I SA/Wa 691/19

I SA/Wa 691/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-07-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-04-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 255/20 - Wyrok NSA z 2023-07-13
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant specjalista Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2019 r. sprawy ze skargi P. T.i J. T. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz P. T. i J. T. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2018 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia P.T. i J.T. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. z B.S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości C. (obecnie [...] ).
Decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.
M. K. z d. B.S. (z pierwszego małżeństwa T.) była właścicielką przeszło 700 hektarowego majątku ziemskiego w miejscowości C., do której tytuł uzyskała przed 1923 r. od ojca - S. B., będącego także właścicielem położonego nieopodal majątku T. Po wyjściu za mąż w 1923 r za J. T. zamieszkała w O. na [...], gdzie znajdował się rodzinny majątek jej męża. W roku 1931 r z kolei wraz z nim i trzema synami zamieszkała w [...] przy ul. [...] , w domu przez nich wówczas wynajmowanym, gdzie prowadziła m.in Salon Artystyczny. Według informacji pochodzących z publikacji pn.: "[...]. Domy i ich mieszkańcy" oraz "[...]", a także przekazów rodzinnych uchodziła za osobę nietuzinkową, niezależną, wiodącą w okresie międzywojennym bogate życie towarzyskie. Dużo podróżowała po Europie i poza nią. Mimo przeprowadzki do [...], a następnie [...], utrzymywała więź z majątkiem w [...], który nie tylko odwiedzała, ale także podejmowała działania w celu jego zachowania w związku z zagrożeniem częściowym jego wywłaszczeniem w ramach reformy rolnej z 1925 r., występując w tym przedmiocie w lipcu 1928 r. jako jego właścicielka o wyłączenie spod działania ustawy o wykonaniu reformy rolnej 300 ha gruntów wchodzących w jego skład. W majątku tym prowadzić miała zawodowo hodowlę koni, a także bydła, co poświadczało [...] maja 1929 r. [...] Towarzystwie Rolnicze Oddział we [...] , przy którym dział z kolei Związek [...], którego wyżej wymieniona była członkiem. Okresy pobytu w majątku w przed wybuchem II wojny światowej przedstawiane były w relacjach świadków różnie. Według jednych wynosić miały od kilku dni do dwóch miesięcy w sezonach letnich (tak m.in. P.Z., a według innych spędzała tam "część rok" (K. M.). Jeden ze świadków (S. Z.) podawała zaś, że zamieszkiwała tam przez dwa lata poprzedzające wybuch wojny i na krótko przed wojną wyjechała. Pod jej nieobecność sprawami majątku [...] zajmował się jej ojciec, występując wówczas w charakterze pełnomocnika właścicielki, co potwierdzają pochodzące z tego okresu dokumenty.
W okresie zamieszkiwania w [...] relacje małżonków [...] ulegały systematycznemu pogorszeniu. Przesłuchany w charakterze świadka P. K. wręcz utrzymywał, że w 1939 r. pozostawali oni już w faktycznej separacji. Ostatecznie po wojnie rozwiedli się. Wojna zastała M.K.T. (później [...] ) w [...], skąd wraz z rodziną próbowała przedostać się na teren kresów, co jednak wobec wkroczenia wojsk sowieckich okazało się nieskuteczne. Po przesiedleniu do Generalnej Guberni wojnę spędziła w [...], skąd powróciła do [...], gdzie zmarła w 1983 r.
Z wnioskiem o przyznanie rekompensaty za pozostawione przez nią nieruchomości w [...] wystąpili [...] sierpnia 2015 r. jej następcy prawni – J. T. i P. T. Przy czym ten ostatni wskazany była także jako uprawniony do rekompensaty należnej pozostałym spadkobiercom ww. tj. M. T., A. T. i E. D. Wniosek ten złożony został w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty [...] (Dz.U. z 2014 r. poz. 195).
W następstwie rozpoznania tego wniosku Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2018 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lutego 2019 r. odmówił potwierdzenia P.T. i J.T. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.K. z B. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a to wobec stwierdzenia, że nie została względem niej spełniona przesłanka zamieszkania na [...] , w rozumieniu przedwojennych przepisów. A tym samym nie została spełniona jedna z ustawowych przesłanek warunkujących uzyskanie prawa, określona w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2016 r., poz.2042 ze zm.) powołana dalej jako: "ustawa zabużańska". W konsekwencji czego prawa tego nie mogli nabyć jej spadkobiercy.
Dokonując analizy przepisów wymienionych w art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej, organy dostrzegały, że w ich rozumieniu możliwa była sytuacja, w której dana osoba ma więcej niż jedno miejsce zamieszkania. Zwracały jednak uwagę, że niezależnie od liczb posiadanych miejsc zamieszkania, każde z nich powinno spełniać kryteria określone w jednym z przedwojennych unormowań, tj. być miejscem na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszkał z zamiarem stałego pobytu (art. 3 ustawy z 2 sierpnia 1926 o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych) lub miejscowością, w której przebywał z zamiarem stałego pobytu (art. 24 kpc z 1932 r.) lub zajmowaniem w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych o gospodarczych (§ 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r.)
Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika natomiast, że od 1931 r. M. K.T. (później S.) do wybuchu wojny zamieszkiwała w [...] przy ul. [...]. Natomiast majątek w [...] jedynie odwiedzała w okresie wakacyjnym, a pobyty te trwały od kilku dni do około 2 miesięcy. Nadzór zaś nad nim sprawował jej ojciec, będący jednocześnie właścicielem majątku sąsiedniego w [...]. Minister wskazywał przy tym na brak w aktach dokumentów, które potwierdzałyby, że brała ona udział w zarządzaniu ww. majątkiem. Sam zaś fakt figurowania jej jako właścicielki m.in. w księdze adresowej Polski dla handlu, przemysłu, rzemiosła i rolnictwa o takim zarzadzaniu nie świadczy. O dodatkowym miejscy zamieszkania w [...] nie mogły też świadczyć zeznania świadków. Z tych bowiem wynika, że jej pobyty w majątku miały charakter rodzinny i towarzyski, związany z wypoczynkiem wakacyjnym. W tym aspekcie organy odwoływały się do zeznań P. Z., K. M., P.K. i J. W., a także S. l. Ta ostatnia wprawdzie we wstępnej części swoich zeznań wskazała, że M. K. (T.) S. mieszkała w [...], ale w dalszej części twierdziła, że przyjeżdżała ona do swojego ojca do [...] i mieszkała u niego przez kilka dni, czasem tydzień lub miesiąc.
Za niewiarygodne jednocześnie Minister uznawał zeznanie S.Z., wskazującej na około dwuletnie zamieszkiwanie właścicielki w [...] przed wojną i wyjazd przed jej wybuchem. Podnosił mianowicie, że w miesiącach poprzedzających wybuch II wojny światowej atmosfera międzynarodowa wskazywała na zbliżający się konflikt zbrojny, a tym samym mało prawdopodobne jest aby właścicielka majątku zdecydowała się go opuścić w tym czasie. Odnosząc się natomiast do zeznań K. T. (podającej, że przed wojną M.K. S. więcej czasu spędzała w [...] niż w [...]) zauważał, iż jej dzieci są spadkobiercami ww., a więc osobami uprawnionymi do rekompensaty. Zatem jej oświadczenia nie są w pełni obiektywne.
Dowodem na zamieszkiwanie na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie mogły być także przedkładane w toku postępowania fotografie wykonane na terenie majątku w [...] czy też [...]. Biorąc bowiem pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy przyjąć, iż zostały one wykonane w trakcie wakacyjnych pobytów w majątkach.
Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji P.T. i J. T. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie:
1) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej w brzmieniu nadanym jej przez ustawę zmieniającą z dnia 12 grudnia 2013 r. poprzez błędne, tj. z pominięciem całokształtu materiału dowodowego, przyjęcie, że brak jest dowodów mogących świadczyć o posiadaniu przez M. K. (T.) S. "dodatkowych" miejsc zamieszkania poza [...], podczas gdy zgromadzono i przeprowadzono szereg dowodów potwierdzających okoliczności składające się na taką ocenę;
2) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej poprzez błędne przyjęcie, że w aktach spraw brak jest dokumentów, które potwierdzałyby, że M. K. (T.) S. brała udział w zarządzaniu majątkiem, podczas gdy o tej okolicznością świadczą liczne dokumenty akt prowadzonego przez Ministra Reform Rolnych postępowania w sprawie ustalenia obszaru niepodlegającego obowiązkowi parcelacyjnemu na mocy art. 5 ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej przedstawionych organowi pierwszej instancji, w tym m.in. zaświadczenia [...] Towarzystwa Rolniczego we [...] nr [...] Niz. oraz nr [...] z [...] maja 1929 r. potwierdzające prowadzenie przez właścicielkę hodowli koni oraz podpisane w [...] przez nią pisma kierowane do Okręgowego Urzędu Ziemskiego we [...];
3) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., a także art. 11 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. oraz w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., a także w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej poprzez błędną ocenę zeznań świadków, w szczególności brak uwzględnienia całokształtu przedstawionych przez nich zeznań oraz odmówienie - bez wskazania powodu - wartości dowodowej zeznaniom S.I. G. w zakresie odnoszącym się do miejsca zamieszkania M.K. (T.) S.w C.;
4) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., a także art. 11 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. oraz w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., a także w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej poprzez błędną oraz nieprzekonywującą - co świadczy także o wadliwości uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia - ocenę dowodu z oświadczenia S. Z., gdyż nie odnoszącą się do zindywidualizowanej sytuacji właścicielki C. odmowę uznania tegoż dowodu za wiarygodny, zwłaszcza w odniesieniu do faktu wyjazdu M. K. (T.) S. z [...] przed wybuchem II Wojny Światowej;
5) naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., a także art. 11 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. oraz w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 75 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne, aprioryczne, to jest wynikające z przyjętego z góry założenia, a także niezrozumiałe uznanie zeznań świadka K.W.za "nieobiektywne", a właściwie uznanie "tego rodzaju środka dowodowego" za nieobiektywny, co świadczy także o wadliwości uzasadnienia zaskarżonej decyzji;
6) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej poprzez błędną ocenę dowodów i przyjęcie, że fotografie właścicielki C. dokumentujące jej pobyty na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwłaszcza fotografie z dziećmi w okresie poniemowlęcym (od roku do 3 lat życia) nie wskazują na zamiar dłuższego niż kilka dni pobytu, gdyż wykonywanie zdjęć także podczas kilkudniowych pobytów było i jest powszechnym zjawiskiem, podczas gdy wziąwszy pod uwagę realia lat 20. i 30. XX wieku należało dokonać zgoła odmiennej oceny;
7) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej poprzez błędną ocenę całokształtu materiału dowodowego i przyjęcie, że miejscowość C. była dla M.K. (T.) S. jedynie miejscem wypoczynku, podczas gdy dogłębne rozpatrzenie materiału dowodowego nakazuje stwierdzić, że regularnie przebywała ona, a wprost zamieszkiwała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i wykonywała tamże swoje uprawnienia właścicielskie w stosunku do majątku C., podejmując czynności zarządu, uzewnętrzniając wolę swego zamieszkiwania także na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
8) art. 2 ustawy zabużańskiej w brzmieniu nadanym jej przez ustawę z dnia 12 grudnia 2013 r. w zw. z art. 25 Kodeksu cywilnego z dnia 23 kwietnia 1964 r. poprzez błędną interpretację pojęcia "miejsce zamieszkania", to jest nie w oparciu o przepisy obowiązujące na ziemiach polskich w 1939 r., lecz de facto przy uwzględnieniu art. 25 i 28 tego kodeksu.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w obszernych motywach skargi, wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] oraz zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w uzasadnieniu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
skarga jest zasadna.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169 poz. 1418 ze zm.) powołana dalej jako: "ustawa zabużańska".
Prawo do rekompensaty w świetle art. 2 tej ustawy przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim; zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz.U. z 1932 r. poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. [...] o meldunkach i księgach ludności (Dz.U. poz. 489); oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacja granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a ZSRR z 15 lutego 1951 r.; a także z innych przyczyn związanych z wojną), lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii spełnienia przez poprzedniczkę prawną skarżących, będąca właścicielką nieruchomości ziemskiej położonej na dawnych terenach państwa polskiego (w C.), przesłanki domicylu określonej w art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej, warunkującej możliwość uzyskania prawa do rekompensaty, przy spełnieniu pozostałych przesłanek określonych w ustawie.
Okoliczność tę, w związku z zakwestionowaniem uprzednio obowiązujących zapisów ustawy przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 października 2012 r SK 11/12, czego konsekwencja była jej nowelizacja, oceniać należy, przez pryzma przywoływanych wyżej obowiązujących w tej materii przepisów przedwojennych wymienionych w art. 2 pkt 1 lit. a do c ustawy zabużańskiej. Te zaś, czego nie kwestionują organy, dopuszczały równoczesne posiadanie dwóch lub większej ilości miejsc zamieszkania, w tym także tzw. "dodatkowych miejsc zamieszkania". Jeśli zatem właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP realizowali co najmniej jedną definicję głównego lub dodatkowego miejsca zamieszkania na Kresach, przesłanka domicylowa jest spełniona.
W regulacjach wymienionych w pod lit. a i b ppkt 2 art. 2 ust. 1 ustawy zabużańskiej zabrakło wyraźnego scharakteryzowania dodatkowego miejsca zamieszkania, pozwalającego na odróżnienie go od tzw. głównego miejsca zamieszkania, po względem normatywnym zbliżonego do aktualnie obowiązującej w tej materii regulacji art. 25 kc. Główne i dodatkowe miejsce zamieszkania (choć w ten sposób wprost nie nazwane) zdefiniowane zostały w rozporządzeniu meldunkowym z 23 maja 1934 r. Tak więc dla celów ustalenia składu ludności gminy w rozporządzeniu przyjęto, że osoby mające "rzeczywiste miejsce zamieszkania" w gminie (§ 3 pkt 1 lit. a) to osoby zajmujące w obrębie gminy mieszkania "wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych" (§ 3 pkt 2). Definicja ta odpowiadała doktrynalnemu pojęciu głównego miejsca zamieszkania. Jednocześnie w § 9 rozporządzenia uregulowano zagadnienie ustalania dla celów meldunkowych miejsca zamieszkania w sytuacji wielości tych miejsc. Przyjmując więc założenie, że w razie wielości miejsc zamieszkania trudno wskazać miejscowość, w której dana osoba ma "ześrodkowane" stosunki osobiste i gospodarcze, prawodawca uznał, że za miejsce zamieszkania "osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania". Powyższe kategorie miejsc zamieszkania mogły oczywiście pełnić funkcje zarówno głównego, jak i dodatkowego miejsca zamieszkania. Przy czym to pierwsze, odpowiadające miejscowości "ześrodkowania (...) stosunków osobistych i gospodarczych", było niezależne od dodatkowych miejsc zamieszkania. Dokonując natomiast ich identyfikacji, należy mieć na względzie, że sam zamiar stałego pobytu (będący wyrazem znamienia psychicznego, składającego się obok fizycznego pobytu w danej miejscowości na konstrukcję instytucji prawnej "zamieszkiwania") nie oznacza, że dana osoba chce przebywać w pewnej miejscowości bez dłuższych przerw do końca swego życia. Nie wyklucza tym samym, że może ona przebywać w niej tylko pewną część roku, natomiast inną spędzać gdzie indziej. Stąd przyjmuje się, że jeśli nawet ktoś spędza stale zimę w mieści, a inne pory roku na wsi, gdzie jest gospodarzem, to ma on dwa miejsca zamieszkania, co przewiduje skądinąd także ust. 2 art. 24 przedwojennego kodeksu postępowania cywilnego (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2018 r. I OSK 2310/17, Lex nr 2522295). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle wykładni i stosowanie art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej w zw. z § 9 rozporządzenia meldunkowego prezentowany jest jednocześnie pogląd - podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie - że wystarczającym dla spełnienia przesłanki domicylowej jest stwierdzenie, że dana osoba posiadała na tzw. kresach wschodnich II RP "majętność", z którą zachowywała związek polegający na zamiarze stałego lub choćby czasowego w niej przebywania i który to związek został przerwany przez zdarzenia, o których mowa w art. 1 ustawy zabużańskiej (por. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r. I OSK 2262/16, Lex nr 2588217). Z takim rozumieniem warunku spełnienia tej przesłanki przemawiają także wymogi racjonalności i doświadczenia życiowego zakładające, że w większości wypadków zmiana miejsca zamieszkania niepołączona ze sprzedażą nieruchomości w dotychczasowym miejscu zamieszkania była wyrazem przekonania, że dana osoba (lub jej rodzina) mają zamiar powrotu na kresy wschodnie W przeciwnym bowiem wypadku najczęściej najbardziej racjonalną gospodarczo decyzją byłaby sprzedaż opuszczonej nieruchomości i zainwestowanie uzyskanych w ten sposób środków w zagospodarowanie się w nowym, stałym miejscu zamieszkania, zwłaszcza w sytuacji, gdy w tym nowym miejscu nie posiadała własnych nieruchomości.
Odnosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy nie sposób zgodzić się z organami, że przesłanka zamieszkiwania na dawnych Kresach, w rozumieniu regulacji z art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej przez poprzedniczkę prawną skarżących (M.K.S.), nie została spełniona. Okolicznością niesporną jest, że do wybuchu II Wojny Światowej pozostawała ona właścicielką majątku ziemskiego o znacznych rozmiarach położonego w jej rodzinnej miejscowości C.. Brak jest przy tym dowodu na to by po jej wybuchu go zbyła. Poza sporem jest również, że okresowo w nim przebywała - co potwierdzają niemal wszyscy przesłuchani w toku postępowania świadkowie (choć różnie ten okres oni oznaczają). Jako właścicielka też, na co słusznie wskazywano w skardze, podejmowała działania (osobiście lub poprzez działającego jako jej pełnomocnik ojca) zmierzające do zachowania substancji majątku, występując skutecznie o wyłączenie części nieruchomości rolnych wchodzącego w jego skład spod działania ustawy z 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej. Powyższe znajduje odzwierciedlenie w archiwalnych aktach Ministerstwa Reform Rolnych, pozyskanych z Archiwum Państwowego Obwodu [...], gdzie ostatni z dokumentów tam zgromadzonych (k.202) datowany jest na rok 1936. Była ona jednocześnie członkiem działającego na tym terenie przy [...] Towarzystwie Rolniczym we [...] Związku [...] (vide zaświadczenia nr [...] Niz, k.- [...] ). Z tego względu stanowisko Ministra, o rzekomym braku dowodów na zarządzenia majątkiem przez właścicielkę, nie może być uznane za oparte na prawdzie. Powyższe wskazuje natomiast na zachowanie przez nią związku z majątkiem także po zmianie w 1923 r. stanu cywilnego i przeprowadzce do O. (gdzie zlokalizowany był rodzinny majątek jej męża), a następnie do [...]. Utrzymaniu tego związku sprzyjały zapewne pogarszające się już od wczesnych lat trzydziestych ub. wieku jej relacje z małżonkiem, prowadzące wręcz przed wybuchem wojny do stanu faktycznej separacji małżonków (vide zeznania P.K. k. 319-320), jak też fakt, że dom przy ul. [...]w [...] nie należał do niej ani jej męża czy członków ich rodziny – był bowiem przez małżonków T. jedynie wynajmowany. Z kolei w świetle wyłaniającego się z historycznych przekazów obrazu M.K. (T.) S., jawi się ona jako osoba wyemancypowana o nietuzinkowym, czy wręcz ekstrawaganckim jak na ówczesne standardy społeczne stylu życia. Związana była ze światem [...] bohemy, czego przejawem było prowadzenie przez nią m.in. w domu przy ul. [...] Salonu Artystycznego. Dużo podróżowała po Europie i poza nią, w tym do tak odległych i egzotycznych miejsc jak [...], uprawiała także narciarstwo (vide publikacje: "[...]" oraz "[...] impresje" –k. 15-24, a także zeznania świadków: P.K. i S.I.- k.292-294). Nie sposób więc racjonalnie założyć, by przy takiej aktywności życiowej i cechach osobowościowych, zachowując majątek rodzinny w C. (będący podstawowym źródłem jej dochodów, gwarantującym utrzymanie przez nią wspomnianej niezależności i aktywności), czyniła to li tylko w celu zachowania miejsca do wakacyjnego wypoczynku, a nie jako równorzędnego z [...] dodatkowego miejsca zamieszkania. Do takich wniosków prowadzi także podawana przez oświadczającą pod rygorem odpowiedzialności karnej S. Z. informacja, że przez dwa lata poprzedzające II Wojnę Światową M. K. S. mieszkała w C. i opuściła je dopiero na krótko przed jej wybuchem (vide oświadczenie - k. 475). Wiarygodności złożonego w tej materii przez nią przed Konsulem RP oświadczenia, nie może skutecznie podważać samo wyobrażenie organu o kierunkach migracji osób jakie w tym okresie miały miejsce na terenie II Rzeczypospolitej, wywoływanych ogólną "atmosferą międzynarodową". To, że w wielu przypadkach ludność z terenów zachodnich Rzeczpospolitej Polskiej w obawie przed zagrożeniem wojennym przemieszczała się na Kresy, nie przekreśla przecież samo w sobie, że w indywidulanych przypadkach, kierunek tej migracji (choćby czasowy, związany z zabezpieczeniem interesów osobistych czy majątkowych w głębi kraju) mógł być przeciwny. Innych powodów odrzucenie tego oświadczenia jako wiarygodnego dowodu w sprawie organy nie podają. Tymczasem obowiązkiem organu administracji publicznej, po myśli art. 75 § 1 k.p.a., jest dopuszczenie jako dowodu w sprawie, wszystkiego co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawe. Takiej sprzeczności, w przywoływanym oświadczeniu Sąd nie dostrzega. Co istotne wspomniane oświadczenie koresponduje z zeznaniami K. W. (k. 501), stwierdzającej, że przed wybuchem wojny M. K. S. więcej czasu spędzała w C. niż w [...]. Podważanie zaś tych ostatnich zeznań – co uczyniły organy) ze względu jedynie na łączące świadka ze stronami postępowania pokrewieństwo, było w ocenie Sądu nieuprawnione.
Godzi się przy tym przypomnieć, że po zakwestionowaniu przez Trybunał Konstytucyjny uprzednio przyjętej przez ustawodawcę konstrukcji przesłanki zamieszkania, a w dalszej kolejności znowelizowaniu ustawy zabużańskiej, w aktualnym stanie prawnym brak jest cenzury czasowej zamieszkania na Kresach. W tym stanie rzeczy nawet już ów dwuletni pobyt poprzedniczki prawnych skarżącej na Kresach, gdzie zlokalizowana była stanowiąca jej własność nieruchomość, do której w związku wybuchem wojny i geopolitycznych zmian nią wywołanych powrócić w sposób oczywisty nie mogła, był wystarczający dla uznania, że wobec niej przesłanka określona w art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej została spełniona.
Tym samym, przy wypełnieniu pozostałych warunków ustawowych, tj. dochowania przewidzianego w art. 2 ust 2 ustawy nowelizującej z 12 grudnia 2013 r. terminu złożenia wniosku (gdy jak w rozpoznawanej sprawie składany jest on w okolicznościach w tym przepisie określonych), wykazania składników pozostawionego mienia nieruchomego oraz posiadania obywatelstwa polskiego, nie było przeszkód do uznania przynależnego jej prawa do uzyskania rekompensaty. W konsekwencji czego także jej spadkobiercom legitymującym się obywatelstwem polskim (a więc spełniającym warunek z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej), potwierdzenia tego prawa nie można było odmówić. Bez znaczenia prawnego przy tym pozostaje okoliczność, że była właścicielka położonego na kresach mienia nie podlegała repatriacji. Jak bowiem zasadnie zauważał Naczelny Sąd Administracyjny w przywoływanym już wyżej wyroku I OSK 2310/17 "ustawodawca jednoznacznie wskazał, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych po obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: [...] – oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; 2) posiada obywatelstwo polskie."
Odmawiając zatem spadkobiercom M.K. S. potwierdzenia owego prawa z powodu rzekomego niespełnienia przez nią przesłanki zamieszkania na byłym terytorium RP, Wojewoda [...] jak i utrzymujący jego decyzję w mocy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji naruszyli w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej, a naruszenie to było w tym wypadku konsekwencją błędnej oceny materiału dowodowego i wyprowadzenia na tej podstawie nieadekwatnych konkluzji co do okoliczności faktycznych mających w niej znaczenie relewantne. Racje ma zatem skarżący zarzucając decyzji istotne naruszenie przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 75 § 1 k.p.a.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. z 2018 r. oz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 i art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).
Rozpoznając ponownie sprawę organ poczyni precyzyjne ustalenia stanu faktycznego w zakresie dotyczącym składników mienia nieruchomego pozostawionego przez poprzedniczkę prawnych skarżących. Następnie na bazie tych ustaleń i po ewentualnym uzupełnieniu w ww. zakresie materiału dowodowego dotychczas zgormadzonego, podejmie stosowne rozstrzygnięcie, uwzględniające ocenę prawną sformułowaną w niniejszym wyroku.