należy, że jedyny argument jaki został przytoczony w uzasadnieniu odmowy uwzględnienia wniosku T. K. (złożenie wniosku po terminie określonym w art. 7 dekretu), jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia prawa. Również organ odwoławczy nic w tym zakresie nie wniósł, gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. powtórzyło rozstrzygniecie pierwszoinstancyjne bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego. Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie jest również fakt, że ma miejsce sytuacja odrębnej własności gruntu oraz budynków na tym gruncie, które nie zostały skomunalizowane. W dniu 1 grudnia 1995 roku budynki zostały protokołem zdawczo – odbiorczym przekazane do użytkowania skarżącemu T. K., który je cały czas użytkuje, organ I instancji przed wydaniem decyzji zaopiniował pozytywnie projekt podziału działki nr [...] w obrębie [...] położonej przy ul. [...], w skład której wchodzi działka oznaczona nr hip. [...] - [...]. Takie działania organu administracji wskazują na prowadzenie postępowania w kierunku uregulowania prawa do tego gruntu na rzecz T. K, natomiast po dokonaniu tych wszystkich czynności organ wydał decyzję o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego z uzasadnieniem, że wniosek został złożony po terminie określonym w dekrecie o własności i użytkowaniu gruntów na W.. Takie postępowanie organu należało również uznać za naruszające art. 8 kpa tj. prowadzenie postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Te wszystkie wady postępowania winny zdaniem sądu skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien przede wszystkim wyjaśnić prawidłowy cel wniosku złożonego w dniu 23 października 1993 roku przez T. K.
Sąd uznał, że postępowanie zarówno pierwszej jak i drugiej instancji narusza przepisy art. 7 i 77 kpa, przy czym naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie powyższe sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c oraz na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.