I SA/WA 679/21

I SA/Wa 679/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-04-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-04-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Joanna Skiba
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Monika Sawa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 52/23 - Wyrok NSA z 2025-01-15
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 134 par. 1; art. 155; art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 30 par. 4; art. 156 par. 1; art. 145 par. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędzia WSA Monika Sawa (spr.) Sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2022 r. sprawy ze skarg M. M., A. L., M. L., B. S., E. R. oraz Miasta [...] na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargi.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] stycznia 2021 r. nr [...] Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (Komisja) stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta [...] z [...] października 2003 r. nr [...] .
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej: Komisja), działając na podstawie art. 15 ust. 2 i 3 w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. wszczęła z urzędu postępowanie rozpoznawcze, w sprawie decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2003 r. nr [...] oraz zmieniającej ją decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] , dotyczących udziału wynoszącego [...] części nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] , stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] , dla której Sąd Rejonowy [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] , Postanowienie Komisji zostało ogłoszone w Biuletynie Informacji Publicznej w dniu [...] kwietnia 2019 r.
Komisja wskazała, że przedmiotem postępowania jest nieruchomość [...] położona przy ulicy [...] o powierzchni [...] m2 objęta dawną księga hipoteczną numer [...] . Wykorzystywana była m.in. na potrzeby gospodarstwa ogrodniczego. Część ww. nieruchomości [...] zabudowana była budynkiem - domem murowanym trzypiętrowym, podpiwniczonym. Budynek wykorzystywany był jako mieszkanie właściciela gospodarstwa (parter - mieszkanie wieloizbowe), zawierał także mieszkania czynszowe, a w suterenie mieszkanie dozorcy i służbowe. Ponadto wykorzystywany był jako magazyny zbiorów ogrodniczych. Podczas działań wojennych budynek uległ znacznym uszkodzeniom – zniszczony w 76% - 78%. mógł być odbudowany na stałe przy zachowaniu dawnej wysokości oraz po opracowaniu elewacji zachodniej ściany szczytowej.
Ustalono także, że dawna nieruchomość [...] oznaczona numerem hipotecznym [...] odpowiada m.in. nieruchomościom uregulowanym aktualnie w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] , składającej się z działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2 oraz w księdze wieczystej nr [...] , składającej się z działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2 oraz nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2. Dawnej nieruchomości [...] oznaczonej numerem hipotecznym [...] odpowiadają także części aktualnych działek ewidencyjnych o numerach; [...] oraz [...] z obrębu [...] . Ustalono również, że w odniesieniu do dwunastu lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku posadowionym na przedmiotowej nieruchomości, w latach 1978 - 1980, dokonano wyodrębnienia i przeniesienia na rzecz osób fizycznych prawa własności. Komisja wskazała, że były prowadzone postępowania administracyjne dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji na mocy których dokonano wyodrębnienia tych lokali, które zostały prawomocnie zakończone – nie stwierdzono ich nieważności z uwag na nieodwracalne skutki prawne. Komisja ustaliła, że w aktualnym stanie prawnym dla nieruchomości położnej przy ul. [...] nie obowiązuje żaden plan miejscowy.
Komisja ustaliła także, że przedwojenną właścicielką nieruchomości [...] nr [...] o powierzchni [...] m2 była M. R. na podstawie spadku po M. K. na mocy aktów zeznanych w dniu [...] października 1901 roku za [...] przed notariuszem O. Z. oraz w dniu [...] października [...] listopada 1912 roku za [...] przed notariuszem K. D,. w [...]. Ujawnienie przysługiwania własności M. R. w księdze hipotecznej dokonano na podstawie wniosku z dnia [...] października 1912 r. i decyzji z dnia [...] listopada 1912 r. Dnia [...] lutego 1947 r. zmarła M. R.. Zgodnie z postanowieniem Sądu Grodzkiego Oddziału [...] sygn. akt [...] z dnia [...] października 1948 roku prawa do spadku nabyli R. R., Z. R., M. w [...] części każde z nich Dnia [...] marca 1947 r. zmarł R. R.. Zgodnie z ww. postanowieniem prawa do spadku po nim nabyli: M. R. (z domu B., w [...] częściach), Z. R. (w [...] częściach) oraz W. M. (z domu R., w [...] częściach). Dnia [...] czerwca 1950 r. zmarła M. R.. Zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego dla [...] Wydziału I [...] sygn. akt [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r. prawa do spadku nabyli: Z. R. (w [...] części), T. L. (w [...] części), Z. R. (w [...] części) oraz W. M. (z domu R. w [...] części). Dnia [...] stycznia 1978 r. zmarła M. R. (z domu B.). Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] Wydziału V Cywilnego sygn. akt [...] z dnia [...] czerwca 1979 r. prawa do spadku nabyła M. M. w całości. Dnia [...] maja 1990 r. zmarł Z. R.. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] Wydziału [...] Cywilnego sygn. akt [...] z dnia [...] grudnia 1993 r. prawa do spadku nabyli: S. R. (w [...] częściach), T. L. (w [...] częściach), W. M. (w [...] części) oraz Z. R. (z domu R., w [...] części). Dnia [...] października 2002 r. zmarła Z. R. (z domu R.) vel Z. R. (z domu R.) vel S. R.. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia 22 lutego 2006 r. sygn. akt [...] prawa do spadku nabyli B. S. (z domu R., w [...] części), E. R. (w [...] części) oraz P. R. (w [...] części). Dnia [...] kwietnia 2007 r. zmarła S. R.. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. sygn. akt [...] prawa do spadku nabył T. L. w całości. Dnia [...] października 2007 r. zmarła W. M.. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] marca 2008 r. sygn. akt [...] prawa do spadku nabyła w całości M. M.. Dnia [...] kwietnia 2010 r. zmarł T. L.. Zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] kwietnia 2010 r. Repertorium A Nr [...] prawa do spadku nabyli M. L. i A. L., Dnia [...] października 2011 r. zmarł P. R.. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 2012 r. sygn. akt [...] prawa do spadku nabyły: E. R. (w [...] części) oraz B. S. (w [...] części). Aktualnie spadkobiercami przedwojenneej właścicielki nieruchomości są: M. L., A. L., M. M., E. R. oraz B. S..
Komisja podała następnie, że jeżeli chodzi o postępowanie dekretowe nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] była objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Z dniem [...] listopada 1945 r., tj. z dniem wejścia w życie dekretu, nieruchomości [...], w tym nieruchomość przy ul. [...] , na podstawie art. 1 dekretu, przeszły na własność Gminy [...], a następnie na własność Skarbu Państwa. Komisja wskazała, że objęcie gruntu położonego przy ul. [...] w posiadanie przez Gminę [...] nastąpiło na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia [...] stycznia 1948 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej, w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę [...] (Dz. U. R. P. Nr 6, poz. 43) w dniu 25 listopada 1948 r,, tj. z dniem ukazania się ogłoszenia w treści Dziennika Urzędowego Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...]. Termin złożenia wniosku dekretowego upływał w dniu [...] maja 1949 r. W dniu [...] lutego 1949 r. (data wpływu wniosku widniejąca na prezentacie) M. R., Z. R. i T. L., reprezentowani przez adwokata M. B., wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej za czynszem symbolicznym do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] , opatrzonym datą [...] października 1948 r. Do wniosku zostało załączone zaświadczenie Oddziału Ksiąg Wieczystych, Sądu Grodzkiego [...] z dnia [...] października 1948 r. nr [...], w którym zapisano, że zgodnie ze stanem działu I i II wykazu hipotecznego nieruchomości nr [...] nieruchomość położona jest przy ul. [...], zawiera powierzchnie [...] m2, tytuł własności uregulowany jest jawnym wpisem na imię M. R.. Nie jest kwestionowane, że wniosek dekretowy został złożony w terminie i opłacony. Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] czerwca 1951 r. znak [...] Prezydium Rady Narodowej w [...], po rozpatrzeniu wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, odmówiło przyznania prawa własności czasowej gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] , nr hipoteczny [...] , z jednoczesnym stwierdzeniem, że wszystkie budynki znajdujące się na powyższym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, że na gruncie nieruchomości [...] znajduje się czteropiętrowy budynek murowany zawierający [...] lokali, który został odbudowany przez Centralny Zarząd [...], Wskazano przy tym, iż pozostawienie tego rodzaju budynku w rękach prywatnych po objęciu gruntu przez Gminę [...] byłoby popieraniem własności typowo kapitalistycznej. Zaznaczono przy tym, iż sprawa odszkodowania zostanie załatwiona na zasadach określonych w art, 7, 8 i 9 dekretu.
Komisja następnie przedstawiła stan prawny dotyczący poszczególnych lokali znajdujących się w budynku położonym na tej nieruchomości tj. opisała akty notarialne dotyczące sprzedaży lokali wraz z przeniesieniem prawa użytkowania wieczystego do części gruntu oraz decyzje administracyjne, które poprzedzały zawarcie tych aktów. Łącznie wyodrębniono i przeniesiono własność dwunastu lokali mieszkalnych o numerach: [...]. Część z tych lokali mieszkalnych była następnie przedmiotem obrotu cywilnoprawnego.
Decyzją z dnia [...] czerwca 1992 r. nr [...] (znak [...]) Wojewoda [...], na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32 poz. 191 i Nr 43 poz. 253) stwierdził, że Dzielnica - Gmina [...] nabyła z mocy prawa w dniu [...] maja 1990 r. nieodpłatnie własność nieruchomości, położonej w [...] przy ulicy [...] , oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...], obręb ewidencyjny [...] , nr działki ewidencyjnej [...], o powierzchni [...] m2, z zabudową budynkiem mieszkalnym z wyłączeniem [...] sprzedanych lokali mieszkalnych. Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] (znak: [...]) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził nieważność ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1992 r. nr [...] (znak: [...]). Decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji stała się ostateczna.
Pismem z dnia [...] czerwca 1996 r. skierowanym do Ministerstwa Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa T. L. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1951 r. znak [...] o odmowie ustanowienia prawa własności czasowej gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] nr hipoteczny [...] w trybie art. 156 kpa. W treści wniosku zawarto także informację o uprzednim złożeniu wniosku o analogicznym brzmieniu w Urzędzie [...], jednakże bez wskazywania daty. W ocenie wnioskodawcy ww. orzeczenie rażąco naruszało prawo, gdyż w uzasadnieniu zawarte zostało stwierdzenie, iż "pozostawienie tego rodzaju budynku w rękach prywatnych po objęciu przez Gminę [...] byłoby popieraniem własności typowo kapitalistycznej". Ponadto w treści pisma zawarto wniosek o niezwłoczne wstrzymanie wszelkich działań mających na celu rozdysponowanie nieruchomością na podstawie art. 159 kpa. Decyzją z dnia [...] listopada 1999 r. (sygn. akt [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., orzekło o stwierdzeniu nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1951 r. znak [...] o odmowie ustanowienia użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] nr hipoteczny [...] w części dotyczącej działek nr [...] z obrębu [...] stanowiących wówczas własność Gminy [...]. W pozostałej części uznało się za niewłaściwe do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności i przekazało sprawę do rozpatrzenia zgodnie z właściwością Wojewodzie [...]. Decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r. znak: [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1951 r. znak: [...] w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa oznaczonej jako dz, ew. nr [...] z obrębu [...] wobec wycofania wniosku w tym zakresie.
Decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] Prezydent [...] :
1) ustanowił na 99 lat użytkowanie wieczyste do udziału wynoszącego [...] "części gruntu" o pow. [...] m2 oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] , uregulowanego wówczas w księdze wieczystej KW nr [...], położonego w [...] przy ul. [...] na rzecz: T. L. w [...] części, Z. R. w [...] części, W. M. w [...] części, M. M. w [...] części oraz S. R. w [...] części - wszystkich niepodzielnie;
2) ustalił "czynsz symboliczny" z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu opisanego w pkt 1 decyzji
3) odmówił T. L., Z. R., W. M., M. M. oraz S. R. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do udziału wynoszącego [...] "części gruntu" o pow. o pow. [...] m2 oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] .
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 155 kpa Prezydent [...] zmienił pierwsze zdanie w pkt. 1 ww. decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w ten sposób, że w miejsce zmarłej w dniu [...] października 2002 r, Z. R. (z domu R.) vel Z. R. (z domu R.) za uprawnionych do uzyskania prawa użytkowania wieczystego gruntu do udziału wynoszącego [...] części o pow. [...] uznano: B. S. (w [...] części), E. R. (w [...] części) oraz P. R. (w [...] części). W pozostałym zakresie decyzja pozostała bez zmian Postanowieniem Prezydenta [...] z dnia [...] października 2006 r. nr [...] sprostowano oczywistą omyłkę pisarską w decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. wpisując w miejsce słów M. M. słowa M. M. (w każdym miejscu, gdzie występowały w treści decyzji).
Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r, nr [...] wydaną na podstawie art. 155 K.p.a. Prezydent [...] orzekł o:
1) uchyleniu decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. sprostowanej postanowieniem Prezydenta [...] z dnia [...] października 2006 r. nr [...];
2) zmianie decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] października 2003 r. zarówno w zakresie dotyczącym ustalenia stron postępowania (adresatów decyzji), jak i w zakresie dotyczącym powierzchni nieruchomości wskazanej w osnowie decyzji oraz wysokości czynszu symbolicznego. W miejsce osób pierwotnie wskazanych w treści decyzji nr [...] z dnia [...] października 2003 r. jako uprawnionych do uzyskania prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu do udziału wynoszącego [...] części uznano: A. L. (w [...] części), M. L. (w [...] części), E. R. (w [...] części), B. S. (w [...] części) oraz M. M. (w [...] części). Czynsz symboliczny ustalono w kwocie [...] zł. Przyjęto przy tym, iż powierzchnia nieruchomości oznaczonej Jako dz. ew. nr [...] z obrębu [...] wynosi [...] m2. Odmówiono jednocześnie A. L., M. L., E. R., B. S., M. M. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do udziału wynoszącego [...] części gruntu o pow. [...] m2 oznaczonego jako dz. ew. nr [...] z obrębu [...] .
Ustalenia z decyzji z [...] października 2003 r. zostały potwierdzone w umowie zawartej w formie aktu notarialnego Repertorium A [...] o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego z [...] marca 2015 r. Zgodnie z tą umową Miasto [...], reprezentowane przez G. J. oraz B. D., w wykonaniu ostatecznej decyzji Prezydenta [...] nr [...] z [...] października 2003 r,, zmienionej ostateczną decyzją Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2014 r., oddało udział wynoszący [...] w nieruchomości objętej księgą wieczystą KW nr [...] w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat, to znaczy do dnia dziesiątego marca dwa tysiące sto czternastego roku ([...]-03-2114), z przeznaczeniem na cele zgodne z planem zagospodarowania przestrzennego albo z ostateczną decyzją o warunkach zabudowy, na rzecz:
1) A. L. w udziale wynoszącym [...] części;
2) M. L. - w udziale wynoszącym [...] części;
3) E. R. w udziale wynoszącym [...] części;
4) B. S. w udziale wynoszącym [...] części;
5) M. M. w udziale wynoszącym [...] części,
a M. L. działający w imieniu własnym oraz w imieniu A. L., J. S. działający w imieniu E. R. i B. S. oraz M. M. wyrazili na to zgodę.
Aktualnie nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2, której stan prawny uregulowany został w księdze wieczystej nr [...] pozostaje własnością Miasta [...]. W treści księgi wieczystej jako użytkownicy wieczyści nadal wymienione są osoby fizyczne, z którymi Miasto [...] zawarło w dniu [..] marca 2015 r. umowę o oddanie w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat (tj. do dnia [...] marca 2114 r.) udziału wynoszącego [...] części w nieruchomości. Ponadto współużytkownikami wieczystymi pozostają także właściciele wyodrębnionych lokali w budynku przy ul. [...] o numerach [...].
Sąd Okręgowy [...] Wydział Cywilny wyrokiem z dnia [...] marca 2014 r., wydanym w sprawie prowadzonej pod sygn. akt [...] z powództwa M. L., A. L., E. R., B. S. i M. M. z przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Wojewodę [...] i Prezydenta [...] oraz Miastu [...] o zapłatę:
1) zasądził od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Wojewodę [...] na rzecz powoda M. L. kwotę [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia [...] marca 2014 r. do dnia zapłaty, na rzecz powoda A. L. kwotę [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia [...] marca 2014 r. do dnia zapłaty, na rzecz powódki E. R. kwotę [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia [...] marca 2014 r. do dnia zapłaty, na rzecz powódki B. S. kwotę [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia [...] marca 2014 r, do dnia zapłaty, na rzecz powódki M. M. kwotę [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia [...] marca 2014 r. do dnia zapłaty;
2) oddalił powództwo w stosunku do pozwanego Miasta [...]; w punktach 3, 4 i 5 rozstrzygnął o kosztach procesu, w tym kosztach zastępstwa prawnego [...] (pkt 4) oraz kosztach związanych z wynagrodzeniem biegłego (pkt 5).
W tak ustalonym stanie faktycznym na podstawie materiału dowodowego powołanego w treści decyzji Komisja uznała, że decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] października 2003 r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Komisja odwołując się do treści art. 156 §1 pkt 2 kpa oraz orzecznictwa w tym zakresie wskazała, że decyzja reprywatyzacyjna, została skierowana przez Prezydenta [...] do osoby nieżyjącej- Z. R.. Z. R. zmarła [...] października 2002 r. i nie żyła w dacie wydawania decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2003 r. nr [...] od blisko 12 miesięcy. Postępowanie zakończone wydaniem omawianej decyzji Prezydenta [...] toczyło się w stosunku do osoby zmarłej. Komisja wskazała, że Prezydent wydając decyzję reprywatyzacyjną, w której jako stronę wskazano osobę nieżyjącą, uchybił elementarnym obowiązkom, polegającym na właściwym ustaleniu stanu faktycznego oraz kręgu stron postępowania. W świetle powyższych okoliczności Z. R. (z domu R.) vel Z.R. (z domu R.) vel S. R. nie mogła być stroną w postępowaniu dekretowym przed Prezydentem [...] . Decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, bowiem jednym z elementów postępowania administracyjnego są jego podmioty, a Z. R. (z domu R.) vel Z. R. (z domu R.) vel S. R., jako osoba zmarła, nie mogła być podmiotem tego postępowania, W ocenie Komisji, skierowanie decyzji administracyjnej wobec nieżyjącej strony wyczerpuje przesłankę "rażącego naruszenia prawa" w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a, Komisja podniosła, że na ocenę zaistnienia wad, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci stron postępowania. Powołany przepis w ogóle nie nawiązuje do wiedzy organu o okolicznościach skutkujących nieważnością decyzji. Skierowanie decyzji do zmarłej strony, tj. osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji. Komisja podkreśliła, że osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy, w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania. Nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia. Komisja odwołała się do orzecznictwa administracyjnego w tym zakresie. Komisja zarzuciła także Prezydentowi naruszenie art. 10 § 1 kpa tj. czynnego udziału stron w postępowaniu, w którym nie mogła brać udziału osoba zmarła oraz art. 7 kpa poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego poprzez brak ustalenia następców prawnych zmarłej strony. W ocenie Komisji decyzja reprywatyzacyjna Prezydenta [...] z dnia [...] października 2003 r. nr [...] nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych. W przedmiotowej sprawie w konsekwencji wydania decyzji reprywatyzacyjnej nie doszło do odpłatnego zbycia przez beneficjentów przysługujących im udziałów w prawie użytkowania wieczystego gruntów na rzecz osób trzecich. Doszło jedynie do przejścia udziałów w prawie użytkowania wieczystego na rzecz spadkobierców beneficjentów decyzji reprywatyzacyjnej na podstawie dziedziczenia (sukcesji uniwersalnej praw).Aktualnie w prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...], [...] Wydział Ksiąg Wieczystych księdze wieczystej KW nr [...], w której uregulowano stan prawny nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...] , oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] , jako właściciel nadal figuruje [...]. Z kolei jako użytkowników wieczystych przedmiotowej nieruchomości ujawniono A. L., M. L., E. R., B. S. oraz M. M., w udziale wynoszącym łącznie [...] części.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli M. M., A. L. , M. L. B. S., E. R.i (skarżący) zaskarżając ją w całości.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili naruszenie:
I. art. 7, 77, 80 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszelkich okoliczności sprawy i uchylenie decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w kształcie przed zmianą dokonaną decyzją tegoż organu Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 roku, a następnie decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2014 roku, tj. w sytuacji prawnej, w której decyzja z 2003 roku miała już zmienioną treść, ergo w pierwotnej wersji nie istniała, które to naruszenie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...], wydanych z naruszeniem prawa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2003 r. nr [...] , w sytuacji gdy w sprawie brak jest podstaw do uznania, że doszło do rażącego naruszenia prawa, które to naruszenie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia,
II. art. 10 § 1, 81 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób uniemożliwiający zapoznanie się i ustosunkowanie się strony do całości materiału dowodowego, w szczególności do opinii [...] Rady, która została wydana po zakończeniu postępowania rozpoznawczego i po zawiadomieniu stron oraz po ustosunkowaniu się przez skarżących, co miało wpływ na wynik sprawy.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz umorzenie postępowania rozpoznawczego prowadzonego przez Komisję oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących, kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.
Skargę na powyższą decyzję wniosło także Miasto [...] (skarżący) zaskarżając wskazane poniżej fragmenty uzasadnienia decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów tj. art. 107 § 3 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1 w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3a Ustawy w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a., poprzez zawarcie bezpodstawnych stwierdzeń w uzasadnieniu decyzji, tj. tytule pkt. III.l. (str. 19.) w całości; w pkt. III.l.l. (str. 19-20.) w zakresie; " W ocenie Komisji decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] października 2003 r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa. " (str. 19.) oraz " W ocenie Komisji w niniejszej sprawie doszło do wydania decyzji administracyjnej z rażącym naruszeniem prawa. " (str. 20.); w pkt. IU.1.2. (str. 23.) w zakresie: "W ocenie Komisji Prezydent [...], kierując decyzję do osoby nieżyjącej, naruszył zawartą w art. 10 § 1 k.p.a. zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu i jej prawa do końcowego zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. W tak prowadzonym postępowaniu organ nie zrealizował zawartych w art 6 i 7 k.p.a. w związku z art 28 k.p.a., zasad praworządności i prawdy obiektywnej. w pkt. in.1.4. (str. 24.) w całości; w pkt. 111.1.5. (str. 24-25.) w całości; w pkt. in.3.1. (str. 27.) w całości; w pkt. ni.3.2. (str. 27-28.) w zakresie: " W rozpoznawanym przypadku została spełniona przesłanka pozytywna, wskazana w art 156 § 1 pkt 2 kpa, tj. decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] października 2003 r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Jak wskazano powyżej, Prezydent [...] wydał decyzję reprywatyzacyjną z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na skierowanie jej do osoby zmarłej. Z uwagi na powyższe naruszenie Komisja była zobligowana do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2003 r. nr [...] na podstawie art. 29 ust 1 pkt 3a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. podczas gdy:
(a) brak jest uzasadnionych podstaw do uznania, że do skierowania decyzji reprywatyzacyjnej do osoby zmarłej doszło w wyniku błędnego prowadzenia postępowania administracyjnego przez Prezydenta [...] ;
(b) istnienie rozbieżności orzeczniczej, co do możliwości stwierdzenia nieważności decyzji skierowanej do osoby zmarłej, przesądza, że decyzja rozstrzygająca w ten sposób, nie może być uznana za wydaną w warunkach nieważności z tej właśnie przyczyny, co też odnieść należy do analizowanej w sprawie niniejszej decyzji nr [...] ;
(c) okoliczności faktyczne sprawy w postaci (-) prowadzenia postępowania administracyjnego z udziałem innych stron niż zmarła oraz wydania w takich warunkach decyzji rozstrzygającej co do istoty sprawy jak też (- ) skutku wydania decyzji nr [...] oraz nr [...] , jakim jest ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz prawidłowo ustalonego kręgu spadkobierców dawnego właściciela przedmiotowej nieruchomości - pozwalają na przyjęcie, że w sprawie niniejszej nie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;
(d) w stanie faktycznym i prawnym przedmiotowej sprawy, za przejaw nadmiernego rygoryzmu uznać należy zastosowanie sankcji nieważności decyzji reprywatyzacyjnej i przyjęcie, że doszło do rażącego naruszenia prawa; (e) nawet gdyby uznać, że w realiach niniejszej sprawy zaszły przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji reprywatyzacyjnej, Komisja nie rozważyła dostatecznie i nie wskazała w pisemnym uzasadnieniu w sposób przekonywujący, czy dla osiągnięcia celów niniejszego postępowania nie jest wystarczającym stwierdzenie nieważności decyzji jedynie w części tj. w zakresie dotyczącym praw zmarłego W. B. ( omyłka pisarska – Z. R.).
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji Komisji nr [...] z dnia [...] stycznia 2021 r., w części dotyczącej uzasadnienia w zakresie wskazanym powyżej oraz o zasądzenie na rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Sąd połączył powyższe skargi do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia postanowieniem z 12 lipca 2021r.
W odpowiedzi na skargę Komisja wniosła o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W dniu [...] grudnia 2021 r. do tutejszego Sądu wpłynął wniosek Stowarzyszenia [...] o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu wnosząc jednocześnie o utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Komisji i przychylając się do stanowiska Komisji.
Postanowieniem z 9 grudnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopuścił do udziału w sprawie w charakterze uczestnika na prawach strony Stowarzyszenie [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego obowiązującymi w dacie jego wydania.
Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji, przede wszystkim zaznaczyć trzeba, iż wydana ona została w postępowaniu prowadzonym przed Komisją do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na podstawie ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2017 r. poz. 718, Dz. U. z 2018 r. poz. 431 z późn. zm. dalej ustawa z 9 marca 2017 r.). Komisja działając na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta [...] z [...] października 2003 r. nr [...] .
Odnosząc się w pierwszej kolejności do skargi [...] , która dotyczyła wybranych fragmentów uzasadnienia decyzji Komisji Sąd wskazuje, że w pełni podziela pogląd wyrażony przez tutejszy sąd w wyroku z 17 listopada 2018 r., I SA/Wa 920/18, w którym odrzucono koncepcję, że w razie uznania za zasadną skargi o zakresie zaskarżenia zawężonym przez skarżącego tylko do uzasadnienia danej decyzji, sąd jest władny uchylić tę decyzję wyłącznie w części dotyczącej uzasadnienia, pozostawiając w obrocie prawnym osnowę decyzji.
Zdaniem sądu ani rozstrzygnięcie, ani uzasadnienie nie mogą funkcjonować samodzielnie, niezależnie od siebie, w obrocie prawnym. Uzasadnienie nie może więc być wyeliminowane z tego obrotu przez sąd administracyjny bez jednoczesnego wyeliminowania rozstrzygnięcia. Takie orzeczenie rodziłoby niemożliwe do zaakceptowania skutki prawne (zob. J. Turski, "Uchylenie przez sąd administracyjny decyzji administracyjnej w części obejmującej uzasadnienie lub jego fragmenty", ZNSA 1(70)/2017). W przypadku wadliwości całego uzasadnienia decyzji, z powodu niewzruszenia przez sąd rozstrzygnięcia decyzji, stałoby się ono prawomocne, a ponownie wydana decyzja jako całość – z niepoddaną kontroli sądowoadministracyjnej prawomocną osnową oraz wydanym w toku ponownego rozpoznania sprawy uzasadnieniem – byłaby dotknięta nieważnością jako powtórzone orzeczenie w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.).
W ocenie sądu, skarga skierowana tylko przeciwko części uzasadnienia powinna zostać oddalona (art. 151 p.p.s.a.), jeśli wady wskazanych fragmentów uzasadnienia, nie mają wpływu na wynik sprawy. Wówczas wyrok sądu, jeśli stanie się prawomocny, na podstawie art. 170 i art. 171 p.p.s.a., ukształtuje prawidłowe motywy rozstrzygnięcia. Jak podkreśla się w orzecznictwie "Wprawdzie powaga rzeczy osądzonej obejmuje sentencję orzeczenia, jednak biorąc pod uwagę, że istota sądowej kontroli wyraża się w ocenie prawnej, ta zaś wyrażona jest w uzasadnieniu, to na zakres powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 171 p.p.s.a. wskazują motywy wyroku" (wyrok NSA z 6 lutego 2018 r., II FSK 224/16, LEX nr 2465037). Podnosi się także, że "Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyrażona w art. 170 p.p.s.a. wyraża się w tym, że także inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach przewidzianych w ustawie – także inne osoby muszą brać pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia sądu. Pomimo że opisany stan związania ograniczony jest, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów, nie oznacza to, że dla prawidłowego odczytania treści tej sentencji nie należy się kierować treścią uzasadnienia" (wyrok NSA z 10 kwietnia 2018 r., I GSK 518/16, LEX nr 2501225).
W niniejszej sprawie Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji uznając zarzuty obu skarg za nieuzasadnione.
Przedmiotem decyzji dekretowej z dnia [...] października 2003 r., była nieruchomość [...] położona w [...] przy ul. [...] , stanowiąca działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] , dla której Sąd [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] . Komisja uznała, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na skierowanie jej do osoby zmarłej Z. R..
Z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że decyzja Prezydenta [...] z [...] października 2003 r. stała się ostateczna i orzekała o ustanowieniu na 99 lat, za czynszem symbolicznym, prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości przy ul. [...] na rzecz osób w niej wymienionych. Jednak Z. R., która również została wskazana jako beneficjent decyzji dekretowej w ujawnionym tam udziale w nieruchomości wspólnej nie mogła nabyć na jej podstawie praw i obowiązków ponieważ w dacie jej wydania nie przysługiwał jej przymiot strony gdyż zmarła [...] października 2002 r. tj przed wydaniem kontrolowanej decyzji. Z kolei jej następcy prawni nie brali udziału w tym postępowaniu. Z chwilą śmierci Z. R. ustała jej zdolność prawna jako osoby fizycznej, co w konsekwencji powodowało, że w stosunku do niej jako osoby zmarłej nie można było prowadzić postępowania administracyjnego i wydać decyzji. Skoro zatem decyzja z [...] października 2003 r. była dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa ponieważ została skierowana do osoby zmarłej (a jej następcy prawni nie brali udziału w postępowaniu ani nie byli adresatami tej decyzji) to prawidłowe jest stanowisko Komisji, że decyzja Prezydenta [...] [...] września 2003 r. zapadła w sposób wadliwy. W orzecznictwie prezentowane są również poglądy, zgodnie z którymi nie zawsze i nie w każdych okolicznościach skierowanie decyzji do osoby zmarłej wyczerpuje przesłanki wadliwości decyzji określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie może być np. uznane za naruszenie prawa w stopniu rażącym skierowanie decyzji do osoby zmarłej w sytuacji jeżeli jednocześnie w postępowaniu brali właśnie udział jej spadkobiercy. Niemniej w niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Spadkobiercy zostali ujawnieni dopiero w 2006 r. Tym samym skutkiem skierowania decyzji dekretowej do osoby zmarłej stało się także pozbawienie spadkobierców prawa do udziału w postępowaniu administracyjnym. Wprawdzie zgodnie z art. 30 § 4 k.p.a. spadkobiercy strony wchodzą do postępowania z mocy samego prawa, ale muszą brać udział w postępowaniu podczas którego mają możliwość przedstawienia swego stanowiska w sprawie. Mogą to uczynić natomiast wówczas gdy do postępowania wstąpią (w szczególności gdy strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika). Skierowanie natomiast decyzji do zmarłej strony, tj. osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji. W orzecznictwie i doktrynie utrwalony jest pogląd, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi bądź to jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., bądź jako skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.). W każdym jednak przypadku oczywistym jest, że w stosunku do osób zmarłych nie można wszczynać postępowań i wydawać decyzji. Skoro doszło do wydania decyzji m.in. w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i powinna być usunięta z obrotu prawnego (por.m.in. wyroki NSA: z dnia 27 kwietnia 1983 r., sygn. akt II SA 261/83; z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99; z dnia 21 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 952/07; z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 1959/06; z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1876/10; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 października 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 617/21). Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał, ponieważ art. 156 § 1 k.p.a. w ogóle nie nawiązuje do takiego kryterium w okolicznościach skutkujących nieważnością decyzji. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania, ustalić krąg podmiotów mających interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu nadzorczym. Odmienna jest sytuacja procesowa, w której do śmierci strony dochodzi w trakcie postępowania administracyjnego. Wówczas w myśl powołanego już art. 30 § 4 k.p.a., z mocy prawa, na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. O ile po wydaniu decyzji dotychczasowa strona umrze, należy doręczyć decyzję następcom prawnym. Niedoręczenie decyzji następcy prawnemu, który z mocy prawa wstąpił na miejsce strony, która zmarła, stanowi pozbawienie następcy udziału w czynności procesowej, które to pozbawienie może być kwalifikowane jako podstawa wznowienia z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Taki właśnie pogląd został wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 129/10, niepublikowany).
Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie decyzja została skierowana do osoby zmarłej – Z. R., a jej spadkobiercy nie brali udziału w postępowaniu dekretowym i decyzja ta nie została do nich skierowana (co nie jest kwestionowane), to rozstrzygnięcie to – decyzja z [...] października 2003 r., zostało obarczone wadą nieważności, której skutkiem jest nieważność decyzji. Nieuzasadnione jest stanowisko skarżących, że treść tej decyzji została zmieniona decyzjami z [...] kwietnia 2006 r. a następnie [...] listopada 2014 r. a zatem jej pierwotna treść już nie istniała. Decyzje te nie ukształtowały skutecznie treści decyzji z 2003 r. na nowo gdyż obie zostały wydane w warunkach nieważności gdyż tryb art. 155 kpa nie służy konwalidacji decyzji wadliwych. Decyzja Komisji zatem, z powyższych względów, jest prawidłowa.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ppsa skargi oddalił.