I SA/Wa 677/18

I SA/Wa 677/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-04-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Kosińska
Joanna Skiba
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1531/19 - Wyrok NSA z 2022-10-20
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 157 par. 2; art. 28; art. 105
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 1949 nr 46 poz 339
Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2018 r. sprawy ze skargi I.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2018 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania I.K. od decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2017 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...].
W uzasadnieniu wskazał, że pismem z [...] stycznia 2007 r. S.S. wniósł o uznanie za nieważne orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] listopada 1954 r. w stosunku do swojej [...] M.S., która według niego wymieniona jest w części drugiej orzeczenia pod pozycją nr [...]. Organ wyjaśnił, że spadek po S.S. zmarłym [...] kwietnia 2008 r. nabyły I.K. i K.S., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z [...] stycznia 2009 r., sygn. akt [...].
Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2017 r. umorzył postępowanie z wniosku z [...] stycznia 2007 r. w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] listopada 1954 r., nr [...], na podstawie którego zostały przejęte na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie położone w gromadzie M., w części stanowiącej w chwili przejęcia własność M. S. - pkt [...] orzeczenia. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że wnioskodawcy powołują się na następstwo prawne po M. ze S., natomiast w ocenie Wojewody kwestionowanym orzeczeniem przejęto nieruchomości stanowiące własność M. S. i to ona została wymieniona w pkt [...] tego orzeczenia, a nie zaś M. ze S.
Odwołanie od decyzji Wojewody wniosła I.K.
Rozpatrując sprawę Minister wskazał, że zgodnie z art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wszczyna się na żądanie strony. Z kolei z art. 105 § 1 kpa wynika, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Wszczęcie postępowania na wniosek nielegitymowanej osoby jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania.
Minister wskazał, że w sytuacji, gdy decyzja dotyczy prawa własności do nieruchomości (tak jak orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...].11.1954 r.) podmiotem uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie jej nieważności jest wyłącznie osoba, o której prawie własności decyzja ta rozstrzyga (ewentualnie jej następcy prawni, ale pod warunkiem przejścia praw i obowiązków ich poprzednika), albowiem kwestionowana decyzja dotyczy jej (ich) praw majątkowych.
Organ wyjaśnił, że S.S. zażądał unieważnienia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] listopada 1954 r. w części, w jakiej odnosi się ono - według jego twierdzenia - do nieruchomości M.S. - [...] wnioskodawcy. Do wniosku załączył uchwałę Sądu Grodzkiego w G. z [...] grudnia 1937 r., nr [...] zawierającą dekret dziedzictwa, zgodnie z którym spadek po M. ze S. przyznano W. S. oraz S.S.
W piśmie z [...] marca 2007 r. S.S. poinformował, że jest [...] M.S., która jako [...] wyszła za mąż za W. S. Ponadto wyjaśnił, że M. z W. była [...] jego matki.
Z kolei [...] matki S.S. był D.S., zwany również D.S.
Uzasadniając interes prawny S.S. wskazał na prawo własności do nieruchomości położonych w gminie katastralnej M. objętych liczbą wykazu hipotecznego [...] (lwh [...]) oraz liczbą wykazu hipotecznego [...] (lwh [...]).
Minister wyjaśnił, że z karty [...] księgi prowadzonej dla nieruchomości położonych w gminie katastralnej M., lwh [...] wynika, że na podstawie wpisu z [...] grudnia 1900 r. jako właścicieli ujawniono M.S. w [...] części i D.S. w [...] części. Ponadto zanotowano, że M.S. jest małoletnia. Wpisem z [...] marca 1934 r. dokonanym na podstawie dekretu dziedzictwa z [...] czerwca 1933 r. zaintabulowano prawo własności [...] części D.S. na rzecz, m. in. M. z W. w [...] części (punkt [...]) i M.S. - [...] D. w [...] części. Kolejnym wpisem z [...] marca 1938 r. dokonanym na podstawie kontraktu kupna- sprzedaży z [...] lipca 1933 r. zaintabulowano prawo własności [...] części z [...] części tej realności w miejsce M.S., [...] D. na rzecz J.S., [...] D. Następnie wpisem z [...] kwietnia 1938 r. ujawniono, że na podstawie dekretu przyznania spadku z [...] grudnia 1937 r. zaintabulowano prawo własności [...] części tej realności w miejsce M.S. na rzecz W.S. w [...] częściach i małoletniego S.S. w [...] częściach.
Z kolei z odpisu karty [...] lwh [...] wynika, że wpisem z [...] marca 1934 r. odnotowano, że na podstawie dekretu dziedzictwa z [...] czerwca 1933 r. zaintabulowano prawo własności [...] części tej realności D.S. na rzecz, m. in. M. z W. w [...] części oraz M.S. [...] D. w [...] części. Wpisem z [...] marca 1938 r. dokonanym na podstawie kontraktu kupna - sprzedaży z [...] lipca 1933 r. zaintabulowano prawo własności [...] części z [...] części tej realności w miejsce M.S. na rzecz J.S., [...] D.
W ocenie Ministra z treści powołanych dokumentów wynika, że M.S., [...] D. była właścicielką nieruchomości objętych lwh [...] w [...] części i [...] części. Kontraktem z [...] lipca 1933 r. M.S. [...] D. sprzedała [...] części na rzecz J.S., a co do pozostałych [...] części ujawnieni zostali [...] kwietnia 1938 r. W.S. i S.S. na podstawie dokumentu spadkowego z [...] grudnia 1937 r. po M.S., noszącej nazwisko panieńskie S.
Natomiast co do nieruchomości objętych lwh [...] M.S. była właścicielką [...] części, które kontraktem z [...] lipca 1933 r. sprzedała na rzecz J.S.
Wynika z tego, że [...] S.S., tj. M.S. [...] D. nosząca w chwili śmierci nazwisko S. od [...] kwietnia 1938 r. nie figurowała w dokumentach własnościowych, jako współwłaścicielka nieruchomości objętych lwh [...] ani lwh [...].
Organ zauważył, że M.S., [...] D. w chwili swojej śmierci, tj. [...] października 1937 r. nosiła nazwisko S. i bardziej prawdopodobne jest, że gdyby w 1954 r. ówczesny organ umieścił ją na liście właścicieli nieruchomości położonych w gromadzie M. to powinna figurować jako M.S., a nie jako M.S.
Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących nie przyjęcia następstwa prawnego po M. ze S. oraz wadliwego uznania, że to M.S., a nie [...] M.S.- [...] D. sprzedała swój udział w nieruchomościach [...] J.S., Minister wyjaśnił, że w treści kontraktu kupna - sprzedaży z [...] lipca 1933 r., w jego art. 2 stwierdzono, że: "M. S. [...] D. sprzedaje aktem niniejszym swemu [...] J.S. swoje w art. pierwszym wymienione części realności whl [...] ks. gr. gm. M., tj. [...] części z [...] części realności whl. [...] oraz [...] części z [...] części realności whl [...] z wszelkimi prawami, przynależnościami i służebnościami jak je sama posiada i posiadać ma prawo na wyłączną jego własność, a J.S. [...] D. przedmioty te kupuje".
Tym samym twierdzenie, że to M.S. ([...] M. S. [...] D.) sprzedała swoje udziały w nieruchomości J.S. nie odpowiada prawdzie, ponieważ z treści umowy z [...] lipca 1933 r. wprost wynika, że sprzedającą była M.S., [...] D., czyli [...] S.S. Wbrew twierdzeniu I.K. Wojewoda [...] nie zakwestionował następstwa prawnego I. K. i K. S. po M. ze S.
Podsumowując Minister uznał, że pod pozycją [...] orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] listopada 1954 r. wymieniona jest nie M. S. [...] D., a M.S. [...] D., figurująca w dokumentach własnościowych jako M. z W. będąca, jak wynika z akt sprawy, współwłaścicielką nieruchomości objętych lwh [...] w [...] częściach oraz nieruchomości objętych lwh [...] w [...] częściach.
W ocenie Ministra umorzenie postępowania odpowiada prawu, gdyż wnioskodawcy żądali unieważnienia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] listopada 1954 r. w części dotyczącej M.S. Natomiast z ustaleń poczynionych w toku postępowania wynika, że wnioskodawcy są następcami prawnymi M. ze S., a w punkcie [...] kwestionowanego orzeczenia wymieniona jest M. z W., a nie M. ze S.
Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2018r. skargę złożyła I.K.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
I. naruszenie art 7, art. 76 § 1, art 77 § 1 i 4 kpa, poprzez:
- niezebranie całego materiału dowodowego, w tym:
- pominięcie istniejącego w obrocie prawnym dokumentu - pisma Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych, znak: [...] z [...] kwietnia 1981 r. skierowanego do Ministerstwa Rolnictwa - Departamentu Gospodarki Ziemią, zawierającego wyraźne stwierdzenie, iż zgodnie z pkt [...] orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] listopada 1954 r. przejęte zostało na własność Państwa gospodarstwo rolne uwidocznione na nazwisko M.S., co pozostaje w sprzeczności z przyjętym przez organ założeniem, że właścicielem wywłaszczonej nieruchomości była M. z W.,
- pominięcie zapisów ówczesnego wykazu hipotecznego, w którym pod liczbą [...] zapisano wywłaszczaną w 1954 r. nieruchomość, jednoznacznie wskazując w pozycji [...] wykazu, iż "na podstawie dekretu przyznania spadku z dnia [...] grudnia 1937 r. [...], intabuluje się prawo własności [...] części tej realności w miejsce M.S. na rzecz: W.S. w [...] częściach i małoletniego S.S. w [...] częściach, który to zapis wyraźnie wskazuje, że skarżąca jest następcą prawnym byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości i jako taka ma legitymację prawną do ubiegania się o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej,
II. naruszenie art 80 oraz ary 105 § 1 kpa, poprzez umorzenie postępowania, w sytuacji, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do takiego rozstrzygnięcia.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2017r. oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu skargi.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Legitymację do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na wniosek ma strona postępowania zakończonego wydaniem decyzji, której ma dotyczyć stwierdzenie nieważności oraz każdy podmiot, który twierdzi, że decyzja ta dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku, w rozumieniu art. 28 kpa albo którego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności tej decyzji. Decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] listopada 1954 r. dotyczyła prawa własności do nieruchomości, wobec czego podmiotem uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie jej nieważności jest wyłącznie osoba, o której prawie własności decyzja ta rozstrzyga lub jej następcy prawni, pod warunkiem przejścia na ich praw i obowiązków na ich rzecz.
Natomiast w sytuacji, gdy z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wystąpił podmiot, który nie wykazał interesu prawnego i mimo to postępowanie nieważnościowe zostało wszczęte - powinno ono być na podstawie art. 105 § 1 kpa, jako bezprzedmiotowe, umorzone. Wniosek podmiotu nie będącego stroną postępowania nie może być załatwiony, tak jak to nakazuje art. 104 kpa, co do istoty. W zależności od tego, czy brak przymiotu strony jest oczywisty, czy też wymaga przeprowadzenia ustaleń w tym zakresie, jego załatwienie może zapaść albo na podstawie art. 61a kpa postanowieniem o odmowie wszczęcie postępowania, albo na podstawie art. 105 § 1 kpa decyzją o umorzeniu postępowania.
Wskazać należy, że przedmiotowe postępowanie wszczęte zostało na wniosek S.S. Wniósł on o uznanie za nieważne orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] listopada 1954 r. w stosunku do swojej [...] M.S., uwidocznionej w części drugiej orzeczenia pod pozycją [...] (pisma: z [...] stycznia 2007 r., z [...] marca 2007 r., z [...] listopada 2007 r., z [...] kwietnia 2008 r.). Tak opisanym żądaniem organy były związane i weryfikowały interes prawny wnioskodawcy, a następnie jego spadkobierczyń, wywodząc go od M.S., która, jak wskazał wnioskodawca, wymieniona była pod pozycją [...] orzeczenia z [...] listopada 1954 r. Wbrew twierdzeniom skarżącej postępowanie niniejsze nie dotyczyło unieważnienia orzeczenia z [...] listopada 1954 r. w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej własność M.S. oraz jej [...] S.S.
Analiza zebranych w sprawie dowodów, w tym dokumentów archiwalnych, potwierdza słuszność stanowisk organów nadzoru, że pod pozycją [...] orzeczenia z [...] listopada 1954 r. nie jest wymieniona [...] S.S., tj. M. ze S.
S.S. wyjaśnił, że jego wniosek dotyczy nieruchomości objętych wykazami hipotecznymi lwh [...] i lwh [...] gm. Kat. M.
Otóż jak wynika z wykazu hipotecznego lwh [...] ujawniono w nim, jako właścicieli M.S. w [...] części i D.S. w [...] części - na podstawie wpisu z [...] grudnia 1900 r., przy czym odnotowano, że M.S. jest małoletnia. Wpisem z [...] marca 1934 r. dokonanym na podstawie dekretu dziedzictwa z [...] czerwca 1933 r. zaintabulowano prawo własności [...] części D.S. na rzecz, m. in. M. z W w [...] części (punkt a) i M.S.- [...] D. w [...] części. Wpisem z [...] marca 1938 r. - na podstawie kontraktu kupna- sprzedaży z [...] lipca 1933 r. zaintabulowano prawo własności [...] części z [...] części tej realności w miejsce M.S., [...] D. na rzecz J.S., [...] D. Następnie wpisem z [...] kwietnia 1938 r. ujawniono, że na podstawie dekretu przyznania spadku z [...] grudnia 1937 r. zaintabulowano prawo własności [...] części tej realności w miejsce M.S. na rzecz W.S. w [...] częściach i małoletniego S. S. w [...] częściach.
Z kolei z odpisu karty [...] wykazu hipotecznego lwh [...] wynika, że na podstawie dekretu dziedzictwa z [...] czerwca 1933 r. zaintabulowano prawo własności [...] części tej realności D.S. na rzecz, m. in. M. z W. w [...] części oraz M.S. [...] D. w [...] części. Wpisem z [...] marca 1938 r. dokonanym na podstawie kontraktu kupna - sprzedaży z [...] lipca 1933 r. zaintabulowano prawo własności [...] części z [...] części tej realności w miejsce M.S. na rzecz J.S., [...] D.
Z wyżej wskazanych dokumentów wynika, że M.S., [...] D. była właścicielką nieruchomości objętych lwh [...] w [...] części i [...] części. Kontraktem z [...] lipca 1933 r. M.S., [...] D. sprzedała [...] części na rzecz J.S., a co do pozostałych [...] części ujawnieni zostali [...] kwietnia 1938 r. W.S. i S.S. na podstawie dokumentu spadkowego z [...] grudnia 1937 r. po M.S., noszącej nazwisko panieńskie S. Odnośnie nieruchomości objętych lwh [...] M.S. będąc właścicielką [...] części, kontraktem z [...] lipca 1933 r. sprzedała ją na rzecz J.S.
Jak wynika z dokumentów M.S. [...] D. - [...] S.S., która po mężu nosiła nazwisko S. od [...] kwietnia 1938 r. nie figurowała w dokumentach własnościowych, jako współwłaścicielka nieruchomości objętych lwh [...] ani lwh [...].
Co istotne [...] wnioskodawcy M.S., [...] D. od zamążpójścia, aż do śmierci nosiła nazwisko S., a nie S. Trudno więc przyjąć, aby w 1954 r., tj. siedemnaście lat po jej śmierci i pod panieńskim nazwiskiem w orzeczeniu Prezydium wskazano ją w spisie właścicieli nieruchomości położonych w gromadzie M.
Wbrew twierdzeniom skargi organy nie kwestionowały, że skarżąca, a także S. S. są następcami prawnymi po M. ze S. Jednakże nie mogło to być podstawą do merytorycznego rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] listopada 1954 r. w punkcie [...] tego orzeczenia, gdyż jak wyżej wskazano postępowanie nie wykazało, aby w punkcie [...] wymieniona była M.S. - [...] S.S.
Niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7, art. 76 § 1 oraz art. 77 § 1 i 4 kpa, poprzez niezebranie całego materiału dowodowego. Organ w zakresie koniecznym dla zbadania interesu prawnego S.S. i jego spadkobierczyń zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i słusznie uznał, że wobec braku legitymacji do żądania stwierdzenia nieważności należy wszczęte postępowanie umorzyć.
Odnośnie zarzutu nieodniesienia się przez organy nadzoru do pisma Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych z [...] kwietnia 1981 r., wskazać należy, że nie ma to wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie. Treść tego pisma pozostaje w sprzeczności z dokumentami archiwalnymi zebranymi w sprawie i omówionymi przez organy.
Odnośnie zarzutu skargi dotyczącego pominięcia zapisów ówczesnego wykazu hipotecznego, w którym pod liczbą [...] zapisano wywłaszczoną w 1954 r. nieruchomość, jednoznacznie wskazując w pozycji [...] wykazu, iż "na podstawie dekretu przyznania spadku z dnia [...].12.1937 r. [...] intabuluje się prawo własności [...] części tej realności w miejsce M.S. na rzecz W. S. w [...] częściach i S. S. w [...] częściach" wskazać należy, że organy powoływały ten dokument wskazując na spadkobranie po M.S.- [...] S.S. Jednakże nie zmienia to oceny, że [...] S. S. od [...] kwietnia 1938 r. nie figurowała w dokumentach własnościowych, jako współwłaścicielka nieruchomości objętych lwh [...] ani lwh [...].
Jak już wyżej zaznaczono postępowanie wszczęte zostało na wniosek S. S., który wniósł o uznanie za nieważne orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] listopada 1954 r. w stosunku do swojej [...] M.S., uwidocznionej w części drugiej orzeczenia pod pozycją [...]. Tak opisanym żądaniem organy były związane. Postępowanie niniejsze nie dotyczyło stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] listopada 1954 r. w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej własność S. S.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd z mocy art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.