I SA/WA 1702/17

I SA/Wa 1702/17 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-11-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-10-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Chaciński /przewodniczący sprawozdawca/
Elżbieta Sobielarska
Joanna Skiba
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OZ 162/18 - Postanowienie NSA z 2018-02-23
I OSK 444/21 - Wyrok NSA z 2024-09-26
I OZ 744/18 - Postanowienie NSA z 2018-08-07
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant referent stażysta Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2019 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury [...] w [...] B.S. delegowanego do Prokuratury [...] sprawy ze skarg [...] Sp. z o. o. w [...], M.M., Miasta [...], D.R., B.T. i Y.E. na decyzję Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...], wydanych z naruszeniem prawa z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej i odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...] na rzecz D.R., B.T. i Y.E. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt złotych) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...] na rzecz [...] Sp. z o. o. w [...] i M.M. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt złotych) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...] na rzecz Miasta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt złotych) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Komisja do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (dalej: Komisja) decyzją z [...] sierpnia 2017 r., nr [...], uchyliła decyzję Prezydenta [...] (dalej również jako: Prezydent) z [...] lutego 2012 r., nr [...] w części obejmującej punkty [...] i [...] sentencji (pkt 1 decyzji) oraz odmówiła ustanowienia prawa użytkowania wieczystego (pkt 2 decyzji), a także nadała decyzji rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 3).
Komisja wskazała w powyższej decyzji na następujące okoliczności sprawy.
Komisja postanowieniem z [...] czerwca 2017 r. wszczęła z urzędu postępowanie rozpoznawcze w sprawie o sygn. akt [...] dotyczącej decyzji Prezydenta [...] z [...] lutego 2012 r., nr [...], oraz decyzji Prezydenta [...] z [...] marca 2012 r., nr [...] - w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu stanowiącego działki o numerze ewidencyjnym [...] położonej w [...].
Komisja wskazała, że [...] kwietnia 1948 r. pełnomocnik C. M. złożył do Zarządu Miejskiego w [...] wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości [...]. Do wniosku załączono zaświadczenie z Sądu Okręgowego[...], z którego wynikało, że tytuł własności powyższej nieruchomości uregulowany jest jawnym wpisem na imię R. O. i C.M. w częściach równych niepodzielnie z mocy wniosku z [...] października 1934 r.
Prezydium Rady Narodowej w [...] orzeczeniem administracyjnym z [...] lutego 1952 r., nr [...], działając na podstawie art. 1, 5, 7 i 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279; dalej: dekret), odmówiło dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości[...]. W uzasadnieniu wskazało, że zgodnie z opracowanym planem zagospodarowania przestrzennego teren nieruchomości [...] przeznaczony jest pod użyteczność publiczną i przydzielony wykonawcy Narodowych Planów Gospodarczych.
Sąd Okręgowy [...] postanowieniem z[...], uznał za skuteczne na obszarze Polski postanowienie spadkowe z [...] listopada 2008 r. wydane przez Rejestratora ds. spadkowych w [...], sygn. akt [...], stwierdzające nabycie spadku po C. T. zmarłej [...] sierpnia 1965 r. na mocy ustawy, przez wnuków Y. E. w [...], B. T. w [... ]i D. R. w [...] – z wyłączeniem nieruchomości położonych w Polsce.
Dnia [...] sierpnia 2009 r. wpłynął do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniosek – sporządzony przez adw. A. M., umocowanego przez M. H. – pełnomocnika Y. E., B. T. – o stwierdzenie nieważności powołanego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] lutego 1952 r. Podstawę wniosku stanowiło rażące naruszenie prawa polegające na wydaniu decyzji o odmowie własności czasowej z powodu braku możliwości pogodzenia korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela z przeznaczeniem gruntu w planie zabudowy, podczas, gdy w dacie wydania orzeczenia plan zagospodarowania był na etapie opracowania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. decyzją z [...] sierpnia 2010 r., nr [...], stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...]. z [...] lutego 1952 r. ze względu na rażące naruszenie prawa. W motywach rozstrzygnięcia podniosło, że w dniu wydania orzeczenia administracyjnego obowiązywał plan miejscowy uchwalony 4 stycznia 1949 r., a zatem to postanowienia tego planu powinny stanowić podstawę do rozstrzygnięcia złożonego wniosku. Natomiast ani z akt sprawy, ani też z treści orzeczenia z [...] lutego 1952 r. nie wynika, by przed wydaniem tego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] w ogóle poddało ocenie, czy korzystanie z gruntu przez R. O. i C. T. (dotychczasowych właścicieli gruntu) da się pogodzić z przeznaczeniem według obowiązującego planu zabudowania, a odmowa przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości uzasadniona została jedynie tym, że zgodnie z opracowywanym planem zagospodarowania przestrzennego teren nieruchomości [...] jest przeznaczony pod użyteczność publiczną i przydzielony Wykonawcy Planów Gospodarczych.
Sąd Rejonowy [...] postanowieniem z [...] czerwca 2010 r., [...], ustanowił adwokat G. B. kuratorem spadku nieobjętego po R. O.. Następnie Sąd Rejonowy [...] postanowieniem z [...] listopada 2010 r., [...], zezwolił kuratorowi spadku nieobjętego po R. O. na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem spadkowym po R. O., polegającej na zniesieniu wspólności praw i roszczeń do nieruchomości położonej przy ul.[...], dla której prowadzona była księga hipoteczna pod nazwą "W mieście [...] przy ulicy[...]", wynikających z art. 7 dekretu, w ten sposób, by ogół praw i roszczeń o wartości [...] złotych przyznać [...], po [...] każdemu z nich, z zasądzeniem na rzecz kuratora spadku nieobjętego po R. O. od Y. E., B. T. i D. T. po [...] złotych, tj. łącznie kwoty [...] złotych.
Umową z [...] grudnia 2010 r. zawartą w formie aktu notarialnego przed notariuszem[...], G. B. działająca jako kurator spadku nieobjętego po R. O. i A. M., działający w imieniu i na rzecz Y. E., B. T. i D. T. znieśli odpłatnie wspólność praw i roszczeń do nieruchomości położonej przy ul. [...], wynikających z art. 7 dekretu w ten sposób, że ogół praw i roszczeń o wartości [...] zł nabyli: Y. E. w [...] części, B. T. w [...] części i D. T. w [...] części.
Wnioskiem z [...] stycznia 2011 r. adwokat A. M. zwrócił się do Urzędu [...] Biura Gospodarki Nieruchomościami o wydanie decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w [...] na rzecz: Y. E. w [...], B. T. w [...] i D. T. w [...].
W toku postępowania administracyjnego Prezydent [...] (dalej także Prezydent) decyzją z [...] września 2011 r. zatwierdził podział nieruchomości położonej w [...] wydzielone w granicach dawnej nieruchomość hipotecznej.
Prezydent [...] decyzją z [...] lutego 2012 r., nr [...], na podstawie art. 7 ust. 1, 2 i 3 dekretu: ustanowił na 99 lat prawo użytkowania wieczystego do niezabudowanego gruntu [...] na rzecz: Y. E. w udziale wynoszącym [...] części gruntu, B. T. w udziale wynoszącym [...] części gruntu, D. T. w udziale wynoszącym [...] części gruntu (pkt [...] decyzji); ustanowił na 99 lat prawo użytkowania wieczystego do niezabudowanego gruntu[...], na rzecz: Y. E. w udziale wynoszącym [...] części gruntu, B. T. w udziale wynoszącym [...] części gruntu, D. T. w udziale wynoszącym [...] części gruntu (pkt [...] decyzji); ustalił czynsz symboliczny za prawo użytkowania wieczystego, o którym mowa w pkt [...] i [...] (pkt [...] decyzji); oraz odmówił osobom wymienionym w pkt [...] i [...] decyzji ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntów opisanych w ewidencji jako działki nr [...] z uwagi na ich przeznaczenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod drogę publiczną (pkt [...] decyzji). W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej (aktualnie prawa użytkowania wieczystego) zasługuje w części na uwzględnienie albowiem korzystanie z gruntu (działki nr [...]) przez następców prawnych dawnych właścicieli da się pogodzić z jego przeznaczeniem w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Umową sprzedaży z dnia [...] lutego 2012 r. (akt notarialny Repertorium[...]) M. M., działający w imieniu Y. E., B. T. i D. T. sprzedał samemu sobie całość przysługujących Y. E., B. T. i D. T. praw i roszczeń do nieruchomości [...], wynikających z art. 7 dekretu, za łączną cenę w kwocie [...] zł, płatną na rzecz Y. E. w kwocie [...] zł, B. T. w kwocie [...] zł i D. T. w kwocie [...] zł.
M. M. wnioskiem z [...] lutego 2012 r. zwrócił się do Prezydenta [...] o zmianę decyzji tegoż organu z [...] lutego 2012 r., nr [...], i ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na jego rzecz. Z kolei pismem z [...] lutego 2012 r. Y. E., B. T. i D. T. powołując się na art. 155 k.p.a., zwrócili się do Urzędu [...] o zmianę ww. decyzji Prezydenta i przeniesienie jej na rzecz M. M.
Prezydent [...] decyzją z [...] marca 2012 r., nr [...], na podstawie art. 155 k.p.a., orzekł: 1) zmienić za zgodą stron pkt [...] ostatecznej decyzji Prezydenta [...] nr [...] z [...] lutego 2012 r. nadając mu brzmienie: Ustanowić na lat 99 prawo użytkowania wieczystego do niezabudowanego gruntu[...], na rzecz M. M.; 2) zmienić za zgodą stron pkt [...] ostatecznej decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nadając mu brzmienie: Ustanowić na lat 99 prawo użytkowania wieczystego do niezabudowanego gruntu[...], na rzecz M. M.; 3) zmienić za zgodą stron pkt [...] ostatecznej decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nadając mu brzmienie: "Odmówić M. M. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntów opisanych w ewidencji jako działki nr [...] z uwagi na ich przeznaczenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod drogę publiczną.
Umową z [...] kwietnia 2012 r. (akt notarialny Repertorium[...]) Miasto [...] oddało M. M. działki gruntu nr: [...] w użytkowanie wieczyste. Decyzjami nr [...] z [...] czerwca 2012 r. Prezydent [...] orzekł o nieodpłatnym przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego M. M. w prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka [...].
W dniu [...] listopada 2016 r. na mocy umowy własność nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] przeszła na rzecz E.
W dniu [...] maja 2017 r. Prokuratura Regionalna w [...] wniosła sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] sierpnia 2010 r., nr [...].
Wobec zaistniałych w sprawie okoliczności wskazaną na wstępie decyzją z [...] sierpnia 2017 r. Komisja uchyliła decyzję Prezydenta z [...] lutego 2012 r., nr [...], w części obejmującej ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości oraz odmówiła ustanowienia prawa użytkowania wieczystego. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Komisja wskazała art. 29 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 3, 4 i 5 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2017 r. poz. 718, powoływanej jako "ustawa z 9 marca 2017 r."), w zw. z art. 7 ust 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy w zw. z art. 108 § 1 k.p.a.
Komisja stwierdziła, że prowadząc postępowanie zakończone decyzją z [...] lutego 2012 r. Prezydent naruszył w sposób rażący standardy prowadzenia postępowania administracyjnego, obowiązujące w demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej i znajdujące wyraz w obowiązującym porządku prawa europejskiego. Przebieg postępowania odbiegał bowiem w sposób bezprecedensowy od zasad: prawdy obiektywnej, rzetelności, obiektywizmu i bezstronności.
Zdaniem Komisji wydanie decyzji we wspomnianym postępowaniu było końcowym etapem szerszego procesu skutkującego oddaniem nieruchomości przy dawnej ulicy [...] w użytkowanie wieczyste osobom, które zgłosiły – w sposób nieuzasadniony – roszczenia do tej nieruchomości. Wszczynając i prowadząc postępowanie reprywatyzacyjne w niniejszej sprawie Prezydent zmierzał bowiem do osiągnięcia z góry założonego celu (znanego temu organowi przed wszczęciem postępowania), polegającego na zrealizowaniu zamierzenia inwestycyjnego przez podmioty roszczeń o reprywatyzację przedmiotowego gruntu – według ustaleń poczynionych uprzednio przez te podmioty oraz przedstawicieli Miasta [...] – co Komisja obszernie wyjaśniła w uzasadnieniu własnej decyzji. Jednocześnie, w opinii Komisji, Prezydent nie ustalił prawidłowego kręgu stron postępowania dekretowego, gdyż nie podjął żadnych czynności mających na celu ustalenie istnienia spadkobierców po R. O. – przedwojennym współwłaścicielu nieruchomości przy ul. [...], jak również czynności zmierzających do zweryfikowania tego, czy ewentualni spadkobiercy po wskazanym prawowitym współwłaścicielu nieruchomości zgłosili kiedykolwiek roszczenia do spadku. Komisja ustaliła natomiast, że postanowieniem z [...] czerwca 1959 r., [...], Sąd Powiatowy[...], po rozpoznaniu wniosku H. O. o stwierdzenie zgonu R. O., stwierdził, że R. O. zmarł [...] kwietnia 1943 r. w [...] W dniu [...] lipca 1959 r. Urząd Stanu Cywilnego w [...] wystawił odpis zupełny aktu zgonu R. O. W treści postanowienia Sądu stwierdzono, że małżonką R. O. była H. O., zamieszkała w P. Zdaniem Komisji powyższe dokumenty mają niewątpliwie charakter nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji reprywatyzacyjnej, nieznanych organowi, który ją wydał. Przy czym jeżeli spadkodawca zmarł przed [...] stycznia 1947 r., do spraw spadkowych należy stosować – zgodnie z art. LI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające kodeks cywilny – prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, o ile przepisy poniższe nie stanowiły inaczej. Zatem w rozpoznawanym przypadku do sprawy odnoszącej się do spadku po R. O. należy stosować przepisy dzielnicowego kodeksu cywilnego, wskazanego przepisami ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwem dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz.U. z 1926 r. Nr 101 poz. 580). Z kolei zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. dla spraw spadkowych właściwe jest prawo, któremu spadkodawca podlegał osobiście w chwili śmierci, zaś w myśl art. 1 tej ustawy zdolność osobistą obywatela polskiego ocenia się według prawa obowiązującego w miejscu jego zamieszkania. Biorąc pod uwagę, że ostatnim miejscem zamieszkania R. O. była [...], Komisja stwierdziła, że do oceny praw spadkowych należy stosować obowiązujący w chwili i miejscu śmierci spadkodawcy Kodeks Napoleona. Obowiązywał on do dnia 1 stycznia 1947 r., kiedy to wszedł w życie dekret z dnia 8 października 1946 r. Prawo spadkowe (Dz.U. z 1946 r. Nr 60, poz. 328), który w art. XVIII Przepisów wprowadzających również stanowił, że w sprawach spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, o ile przepisy w nim wskazane tego nie wyłączają.
Wobec powyższego, według Komisji, w niniejszej sprawie Prezydent nie ustalił, czy wobec tego spadek po R. O. miał charakter wakujący, w rozumieniu art. 811 Kodeksu Napoleona. Zgodnie zaś z art. 789 w związku z art. 2262 Kodeksu Napoleona, możność przyjęcia lub zrzeczenia się spadku wakującego przedawnia się z upływem czasu wymaganego do najdłuższego przedawnienia praw nieruchomych, tj. w ciągu lat trzydziestu. Zdaniem Komisji, w świetle powołanych przepisów, w rozpoznawanym przypadku termin końcowy na objęcie spadku po R. O. upłynąłby w roku 1973. Z upływem tego terminu spadkobiercą ipso iure po wspomnianym współwłaścicielu przedmiotowej nieruchomości stałby się Skarb Państwa. W skład spadku wchodziły prawa i roszczenia do nieruchomości przy ul. [...]. Okoliczność ta – której nie ustalił organ wydający decyzję reprywatyzacyjną – miała niewątpliwie istotny wpływ na ustalenie kręgu stron postępowania dekretowego. W badanym przypadku zaistniały bowiem istotne wątpliwości dotyczące kręgu spadkobierców po R. O., a w konsekwencji wątpliwości odnośnie kręgu stron niniejszego postępowania, jak i prawidłowości rozstrzygnięcia podjętego w zakwestionowanym akcie w zakresie ustanowienia na rzecz Y. E., B. T. i D. T. prawa użytkowania wieczystego.
W ocenie Komisji, uzasadnienie decyzji reprywatyzacyjnej z [...] lutego 2012 r., nr [...], w zakresie kręgu podmiotów uprawnionych, nie spełnia wymogów z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. Z treści decyzji reprywatyzacyjnej nie sposób wywieść, czy Prezydent w ogóle analizował treść orzeczeń oraz wskazanych w zakwestionowanej decyzji aktów notarialnych, w tym ich prawdziwość w świetle innych okoliczności faktycznych.
Zdaniem Komisji Prezydent mógł również podjąć czynności w celu ochrony mienia komunalnego. W szczególności – jako uczestnik postępowania – mógł żądać wznowienia postępowania sądowego zgodnie z art. 524 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1822, ze zm.). Nie ulega bowiem wątpliwości, że Miasto [...] miało – jako właściciel nieruchomości – interes prawny w postępowaniach, w których brał udział kurator spadku, zwłaszcza że istniało duże prawdopodobieństwo, że roszczenia strony staną się roszczeniami Skarbu Państwa.
Ustalony przez Komisję sposób prowadzenia postępowania administracyjnego, w tym naruszenia prawa procesowego, według niej skutkują wadliwym ustaleniem kręgu stron – podmiotów uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem, o którym stanowi art. 7 ust. 1 dekretu – i są nie do przyjęcia w warunkach demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Przy czym, w opinii Komisji, cel przedmiotowego postępowania wynikał z okoliczności pozaprawnych, wytyczonych w ramach negocjacji pomiędzy Miastem [...] a potencjalnymi inwestorami. Innymi słowy, opisywane postępowanie reprywatyzacyjne – i będąca jego rezultatem decyzja – były instrumentem do realizacji zamierzenia inwestycyjnego, nie zaś do oddania gruntu rzeczywistym następcom prawowitych właścicieli nieruchomości.
Niezależnie od powyższego, w odniesieniu do przesłanek warunkujących złożenie wniosku o przyznanie na nieruchomości przy ul. [...] prawa użytkowania wieczystego z czynszem symbolicznym, Komisja stwierdziła, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy wskazuje, że w rozpoznawanym przypadku Prezydent nie ustalił, czy została spełniona przesłanka "posiadania gruntu", o której mowa w art. 7 ust. 1 dekretu. Dotyczy to podstawy do występowania z wnioskiem co do całości praw i roszczeń zgłoszonych do przedmiotowej nieruchomości – zarówno co do udziału w prawach i roszczeniach wchodzących w skład spadku po R. O., jak i w zakresie wynikającym z następstwa prawnego po C. T.
W ocenie Komisji wskazane dokumenty obrazują, że w chwili objęcia w posiadanie nieruchomości przy ul. [...] przez Gminę [...] – nie istniały podstawy do przyjęcia, że nieruchomość ta była w posiadaniu właścicieli nieruchomości lub ich następców prawnych. R. O. nie żył w momencie, o którym mowa powyżej, natomiast C. O. nie władała faktycznie gruntem. Z akt sprawy nie wynika też, by wspomniana przedwojenna współwłaścicielka nieruchomości, ani jej następca prawny lub też następca prawny R. O. wykazali fakt posiadania nieruchomości w chwili złożenia wniosku na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu. Okoliczności tej nie dowiódł organ administracyjny wydający zakwestionowaną decyzję.
Komisja dostrzegła także, iż zgodnie z art. 50 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2016 r., poz. 446 ze zm.) obowiązkiem osób uczestniczących w zarządzaniu mieniem komunalnym jest zachowanie szczególnej staranności przy wykonywaniu zarządu zgodnie z przeznaczeniem tego mienia i jego ochrona. Co prawda przepis ten nie określa wprost skutków prawnych braku szczególnej staranności w zarządzaniu mieniem komunalnym, jednak sankcje te wynikają z innych przepisów prawa. Dodatkowo, co do osób podlegających wyborowi, praktyczne znaczenie mają także sankcje polityczne (uchwała rady gminy o przeprowadzeniu referendum o odwołaniu wójta/burmistrza/prezydenta miasta). Mając na uwadze treść art. 50 u.s.g. oraz skutki, jakie pociąga za sobą naruszenie powołanego przepisu, zdaniem Komisji należy przyjąć, że zasada szczególnej ochrony mienia komunalnego nakazuje, aby w sprawach dekretowych Prezydent ustalił stan faktyczny z najwyższą starannością. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że skutkiem decyzji reprywatyzacyjnej jest wyzbycie się przez gminę jej majątku (zwrot nieruchomości).
W ocenie Komisji takiej staranności zabrakło przy wydawaniu zakwestionowanej decyzji reprywatyzacyjnej. Na wadliwość tej decyzji wskazuje również fakt wznowienia postępowania dekretowego przez samego Prezydenta. Po wszczęciu postępowania rozpoznawczego Prezydent postanowieniem z [...] lipca 2017 r. wznowił postępowania w sprawie swojej decyzji z [...] lutego 2012 r., nr [...]. Nie oceniając zasadności wznowienia postępowania przez Prezydenta, Komisja stanęła na stanowisku, że wznowienie postępowania przesądza jednoznacznie o tym, że sam organ administracji publicznej posiada wiedzę co do tego, że istnieją duże wątpliwości co do prawidłowości zakwestionowanej decyzji i poprzedzającego ją postępowania reprywatyzacyjnego.
Według Komisji, wszystkie wskazane okoliczności pozwalają na przyjęcie, że decyzja reprywatyzacyjna została wydana przez Prezydenta z rażącym naruszeniem przepisów prawa: art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a., art. 8 k.p.a. w związku z art. 2 Konstytucji RP i w konsekwencji art. 7 ust. 1 dekretu, poprzez przeprowadzenie postępowania z rażącym uchybieniem zasadom: prawdy obiektywnej, rzetelności, obiektywizmu i bezstronności, wyważania interesów społecznego i indywidualnego oraz sprawiedliwości społecznej. W konsekwencji Prezydent ustalił nieprawidłowy krąg osób uprawnionych do skutecznego wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego w odniesieniu do [...] udziału w prawach i roszczeniach do przedmiotowej nieruchomości, przysługujących pierwotnie R. O.
Dodatkowo Komisja dostrzegła, że w sprawie weryfikowanej decyzji Prezydent zaniechał w ogóle ustaleń co do treści aktów notarialnych: z [...] grudnia 2010 r. zawartego przed notariuszem [...] oraz z [...] lutego 2012 r. Na mocy pierwszego z nich G. B., działająca jako kurator spadku nieobjętego po R. O., i A. M., działający w imieniu i na rzecz Y. E., B. T. i D. T., znieśli odpłatnie wspólność praw i roszczeń (po R. O.) do nieruchomości położonej przy ul.[...], wynikających z art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. – w ten sposób, że ogół praw i roszczeń o wartości [...] złotych nabyli: Y. E. w [...] części, B. T. w [...] części i D. T. w [...] części. Na mocy drugiego z wymienionych aktów notarialnych M. M., działając z samym sobą, nabył – również za [...] ([...] tysięcy) złotych – prawa i roszczenia już do całości nieruchomości [...] .
Komisja wyjaśniła, że organ administracji publicznej nie był związany treścią ww. aktów notarialnych. Zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Według zaś art. 76 § 3 k.p.a. możliwe jest przeprowadzenie przez organ administracji publicznej dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach, z czego nie skorzystano w przedmiotowej sprawie. Odnosząc się do drugiego z wymienionych wyżej aktów notarialnych Komisja podkreśliła, że zasadniczo w prawie polskim istnieje zakaz samokontraktacji. Zgodnie z art. 108 k.c. pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonywa w imieniu mocodawcy, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa albo że ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Przy czym od zakazu dokonywania przez pełnomocnika czynności z samym sobą dopuszczalne są dwa wyjątki. Pierwszy dotyczy sytuacji, gdy dopuszczalność dokonania takiej czynności prawnej wynika z treści pełnomocnictwa. Trzeba jednak podkreślić, że chociaż wyłączenie zakazu może być dokonane zarówno wyraźnie, jak i w sposób dorozumiany, to powinno jednak bez jakichkolwiek wątpliwości wynikać z treści pełnomocnictwa. W razie pojawienia się takich wątpliwości należy odrzucić dopuszczalność reprezentacji. Drugi wyjątek od zakazu dokonywania przez pełnomocnika czynności z samym sobą ustawa dopuszcza w sytuacji, gdy ze względu na treść tej czynności wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Ustalając istnienie tej przesłanki, należy brać pod uwagę tylko brak możliwości naruszenia interesów mocodawcy, nie zaś ewentualną sprzeczność interesów mocodawcy i pełnomocnika. Jeżeli czynność prawna dokonywana jest przez pełnomocnika reprezentującego obie strony, trzeba jednocześnie wykluczyć możliwość naruszenia interesów obu mocodawców. W literaturze prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym dokonanie czynności prawnej z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 108 k.c., ze względu na bezpieczeństwo obrotu należałoby raczej przyjąć, że naruszenie art. 108 k.c. skutkuje nieważnością czynności prawnej. W ocenie Komisji, organ administracji publicznej, działając na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów, powinien znać treść art. 108 k.c. W aktach postępowania dekretowego nie sposób jednak odnaleźć pełnomocnictwa dla M. M., które pozwoliłyby na ustalenie – co było obowiązkiem organu – zakresu dopuszczalności zawarcia umowy "z samym sobą".
Komisja wskazała, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się zgodnie, że organ prowadzący postępowanie ma tak ustalić stan faktyczny sprawy, aby był zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako waru przekonującej treści (art. 7 k.p.a.). Gdy organ w sposób oczywisty nie poczynił takich ustaleń, bądź gdy całkowicie uchylił się od rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy stanowi to rażące naruszenie prawa.
Prezydent – zdaniem Komisji – nie wykonał w ogóle obowiązków nałożonych na niego przez ww. przepisy. Jak wynika z treści decyzji reprywatyzacyjnej, Prezydent przyjął bowiem dokumenty przedstawione przez osobę zainteresowaną i jedynie na ich podstawie ustalił stan faktyczny sprawy. Przy czym zaniechał jakichkolwiek innych czynności dowodowych, mimo wyraźnej treści art. 7, 77 § 1 k.p.a. Nie ustalił czy dwukrotne przeniesienie roszczeń do nieruchomości [...] przy dawnej ul. [...] odpowiadało wartości rynkowej tej nieruchomości. Poza tym nie ustalił, czy możliwe było zbycie roszczeń i praw na rzecz M. M. w ramach samokontrakcji. Ponadto – w oparciu o akt notarialny z dnia [...] oraz dowód z opinii biegłego specjalisty z zakresu wyceny nieruchomości na okoliczność ustalenia wartości nieruchomości – Komisja ustaliła, że przeniesienie roszczeń do nieruchomości [...] nastąpiło w zamian za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości tej nieruchomości – co niewątpliwie ma charakter rażący i narusza interes społeczny.
Komisja, dostrzegając powyższe nieprawidłowości, uznała, że decyzja Prezydenta z [...] lutego 2012 r., nr [...], powinna zostać uchylona w części obejmującej punkty [...] i [...] sentencji, tj.: 1) ustanawiającej na lat 99 prawo użytkowania wieczystego do niezabudowanych działek gruntu o powierzchniach[...], na rzecz: Y. E., B. T. i D. T. w udziałach wynoszących po [...] części gruntu każdy (punkty [...] i [...] Sentencji).
Rozpoznając na nowo wniosek dekretowy Komisja stwierdziła, że nie istnieją podstawy do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego. Odnosząc się do kwestii ustalenia kręgu stron uprawnionych z art. 7 ust. 1 dekretu, począwszy od dnia [...] kwietnia 1943 r. w obrocie prawnym funkcjonował spadek po R. O. Jak wskazano wyżej, Prezydent nie ustalił, czy istniały podstawy do przyjęcia, że spadek po ww. był wakujący. W skład spadku wchodził udział w wysokości połowy praw i roszczeń do nieruchomości przy ul. [...]. Z tego powodu, w opinii Komisji, nie istniały podstawy do przyjęcia, że – w części obejmującej spadek po R. O - Y. E., B. T. i D. T. uzyskali - w odpowiednich częściach ułamkowych - uprawnienia do złożenia wniosku z art. 7 ust. 1 dekretu. Jeżeli zastosowanie znalazłyby przepisy Kodeksu Napoleona dotyczące spadków wakujących, z upływem trzydziestoletniego terminu przedawnienia, tj. w dniu 8 kwietnia 1973 r., zaistniałyby podstawy do przyjęcia, że spadek po R. O. nabył Skarb Państwa (art. 789 w zw. z art. 2262 tego Kodeksu).
Komisja podała, że dekret ustanawiał sztywne reguły, w których należało uwzględnić wniosek o przyznanie prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego) do gruntu, jeżeli zostały spełnione przesłanki wymienione w treści art. 7 ust. 1 i 2 dekretu. Zdaniem Komisji pomimo rozbieżności występujących w tym względzie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, należy stwierdzić, że językowa wykładnia art. 7 ust. 1 in principio dekretu pozwala na przyjęcie, że przesłanka "posiadania" odnosi się nie tylko do prawnych następców właściciela, lecz również do dotychczasowego właściciela gruntu. Jednocześnie Komisja podniosła, iż "posiadanie" stanowi instytucję prawa rzeczowego, polegającą na faktycznym władztwie na rzeczą. Składają się na nią dwa elementy: fizyczne władanie przez posiadacza rzeczą (corpus possesionis) i zamanifestowany przez niego zamiar władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi). Oba wskazane elementy są konieczne do przyjęcia istnienia stanu faktycznego odpowiadającego treści instytucji "posiadania". Brak (w tym odpadnięcie) któregokolwiek z tych elementów wyklucza możliwość przyjęcia zaistnienia przesłanki, określonej w art. 7 ust. 1 dekretu.
Komisja podkreśliła, że R. O. – przedwojenny współwłaściciel przedmiotowej nieruchomości – zmarł [...] kwietnia 1943 r. w [...]. Jego małżonka, H. O., nie przebywała w roku 1948 r. na terenie [...]. Drugi współwłaściciel przedwojenny nieruchomości, C. T., przebywała we wskazanym okresie poza granicami Polski (w [...]). Z pisma Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w [...] z [...] września 1948 r., skierowanego do Zarządu Miejskiego w [...] Wydziału Gospodarki Gruntami, wynika, że nieruchomość położona przy [...] została wymieniona w ogłoszeniu o objęciu gruntów w posiadanie przez Gminę [...] z [...] kwietnia 1948 r. Wspomniany Urząd reprezentował prawa nieobecnych – których dane nie były w tym czasie znane – właścicieli nieruchomości. W piśmie tym wskazano, że na mocy art. 7 dekretu Okręgowy Urząd Likwidacyjny w [...] wniósł o przyznanie prawa własności czasowej za opłatą symboliczną. Ponadto w piśmie z [...] lutego 1952 r. ujęto informację o wywieszeniu ogłoszenia o wydaniu przez Prezydium Rady Narodowej orzeczenia administracyjnego o nieprzyznaniu R. O. i C. T. własności czasowej do nieruchomości[...]. Ogłoszenia tego dokonano na podstawie art. 26 i 30 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 20 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. RP Nr 36, poz. 341), tzn. ze względu na nieobecność adresatów, którzy w toku postępowania dekretowego nie zawiadomili właściwej władzy o zmianie miejsca zamieszkania. Jak wskazano powyżej, z akt sprawy wynika, że w chwili składania wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej na ww. nieruchomości C. T. przebywała w [...]. Wniosek o przyznanie własności czasowej do gruntu złożył zaś w dniu [...] kwietnia 1948 r. pełnomocnik substytucyjny – J. S., działający w imieniu i na rzecz byłej współwłaścicielki nieruchomości. Zatem zdaniem Komisji powyższe fakty uzasadniały konieczność ustalenia przez Prezydenta [...] istnienia tzw. corpus possesionis. Zaniechanie takiego ustalenia przez organ nie może skutkować przyjęciem a limine istnienia po stronie wnioskodawców, o których mowa w art. 7 ust. 1 dekretu, przesłanki posiadania. W konsekwencji wyklucza to możliwość pozytywnego rozpoznania wniosku dekretowego, co znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.
Komisja stwierdziła, że w badanym przypadku Prezydent nie ustalił, by którykolwiek z podmiotów występujących o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego był uprawniony do złożenia wniosku z art. 7 ust. 1 dekretu. W związku z powyższą podstawą odmowy przez Komisję ustanowienia prawa użytkowania wieczystego pozostaje treść norm wynikających z art. 5 dekretu oraz art. 214a pkt 4 u.g.n. Uwzględnienie treści tych norm pozwala na prawidłową wykładnię przesłanek z art. 7 ust. 1 dekretu z punktu widzenia celu, dla którego zostały ustanowione te przesłanki. W myśl art. 214a pkt 4 u.g.n., można odmówić ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz poprzedniego właściciela gruntu w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 tego dekretu, także ze względu na: przeznaczenie lub wykorzystywanie na cele określone w art. 6; sprzedaż lub oddanie w użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich; zabudowę przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego dokonaną po dniu wejścia w życie dekretu, której wartość przenosi znacznie wartość zajętego na ten cel gruntu; odbudowę lub remont, dokonany ze środków publicznych, budynków, o których mowa w art. 5 dekretu, zniszczonych w latach 1939-1945 więcej niż w 66%; brak możliwości dokonania zgodnego z prawem i ładem przestrzennym podziału nieruchomości, której jedynie część jest przedmiotem roszczenia określonego w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu.
Dodatkowo powołując się na przepisy art. 5, 6 ust. 2, 7 ust. 5 art. 2 i 3 dekretu oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego Komisja podniosła, że w sytuacji zniszczenia budynku, jego zrujnowania wskutek działań wojennych i konieczności rozbiórki, trudno uznać celowość przyznania prawa na podstawie art. 7 ust. 1, a co najwyżej mogło to uzasadniać przyznanie odszkodowania na podstawie art. 9 dekretu. Wynika to z pierwotnego założenia i celów wprowadzenia rozwiązań dekretowych, tj. wsparcia ze źródeł publicznych właścicieli gruntów [...] w planowym przywracaniu właściwego stanu nieruchomości i umożliwieniu ich zagospodarowania. Z założeniami tymi pozostawała w bezpośrednim związku przesłanka posiadania nieruchomości wskazana wprost w art. 7 ust. 1 dekretu.
Komisja ustaliła, że nieruchomość przy ul. [...] została zniszczona w latach 1939-1945 więcej niż w 66%. Z map i fotografii powojennej [...] wynika, że przedwojenne zabudowania (budynki) przy ul. [...] zostały całkowicie zniszczone (vide ortofotomapy: z 1935 r., z 1945 r. i z 2010 r.). Według ortofotomapy z 1945 r. budynki przy ul. [...] w dniu wejścia w życie dekretu nie nadawały się do odbudowy. Ponadto, jak wynika z dołączonych akt administracyjnych, w piśmie z [...] lutego1952 r., informującym o ogłoszeniu o wydaniu orzeczenia administracyjnego w sprawie nieprzyznania R. O. i C. T. własności czasowej do nieruchomości[...]– wskazano, że na terenie posesji przy ul. [...] nie znajdował się żaden budynek.
Mając na uwadze powyższe ustalenia Komisja stwierdziła, że w przedmiotowej sprawie stopień zniszczenia budynków nie pozwalał – w sposób oczywisty – na ustanowienie użytkowania wieczystego i zwrot nieruchomości budynkowej. W sprawie zastosowanie znajdują przepisy art. 7 ust. 1 i ust. 5 w zw. z art. 5 dekretu oraz art. 214a pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W odniesieniu natomiast do pozostałej części decyzji Prezydenta z [...] lutego 2012 r., w której odmówiono jej beneficjentom ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntów opisanych w ewidencji jako działki: nr[...], Komisja stwierdziła, że rozstrzygnięcie to nie naruszało prawa lub interesu społecznego. W miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego przyjęto, że teren wskazanych działek powinien zostać zagospodarowany pod drogę publiczną, co wyklucza możliwość ustanowienia użytkowania wieczystego. Przy czym, zdaniem Komisji, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym trafnie wskazuje się, że przeznaczenie gruntu pod drogę publiczną wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku w trybie art. 7 ust. 2 dekretu. Zatem nie ma możliwości ustanowienia użytkowania wieczystego na terenie, który został przeznaczony pod drogę publiczną. W przeciwnym wypadku korzystanie z gruntu nie dałoby się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zagospodarowania przestrzennego. Z powyższych względów Komisja nie uchyliła decyzji Prezydenta [...] w części odmownej.
Zdaniem Komisji, weryfikowana decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r., w myśl którego należy przez nieodwracalne skutki prawne rozumieć stan prawny powstały wskutek przeniesienia prawa własności albo prawa użytkowania wieczystego nieruchomości [...] na osobę trzecią, o ile nie nastąpiło ono nieodpłatnie lub na rzecz nabywcy działającego w złej wierze, lub zagospodarowania nieruchomości [...] na cele publiczne, o których mowa w art. 6 u.g.n. Komisja ustaliła, że po przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w dniu [..] listopada 2016 r. na mocy umowy nr [...] własność nieruchomości[...], przeszła na rzecz E. Jednocześnie zgodnie z informacją odpowiadającą odpisowi aktualnemu prezesem zarządu rzeczonej spółki jest M. M., a takie powiązanie osobowe pozwala na przyjęcie, że mimo zbycia nieruchomości w rzeczywistości nie zmienił się podmiot faktycznie władający nieruchomością. Władztwo nad nieruchomością nadal realizował M. M., choć z punktu formalnego przestał być właścicielem rzeczonego gruntu. Ponadto Komisja podkreśliła, że E. – działająca przez M. M. – wiedziała lub mogła wiedzieć o stanie prawnym nieruchomości. Komisji z urzędu znany jest fakt, że spółka zajmuje się działalnością związaną z nieruchomościami, a w toku postępowania M. M. był reprezentowany przez adw. A. M. Z czynności podejmowanych przez adw. A. M. wynika, że poszukiwał on spadkobierców po R. O, w tym jego żonę – H. O., która miała przeżyć II wojnę światową. M. M. był zatem świadomy, że istnieje ryzyko, że krąg stron postępowania dekretowego mógł zostać ustalony wadliwie. W ocenie Komisji nie można także pomijać faktu, że przeniesienie prawa własności nastąpiło po wejściu życie ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1271), która wprowadziła prawo pierwokupu dla Miasta [...] lub Skarbu Państwa oraz podstawy odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego. Ponadto w momencie przeniesienia własności nieruchomości na rzecz E. M. M. z pewnością posiadał wiedzę na temat prac nad projektem ustawy erygującej Komisję do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa. Prace nad tym projektem trwały w Ministerstwie Sprawiedliwości w październiku 2016 r., o czym donosiły środki masowego przekazu. W listopadzie 2016 r. projekt ustawy był analizowany przez Radę Ministrów, po czym został skierowany do prac parlamentarnych. Wobec powyższego, w ocenie Komisji, istnieją podstawy do przyjęcia, że zawierając w dniu [...] listopada 2016 r. umowę przeniesienia własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz E. – w obliczu możliwości wyeliminowania przedmiotowej decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta z [...] lutego 2012 r. oraz decyzji ją zmieniającej z [...] marca 2012 r. – M. M. podejmował świadome działania w celu wywołania nieodwracalnych skutków prawnych w stanie prawnym nieruchomości przy dawnej ul.[..]. Według Komisji, w odniesieniu do tej nieruchomości skutki takie nie nastąpiły, gdyż E. - reprezentowana przez M. M. - działała w złej wierze, nabywając w dniu [...] listopada 2016 r. wskazaną nieruchomość [...]. Ponadto w myśl art. 355 § 2 k.c. należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności. W takich okolicznościach, zdaniem Komisji, nie istnieją uzasadnione podstawy, aby stwierdzić, że ww. spółka mogła być nieświadoma stanu prawnego nieruchomości. Ustalenia poczynione przez Komisję potwierdzają bowiem, że postępowanie dekretowe było prowadzone tendencyjnie i z pogwałceniem podstawowych standardów prawnych. Głównym celem działań podejmowanych przez M. M. było zrealizowanie jego zamierzenia inwestycyjnego. Jednocześnie, w ocenie Komisji, istnieje prawdopodobieństwo, że nabywca - spółka z o.o. E. - działała w złej wierze.
Skargi na opisaną decyzję Komisji z [...] sierpnia 2017 r., nr [...], wnieśli M. M. i E. (sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 1771/17), Y. E., B. T. i D. T. (sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 1702/17) i Miasto [...] (sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 1843/17).
Postanowieniami z 14 grudnia 2017 r. o sygn. akt I SA/Wa 1843/17 i sygn. akt 1771/17 połączono powyższe sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzenia ich pod sygn. 1702/17.
Miasto [...] w zakresie obejmującym uzasadnienie zaskarżonej decyzji zarzuciło:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 107 § 3 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. poprzez niezgodne z prawem i bezpodstawne w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdzenia, zawarte w punkcie 1 (tytuł) oraz 1.3.-1.5. (str. 11, str. 14-19) uzasadnienia - w szczególności takie jak: "Rażące naruszenie przepisów prawa..." "Prezydent [...] zmierzał do osiągnięcia z góry założonego celu (znanego temu organowi przed wszczęciem tego postępowania), polegającego na zrealizowaniu zamierzenia inwestycyjnego przez podmioty roszczeń o reprywatyzację przedmiotowego gruntu - według ustaleń poczynionych uprzednio przez te podmioty oraz przedstawicieli Miasta [...].." A ponadto że "organ naruszył w sposób rażący zasadę prawdy materialnej, stanowiącą fundament polskiego prawa o postępowaniu administracyjnym" a "konsekwencją powyższych uchybień procesowych był fakt nieustalenia przez Prezydenta [...] prawidłowego kręgu stron postępowania dekretowego" oraz w punktach 1.8. - 1.9. (str. 21-22) i punktach 1.12.-1.13. (str. 27) uzasadnienia, zawierające bezpodstawną negatywną ocenę: czynności Prezydenta [...] podejmowanych w zakresie ustalenia kręgu stron postępowania dekretowego w odniesieniu do [...] udziału wprawach i roszczeniach do przedmiotowej nieruchomości, przysługujących pierwotnie R. O. oraz zapisów decyzji reprywatyzacyjnej dotyczących tej kwestii oraz faktu wznowienia postępowania reprywatyzacyjnego przez Prezydenta [...], co nastąpiło z uwagi na zarzuty karne postawione kuratorowi spadku po R. O., rzeczoznawcy majątkowemu, który wycenił roszczenia do przedmiotowej nieruchomości oraz nabywcy roszczeń a także jego pełnomocnikowi a ponadto stwierdzenie, że Prezydent [...] "nie zabezpieczył interesu społecznego - przejawiającego się w tym wypadku w ochronie prawa własności Miasta [...]." - podczas gdy materiał dowodowy w sprawie reprywatyzacyjnej został zebrany zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a.), a dokumentom urzędowym w postaci odpisów orzeczeń sądowych i aktów notarialnych, zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a., służyło domniemanie prawdziwości (autentyczności) i zgodności z prawdą. Celem postępowania dekretowego było rozpoznanie wniosku z dnia [...] kwietnia 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej złożonego przez pełnomocnika, a nie realizacja zamierzenia inwestycyjnego na przedmiotowym gruncie.
2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 107 § 3 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. poprzez niezgodne z prawem i stanem faktycznym sprawy stwierdzenia - zawarte w punktach 2.1-2.2. (str.27-29) oraz 2.4. (str. 30) uzasadnienia - takie jak: "Prezydent [...] zaniechał ustaleń co do treści aktów notarialnych (...), "organ administracji publicznej nie był związany treścią ww. aktów notarialnych", "Prezydent przyjął dokumenty przedstawione przez osobę zainteresowaną i jedynie na ich podstawie ustalił stan faktyczny sprawy. Przy czym Prezydent [...] zaniechał jakichkolwiek innych czynności dowodowych mimo wyraźnej treści art. 7, 77 § 1 kpa. Nie ustalono bowiem, czy dwukrotne przeniesienie roszczeń do nieruchomości [...] odpowiadało wartości rynkowej tej nieruchomości. Poza tym nie ustalono bowiem, czy możliwe było zbycie roszczeń i praw na rzecz M. M. w ramach samokontraktacji" - podczas gdy materiał dowodowy w sprawie został zebrany zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a.), a dokumentom urzędowym w postaci odpisów orzeczeń sądowych i i aktów notarialnych, zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a., służyło domniemanie prawdziwości (autentyczności) i zgodności z prawdą;
3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. poprzez nieuprawnione zarzucenie Prezydentowi [...] – w punktach 2.5. zdanie ostatnie oraz 2.6-2.7. (st. 31) uzasadnienia – wydania decyzji reprywatyzacyjnej z rażącym naruszeniem prawa polegającym na rażącym naruszeniu interesu społecznego, podczas gdy decyzje wydane w trybie art. 7 ust. 1-2 dekretu nie są decyzjami uznaniowymi względem których zasada uwzględnienia interesu społecznego, określona w art. 7 k.p.a. ma zastosowanie, ale decyzjami związanymi tzn. takimi, które organ administracji jest obowiązany wydać w razie spełnienia przesłanek określonych w przepisie materialno-prawnym, stanowiącym podstawę ich wydania. Przepis art. 7 ust. 2 dekretu nie przewidywał w dniu wydania decyzji reprywatyzacyjnej (ani nie przewiduje obecnie) przesłanki pozytywnego rozpoznania wniosku dekretowego w postaci zgodności z interesem społecznym oddania gruntu w użytkowanie wieczyste. Natomiast przepis art. 214 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami rozszerzający przesłanki wydania decyzji odmownej o wszystkie przypadki określone w art. 6 tej ustawy (cele publiczne uzasadniające wywłaszczenie) wszedł w życie dopiero z dniem 17 września 2016 r. a zatem nie mógł być zastosowany w dniu wydania decyzji reprywatyzacyjnej;
4. naruszenie przepisów art. 107 § 3 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. zw. z art. 7 ust. 1 dekretu w zw. z art. 1027 Kc w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. poprzez bezzasadne zarzucenie Prezydentowi [...] - w punktach 1.7. (str. 19-21) i 4.1. (str. 34-35) uzasadnienia - że nie ustalił, czy spadek po R. O. miał charakter wakujący, w rozumieniu art. 811 Kodeksu Napoleona, w sytuacji gdy zgodnie z przepisami sąd spadku, czuwając nad całością spadku, ustanowił kuratora spadku po R. O., którego podstawowym obowiązkiem było poszukiwanie spadkobierców i zawiadomienie ich o spadku.
naruszenie przepisów art. 107 § 3 w zw. z art. 8 § 2 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 2 dekretu w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. poprzez nieuprawnione zastosowanie - w punktach 1.10. (str. 22-23) i 4.2. (str. 35-37) uzasadnienia - błędnej wykładni przepisu art. 7 ust. 1 dekretu polegającej na przyjęciu, iż w odniesieniu do właścicieli nieruchomości objętych działaniem dekretu obowiązywała dodatkowa przesłanka skuteczności złożenia wniosku w postaci posiadania nieruchomości, podczas gdy zgodnie z jednolitą i utrwaloną od początku obowiązywania dekretu praktyką orzeczniczą organów dekretowych (w tym Prezydium Rady Narodowej w [...]) oraz zgodnie z jednolitą i utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych, a także zbieżnie z poglądami przedstawicieli doktryny prawa, przesłanka ta przy rozstrzyganiu wniosków dekretowych nie miała żadnego znaczenia a jedynym kryterium oceny zasadności wniosku dekretowego było (do dnia 17 września 2016r.) spełnienie przesłanki planistycznej, określonej w art. 7 ust. 2 dekretu;
naruszenie przepisów art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 50 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym w zw. z art. 7 ust. 2 dekretu w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. poprzez nieuprawnione zastosowanie w punktach 1.11. (str. 23-27) uzasadnienia - do oceny postępowania i wydanej w jego wyniku decyzji reprywatyzacyjnej przepisu art. 50 ww. ustawy o samorządzie gminnym, który nie ma zastosowania w sprawach dekretowych, zamiast art. 7 ust. 2 dekretu, który stanowi podstawę działania Prezydenta [...] jako organu administracji w sprawach dekretowych oraz jednocześnie merytoryczną podstawę rozpoznania wniosku dekretowego.
7. naruszenie przepisów art. 107 § 3 w zw. z art. 8 § 2 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 5 dekretu w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. poprzez nieuprawnione zastosowanie - w punkcie 4.3. (str. 38-40) uzasadnienia - błędnej, wykładni przepisu art. 7 ust. 1 w związku z art. 5 dekretu, poprzez przyjęcie, "że w sytuacji zniszczenia budynku, jego zrujnowania wskutek działań wojennych i konieczności rozbiórki, trudno uznać celowość przyznania prawa na podstawie art. 7 ust. 1, a co najwyżej mogło to uzasadniać przyznanie odszkodowania na podstawie art. 9 dekretu", podczas gdy taka wykładnia, przepisów dekretu, całkowicie sprzeczna z ich brzmieniem i rzeczywistym ratio legis, dotychczas, tj. w okresie prawie 72-ch lat ich obowiązywania, nie była znana; nie była nigdy prezentowana przez org my dekretowe (w tym Prezydium Rady Narodowej w [...]) ani przez sądy administracyjne lub cywilne orzekające w sprawach dekretowych ani przez Sąd Najwyższy czy Trybunał Konstytucyjny; również dostępna literatura naukowa dotycząca kwestii związanych z obowiązywaniem dekretu tak historyczna jak i aktualna nie dostarczyła wypowiedzi wskazującej nawet na hipotetyczne argumenty przemawiające za tego rodzaju wykładnią (z wyjątkiem jednej zdawkowej wypowiedzi na blogu konstytucyjny.pl, która została przywołana przez Komisję).
8. naruszenie przepisów art. 107 § 3 w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. poprzez bezpodstawne - w punktach 3.3.zdanie pierwsze oraz 3.4. zdanie drugie (str. 33-34) uzasadnienia – zarzucenie Prezydentowi [...], że "w sposób rażący naruszył przepisy prawa - tzn.: art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 8 w związku z art. 2 Konstytucji RP i w konsekwencji art. 7 ust. 1 dekretu, poprzez prowadzenie postępowania z rażącym uchybieniem zasadom: prawdy obiektywnej, rzetelności, obiektywizmu i bezstronności, wyważania interesów społecznego indywidualnego oraz sprawiedliwości społecznej." podczas gdy materiał dowodowy w sprawie reprywatyzacyjnej został zebrany zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a.) a na dzień wydania decyzji reprywatyzacyjnej zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci dokumentów urzędowych takich jak: orzeczenia sądowe i akty notarialne wskazywał, że beneficjenci decyzji są następcami prawnymi przeddekretowych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty Miasto [...] wiosło o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] sierpnia 2017 r. w części dotyczącej uzasadnienia w zakresie wskazanym powyżej.
Y. E., B. T. i D. T. zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:
przepisów postępowania, tj. art. 7 oraz. 77 § 1 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu okoliczności dotyczących spadkobierców R. O. którym przysługuje [...] praw do nieruchomości, której dotyczy niniejsza sprawa, co skutkowało brakiem wyczerpujących ustaleń co do kręgu uczestników postępowania dotyczącego wniosku dekretowego;
przepisów postępowania, tj. art. 30 § 5 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niezwrócenie się przez Komisję z wnioskiem o wyznaczenie przez sąd kuratora dla nieobjętego spadku po R. O., co skutkowało przeprowadzeniem postępowania w przedmiocie wniosku dekretowego i wydaniem decyzji bez udziału w charakterze strony kuratora spadku nieobjętego po R. O.;
prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1 dekretu poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że do złożenia wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną są uprawnieni jedynie dotychczasowi właściciele gruntu będący w jego posiadaniu w dniu złożenia wniosku, podczas gdy wymóg posiadania przewidziany w art. 7 ust. 1 dekretu nie znajduje zastosowania do dotychczasowych właścicieli, lecz jedynie do ich następców prawnych;
prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1 dekretu poprzez przyjęcie, że spełnienie przesłanki "bycia w posiadaniu gruntu" wymaga rzeczywistego korzystania z gruntu, podczas gdy posiadanie gruntu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu może być rozumiane również jako potencjalna możliwość korzystania z gruntu;
prawa materialnego, tj. art. 214a pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że wspomniany przepis stanowi w niniejszej sprawie podstawę odmownego załatwienia wniosku złożonego na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu, mimo że nie zaistniała przesłanka określona w ww. art. 214a pkt 4, to jest nie dokonano ze środków publicznych jakiegokolwiek remontu lub odbudowy budynków znajdujących się na gruncie, którego dotyczy niniejsza sprawa.
Wobec powyższego Y. E., B. T. i D. T. wnieśli o uchylenie decyzji Komisji w zaskarżonym zakresie, tj. w pkt 2.
M. M. i E. zaskarżonej decyzji Komisji zarzucili:
naruszenie art. 2,10, 31 ust. 1, art. 45 ust. 1 oraz art. 46 Konstytucji RP poprzez oparcie rozstrzygnięcia o niezgodne z przepisami Konstytucji artykuły ustawy z dnia 9 marca 2017 r., w tym przede wszystkim art. 29 ust. 1 pkt 2) oraz 30 § 1 pkt 3) - 5) ustawy z dnia 9 marca 2017 r.;
naruszenie art. 62 k.p.a. poprzez zakończenie postępowania w sprawie wydaniem dwóch decyzji;
naruszenie art. 15 i 16 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. oraz art. 6, 9 i 10 k.p.a. poprzez wszczęcie przez Komisję postępowania rozpoznawczego, pomimo iż nie przeprowadziła ona w pełni postępowania sprawdzającego;
naruszenie art. 23 k.p.a. poprzez rozpoznanie sprawy pomimo zawisłości pozytywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy Komisją a Prezydentem [...];
1.5. rażące naruszenie szeregu przepisów procedury administracyjnej, które miały miejsce w toku postępowania i które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w tym:
a. art. 75 § 1 k.p.a., art. 78 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie wniosków dowodowych Skarżącego;
b. przepisów procedury administracyjnej w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego oraz rozprawy, w tym Działu II, rozdziału 4 i 5, tj.:
i. art. 28 k.p.a. oraz art. 61 § 4 k.p.a. poprzez nieustalenie stron postępowania;
ii. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez orzekanie bez zgromadzenia materiału dowodowego;
iii. art. 86 k.p.a. poprzez wezwanie na przesłuchanie stron przed wyczerpaniem innych środków dowodowych;
iv. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 106 k.p.a. poprzez oparcie się o opinię otrzymaną w dniu [...] lipca 2017 r. (a więc na dzień przed rozprawą administracyjną, która stanowi kulminację postępowania dowodowego), co nie pozwalało na zajęcie stanowiska Rady w oparciu o kompletny materiał dowodowy;
v. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7b k.p.a. poprzez uwzględnienie opinii Rady Społecznej, której treść nie jest merytoryczna a której zarzuty oparte są na dywagacjach pozaprawnych przy jednoczesnym braku oceny tego dokumentu przez Komisję;
vi. art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. poprzez naruszanie praw Strony do czynnego udziału;
vii. art. 7 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 95 § 2 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania dowodowego pod z góry przyjętą tezę;
viii. art. 84 § 1 k.p.a. poprzez ustalenie, że nabycie roszczeń nastąpiło za cenę rażąco niewspółmierną do ich wartości;
ix. art. 75 § 1 k.p.a., art. 78 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie zarzutów do opinii biegłego oraz wniosku o rozszerzenie jej tezy dowodowej;
x. art. 68 § 2 zd. 1 k.p.a. oraz art. 69 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasad sporządzania protokołów;
xi. art. 66a § 1 - 3 k.p.a. poprzez nieprawidłowe prowadzenie akt sprawy;
xii. art. 62 k.p.a. art. 87 oraz 93 k.p.a. poprzez niezrozumiałe proceduralnie prowadzenia równolegle postępowania (w tym rozpraw administracyjnej) w sprawie decyzji reprywatyzacyjnej oraz zmiany decyzji bez ich formalnego połączenia do wspólnego rozpoznania oraz jej zakończenia wydaniem dwóch odrębnych decyzji oraz prowadzenia rozprawy pomimo opuszczania sali rozpraw przez członków Komisji;
xiii. art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, art. 23 k.c. oraz art 47 Konstytucji poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem dobra postępowania przygotowawczego, dóbr osobistych oraz praw osób, którym postawiono zarzuty;
xiv. art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez brak odniesienia się do faktu braku stawiennictwa na rozprawie wezwanych stron i świadków, jak również do odmowy składania zeznań przez świadków;
xv. art. 81a § 1 k.p.a. poprzez pominięcie zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony;
xvi. naruszenia art. 41 Karty Praw Podstawowych poprzez naruszenie prawa do dobrej administracji;
xvii. art. 8 k.p.a. poprzez wielokrotne sugerowania zasadności obchodzenia prawa.
1.6. naruszenie art. 30 ust. 1 pkt. 3-5 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez bezzasadne uchylenie decyzji reprywatyzacyjnej, pomimo braku przesłanek oraz na podstawie nieprawidłowej oceny stanu faktycznego i prawnego;
1.7. naruszenie art. 7 dekretu w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie o odmowie ustanowienia użytkowania wieczystego, na podstawie nieprawidłowej oceny stanu faktycznego i prawnego;
1.8. naruszenie art. 214a ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 5 i 6 dekretu poprzez rozstrzygnięcie o odmowie ustanowienia użytkowania wieczystego, na podstawie nieprawidłowej oceny stanu faktycznego i prawnego;
1.9. naruszenie art. 29 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 9 marca 2017 r. poprzez uchylenie decyzji reprywatyzacyjnej jedynie w części;
naruszenie art. 29 ust. 1 pkt 4) ustawy z dnia 9 marca 2017 r. poprzez jego niezastosowanie oraz naruszenie art. 2 pkt) 4 poprzez jego nieprawidłowa wykładnię;
naruszenie art. 109 § 2 k.p.a. i 14 § 2 k.p.a. oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez nieprawidłowe ogłoszenie decyzji Komisji;
naruszenie art. 7 k.p.a., art. 12 § 1 k.p.a. oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia niezbędnych i dostępnych organowi czynności w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz art. 10 k.p.a. poprzez wydanie decyzji Komisji bez zapoznania się ze stanowiskiem Strony;
naruszenie art. 80 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób dowolny i wybiórczy, co oprócz naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów było sprzeczne z naczelną zasadą postępowania dotyczącą jego prowadzenia w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej;
naruszenie art. 11 i 107 §3 k.p.a. poprzez niewystarczające i niepełne uzasadnienie decyzji Komisji, brak umieszczenia wymaganych przepisami elementów uzasadnienia decyzji;
naruszenie art. 108 k.p.a. poprzez nadanie decyzji Komisji rygoru natychmiastowej wykonalności i wbrew faktowi, iż decyzja Komisji ipso iure nie ma waloru wykonalności.
2. na podstawie art. 142 k.p.a. w zw. z art. 36 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 52 § 3 p.p.s.a. skarżący zaskarżyli w całości następujące postanowienia Komisji, na które nie służyły Stronie zażalenia w toku postępowania:
postanowienie z dnia [..] czerwca 2017 r. o wszczęciu z urzędu postępowania rozpoznawczego w sprawie o sygn. akt [...], pomimo iż przeprowadzone w sprawie postępowanie sprawdzające nie zostało zakończone, czego potwierdzeniem jest fakt, iż dokumenty do akt postępowania spływały w toku postępowania rozpoznawczego, jak również sam protokół posiedzenia niejawnego Komisji z dnia [...] czerwca 2017 r., gdzie czynności sprawdzające ograniczono do enigmatycznego referatu członka Komisji, co narusza art. 15 i 16 ustawy z dnia 9 marca 2017 r.;
2.2. postanowienie z dnia [...] czerwca 2017 r. o zabezpieczeniu postępowania rozpoznawczego poprzez nakazanie wpisu ostrzeżenia w księdze wieczystej nieruchomości, pomimo iż jak wykazanie zostanie w dalszej części postępowanie w niniejszej sprawie powinno ulec umorzeniu, jako bezprzedmiotowe, a samo zabezpieczenie zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. ustanawiane jest, gdy jest to niezbędne dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania a niezbędności tej Komisja nie wykazała i nie uzasadniła, co narusza wskazany art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r.;
2.3. postanowienie z dnia [...] czerwca 2017 r. o wystąpieniu z wnioskiem do Rady Społecznej o wydanie opinii w sprawie decyzji reprywatyzacyjnej, gdyż wniosek ten był przedwczesny wobec nieskoncentrowania w tym czasie materiału dowodowego, co narusza art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. w zw. z art. 75 k.p.a.;
2.4. postanowienie z dnia [...] lipca 2017 r. w zakresie pktu [...] odmawiającego przeprowadzenia dowodu z przesłuchania Strony - Skarżącego w miejscu jego osadzenia, w sytuacji w której Skarżący wyraził wolę złożenia zeznań w sprawie, co narusza art. 10 i art. 86 k.p.a.;
2.5. postanowienie z dnia [...] lipca 2017 r. odmawiające zawieszenia postępowania w sytuacji zawisłości przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pozytywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem [...] a Komisją, co narusza art. 23 k.p.a.;
2.6. postanowienie z dnia [...] lipca 2017 r. w zakresie pktu [...] odmawiające przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków M. S. z wykorzystaniem wariografu, M. B. oraz przeprowadzenia dowodu z porównawczej opinii zespołu biegłych, co narusza art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a.;
2.7. postanowienie z dnia [...] sierpnia 2017 r. odmawiające przeprowadzeniu dowodów z zeznań świadka M. B. (ponownie), wystąpienia do Prokuratury Rejonowej w [...] o udostępnienie protokołu przesłuchania D. T. oraz wystąpienia do Prokuratury Regionalnej w [...] o uzyskanie informacji czy prokuratura posiada opinię z Polskiego Instytutu Wycen, co narusza art. co narusza art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a.;
W oparciu o powyższe M. M. i E. wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Komisji , a w razie nieuwzględnienia tego wniosku o jej uchylenie.
W odpowiedziach na powyższe skargi organ wniósł o ich oddalenie z uwagi na oczywistą bezzasadność, obszernie odnosząc się do ich zarzutów i twierdzeń.
Na rozprawie w dniu 28 listopada 2019 r. Sąd postanowił dopuścić Stowarzyszenie [...] do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania oraz nie uwzględnić wniosku organu o zawieszenie postępowania z uwagi na złożenie do Sądu Okręgowego przez Prokuratora Prokuratury Regionalnej w [...] aktu oskarżenia w sprawie obecnie toczącej się przed Sądem pod sygn. akt[...], gdzie przedmiotem postępowania jest nieruchomość przy ul. [...] między innymi z zarzutem doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem wielkiej wartości i do wyłudzenia mienia wielkiej wartości. Ponadto na ww. rozprawie pełnomocnicy skarżących poparli skargi swoich mocodawców, natomiast pełnomocnicy organu, stowarzyszenia oraz Prokurator Prokuratury Krajowej wnieśli o oddalenie skarg.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W ocenie sądu skargi podlegały uwzględnieniu.
Podstawę prawną decyzji Komisji z [...] sierpnia 2017 r. stanowił art. 29 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 3, 4 i 5 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. w pierwotnym brzmieniu (Dz. U. z 2017 r. poz. 718). Ten ostatni przepis w pkt 3-5 stanowił, że Komisja wydaje decyzję, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2-4, jeżeli: wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji reprywatyzacyjnej, nieznane organowi, który ją wydał; decyzja reprywatyzacyjna została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; stroną postępowania o wydanie decyzji reprywatyzacyjnej była osoba, która nie była osobą uprawnioną w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu, lub przeniesienie roszczeń do nieruchomości [...] było rażąco sprzeczne z interesem społecznym, w szczególności jeżeli nastąpiło w zamian za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości [...].
W ocenie Komisji nowym dowodem w sprawie, nieznanym organowi, mającym wpływ na ustalenie kręgu stron postępowania, było postanowienie Sądu Powiatowego[...], w którym po rozpoznaniu wniosku H. O. o stwierdzenie zgonu R. O., sąd stwierdził, że R. O. zmarł [...] kwietnia 1943 r. w [...]. W treści postanowienia Sądu stwierdzono, że małżonką R. O. była H. O., zamieszkała w P. Zdaniem Komisji powyższy dokument ma niewątpliwie charakter nowego dowodu istniejącego w dniu wydania decyzji reprywatyzacyjnej, nieznanego organowi, który ją wydał. Przy czym, jeżeli spadkodawca zmarł przed [...] stycznia 1947 r., do spraw spadkowych należy stosować – zgodnie z art. LI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny – prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy. Zatem w rozpoznawanym przypadku do sprawy odnoszącej się do spadku po R. O. należy stosować przepisy dzielnicowego kodeksu cywilnego, wskazanego przepisami ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwem dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz.U. z 1926 r. Nr 101 poz. 580). Z kolei zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. dla spraw spadkowych właściwe jest prawo, któremu spadkodawca podlegał osobiście w chwili śmierci, zaś w myśl art. 1 tej ustawy zdolność osobistą obywatela polskiego ocenia się według prawa obowiązującego w miejscu jego zamieszkania. Biorąc pod uwagę, że ostatnim miejscem zamieszkania R. O. była [...], Komisja stwierdziła, że do oceny praw spadkowych należy stosować obowiązujący w chwili i miejscu śmierci spadkodawcy Kodeks Napoleona. Obowiązywał on do 1 stycznia 1947 r., kiedy to wszedł w życie dekret z dnia 8 października 1946 r. Prawo spadkowe (Dz.U. z 1946 r. Nr 60, poz. 328), który w art. XVIII Przepisów wprowadzających również stanowił, że w sprawach spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, o ile przepisy w nim wskazane tego nie wyłączają. Wobec powyższego, według Komisji, w niniejszej sprawie Prezydent nie ustalił, czy wobec tego spadek po R. O. miał charakter wakujący, w rozumieniu art. 811 Kodeksu Napoleona. Zgodnie zaś z art. 789 w zw. z art. 2262 Kodeksu Napoleona, możność przyjęcia lub zrzeczenia się spadku wakującego przedawnia się z upływem czasu wymaganego do najdłuższego przedawnienia praw nieruchomych, tj. w ciągu lat trzydziestu. Zdaniem Komisji, w świetle powołanych przepisów, w rozpoznawanym przypadku termin końcowy na objęcie spadku po R. O. upłynąłby w roku 1973. Z upływem tego terminu spadkobiercą ipso iure po wspomnianym współwłaścicielu przedmiotowej nieruchomości stałby się Skarb Państwa. Okoliczność ta – której nie ustalił organ wydający decyzję reprywatyzacyjną – miała niewątpliwie istotny wpływ na ustalenie kręgu stron postępowania dekretowego.
Problem jednak w tym, że ustaleń w powyższym zakresie nie poczyniła również Komisja, a uchylając decyzję reprywatyzacyjną nie przekazała sprawy do ponownego rozpatrzenia Prezydentowi (art. 29 ust 1 pkt 3 ustawy z 9 marca 2017 r.) w celu uzupełnienia materiału dowodowego, tylko orzekła co do istoty sprawy (art. 29 ust. 1 pkt 2). Orzeczenie co do istoty sprawy nie było zaś możliwe bez przeprowadzenia postępowania spadkowego po R. O., z tych samych powodów, dla których Komisja uznała wadliwość w działaniu Prezydenta. Nie jest więc wykluczone, że spadkobiercą po R. O. mógł być Skarb Państwa, jednak takiego faktu nie można domniemywać. Musi to zostać potwierdzone przez właściwy organ lub sąd, czego Komisja zaniechała wydając orzeczenie co do istoty sprawy. Naruszyła w ten sposób art. 38 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ze skutkiem mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Orzeczenie co do istoty sprawy wydane przez Komisję ma jeszcze jedną istotną wadę. Otóż z sentencji decyzji Komisji wynika, że uchyla ona decyzję Prezydenta z [...] lutego 2012 r. w części obejmującej pkt [...] i [...] (pkt [...] decyzji Komisji) i odmawia ustanowienia prawa użytkowania wieczystego (pkt [...] decyzji Komisji). Nie wiadomo natomiast, kogo dotyczy ta odmowa. Brakuje podmiotu, adresata rozstrzygnięcia. Jednym z powodów uchylenia przez Komisję decyzji reprywatyzacyjnej z [...] lutego 2012 r. (o czym będzie jeszcze mowa) była niewspółmierność świadczeń przy nabywaniu roszczeń dekretowych. Może więc budzić wątpliwość, czy odmowa ustanowienia prawa użytkowania wieczystego dotyczy nabywców roszczeń dekretowych, czy spadkobierców C. T.. Wszak w chwili orzekania przez Komisję nastąpił już cywilny obrót roszczeniami z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu. Takie rozstrzygnięcie narusza więc art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a., ze skutkiem mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie wskazuje podmiotu, którego dotyczy odmowa ustanowienia prawa użytkowania wieczystego. Ponadto, Komisja uchyla tylko pkt [...] i [...] decyzji Prezydenta z [...] lutego 2012 r., natomiast w pkt 3 decyzji reprywatyzacyjnej jest mowa o czynszu symbolicznym za użytkowanie wieczyste, który to punkt nie został uchylony, wbrew temu, o czym mowa w pkt 1 lit. b decyzji Komisji.
Jeszcze tylko na marginesie, odnośnie wywodów Komisji na temat tego, że "wszczynając i prowadząc postępowanie reprywatyzacyjne w niniejszej sprawie Prezydent [...] zmierzał do osiągnięcia z góry założonego celu (...), polegającego na zrealizowaniu zamierzenia inwestycyjnego przez podmioty roszczeń o reprywatyzację przedmiotowego gruntu (...)" (str. 14 decyzji Komisji) – co było jednym z przedmiotów skargi Miasta [...] na uzasadnienie decyzji Komisji – stwierdzić należy, że Komisja opiera to założenie na tym, że w trakcie procedury planistycznej dotyczącej zagospodarowania przestrzennego w rejonie P., w 2010 r. pełnomocnik spadkobierców C. T. składał uwagi do projektu planu. Zauważyć w związku z tym trzeba, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, "Uwagi do projektu planu miejscowego może wnieść każdy, kto kwestionuje ustalenia przyjęte w projekcie planu, wyłożonym do publicznego wglądu, o którym mowa w art. 17 pkt 9." Skoro "każdy" może wnieść uwagi do projektu planu, to wnioski wyciągnięte z tego faktu przez Komisję, w kontekście również tego, że plan zagospodarowania przestrzennego uchwala Rada Miasta, a nie organ wykonawczy (Prezydent), nie mogą być uznane za przekonujące. Dokonanie podziału geodezyjnego nieruchomości, w celu realizacji roszczenia z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu "w dawnych" jej granicach, również nie jest niczym szczególnym w tego typu postępowaniach, co sąd może stwierdzić na podstawie praktyki orzeczniczej.
Wbrew natomiast ocenie Komisji sąd stoi na stanowisku, że Miasto [...] ani jego Prezydent nie mogli być uczestnikami postępowania (także wznowieniowego) o ustanowienie kuratora spadku po R. O., ani też postępowania dotyczącego zezwolenia na dokonanie przez kuratora spadku czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem spadkowym po R. O., gdyż w żaden sposób nie dotyczyły one praw Miasta [...] ani Skarbu Państwa, w rozumieniu art. 510 k.p.c. Tym bardziej, że przynajmniej w owym czasie Miasto nie mogło wykazać żadnych praw do spadku po R. O. (ani jako gmina, ani Prezydent, jako reprezentant Skarbu Państwa). Zarzuty Komisji w tym zakresie, zwłaszcza co do nienależytej ochrony mienia komunalnego, stawiane Prezydentowi [...], sąd uznaje za nieusprawiedliwione.
Kolejnym powodem uchylenia przez Komisję decyzji reprywatyzacyjnej był brak ustaleń, co do posiadania gruntu przez wnioskodawcę roszczenia zgłoszonego w oparciu o art. 7 ust. 1 dekretu, co Komisja uznała za rażące naruszenie prawa (art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r.). Przepis art. 7 ust. 1 dekretu stanowi, że "Dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną." Samo posiadanie, w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu, było różnie rozumiane na przestrzeni lat w orzecznictwie. Dla przykładu w wyroku WSA w Warszawie z 29 marca 2006 r., I SA/Wa 1146/05 (LEX nr 204810), stwierdzono, że "Wykładnia przepisu art. 7 ust. 1 dekretu prowadzi zaś do wniosku, że pozytywna przesłanka posiadania gruntu nie dotyczy dotychczasowego właściciela gruntu oraz osób jego prawa reprezentujących, lecz wyłącznie następców prawnych dawnego właściciela nieruchomości [...] i jej wystąpienie powinno być oceniane nie w dacie złożenia wniosku dekretowego, ale w dniu wejścia w życie dekretu warszawskiego, tj. na dzień 21 listopada 1945 r. (...) Poza tym wykonywanie przez dotychczasowego właściciela władztwa faktycznego nad rzeczą realizuje się nie tylko przez efektywne z niej korzystanie, ale także przez samą tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający rzeczą nie czynił z niej użytku (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 1989 r., sygn. akt IV SA 611/89, ONSA 1990/1/9)." W tej ostatniej materii (efektywnego władztwa i posiadania) porównaj także post. SN z 4 marca 2016 r., I CSK 519/15 i z 16 listopada 2017 r., V CSK 15/17. Pogląd o konieczności wykazania posiadania tylko przez następców prawnych dotychczasowych właścicieli nieruchomości [...] został następnie szeroko rozwinięty na tle przepisów Kodeksu Napoleona i innych aktów prawnych, w wyroku WSA w Warszawie z 22 maja 2019 r., I SA/Wa 2146/18, do którego motywów w tym zakresie sąd w obecnym składzie odsyła. Tak też było to interpretowane (co do wymogu posiadania nieruchomości, na gruncie art. 7 ust. 1 dekretu, tylko przez następców prawnych dotychczasowego właściciela) w wyrokach NSA z 14 grudnia 2005 r., I OSK 253/05 i z 4 kwietnia 2013 r., I OSK 1769/12.
Sąd w obecnym składzie przychyla się do tych poglądów, które uznają, że przesłanka posiadania gruntu nie dotyczy dotychczasowego właściciela gruntu oraz osób jego prawa reprezentujących, lecz wyłącznie następców prawnych dawnego właściciela nieruchomości [...]. Wiąże się to z koniecznością wykazania przez następców prawnych dawnych właścicieli posiadania, jako koniecznej przesłanki dziedziczenia, na gruncie Kodeksu Napoleona (szerzej o tym zob. K. Zaradkiewicz: Spadki wakujące i bezdziedziczne a roszczenia z dekretu warszawskiego, Nieruchomości@ 2/19). W powołanej publikacji autor stwierdza m. in., że "Jakkolwiek prywatnoprawny charakter prawa podmiotowego z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, a w konsekwencji jego zbywalność budzą istotne wątpliwości, to jednak zgodnie z tym przepisem z roszczeniem tym mogli występować zarówno właściciele nieruchomości [...], jak i ich następcy prawni. Nie budzi w szczególności zastrzeżeń fakt, iż przepis art. 7 ust. 1 dekretu obejmuje następców prawnych pod tytułem ogólnym, a zatem przede wszystkim spadkobierców właścicieli nieruchomości będących osobami fizycznymi. Inaczej też niż w przypadku dawnych (dotychczasowych) właścicieli nieruchomości, nie można podważyć trafności tezy, iż w świetle dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy prawni następcy dotychczasowych właścicieli, aby móc zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie odpowiedniego prawa powierzchniowego, powinni być zgodnie z wymaganiem wskazanym w art. 7 ust. 1 w posiadaniu gruntu." Zatem inaczej niż w przypadku dawnych (dotychczasowych) właścicieli nieruchomości, posiadanie z art. 7 ust. 1 dekretu dotyczy tylko następców prawnych, którym było to niezbędne do wykazania następstwa prawnego pod tytułem ogólnym. Sami właściciele mogli bowiem wykazać bezpośrednio tytuł prawny do nieruchomości, w oparciu o treść księgi wieczystej.
Natomiast przywrócenie posiadania w oparciu o dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm.), co podnosiła przedstawicielka Stowarzyszenia [...] na rozprawie, miało służyć zapobieganiu utracie własności przez przemilczenie (art. 34 powołanego dekretu), i w oparciu o te przepisy nie można definiować, na kim spoczywał obowiązek wykazania posiadania na gruncie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego.
W niniejszej sprawie wniosek w trybie art. 7 ust. 1 dekretu złożyła była współwłaścicielka nieruchomości, a zatem niezależnie od tego, jak rozumieć samo posiadanie, nie odnosiło się ono do C. T, jako wnioskodawczyni. Zarzutów Komisji w tym zakresie (o niezbadaniu posiadania przed rozstrzygnięciem sprawy przez Prezydenta) nie można w tych okolicznościach uznać za usprawiedliwione, a tym bardziej za rażące naruszenie prawa, przy powołanych wyżej wątpliwościach, co do rozumienia art. 7 ust. 1 dekretu. Tym bardziej, że zdecydowana większość orzecznictwa pomija przesłankę posiadania milczeniem, wychodząc prawdopodobnie z założenia, że posiadanie jest immanentną cechą własności, a zatem wystarczy wykazać tylko prawo własności do nieruchomości [...] przed wejściem w życie dekretu.
Jeśli zaś chodzi o ostatnią przesłankę uchylenia przez Komisję decyzji Prezydenta z [...] lutego 2012 r., a mianowicie o rażąco sprzeczne z interesem społecznym przeniesienie roszczeń do nieruchomości [...] w zamian za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości [...], to sąd stoi na stanowisku, że co do zasady nabycie roszczeń do nieruchomości [...] przez osobę, która nie należy do kręgu następców prawnych byłego właściciela pod tytułem ogólnym, za kwotę zupełnie nieekwiwalentną do wartości nieruchomości nie leży w interesie społecznym (publicznym), na straży którego stoi Komisja (art. 3 ust. 3 ustawy z 9 marca 2017 r.).
W ocenie Komisji nie do zaakceptowania jest sytuacja, kiedy od spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości [...] skupowane były roszczenia za kwotę ok. 1,5 % wartości nieruchomości (za [...] zł przy wartości nieruchomości [...] zł). Taka dysproporcja ma charakter rażący i narusza interes społeczny (str. 34 decyzji). Problemem jest jednak to, że Komisja zaniechaniem w zakresie oceny braku ekwiwalentności świadczeń przy nabywaniu roszczeń obciążyła Prezydenta wydającego decyzję reprywatyzacyjną. Tymczasem, jak wykazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 maja 2019 r., I OSK 1780/17 "brak było podstaw do przyjęcia, aby z powództwem z art. 189 k.p.c. występował w niniejszej sprawie sam organ (a co również dopuszczał w zaskarżonym wyroku Sąd Wojewódzki). Zgodnie bowiem z treścią uchwał Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1995 r. (sygn. akt III CZP 179/94, OSN 1995, Nr 5, poz. 76) oraz z dnia 15 marca 1995 r. (sygn. akt III CZP 28/95, Biul. SN 1995, Nr 3, s. 19), w sprawach z art. 189 k.p.c. legitymacja musi występować po obu stronach procesu. Powód powinien nie tylko wykazać swoje prawo, ale skierować pozew przeciwko podmiotowi, który zgłasza roszczenie do tego prawa. Organ zaś jest prawnie niezainteresowany rozstrzygnięciem takiego procesu. Do niego należy jedynie władcze rozstrzygnięcie w sprawie administracyjnej." Jest to tylko "końcowy" wniosek z argumentacji NSA (cała argumentacja jest szersza), który wykazuje brak interesu prawnego organu prowadzącego postępowanie administracyjne do wystąpienia z powództwem opartym na art. 189 k.p.c., a tylko takie wchodziło w tym wypadku w grę, jeśli chodzi o ocenę ważności umowy o przeniesieniu roszczeń dekretowych. Jeśli więc Prezydent [...] prowadząc postępowanie reprywatyzacyjne dysponował umową notarialną dotyczącą zbycia roszczeń dekretowych, której we własnym zakresie zakwestionować nie mógł (wszak jest to sprawa cywilna), a jak wskazano wyżej nie miał też skutecznej możliwości wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o ustalenie nieważności umowy, to nie można mu zarzucić, że zaniechał oceny przedłożonego mu dokumentu urzędowego (art. 76 § 1 k.p.a.).
Instrumenty prawne w tym zakresie miała natomiast Komisja, ale z nich nie skorzystała uznając, że posiada kompetencje do uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej z powodu, o którym mowa w art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy z 9 marca 2017 r. (nabycia roszczeń za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości), bez konieczności ustalenia nieważności umowy zbycia roszczeń. W ocenie sądu jest to koncepcja błędna, gdyż dla przykładu rodzi skutki, o których była mowa na początku rozważań sądu. Mianowicie przy istniejącej w obrocie prawnym umowie zbycia roszczeń nie jest jasne, kto jest podmiotem, o którego prawach i obowiązkach orzeka Komisja (nabywca roszczeń, czy ich zbywca), jeśli wydaje decyzję, co do istoty sprawy (art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z 9 marca 2017 r.). Dlatego też sąd stoi na stanowisku, że przed uchyleniem decyzji reprywatyzacyjnej, z powodu, o jakim mowa w art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy z 9 marca 2017 r., Komisja powinna wystąpić do sądu powszechnego o ustalenie nieważności umowy zbycia roszczeń za świadczenie rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości. W odróżnieniu od Prezydenta Komisja ma do tego instrumenty prawne. W chwili obecnej Komisja posiada bowiem uprawnienia prokuratora, ale nawet w dacie rozstrzygania niniejszej sprawy była uprawniona do występowania do właściwych organów w razie stwierdzenia w toku postępowania przed Komisją istnienia okoliczności sprzyjających wydawaniu decyzji reprywatyzacyjnych z naruszeniem prawa (art. 3 ust. 2 ustawy z 9 marca 2017 r.). W ocenie sądu było to wystarczające umocowanie ustawowe do wystąpienia z określonym powództwem do sądu powszechnego. Ewentualne ustalenie przez sąd cywilny umowy zbycia roszczeń za nieważną usuwa wszelkie wątpliwości, co do podmiotu uprawnionego do rozstrzygania o jego prawach i obowiązkach, na gruncie art. 7 ust. 1 dekretu. Uchylając decyzję reprywatyzacyjną w oparciu o przesłankę, o jakiej mowa w art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy z 9 marca 2017 r., bez ustalenia przez sąd cywilny nieważności umowy zbycia roszczeń "dekretowych", Komisja naruszyła art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z 9 marca 2017 r.
Ponieważ w chwili obecnej żadna z przesłanek uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej, wskazanych przez Komisję, nie okazała się zasadna, rozstrzyganie o tym, czy decyzja reprywatyzacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne, czy też nie – w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r. – jest bezprzedmiotowe.
W tej sytuacji również zawieszenie postępowania sądowego z uwagi na skierowanie aktu oskarżenia w związku z nabyciem roszczeń do przedmiotowej nieruchomości nie miało uzasadnienia. Po pierwsze, wydanie decyzji reprywatyzacyjnej w wyniku przestępstwa (art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy z 9 marca 2017 r.) nie było podstawą wydania zaskarżonej decyzji Komisji, a więc sąd nie mógł "jako pierwszy" dokonywać tego typu ustaleń. Po drugie, będzie miała do tego podstawy Komisja, ponownie rozpoznając sprawę.
Ponownie rozstrzygając sprawę Komisja weźmie pod uwagę ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, wynikające z powyższych rozważań sądu.
Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania sądowego (pkt 2-4) orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.