I SA/WA 2735/22

I SA/Wa 2735/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-11-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak /sprawozdawca/
Joanna Skiba
Łukasz Trochym /przewodniczący/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Sygn. powiązane
I OSK 2589/23 - Wyrok NSA z 2025-09-18
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Łukasz Trochym sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. B. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 września 2022 r. nr DAP-WPK-727-1-526/2021/MGa w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 19 września 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-526/2021/MGa, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpoznaniu wniosku H. B., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia decyzji Wojewody [...] z 18 grudnia 1991 r. oraz decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 11 marca 1992 r.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym;
Decyzją z 18 grudnia 1991 r., nr GP.II.GG.7212/4296/91, Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości, oznaczonych w ewidencji gruntów nr [...] – budowlanej, zabudowanej pawilonem handlowym, uregulowanej w księdze wieczystej [...], i nr [...] – budowlanej, zabudowanej budynkiem piekarni, uregulowanej w księdze wieczystej [...], w jednostce ewidencyjnej obrębie [...], będących w użytkowaniu Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...], opisanych w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część powyższej decyzji.
Decyzją z 11 marca 1992 r., nr KKU-873/92/ŁL, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpoznaniu odwołania Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...], utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z 18 grudnia 1991 r.
Wnioskiem z 10 września 2021 r. H. B. wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z 18 grudnia 1991 r. wnosząc jednocześnie o zawieszenie postępowania nieważnościowego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nieruchomość, której dotyczy kwestionowana decyzja, nie stanowiła własności Skarbu Państwa w chwili jej wydania. W przedmiocie, że nieruchomość nie przeszła na własność Skarbu Państwa toczy się obecnie postępowanie przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wojewoda [...] w pierwszej instancji rozstrzygnął, że objęta wnioskowaną decyzją nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzja wydawana w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jest decyzją deklaratywną, na mocy której organ stwierdza, że nieruchomość nie przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzja ta wywołuje skutki ex tunc. Tym samym właścicielami nieruchomości stanowiących szereg działek położonych w [...] byli spadkobiercy przedwojennych właścicieli nieruchomości. Skoro nieruchomości nie stanowiły własności Skarbu Państwa ani gminy w chwili wydania decyzji, to ich rozdysponowanie nie było możliwe, co oznacza wydanie decyzji komunalizacyjnej z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r.
Pismem z 3 marca 2022 r. H. B. uzupełniła żądanie stwierdzenia nieważności o decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 11 marca 1992 r.
Postanowieniem z 19 września 2022 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 28 k.p.a. i wskazał, że podstawę materialnoprawną spornej decyzji komunalizacyjnej z 18 grudnia 1991 r. stanowił art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Zgodnie z tym przepisem, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których te organy pełnią funkcję organu założycielskiego oraz zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych tym organom, staje się w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin, o ile dalsze przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Zatem, aby mienie mogło zostać skomunalizowane, musiało stanowić mienie Skarbu Państwa w dacie 27 maja 1990 r.
Minister podniósł, że jak wynika z wyjaśnień wnioskodawcy, nie zostało prawomocnie zakończone postępowanie o wydanie, w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, decyzji stwierdzającej, że stanowiąca własność spadkobierców, m. in. E. Z., nieruchomość objęta [...] gm. kat. [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że występując z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej wnioskodawca powinien już się takim tytułem prawnym do objętej wskazaną decyzją nieruchomości legitymować. Skoro wnioskodawca takiego tytułu organowi nie przedstawił, to nie można uznać, że ma on legitymację do żądania wszczęcia przedmiotowego postępowania nieważnościowego (por. wyrok WSA w Warszawie z 18 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1851/19).
Organ wskazał również, że że ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Państwowego Biura Notarialnego z 29 listopada 1990 r. wynika, że w księdze wieczystej KW nr [...], cd. [...] jako właściciel pb. [...], pgr [...] i [...] figuruje Skarb Państwa. Z wyciągu zmian gruntowych wynika, że powyższym parcelom odpowiada działka nr [...]. Minister podkreślił, że podstawowym dokumentem wskazującym na prawo własności jest wpis w księdze wieczystej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z 6 lipca 1982 r. domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Dla organów wpis w księdze wieczystej jest wiążący i muszą one orzekać z uwzględnieniem stanu prawnego wynikającego z księgi wieczystej. Na poparcie powyższego stanowiska organ przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych. Skoro zatem przedmiotowy wpis w księdze wieczystej objęty był domniemaniem zgodności z rzeczywistym stanem prawnym, domniemanie to nie mogło zostać obalone w wyniku postępowania administracyjnego.
Na marginesie organ wskazał, że ewentualne przedstawienie decyzji orzekającej o niepodpadaniu spornych nieruchomości pod dekret PKWN o reformie rolnej również nie spowoduje przyznania przymiotu strony skarżącej w postępowaniu komunalizacyjnym, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych.
Wobec powyższego organ uznał, że wnioskodawczym nie posiadała tytułu prawnego do spornych nieruchomości w dacie komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r., jak również nie posiada go obecnie. Występując z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnych wnioskodawczyni nie wykazała, że postępowanie dotyczy jej interesu prawnego, a tym samym posiada legitymację do zainicjowania postępowania w trybie art. 156 k.p.a.
Końcowo, za bezprzedmiotowy organ uznał wniosek o zawieszenie postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zawieszenie postępowania administracyjnego nie jest bowiem odrębnym, samodzielnym postępowaniem, gdyż w pierwszej kolejności musi być prowadzone postępowanie administracyjne.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożyła H. B. zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie:
1) art. 61a § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie pomimo przeprowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego, podczas gdy powołany przepis znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadku oczywistego braku interesu prawnego strony, niewymagającego prowadzenia postępowania wyjaśniającego,
2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie dokumentów w postaci postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku złożonych przez skarżącą wraz z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji i w konsekwencji przyjęcie, że skarżąca nie wykazała kto był właścicielem nieruchomości w dacie komunalizacji, podczas gdy skarżąca wraz z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej przedłożyła dokumenty w postaci postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po kolejnych spadkobiercach przedwojennych właścicieli nieruchomości stanowiącej majątek [...], z których wynika kto i w jakich udziałach był właścicielem nieruchomości zarówno w dacie komunalizacji, jak i w dacie złożenia podania inicjującego postępowanie nieważnościowe,
3) art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. i art. 30 § 4 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że podanie w sprawie pochodzi od osoby niebędącej stroną, podczas gdy:
a) skarżąca jako spadkobierczyni właścicieli majątku [...] z daty przeprowadzenia reformy rolnej, zgodnie z rzeczywistym stanem materialnoprawnym, obecnie jest współwłaścicielem nieruchomości objętych decyzją Wojewody [...] kwestionowaną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności, a w dacie komunalizacji współwłaścicielami nieruchomości byli, między innymi, jej poprzednicy prawni P. K. i J. K.,
b) w toku jest prowadzone jest, między innymi z udziałem skarżącej, postępowanie o stwierdzenie ze skutkiem ex tunc, że nieruchomości stanowiące majątek [...] nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, a Wojewoda [...] wydał nieprawomocną decyzję, między innymi, co do nieruchomości objętej kwestionowaną w postępowaniu nieważnościowym decyzją Wojewody [...], a co za tym idzie własność nieruchomości od początku przysługiwała i przysługuje nadal spadkobiercom dawnych właścicieli majątku [...],
- a skarżąca okoliczności te wykazała w toku postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżonym postanowieniem, przy czym jednocześnie brak wydania do dnia dzisiejszego ostatecznej decyzji w przedmiocie niepodpadania nieruchomości stanowiących majątek [...] pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie może stanowić okoliczności obciążającej skarżącej i mającej determinować rzekomy brak jej interesu prawnego;
4) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji RP poprzez odmowę skarżącej prawa do ochrony jej prawa własności, pomimo wykazania słusznego interesu strony związanego z materialnoprawnym statusem skarżącej jako współwłaściciela nieruchomości objętych decyzją Wojewody [...].
Powołując się na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.
Skarżąca wniosła również o zwrócenie się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o akta sprawy o sygnaturze GZ.rn.625.304.2019 oraz przeprowadzenie dowodu z dokumentów zgromadzonych w tych aktach na okoliczność: wszczęcia w 2013 r. i prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia, że nieruchomości stanowiące majątek [...] oraz zespół pałacowo - parkowy w [...] nie były objęte art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, a także wydania przez Wojewodę [...] decyzji stwierdzającej, że, między innymi, nieruchomość, co do której skarżąca złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej
W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
W pierwszej kolejności odnosząc się do wniosku organu o odrzucenie skargi Sąd wskazuje, że skarga jest dopuszczalna. Zgodnie ze znowelizowanym brzmieniem art. 52 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259), dalej zwanej "p.p.s.a." (obowiązującym od 1 czerwca 2017 r.), jeżeli stronie przysługuje prawo zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Z kolei w myśl art. 144 k.p.a., w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań.
Powyższe oznacza, że, wbrew stanowisku organu, do postanowień wydanych przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze, od których przysługuje zażalenie, znajdzie zastosowanie instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W myśl art. 61a § 2 k.p.a. od postanowienia wydanego na podstawie § 1 tego przepisu przysługuje zażalenie. W ocenie Sądu, w drodze analogii uznać trzeba, że art. 52 § 3 p.p.s.a. odnosi się również do postanowień o odmowie wszczęcia postępowania, skoro są one zaskarżalne do sądu. Nie można przy tym pomijać celu normy zawartej w art. 52 § 3 p.p.s.a., którym jest racjonalizacja i przyspieszenie postępowania odwoławczego oraz umożliwienie stronie szybszego skorzystania z drogi sądowej. Oczywistym jest, że ustawodawca rozróżnia decyzje i postanowienia. W sytuacji jednak odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących decyzji do postanowień, zbędne jest odrębne wyrzeczenie odnoszące się do postanowień, zaś jego brak nie może być uznany za zgodny z celem tej legislacji. Nie ma żadnych racjonalnych przesłanek, aby łagodzić wymóg wyczerpania trybu w odniesieniu do decyzji, a zaniechać go względem postanowień (por. postanowienie NSA z 15 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 1437/18, Lex nr 2489627).
Przechodząc do merytorycznej oceny legalności zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że nie narusza ono obowiązującego prawa.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. (żądanie wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten znajdzie zastosowanie w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji (o ile nie są one wszczynane z urzędu) w związku z art. 157 § 2 k.p.a., który przewiduje możliwość inicjowania postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na żądanie strony.
Z kolei w myśl art. 28 k.p.a., stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie sądów administracyjnych zapadłym na tle powołanej normy trafnie przyjmuje się, że istoty interesu prawnego należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. W konsekwencji stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest każdy podmiot, którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki prawne stwierdzenia nieważności tej decyzji. W kwestii istoty interesu prawnego wiele razy wypowiadano się w orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie wskazując, że cechami tego interesu są jego indywidualność, konkretność, aktualność, obiektywna sprawdzalność, natomiast jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2035/10, Lex nr 1121192).
Postępowanie nieważnościowe, którego wszczęcia domagała się skarżąca dotyczyło decyzji Wojewody [...] z 18 grudnia 1991 r. oraz utrzymującej tę decyzję w mocy decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 11 marca 1992 r. stwierdzających nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów jako działka nr [...], uregulowana w księdze wieczystej [...] oraz działka nr [...] - uregulowana w księdze wieczystej [...], w jednostce ewidencyjnej obrębie [...], będących w użytkowaniu Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...], opisanych w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część powyższej decyzji.
Powołane decyzje komunalizacyjne zostały wydane na podstawie art. 5 ust 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, mienie ogólnonarodowe (państwowe) staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin.
W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się, że stronami postępowania komunalizacyjnego są, co do zasady, wyłącznie Skarb Państwa, jako dotychczasowy właściciel nieruchomości i gmina, jako podmiot nabywający własność nieruchomości. Ich bowiem praw i obowiązków bezpośrednio dotyczą skutki decyzji komunalizacyjnej. Inne osoby, aby mogły uczestniczyć w postępowaniu komunalizacyjnym (mieć w nim przymiot strony), a więc również mogły skutecznie żądać weryfikacji ostatecznej decyzji komunalizacyjnej w trybie stwierdzenia jej nieważności, musiałyby wykazać, że w dacie komunalizacji (to jest w dniu 27 maja 1990 r.), to im, a nie Skarbowi Państwa, przysługiwał tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, który stałby na przeszkodzie komunalizacji. Nie jest przy tym wystarczające samo powoływanie się na taki tytuł prawnorzeczowy, lecz konieczne jest jego udokumentowanie na dzień 27 maja 1990 r. Brak przedłożenia dokumentu potwierdzającego istnienie praw rzeczowych według stanu na dzień 27 maja 1990 r. uniemożliwia dowodzenie, że określony podmiot miał i ma interes prawny we wszczęciu postępowania nadzwyczajnego w celu wzruszenia decyzji komunalizacyjnej.
Sąd podzielił ocenę organu nadzoru, że skarżąca nie udokumentowała aby w dacie komunalizacji, tj. w dniu 27 maja 1990 r., jak również obecnie, legitymowała się tytułem prawnorzeczowym do spornych nieruchomości, który stałby na przeszkodzie ich komunalizacji.
Zarówno w dacie 27 maja 1990 r., jak i w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej, sporne nieruchomości ujawnione były w księdze wieczystej jako własność Skarbu Państwa (pismo Państwowego Biura Notarialnego z 29 listopada 1990 r.). Okoliczność ta zaś, jak trafnie wskazał organ nadzoru, ma kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu faktyczno - prawnego danej nieruchomości. Wpis w księdze wieczystej jest bowiem, stosownie do art. 626 8 § 6 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1575), dalej zwanej "k.p.c.", orzeczeniem sądu cywilnego. W konsekwencji treść tego wpisu, na mocy art. 365 § 1 k.p.c., wiąże wszystkie inne sądy oraz organy.
Ponadto, na co trafnie zwrócił uwagę Minister, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r., poz. 2204), prawo ujawnione tego rodzaju wpisem objęte jest domniemaniem zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. To natomiast, że powyższe domniemanie ma charakter wzruszalny i zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego może być obalone w oparciu o dostępne środki dowodowe nie tylko w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej, ale w każdym innym postępowaniu, w którym kwestia ta stanowi przesłankę rozstrzygnięcia, nie uprawnia do wyprowadzenia wniosku że może to nastąpić także w postępowaniu administracyjnym. Kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest bowiem wyłącznie zagadnieniem prawa cywilnego. Organ administracji nie ma zatem możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych jakie wynikają z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Przyjęcie poglądu odmiennego, polegającego na tym, że domniemanie, wynikające z art. 3 ust. 1 powołanej ustawy, mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji, w której organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny, gdyż wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych. Taka zaś sytuacja jest z oczywistych przyczyn prawnie niedopuszczalna (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2100/14, Lex nr 2106421).
Skoro zatem w dacie komunalizacji sporne nieruchomości stanowiły własność Skarbu Państwa, to prawidłowo uznał organ, że skarżąca nie wykazała się posiadaniem tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości. Jak już zaś wyżej podkreślono, domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym nie może być obalone przez organy administracji w postępowaniu komunalizacyjnym ani w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.
Prawidłowości zaskarżonej decyzji nie zdołała także podważyć zawarta w skardze argumentacja dotycząca pominięcia przez organ nadzoru okoliczności, że w toku pozostaje postępowanie o stwierdzenie ze skutkiem ex tunc, że nieruchomości stanowiące majątek [...] nie podpadały pod działanie dekretu z o przeprowadzeniu reformy rolnej, a Wojewoda [...] wydał nieprawomocną decyzję, między innymi, co do nieruchomości objętej kwestionowaną decyzją komunalizacyjną. Zdaniem skarżącej, oznacza to, że własność przedmiotowych nieruchomości od początku przysługiwała i przysługuje nadal spadkobiercom dawnych właścicieli majątku [...]. Sąd powyższego stanowiska skarżącej nie podziela. Jak bowiem prawidłowo wskazał organ, nawet ewentualne przedstawienie przez skarżącą decyzji orzekającej, że sporne nieruchomości nie podpadały pod działanie przepisów dekretu PKWN o reformie rolnej nie spowoduje automatycznie dla skarżącej przyznania jej przymiotu strony w postępowaniu nadzorczym nad komunalizacją. Tego rodzaju decyzja nie oznacza bowiem automatycznie posiadania prawa własności do nieruchomości w dacie ustawowej komunalizacji. To zaś właśnie ten moment, jak już wyjaśniono wyżej, jest kluczowy w punktu widzenia możliwości wzruszenia decyzji komunalizacyjnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 lutego 2021 r., sygn. akt. I SA/Wa 1633/19, Lex nr 3265464). Jak prawidłowo wyjaśnił Minister, związanie organu administracji wpisem w księdze wieczystej skutkuje brakiem jego uprawnienia do badania prawidłowości wynikających z tej księgi wpisów. Możliwe jest bowiem wzruszenie aktu, na podstawie którego dokonano wpisu do księgi wieczystej, a następnie samego wpisu, lecz nie może to nastąpić w wyniku działań organu prowadzącego postępowanie nieważnościowe.
Wobec powyższego niezasadne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 157 § 2 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. i art. 30 § 4 k.p.a., a także art. 7 k.p.a. w związku z art. 8 § 1 k.p.a. w związku z art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 – 3 Konstytucji.
Prawidłowości zaskarżonego postanowienia nie mógł również podważyć podniesiony w skardze zarzut, że organ nadzoru, z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a., pominął przedłożone przez skarżącą postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po kolejnych spadkobiercach przedwojennych właścicieli nieruchomości stanowiącej majątek [...]. Akta sprawy potwierdzają, że zarówno w dacie 27 maja 1990 r., jak i w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej, sporne nieruchomości ujawnione były w księdze wieczystej jako własność Skarbu Państwa. Tym samym okoliczność wydania postanowień spadkowych po dawnych właścicielach nie mogła mieć znaczenia dla zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skoro skarżąca powołuje się na to, że prawo własności skomunalizowanych nieruchomości przysługiwało jej poprzednikom prawnym, to powinna wykazać, że w dacie istotnej dla komunalizacji, tj. w dacie 27 maja 1990 r., sporne nieruchomości stanowiła własność tych osób.
Końcowo Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy prowadzonej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jako niespełniającego wymogów z art. 106 § 3 p.p.s.a. Okoliczność, którą wspomniane dowody miałyby potwierdzać, to jest wszczęcie i prowadzenie przed innym organem postępowania w przedmiocie niepodpadania spornej nieruchomości pod przepisy dekretu o reformie rolnej, znajduje bowiem potwierdzenie w aktach sprawy i nie jest kwestionowana przez żadną ze stron.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 powołanej ustawy.