I SA/Wa 642/17

I SA/Wa 642/17 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2017-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-04-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Dargas /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska /zdanie odrebne/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Symbol z opisem
6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 718
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2015 poz 1774
art. 98 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Magdalena Durzyńska Protokolant referent stażysta Martyna Pakuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi Województwa M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2017r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2016r. nr [...] zatwierdzającą projekt podziału nieruchomości.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Decyzją z dnia [...] września 2015r. nr [...] Prezydent [...] zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonej w [...] w Dzielnicy [...] przy ul. [...] stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha w obrębie [...] na działki o numerach [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha. Decyzja ta została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2015r. nr [...] i sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent [...] decyzją z dnia [...] września 2016r. nr [...] zatwierdził projekt podziału przedmiotowej nieruchomości w sposób wskazany wyżej.
Organ I instancji ustalił, że przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa i jest przedmiotem użytkowania wieczystego przysługującego [...]. Wniosek o dokonanie podziału został złożony przez użytkownika wieczystego w trybie art. 93 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 93 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podziału nieruchomości można dokonać, jeżeli jest on zgodny z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Zgodność z ustaleniami planu dotyczy zarówno przeznaczenia terenu, jak i możliwości zagospodarowania wydzielonych działek.
Prezydent ustalił również, że nieruchomość objęta podziałem częściowo położona jest na obszarze, na którym obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego obszaru [...], zatwierdzony Uchwałą Rady Gminy [...] Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2000r. (Dz. Urz. Woj. [...]. tj. Dz.U. z [...] r., Nr [...], poz. [...]) oraz częściowo na obszarze, na którym nie obowiązuje żaden miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Na terenie nieobjętym ww. planem miejscowym brak jest również uchwały o przystąpieniu do jego sporządzenia. Dokonywany podział ma na celu wydzielenie części nieruchomości, która objęta jest i znajduje się w liniach rozgraniczających istniejącego pasa drogowego ul. [...] - drogi wojewódzkiej. Na części nieruchomości będącej w użytkowaniu wieczystym znajduje się ww. pas drogowy ul. [...] wraz z jednostronną ścieżką rowerową zrealizowaną na odcinku od ul. [...] do ul. [...], dlatego też zdaniem organu I instancji uzasadnione jest dokonanie jej podziału. Z uwagi, iż w niniejszej sprawie wydzielana jest działka gruntu pod istniejącą ulicą [...] - drogą wojewódzką, organ I instancji przyjął, że będzie miał zastosowanie w stosunku do wydzielonej działki nr [...] o pow. [...] ha przepis art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Natomiast pozostała część nieruchomości, tj. projektowana działka nr [...] o pow. [...] ha, pozostanie w użytkowaniu wieczystym [...].
Odwołanie od powyższej decyzji wniosło Województwo M.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpatrując sprawę przywołało treść art. 98 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami i stwierdziło, że przepis ten stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących już dróg publicznych. Za błędne uznało stanowisko Województwa [...] dotyczące wyłącznego zastosowania art. 98 ww ustawy przy nabywaniu gruntów pod przyszłe inwestycje drogowe, których realizacja przewidziana jest w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Odnosząc się zaś do podnoszonej przez skarżącego kwestii, że Województwo nabyło z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r. prawo własności projektowanej do wydzielenia działki nr [...], organ II instancji stwierdził, że skarżący nie poparł swojego stanowiska żadnym dowodem i wyjaśnił, że dokonując podziału w trybie art. 98 ww. ustawy organy administracji nie orzekają o przejściu na własność konkretnej nieruchomości, a jedynie zatwierdzają podział gruntu.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło Województwo M. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego tj.:
1) art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w wyniku tego uznanie, że w sytuacji wydzielenia na wniosek użytkownika wieczystego części nieruchomości w całości faktycznie zajętej pod drogę, będzie on miał zastosowanie;
2) art. 95 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy w wyniku wydzielenia nieruchomości powstanie działka, która była w całości drogą publiczną – wojewódzką, nie tylko w chwili jej wydzielenia, ale i na dzień 31 grudnia 1998r. i zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną winna stanowić własność samorządu województwa.
W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ja poprzedzającej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2016 r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...].
Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte wnioskiem użytkownika wieczystego działki nr [...] – Miasta [...].
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2016r. [...] Prezydent [...] pozytywnie zaopiniował projekt podziału działki nr [...] położonej w [...] w Dzielnicy [...] przy ul. [...].
Zgodnie z art. 93 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podziału nieruchomości można dokonać, jeżeli jest on zgodny z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Zgodność z ustaleniami planu dotyczy zarówno przeznaczenia terenu, jak i możliwości zagospodarowania wydzielonych działek.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że nieruchomość objęta podziałem częściowo położona jest na obszarze, na którym obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego obszaru [...], zatwierdzony Uchwałą Rady Gminy [...] Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2000r. (Dz. Urz. Woj. [...]. tj. Dz.U. z [...] r., Nr [...], poz. [...]) oraz częściowo na obszarze, na którym nie obowiązuje żaden miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Na terenie nieobjętym ww. planem miejscowym brak jest również uchwały o przystąpieniu do jego sporządzenia. Dokonywany podział miał na celu wydzielenie części nieruchomości – działki nr [...], która objęta jest miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego i znajduje się w liniach rozgraniczających istniejącego pasa drogowego ul. [...] - drogi wojewódzkiej, co nie jest kwestionowane.
Stosownie do art. 98 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015r. poz. 1774 ze zm.) działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe – z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą z mocy prawa odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca projekt podziału stała się ostateczna, a orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna, a orzeczenie o podziale prawomocne.
Skarżący zarzuca organowi, iż błędnie przyjął, że powyższy przepis uprawniał Prezydenta [...] do dokonania badaną decyzją podziału nieruchomości i wydzielenia działki już istniejącej jako droga publiczna - ulica [...] w [...]. Według skarżącego wskazany przepis dotyczy wyłącznie dróg, które mają być wydzielone pod drogi publiczne, nie zaś dróg istniejących. Z brzmienia przepisu art.98 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wynika, zdaniem Sądu, aby przepis ten dotyczył wyłącznie dróg publicznych mających powstać w przyszłości. Jest wręcz przeciwnie, ustawodawca użył słowa "wydzielone" w czasie przeszłym, a nie w czasie przyszłym "mające być wydzielone" lub "wydzielone pod nowe drogi". Należy też mieć na względzie, że art.73 ust.1 powołanej przez skarżącego ustawy z 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nie miał zastosowania, gdyż nieruchomość – działka nr [...] (czyli działka sprzed podziału), w części zajętej pod drogę w dniu 31 grudnia 1998 r. pozostawała drogą wojewódzką, czego skarżący nie kwestionuje i stanowiła własność Skarbu Państwa. Gdyby celem ustawodawcy było zawężenie w omawianym przepisie art.98 ust.1 pojęcia działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne do dróg mających być wydzielonymi w przyszłości pod drogi publiczne, to analogicznie, jak w art. 105 ust.4 czy w art. 106 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami użyłby pojęcia " działki gruntu wydzielone pod nowe drogi lub poszerzenie dróg już istniejących". (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 czerwca 2008r. sygn. akt I SA/Wa 360/08).
Błędne jest zatem stanowisko skarżącego, że przepis art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadku nabywania gruntów pod przyszłe inwestycje drogowe, których realizacja przewidziana jest w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego.
Za błędne należy uznać także stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że przepis ten stosuje się tylko przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących już dróg publicznych, jednakże powyższe uchybienie pozostaje bez wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia.
Dodać należy, że z powyższego przepisu jasno wynika, że nabycie gruntu wydzielonego pod drogę publiczną w trybie art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami następuje z mocy prawa, a nie z mocy decyzji administracyjnej w sprawie podziału. Ewentualne rozstrzygnięcie o przejściu na własność nieruchomości przeznaczonych pod drogę publiczną nie mieści się w zakreślonych organowi przez prawodawcę granicach władczego rozstrzygnięcia. Przepis art. 98 dotyczy wyłącznie wydzielenia działek pod drogi publiczne i wprowadza istotne skutki dokonania podziału ewidencyjnego nieruchomości w postaci odebrania własności lub prawa użytkowania wieczystego do działek wydzielonych pod drogi publiczne lub ich poszerzenie z chwilą, gdy decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna. Innymi słowy skutki prawne, o których mowa w art. 98 ust. 1 w postaci utraty własności lub prawa użytkowania wieczystego działek wydzielonych pod drogi publiczne, nie są przedmiotem rozstrzygnięcia decyzji zatwierdzającej, ale są następstwem tej decyzji i nie mają na nie wpływu, ani dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty, ani organ orzekający o zatwierdzeniu podziału nieruchomości (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 276/05, z 13 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 435/10, WSA w Poznaniu z 21 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Po 1009/11, z 11 grudnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 768/13, z 13 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Po 198/16; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy zaznaczyć, że kwestia przejścia czy też nie działek pod drogi publiczne z mocy prawa na podstawie art. 98 ugn jest rozstrzygana przez sąd powszechny w sprawie o wpis prawa własności w księdze wieczystej względnie uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Dopiero ujawnienie w księdze wieczystej własności podmiotu publicznoprawnego daje podstawy do powoływania się w obrocie prawnym na zdarzenie przejścia działek z mocy prawa na rzecz tego podmiotu. Tych kwestii nie rozstrzygają organy administracji publicznej samodzielnie.
Odnosząc się do zarzutów skargi należy stwierdzić, że zupełnie niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zważywszy, że dotyczy on trybu rozstrzygania o odszkodowaniu za działki gruntu przejęte pod drogi, a nie rozstrzygnięcia w przedmiocie zatwierdzenia podziału nieruchomości.
Wbrew zarzutom skargi w sprawie nie znajduje również zastosowania art. 95 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w konsekwencji uznania, że w sprawie niniejszej nie znajduje zastosowania art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, gdyż jak wskazuje sam skarżący w dniu 31 grudnia 1998r. przedmiotowa działka stanowiła drogę wojewódzką, a przede wszystkim w dacie tej stanowiła własność Skarbu Państwa, co wynika z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego w sprawie.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Zdanie odrębne
Votum separatum s. Magdaleny Durzyńskiej
od części uzasadnienia wyroku w sprawie I SA/Wa 642/17.
Popieram stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w ww wyroku jak i w jego uzasadnieniu - gdy chodzi o kwestie istotne dla wyniku sprawy. Częściowo jednak nie zgadzam się z wyrażonym w uzasadnieniu poglądem wskazującym na to, że to sąd powszechny ostatecznie orzeka o tym, czy istotnie działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne w trybie art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 2147 dalej jako ugn) przeszły na własność Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego.
Nie budzi wątpliwości, iż nabycie gruntu wydzielonego pod drogę publiczną w oparciu o art. 98 ust. 1 ugn następuje z mocy prawa, a nie z mocy rozstrzygnięcia organu gminy w decyzji administracyjnej zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu ww wyroku w sprawie I SA/Wa 642/17, ewentualne rozstrzygnięcie o przejściu na własność nieruchomości przeznaczonych pod drogę publiczną nie mieści się w zakreślonych organowi przez prawodawcę granicach władczego rozstrzygnięcia. W decyzji zatwierdzającej projekt podziału organ administracji orzeka jedynie o wydzieleniu określonej działki pod drogę publiczną i owa decyzja administracyjna (wydawana na podstawie art. 96 ust. 1 ugn) oprócz wskazania, że dana działka zostaje wydzielona pod drogę publiczną winna w sentencji (a ostatecznie w uzasadnieniu) zawierać jednocześnie wskazanie pod jaką konkretnie drogę publiczną (gminną, powiatową, wojewódzką czy krajową) zostaje ona wydzielona.
Jak stanowi art. 98 ust. 1 ugn działki gruntu - wydzielone pod drogi publiczne z nieruchomości objętej na wniosek właściciela podziałem - przechodzą na własność gminy, powiatu, województwa czy Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja o podziale staje się ostateczna. Takie uregulowanie oznacza, że przejście własności działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne następuje z mocy samego prawa, a zatem bez potrzeby wydawania w tym zakresie odrębnej decyzji rozstrzygającej o takim skutku. Jak zaznaczyłam, w decyzji o podziale nieruchomości należy jedynie precyzyjnie określić działkę ze wskazaniem, że została ona wydzielona pod drogę publiczną i określić jej kategorię - stosownie do regulacji zawartych w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 1440). Ma to istotne znaczenie, gdyż w wyniku podziału nieruchomości mogą być z niej wydzielone osobne działki zarówno pod drogi wewnętrzne jak i pod drogi publiczne (bądź pod ich poszerzenie). Niezbędne jest zatem precyzyjne określenie w decyzji tych działek gruntu, których własność w wyniku podziału przechodzi z mocy prawa na inny podmiot (czyli Skarb Państwa bądź jednostkę samorządu terytorialnego). Użytkowanie wieczyste ww działek wygasa, zaś prawo własności przechodzi na podmiot określony w decyzji (z zależności od kategorii drogi) - z chwilą, gdy decyzja zatwierdzająca projekt podziału staje się ostateczna. Innymi słowy skutki prawne, o których mowa w art. 98 ust. 1 ugn w postaci utraty prawa własności lub wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego działek wydzielonych pod drogi publiczne, nie są przedmiotem rozstrzygnięcia decyzji podziałowej, ale są ustawowym następstwem tej decyzji (tj. wydzielenia działki bądź kilku działek pod drogę publiczną).
Nie podzielam zatem poglądu, że kwestia przejścia (czy też nie) prawa własności działek wydzielonych pod drogi publiczne na podstawie art. 98 ust. 1 ugn jest rozstrzygana przez sąd powszechny w sprawie o wpis prawa własności w księdze wieczystej względnie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W konsekwencji nie podzielam też dalej idącego poglądu, że "dopiero ujawnienie w księdze wieczystej własności podmiotu publicznoprawnego daje podstawy do powoływania się w obrocie prawnym na zdarzenie przejścia własności działek z mocy prawa na rzecz tego podmiotu".
Data przejścia prawa własności na podmiot publicznoprawny bądź wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego jest ściśle określona w ustawie. Skutek w postaci przejścia prawa własności następuje "z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne" (art. 98 ust. 1 zd. 1 ugn). Od tej daty należy zatem liczyć termin zmiany podmiotu prawa własności i też od tej daty każdy może się powoływać na wynikający z ustawy skutek.
W art. 98 ust. 2 ugn ustawodawca ustanowił obowiązek ujawnienia w księdze wieczystej prawa własności działki przejętej pod drogę publiczną jednak nawet w razie niedochowania ww obowiązku – z datą ostateczności decyzji podziałowej i tak mamy do czynienia z przejściem prawa własności tych działek odpowiednio np. na gminę, powiat, województwo czy Skarb Państwa. Wpis w księdze wieczystej ma bowiem charakter deklaratoryjny a zmiana właściciela następuje w tym wypadku z mocy samego prawa. Nieujawnienie więc prawa własności przez właściciela lub zaniechanie zawiadomienia dającego podstawę ujawnienia z urzędu zmiany właściciela nieruchomości nie może mieć wpływu na ocenę, czy doszło do przejścia prawa własności działki gruntu wydzielonej pod drogę publiczną odpowiednio na gminę, powiat, województwo czy Skarb Państwa (por. uchwałę SN z dnia 01 września 1993r. w sprawie III CZP 84/93, OSP 1994, Nr 9, poz. 170, LEX Nr 5383 z glosą aprobującą J. Borkowskiego; por. też uzasadnienie wyroku NSA z dnia 31 stycznia 2007r. w sprawie I OSK 327/06, lex Nr 291449). Wynikający z art. 98 ust. 1 ugn konstytutywny skutek następuje w określonej dacie i to niezależnie od tego czy nieruchomość podlegająca podziałowi posiada urządzoną księgę wieczystą czy też nie. Ponieważ jednak z wpisami w księdze wieczystej wiążą się określone domniemania prawne (np. art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece, t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1007) to w przypadku nieruchomości posiadającej księgę wieczystą - do czasu zmiany w dziale II kw właściciela odnośnie do działki wydzielonej pod drogę publiczną (a w zasadzie do czasu wydzielenia tej działki z dotychczasowej księgi wieczystej i założenia dla niej osobnej) na korzyść ewentualnego nabywcy tejże działki będzie działała wyrażona w art. 5 ww ustawy o księgach wieczystych zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. W razie bowiem niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe.
O ile jednak brak odpowiedniego wpisu do działu II kw nowego właściciela działki wydzielonej pod drogę publiczną nie ma doniosłości prawnej tzn. nie jest przyczyną kolizji praw do tej nieruchomości - to, moim zdaniem, w obrocie prawnym każdy może powoływać się na przejście prawa własności działki wydzielonej pod drogę publiczną na podmiot publicznoprawny. Oczywiste jest bowiem, że co do zasady w polskim systemie prawnym wpis prawa własności do księgi wieczystej ma jedynie charakter deklaratoryjny a jego brak w świetle zasady rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni jedynie tego, kto z podmiotem wpisanym w księdze dokonał czynności prawnej. Nie oznacza to jednak, że prawo nie wpisane do księgi wieczystej nie istnieje. Wyjątki w tym zakresie winny wynikać z ustawy. Trzeba przy tym podkreślić, że nawet w przypadku zasady konstytutywności wpisu dotyczącego wieczystego użytkowania nieruchomości - art. 98 ust. 1 ugn odnośnie do daty wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego winien być traktowany jako lex specialis w stosunku do art. 27 zd. 2 ugn. Oznacza to, że wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego działki wydzielonej pod drogę publiczną w trybie art. 98 ust. 1 ugn następuje z datą ostateczności decyzji podziałowej a nie z datą ujawnienia ww okoliczności w kw, jak to wynika (w każdym innym przypadku) z art. 27 zd. 2 ugn.
Prezentowany w orzecznictwie pogląd, że "w razie sporu to sąd powszechny (rozpoznając złożony w trybie art. 98 ust. 2 ugn wniosek o wpis prawa własności) rozstrzyga o tym czy doszło do przejścia prawa własności działek wydzielonych pod drogi publiczne" – w mojej ocenie - nie znajduje podstaw prawnych. Rozpoznając wniosek o ujawnienie podmiotu publicznoprawnego jako właściciela działki wydzielonej pod drogę publiczną sąd powszechny bada jedynie: 1) czy w decyzji zatwierdzającej projekt podziału wydzielono jakąkolwiek działkę pod jedną z dróg publicznych (gminną, powiatową, wojewódzką bądź krajową) oraz 2) czy decyzja ta jest ostateczna. Skoro skutek w postaci przejścia prawa własności następuje z datą ostateczności decyzji podziałowej, to sąd powszechny (podobnie jak organ administracji) nie ma podstawy prawnej do orzekania o przejściu (bądź nie) prawa własności na podmiot publicznoprawny gdyż związany jest decyzją administracyjną i skutkiem płynącym wprost z art. 98 ust. 1 ugn. Istotne jest zatem aby to decyzja administracyjna jednoznacznie określała pod jaką drogę następuje wydzielenie konkretnej działki. W innym razie skutek w postaci przejścia prawa własności czy też wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego nie następuje.
W świetle omawianej regulacji nie znajduje zatem uzasadnienia stanowisko wskazujące na to, że ewentualny spór o to pod jaką drogę wydzielono daną działkę rozstrzyga sąd powszechny. Podobnie nie do zaakceptowania jest stanowisko, w myśl którego, jeżeli decyzja podziałowa nie określa czy doszło do wydzielenia działki pod jakąkolwiek drogę (wewnętrzną czy publiczną) - to sąd powszechny (rozstrzygając np. wniosek złożony w trybie art. 98 ust. 2 ugn bądź wniosek dotychczasowego właściciela) orzeka o tym czy doszło do wydzielenia działki pod drogę publiczną, ponadto pod jaką drogę publiczną i czy nastąpił skutek z art. 98 ust. 1 ugn. Ta sama zasada znajdzie zastosowanie w razie sporu co do tego: kto zainicjował postępowanie podziałowe. W postępowaniu wieczystoksięgowym sąd powszechny nie orzeka bowiem ani o rodzaju drogi wydzielonej w decyzji podziałowej, ani o przejściu prawa własności działek wydzielonych pod drogi publiczne ani o tym czy zostały spełnione inne przesłanki z ustawy. Jeżeli z decyzji zatwierdzającej podział nie wynika jednoznacznie, czy postępowanie podziałowe zostało wszczęte z urzędu czy też na wniosek jej właściciela bądź użytkownika wieczystego (co jest warunkiem sine qua non zaistnienia skutku z art. 98 ust. 1 ugn) sąd powszechny nie prowadzi w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, a wniosek o wpis prawa własności bądź wykreślenie prawa użytkowania wieczystego - podlega oddaleniu. (vide postanowienie SO w Warszawie z dnia 8 maja 2012r. w sprawie V Ca 796/12 i postanowienie SO w Warszawie z 20 września 2013r. V Ca 2035/13).
Ponieważ pogląd ten prezentowałam w wielu swoich publikacjach, w tym m.in. w monografii pt. Podział nieruchomości, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2013, sformułowanie tego zdania odrębnego od uzasadnienia uznałam za celowe.