I SA/Wa 653/23

I SA/Wa 653/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Milicka-Stojek
Gabriela Nowak /przewodniczący/
Przemysław Żmich /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 30  ust. 9
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant starszy referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi M. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania M. E., decyzją z 2 stycznia 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza W. z 13 października 2022 r. nr [...] orzekającej w pkt 1 o odmowie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz odsetek ustawowych za opóźnienie orzeczonych do zwrotu decyzją z 8 lipca 2022 r. nr [...], w pkt 2 o rozłożeniu na raty kwoty 48.309,00 zł nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz odsetek ustawowych za opóźnienie orzeczonych do zwrotu decyzją z 8 lipca 2022 r. nr [...] ustalając zwrot w formie spłaty w miesięcznych ratach w wysokości po 1.000,00 zł każda - płatne do ostatniego dnia każdego miesiąca począwszy od października 2022 r.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Burmistrz W. decyzją z 13 października 2022 r. orzekł w pkt 1 o odmowie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz odsetek ustawowych za opóźnienie orzeczonych do zwrotu decyzją z 8 lipca 2022 r. nr [...], w pkt 2 o rozłożeniu na raty kwoty 48.309,00 zł nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz odsetek ustawowych za opóźnienie orzeczonych do zwrotu decyzją z 8 lipca 2022 r. nr [...] ustalając zwrot w formie spłaty w miesięcznych ratach w wysokości po 1.000,00 zł każda - płatne do ostatniego dnia każdego miesiąca począwszy od października 2022 r. Organ I instancji wskazał, że odsetki naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wpłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty i na dzień wystawienia zaskarżonej decyzji wynoszą 5.950,35 zł. Ponadto wskazano na treść art. 162 § 2 kpa, który stanowi, że organ administracji publicznej, o którym mowa w § 1, uchyli decyzję, jeżeli została ona wydana z zastrzeżeniem dopełnienia określonych czynności, a strona nie dopełniła tych czynności w wyznaczonym terminie. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że decyzją z 8 lipca 2022 r. orzeczono obowiązek zwrotu przez M. E. nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kwocie 48.309,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami.
26 września 2022 r. M. E. złożył podanie z prośbą o rozłożenie na raty nienależnie pobranych świadczeń motywując to swoją trudną sytuacją materialną. Do podania M. E. dołączył kopie potwierdzeń opłat za media i alimenty, W maju 2022 r. - kwota 320,14 zł za media, czerwiec 2022 r. - kwota 135,54 zł za media, lipiec 2022 r. - kwota 323,49 zł za media i 800,00 zł alimenty, sierpień 2022 r. - kwota 29,70 zł za media i 800,00 zł alimenty oraz wrzesień 2022 r. - kwota 875,33 zł za media i 800,00 zł alimenty.
Organ I instancji ustalił, że M. E. jest osobą rozwiedzioną i zamieszkuje samotnie. Jest współwłaścicielem domu znajdującego się przy ul. [...] w W. i tam zamieszkuje. M. E. jest osobą bezrobotną, a jego źródłem utrzymania jest dochód z tytułu wynajmu lokali użytkowych w wysokości 1.600,00 zł miesięcznie i oszczędności. Ponadto M. E. leczy się na [...] i [...] i nie pobiera świadczeń chorobowych z ZUS.
Organ I instancji wskazał, że z wyjątkiem wyżej wskazanych dokumentów skarżący nie dołączył innych dowodów potwierdzających jego sytuację materialną.
Organ I instancji podkreślił, że zgodnie z art. 80 kpa ma obowiązek uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną podmiotu.
Organ wskazał na podstawę prawną rozstrzygnięcia, którą stanowi art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą", który stanowi, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Organ I instancji podkreślił, że brak jest podstawy prawnej do rozpatrywania wniosku o rezygnacje z naliczania odsetek, gdyż są one ściśle i nierozerwalnie związane z nienależnie pobranym świadczeniem.
Organ I instancji wskazał, że decyzja w zakresie rozłożenia na raty zadłużenia powstałego z tytułu pobranych nienależnie świadczeń rodzinnych pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i dotyczy przypadków uzasadnionych. Uwzględniając całokształt sprawy, w tym sytuację finansową M. E. organ I instancji uznał, że zachodzą uzasadnione okoliczności do rozłożenia na raty zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami.
Natomiast sytuacja M. E. nie uzasadnia umorzenia należności powstałych z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył M. E., który zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 7 w zw. z art. 77 kpa polegające na niewłaściwym zastosowaniu poprzez wydanie decyzji i odmowę umorzenia należności w całości pomimo, że nie przeprowadzono w sposób wszechstronny materiału dowodowego poprzez nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania odwołującego się i ustalono, że jest on w stanie zapłacić kwotę w wysokości 48.309,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi. Ponadto postawiono zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, którego skutkiem było wydanie zaskarżonej decyzji poprzez uznanie, że osiągany dochód w wysokości 1.600,00 zł miesięcznie z tytułu najmu pomieszczeń umożliwia spłacenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości. Skarżący wskazał także na naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 9 ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nieumorzeniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych poprzez uznanie, że nie jest zasadne umorzenie zobowiązania w całości lub w części, a wyłącznie rozłożenie na raty w wysokości miesięcznej 1.000,00 zł mając wiedzę, że skarżący dysponuje dochodami w kwocie 1.600,00 zł miesięcznie i jest osobą samotną, płacącą alimenty, posiadającą liczne koszty utrzymania i problemy zdrowotne. W związku z czym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie spray organowi I instancji do ponownego rozpoznania i wstrzymanie wykonalności decyzji z 13 października 2022 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z 2 stycznia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza W. z 13 października 2022 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Zgodnie zaś z art. 30 ust. 9 ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Art. 23a ust. 9 i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 2b i ust. 8 ustawy stanowią, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in.: świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 ustawy za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.
Organ odwoławczy podał, że zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny", o którym mowa w art. 30 ust. 9 ustawy obejmuje całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy.
SKO w [...] zaznaczyło, że możliwość podjęcia pracy przez członka rodziny bez wątpienia wpływa na ocenę tego, czy wobec rodziny wnioskodawcy zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności". Niepodejmowanie bowiem pracy przez osobę w wieku aktywności zawodowej wynikające tylko z jej wyboru (a nie, np. sytuacji zdrowotnej) w sposób oczywisty świadczyć będzie o tym, że obniżenie dochodu rodziny jest skutkiem indywidualnych decyzji życiowych jej zdolnego do podjęcia zatrudnienia członka. Wnioskodawca zaś nie może z tego powodu podnosić twierdzeń, co do wyjątkowego charakteru niekorzystnej sytuacji majątkowej rodziny.
Świadczenia, co do zasady, podlegają zwrotowi i ich umorzenie może mieć miejsce w przypadkach, które odbiegają od sytuacji standardowych, przeciętnych. Na pewno nie uzasadnia umorzenia należności niski stan dochodów.
Kolegium podkreśliło, że 26 września 2022 r. M. E. złożył podanie z prośbą o rozłożenie na raty nienależnie pobranych świadczeń motywując to swoją trudną sytuacją materialną. Do podania dołączył kopie potwierdzeń opłat za media i alimenty. W maju 2022 r. - kwota 320,14 zł za media, czerwiec 2022 r. - kwota 135,54 zł za media, lipiec 2022 r. - kwota 323,49 zł za media i 800,00 zł alimenty, sierpień 2022 r. - kwota 29,70 zł za media i 800,00 zł alimenty oraz wrzesień 2022 r. - kwota 875,33 zł za media i 800,00 zł alimenty.
Organ I instancji ustalił, że M. E. jest osobą rozwiedzioną i zamieszkuje samotnie. Jest współwłaścicielem domu znajdującego się przy ul. [...] w W. i tam zamieszkuje. M. E. jest osobą bezrobotną, a jego źródłem utrzymania jest dochód z tytułu wynajmu lokali użytkowych w wysokości 1.600,00 zł miesięcznie i oszczędności. Ponadto M. E. leczy się na [...] i [...] i nie pobiera świadczeń chorobowych z ZUS.
Organ I instancji wskazał, że z wyjątkiem wyżej wskazanych dokumentów skarżący nie dołączył innych dowodów potwierdzających jego sytuację materialną.
M. E. nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności lub niemożności podjęcia pracy w związku z czym posiada zdolność do podjęcia pracy.
Ponadto M. E. wskazał na swoją ciężką sytuację zdrowotną nie przedstawiając żadnych dokumentów potwierdzających prawdziwość swoich twierdzeń.
Zdaniem Kolegium ciężko jest stwierdzić, że dochód M. E. wynosi tylko 1.600,00 zł w sytuacji, gdy w dokumentach, które przedstawia nie znajduje to potwierdzenia, a uwzględniając jego stan majątkowy można przyjąć, że dysponuje on wystarczającymi środkami niezbędnymi do spłaty nienależnie pobranych świadczeń, zwłaszcza w formie ratalnej.
W interesie wnioskodawcy leży podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie utrwalenia ich w dokumentach. Do niego należy inicjatywa dowodowa i to on powinien przyczynić się do gromadzenia dowodów, w konsekwencji do współtworzenia stanu faktycznego. On też ponosi konsekwencje zaniechań w tym zakresie, a jak wynika z akt przedmiotowego postępowania skarżący przedłożył organowi I instancji tylko tą część dokumentacji, która działa na jego korzyść pomijając całokształt stanu faktycznego sprawy.
Kolegium podzieliło argumentację organu I instancji, zgodnie z którą w przedmiotowym przypadku nie zachodzą przesłanki zastosowania umorzenia należności głównej i odsetek od należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W przedmiotowym stanie faktycznym organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że sama informacja o stanie majątkowym skarżącego jest niewystarczająca, aby uznać wniosek skarżącego za uzasadniony.
Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji podjął działania mające na celu kompleksowe wyjaśnienie stanu mieszkaniowego i finansowego skarżącego.
Odnosząc się do zarzutu nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez organ I instancji Kolegium wskazało, że rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.). Rodzinny wywiad Środowiskowy przeprowadza się również na podstawie: 1) art. 23 ust. 4aa ustawy u osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne lub osoby pobierającej to świadczenie w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących okoliczności związanej z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowaniem faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie pielęgnacyjne; 2) art. 23 ust. 4e i 4f ustawy u osoby ubiegającej się o specjalny zasiłek opiekuńczy lub osoby pobierającej to świadczenie w celu weryfikacji okoliczności dotyczących spełniania warunku niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowania faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy; 3) art. 15 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2022 r. poz. 1577) u osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub osoby pobierającej to świadczenie w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących sprawowania opieki nad dzieckiem, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego. W związku z czym zarzut skarżącego był nietrafny.
Kolegium podkreśliło, że użyty w art. 30 ust. 9 ustawy zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" należy interpretować biorąc pod uwagę fakt, że co do zasady do świadczeń rodzinnych uprawnione są jedynie osoby o niewysokich dochodach, spełniające tzw. kryterium dochodowe lub pozbawione możliwości zarobkowania. A zatem sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń,. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin. Szczególnymi okolicznościami w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy są, np. wypadki losowe - np. wypadek komunikacyjny, klęska żywiołowa, ciężka choroba, ale i splot różnych okoliczności, w tym kalectwo, obiektywny i stały brak jakichkolwiek możliwości zarobkowych, itp. Za niezasadne uznaje się umorzenie należności w stosunku do osób, które co prawda deklarują, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, ale jednocześnie posiadają obiektywną zdolność do pracy i do uzyskiwania dochodu pozwalającego na zapewnienie odpowiedniego poziomu życia. Kłóciłoby się to bowiem z fundamentalną dla prawa socjalnego zasadą subsydiarności.
Ustalenie, czy w sprawie wystąpiły okoliczności, o których wyżej mowa, leży w gestii właściwego organu administracji publicznej, który w tym zakresie dysponuje własnym uznaniem bowiem decyzje dotyczące umorzenia ww. należności mają charakter decyzji uznaniowych.
Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym zakresie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego treści art. 107 § 3 kpa. W szczególności decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.
Z decyzji organu I instancji wynika m.in., że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie organu I instancji urzeczywistniło wyrażoną w art. 11 kpa zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji, bez potrzeby stosowania środków przymusu.
Zdaniem Kolegium w przedmiotowym stanie faktycznym organ I instancji rzetelnie odniósł się do wszystkich kwestii poruszanych przez skarżącego i ocenił całokształt sytuacji skarżącego, co doprowadziło do konkluzji, że skarżący nie spełnia przesłanek do zastosowania względem niego ulgi określonej w art. 30 ust. 9 ustawy.
Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 2 stycznia 2023 r. M. E. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego: 1) art. 7 w zw. z art. 77 kpa, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I Instancji pomimo, że skarżący w toku postępowania przed organem I instancji udowodnił, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, a tym samym istnieją przesłanki wskazane w art. 30 ust. 9 ustawy do umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń albo rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń; 2) art. 30 ust. 8 ustawy, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji pomimo, że skarżący w toku postępowania przed organem I instancji udowodnił, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, które kwalifikują go do umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń albo rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji; 2) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest nieuzasadniona.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 9 ustawy. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Powołany wyżej przepis wskazuje na orzekanie przez organ w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji, który orzeka w sprawie może, ale nie musi, umorzyć należności. Z kolei sąd administracyjny kontrolując zgodność decyzji uznaniowej z prawem ustala, czy dopuszczalne było wydanie decyzji zawierającej określone w niej rozstrzygniecie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa.
Jedną z postaci zwolnienia dłużnika z zobowiązania stanowi ulga w postaci umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Ustawa nie precyzuje jednak kryteriów umorzenia nienależnie pobranych świadczeń odnosząc się jedynie do ocennego kryterium "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Ustalenie, czy w sprawie wystąpiły okoliczności, o których wyżej mowa leży w gestii właściwego organu administracji publicznej.
Trafnie zwróciło uwagę SKO w [...], że trudna sytuacja majątkowa skarżącego, czy jego niskie dochody (1600 zł z tytułu wynajmu lokali użytkowych w domu w którym zamieszkuje o pow. około 400 m2), same w sobie, nie mogły stanowić szczególnie uzasadnionej okoliczności dotyczącej sytuacji osobistej strony.
Rację miało także Kolegium, że problemy zdrowotne M. E. ([...], [...]) nie są tego rodzaju, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, choćby w stopniu lekkim (skarżący nie przedłożył orzeczenia właściwego organu o ustaleniu stopnia niepełnosprawności). Zatem przy odpowiednim trybie życia, kontynuowaniu leczenia i rehabilitacji ([...]), obiektywnie rzecz biorąc, może on pracować na otwartym rynku pracy. Wiele osób zmaga się z tego rodzaju schorzeniami i jest zatrudnionych. Tego typu schorzenia nie są zaliczane do chorób zawodowych (patrz: wykaz chorób zawodowych stanowiący Załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych – Dz.U. z 2022 r. poz. 1836).
Skarżący nie wykazał, że opieka nad matką T. E. (w wieku 84 lat, jak podaje skarżący) i nad jedną z córek K. E. jest tego rodzaju, że eliminuje skarżącego z możliwości podejmowania zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżący nie wykazał, że te osoby bliskie są niepełnosprawne w stopniu wymagającym stałej i całodobowej osobistej opieki ze strony skarżącego i w związku z tym nie może on podjąć pracy zarodkowej (skarżący nie udowodnił, że jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego na jedną z tychże osób).
Trafnie wskazało Kolegium, że umorzenie nienależnie pobranych świadczeń to ostateczność. Wydanie decyzji w tym przedmiocie jest zasadne wówczas, gdy wnioskodawca, z obiektywnych względów, nie może zarobkować, jest całkowicie niezdolny do jakiejkolwiek pracy lub do samodzielnej egzystencji. Jego sytuacja zdrowotna nie rokuje na przyszłość co do poprawy stanu zdrowia.
Z akt sprawy wynika, że skarżący nie znajduje się w takiej sytuacji. Obiektywnie rzecz biorąc nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy bądź o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji.
Zatem po uzyskaniu dochodu z pracy zarobkowej, uzyskiwaniu dodatkowego dochodu z wynajmu lokali użytkowych w domu przy ul. [...], wykorzystaniu posiadanych oszczędności i przy wsparciu rodziny (co deklarował we wniosku o ulgę) ma on możliwość spłacania zadłużenia w systemie ratalnym w ratach miesięcznych po 1000 zł. Wysokość tychże rat jest adekwatna do wysokości zadłużenia 48309 zł (należność główna) oraz 3-letniego okresu przedawnienia tychże należności (art. 30 ust. 3 ustawy).
Zgodzić należało się natomiast z SKO w [...], że skarżący nie kwalifikuje się do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, choćby w części, ponieważ nie znajduje się w sytuacji beznadziejnej, bez żadnych perspektyw na przyszłość.
Trzeba wskazać, że przy ustalaniu sytuacji osobistej wnioskodawcy organ bierze pod uwagę posiadane przez stronę uprawnienia, zasoby, możliwości (kryterium obiektywne), a nie sposób życia wnioskodawcy, jaki on uważa za jemu właściwy i wygodny.
Wobec przedstawionego stanu faktycznego, a niezanegowanego skutecznie przez skarżącego, SKO w [...] prawidłowo uznało, że w sprawie nie zaistniały okoliczności tego rodzaju, które mogłyby stanowić podstawę do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Przewidziana przez ustawodawcę sytuacja szczególna winna bowiem stanowić następstwo zdarzeń, czy okoliczności niezależnych od wnioskodawcy, czy jego członków rodziny. Przy czym nie ma znaczenia przejściowe pozostawanie skarżącego bez pracy. W sytuacji bowiem skarżącego - osoby bez niepełnosprawności i niedołężności ewentualna okoliczność pozostawania bez pracy ma charakter przejściowy – o ile skarżący poczyni starania w znalezieniu pracy.
Trzeba wskazać, że skarżący nie musi ponosić ciężaru odtworzenia zasobów w postaci mieszkania i majątku niezbędnego dla zabezpieczenia podstawowego bytu rodziny, do których zmuszony byłby na skutek wystąpienia zdarzeń losowych bądź klęsk żywiołowych.
Powyższe okoliczności przemawiają za uznaniem, że w niniejszej sprawie sytuacja szczególna wskazana w art. 30 ust. 9 ustawy nie występuje.
Jeszcze raz należy przypomnieć, że okoliczności, które uzasadniają zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności muszą mieć charakter wyjątkowy i dotyczą sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o tego rodzaju ulgę z przyczyn niezależnych od siebie nie może zarobkować (jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, całkowicie niezdolna do pracy, niedołężna, nie podejmuje zatrudnienia, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny) bądź uzyskać dodatkowego dochodu, bo nie ma żadnego majątku.
Umorzenie należności dotyczy zatem tylko takich sytuacji, gdy dana osoba, z przyczyn obiektywnych, już nie zapłaci ciążących na niej należności dobrowolnie i nie ma możliwości ściągnięcia zadłużenia poprzez przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego z jej majątku.
Jak słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy w przypadku skarżącego właściwym rodzajem ulgi jest rozłożenie należności na raty.
Skarżący podał, np. że we wrześniu 2022 r. poniósł opłaty: 65,40 zł (Internet), 29, 70 zł (telefon), 800 zł (alimenty), ok. 600 zł (wyżywienie), 780,23 zł (energia elektryczna). Razem to miesięczna kwota wydatków ok. 2275,33 zł. Jednak skarżący nie sygnalizuje, że ma zadłużenie, choć powyższe wydatki przekraczają kwotę uzyskiwanego przez niego dochodu (1600 zł). Jedyny racjonalny wniosek jaki płynie z tych danych świadczy o tym, że wydatki te skarżący jest w stanie samodzielnie sfinansować i nie popaść w zadłużenie mimo, że deklaruje dochód 1600 zł albo że wydatki te współfinansują inni członkowie jego rodziny (np. matka, brat P. E.).
Sąd podziela stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie nie było wymagane obligatoryjne przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Taki dowód jest przeprowadzany na potrzeby uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego bądź specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 23 ust. 4aa i ust. 4e ustawy). Takiego obowiązku nie nakłada na organ ustawa w sprawie o udzielenie ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego.
Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucił w skardze Kolegium naruszenie art. 7 i art. 77 kpa. Jednakże w skardze nie podał jakie konkretne okoliczności, ponad te ustalone na etapie postępowania administracyjnego, miałyby istotne znaczenie dla sprawy. Do skargi nie zostały załączone żadne dokumenty dotyczące sytuacji osobistej skarżącego i osób bliskich z którymi zamieszkuje, stawiające niniejszą sprawę w zupełnie innym świetle.
Jeżeli skarżący uzna, że w trakcie realizacji spłat ratalnych spłacane raty są za wysokie może domagać się zmiany decyzji w tym przedmiocie wnosząc o zmniejszenie wysokości raty miesięcznej.
Reasumując Sąd uznał, że w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało przez organy zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji prawidłowo. Organy zgromadziły niezbędny materiał dowodowy w zakresie koniecznym dla wydania rozstrzygnięcia i wskazały motywy jakie legły u podstaw wydanych rozstrzygnięć, które nie budzą zastrzeżeń Sądu.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie orzekające w sprawie organy dostatecznie rozważyły i oceniły sytuację osobistą skarżącego w aspekcie przesłanki szczególnie uzasadnionych, okoliczności dotyczących sytuacji rodziny z art. 30 ust. 9 ustawy. Doszło zatem do sytuacji, w której organy obu instancji wydały decyzje w których właściwie wyważyły słuszny interes strony i interes społeczny (art. 7 kpa).
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) orzekł, jak w sentencji.