I SA/Wa 64/24

I SA/Wa 64/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-01-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Sawa
Nina Beczek
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Reforma rolna
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
art. 2 ust. 1 lit. c
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Nina Beczek Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2024 r. sprawy ze skarg J. P. i M. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 listopada 2023 r. nr DNI.rn.625.144.2022 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargi.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 15 listopada 2023 r. nr DNI.rn.625.144.2022 po rozpatrzeniu odwołań [...] od pkt 1 decyzji Wojewody Małopolskiego z 4 lipca 2022 r. nr WS-III.7515.1.7.2013.RM w przedmiocie reformy rolnej utrzymał w mocy zaskarżoną część decyzji.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
[...] wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie, że m.in. parcele nr [...] (objęte wykazem hipotecznym [...] księgi tabularnej gminy katastralnej [...]) i parcela nr [...] objęta [...] gminy katastralnej [...], które były własnością [...], nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.R.P. z 1945 r. nr 3 poz. 13).
Zdaniem [...], były to grunty leśne, które nie podlegały reformie rolnej. Do nacjonalizacji takich nieruchomości przewidziany był dekret PKWN z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U.R.P. z 1944 r. nr 15 poz. 82). Zdaniem wnioskodawcy, ww. parcele stanowiły lasy i półenklawy leśne, co wynika z ich przedwojennej klasyfikacji gruntowej. Podlegały też one specjalnemu reżimowi rozporządzenia Prezydenta RP z 24 czerwca 1927 r. o ochronie lasów, niestanowiących własności Państwa (Dz.U.R.P. z 1932 r. nr 111, poz. 932), aktywowanemu w decyzjach Wojewody Krakowskiego z 1937-1938 r.
Wojewoda Małopolski decyzją z 4 lipca 2022 r. w pkt 1 stwierdził, że parcele gruntowe nr [...] o pow. 4,5705 ha; nr [...] o pow. 0,4711 ha; nr [...] o pow. 0,1378 ha; nr [...] o pow. 5,3302 ha; cześć parceli nr [...], licząca 0,2291 ha; cześć parceli nr [...], licząca 0,6449 ha; cześć parceli nr [...], licząca 0,5126 ha; cześć parceli nr [...], licząca 7,6521 ha; objęte wykazem hipotecznym [...] ks. tab. gminy katastralnej [...] - podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednocześnie w pkt 2 organ stwierdził, że określone parcele szczegółowo wymienione w decyzji nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu oraz w pkt 3 umorzył postępowanie w zakresie określonych w decyzji parcel.
Wojewoda Małopolski ustalił, że wnioskowane parcele od 1909 r. były własnością [...]. Organ zidentyfikował je na podstawie opinii geodezyjnej z 28 kwietnia 2017 r. sporządzonej przez [...].
Organ wyjaśnił, że całe dobra [...] miały powierzchnię 917,9 ha, w tym użytki rolne (104,5 ha), łąki (30 ha), pastwiska (15 ha), ogrody warzywne (6,2 ha), zabudowania (39 ha), wody (6 ha), nieużytki (85,6 ha), parki (4,6 ha), przy czym 741, 5 ha zostało wyłączonych spod parcelacji na podstawie art. 15 ww. dekretu rolnego.
Organ I instancji wskazał na brak zachowania się wykazów hipotecznych [...] i [...], dlatego korzystał z arkuszy posiadłości gruntowych nr [...] (dla [...]) i nr [...] (dla [...]), określając powierzchnię i rodzaj użytków na wnioskowanych parcelach. Powołane protokoły parcelowe i uchwała Sądu Okręgowego w [...] z dnia 26 listopada 1938 r. ([...]) posłużyły biegłemu geodecie do zidentyfikowania powierzchni i użytków gruntowych m.in. w zakresie parcel nr [...], liczącej 0,3190 ha, stanowiącej lasy (0,0899 ha) i pastwiska (0,2291 ha); nr [...], liczącej 0,7996 ha, stanowiącej lasy (0,1547 ha) i pastwiska (0,6449 ha); nr [...], liczącej 0,5421 ha, stanowiącej lasy (0,0295 ha) i pastwiska (0,5126 ha); nr [...], stanowiącej 4,5705 ha pastwisk (wskutek zmiany użytku w 1938 r.); nr [...], stanowiącej 0,4711 ha "roli" (wskutek zmiany użytku w 1938 r.); nr [...], stanowiącej 0,1378 ha pastwisk (wskutek zmiany lasu na pastwiska w 1936 r.); nr [...], stanowiącej 5,3302 ha łąk (wskutek zmiany lasów na łąki w 1936 r.); nr [...], liczącej 9,5071, składającej się z lasów (1,8850 ha) i pastwisk (7,6521 ha), wskutek wydzielenia pastwisk z lasów w 1936 r.
Wojewoda Małopolski uznał parcele opisane w pkt 1 decyzji za użytki rolne w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.R.P. z 1945 r. nr 10 poz. 51) i stwierdził, że skoro były częścią nieruchomości ziemskiej, przekraczającej 50 ha użytków rolnych i 100 ha powierzchni ogólnej, to podlegały reformie rolnej.
Parcele i części parcel opisanych w pkt 2 decyzji zostały wyłączone spod reżimu reformy rolnej. Wojewoda Małopolski uznał je bowiem za grunty leśne, a nie za użytki rolne bądź inne nieruchomości przydatne do produkcji rolnej.
Odnośnie parcel wskazanych w pkt 3 decyzji postępowanie zostało umorzone, gdyż zasadność ich przejęcia została już oceniona ostateczną decyzją Wojewody Małopolskiego z 13 lutego 2019 r. utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 5 maja 2020 r.
Rozstrzygnięcie odmowne Wojewody Małopolskiego stanowiące pkt 1 decyzji stało się przedmiotem odwołań [...].
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając sprawę stwierdził, że rozstrzygnięcie objęte odwołaniami, tj. pkt 1 decyzji Wojewody Małopolskiego z 4 lipca 2022 r. nie narusza prawa. Organ odwoławczy zaznaczył, że wbrew zarzutom odwołań, część majątku [...], opisana w pkt 1 decyzji jako osiem parcel katastralnych (lub ich części), była potencjalnie przydatna rolniczo, co uzasadnia jej podpadanie pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Minister podkreślił jednocześnie, że skoro odwołania dotyczą wyłącznie pkt 1 decyzji Wojewody Małopolskiego, to brak jest podstaw do oceny przedmiotowej decyzji co do prawidłowości rozstrzygnięcia w zakresie jej pkt 2 i 3. Zdaniem organu w szczególności nie ma możliwości zlecenia sporządzenia opinii geodezyjnej działek, które odpowiadają częściom leśnym parcel podanych w pkt 2 decyzji.
Organ odwoławczy zaznaczył, że podziela rozstrzygnięcie Wojewody Małopolskiego o podpadaniu części nieruchomości ziemskiej [...] (ośmiu parcel i ich części wskazanych w pkt 1 decyzji) pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, z uwagi na jej co najmniej potencjalną przydatność rolną.
Minister wskazał, że podstawą materialnoprawną orzekania w sprawie jest art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., nacjonalizujący nieruchomości ziemskie, których rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych. Przejęciu na reformę rolną podlegały grunty potencjalnie przydatne rolniczo, stanowiące część majątków przekraczających normy obszarowe 50 ha użytków rolnych lub 100 powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nacjonalizacji uległy zwłaszcza użytki rolne, które w świetle samego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu rolnego bezspornie stanowiły część nieruchomości ziemskiej. Na potrzeby zastosowania tego przepisu, użytki rolne są zdefiniowane w § 4 rozporządzenia rolnego jako grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Wyjątkowo, przejęciu podlegały też grunty pozarolne, które same nie były bezpośrednio przydatne do produkcji rolnej, ale pozostawały w związku funkcjonalnym z częścią rolną, umożliwiając prowadzenie gospodarstwa (np. centra zarządu majątkiem).
Zasadnicze kryterium nacjonalizacji nieruchomości na reformę rolną stanowi więc norma obszarowa (dla gruntów przydatnych rolniczo), a kryterium wyjątkowym jest związek funkcjonalny z częścią produkcyjną majątku (dla gruntów niezdatnych rolniczo, np. zespołów dworsko-parkowych, dróg wewnętrznych komunikujących użytki rolne).
Kryterium związku funkcjonalnego jest nieadekwatne do oceny przejęcia części rolnej majątku. Jest ono bezużyteczne zwłaszcza do oceny przejęcia użytków rolnych, których dotyczy samodzielne obszarowe kryterium nacjonalizacyjne, wyróżnione w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i w tym celu są zdefiniowane w § 4 rozporządzenia rolnego, co potwierdza stosowne orzecznictwo sądowoadmininistracyjne.
Organ odwoławczy zaznaczył, że badanie związku funkcjonalnego części rolnej z częścią pozarolną jest sprzeczne z konstrukcją związku funkcjonalnego, będącego wyjątkowym kryterium przejęcia części pozarolnej jako części składowej nieruchomości ziemskiej, a nie odwrotnie. Postulat odwołujących się, aby badać związek funkcjonalny użytków rolnych jest bezpodstawny zwłaszcza co do parcel wskazanych w pkt 1 decyzji Wojewody Małopolskiego, skoro sporna część nieruchomości ziemskiej liczy prawie 20 ha. Wyłączanie tak rozległych użytków rolnych, jako rzekomo nieprzydatnych na cele reformy rolnej i powiązanych funkcjonalnie z gruntami pozarolnymi, byłoby sprzeczne z art. 13 ust. 2 dekretu, który przewidywał tworzenie gospodarstw rolnych, liczących maksymalnie do 5 ha ziemi średniej jakości.
Minister podkreślił, że wbrew zarzutom odwołania, przejęcie parcel rolnych, opisanych w pkt 1 decyzji, nie było uzależnione od ich wyodrębnienia faktycznego i prawnego, np. do osobnych ksiąg gruntowych czy parcel katastralnych. Wystarczająca była bowiem możliwość zidentyfikowania gruntów na mapie lub w terenie albo ich oddzielenie naturalne (np. rzeką, szpalerem drzew), a niekoniecznie za pomocą ogrodzenia. Ponadto, kryterium wyodrębnienia katastralnego lub wieczystoksięgowego (całych parcel i odrębnych ksiąg gruntowych) byłoby dysfunkcjonalne, skoro prawa niektórych właścicieli ziemskich w ogóle nie były intabulowane lub niektóre rejestry nieruchomości nie były prowadzone np. w zaborze rosyjskim.
Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie opiera się na kryterium wieczystoksięgowym lub ewidencyjnym, lecz na kryterium podmiotowym. Prawodawca przyjął konstrukcję, że właściciel ma jedną nieruchomość ziemską (rozumianą jako całość gruntów przydatnych rolniczo), niezależnie od liczby parcel-działek, folwarków-majątków, ich sąsiadowania, liczby ksiąg wieczystych i innych rejestrów, w których były ujawnione poszczególne części tej nieruchomości. Dlatego części parcel katastralnych, należące do tego samego właściciela mogły podlegać (albo nie podlegać) przejęciu ze względu na ich potencjalną przydatność rolna.
Organ zaznaczył ponadto, że wbrew zarzutom odwołujących się, potencjalna przydatność rolna gruntów, wynikająca choćby z ich zaklasyfikowania katastralnego jako użytków rolnych była wystarczająca do ich przejęcia na reformę rolną.
Zdaniem Ministra przydatność rolna ośmiu parcel i ich części, wymienionych w zaskarżonym pkt 1 decyzji Wojewody Małopolskiego znajduje potwierdzenie w aktach. Odwołujący w istocie nie kwestionują ustaleń Wojewody Małopolskiego, że parcele wskazane w pkt 1 decyzji, położone w okolicach miasteczka [...] były klasyfikowane jako użytki rolne (grunt orny, łąka, pastwisko). Rolnicze przeznaczenie spornych ośmiu parcel i ich części wynika z opinii z 28 kwietnia 2017 r. biegłego geodety [...], uwzględniającej protokół parcelowy i uchwałę Sądu Okręgowego w [...] z 26 listopada 1938 r. ([...]). Synchronizację spornych parcel katastralnych i odpowiadających im aktualnych działek ewidencyjnych biegły zobrazował na mapach w skali 1:2000. Istotne ustalenia biegłego geodety zostały trafnie zbadane i zaaprobowane przez Wojewodę Małopolskiego i nie są podważane w odwołaniach. Jednoznacznie wyjaśniają one klasyfikację i potencjalną przydatność rolną spornych gruntów, zidentyfikowanych na ośmiu parcelach i ich częściach, wymienionych w pkt 1 decyzji.
Zdaniem organu odwoławczego ustalenia biegłego są weryfikowalne i znajdują podstawę w aktach.
Minister zaznaczył, że Sąd Okręgowy w [...] w uchwale [...] z 26 listopada 1938 r. ustalił, że wnioskowana parcela nr [...] została wydzielona do powierzchni 4 ha 57 a 5 m² oraz zmieniła kulturę użytkowania z leśnej na pastwisko, a parcela nr [...] licząca 46 a 11 m² zmieniła kulturę użytków z lasu na rolę. Koreluje to z projektem [...], aby zmienić rodzaj użytkowania gruntów leśnych na rolne. Utrwala to protokół spisany 30 sierpnia 1937 r. w Urzędzie Wojewódzkim w [...], zainicjowany podaniem właściciela majątku [...] z 15 czerwca 1937 r. Wykaz z arkusza parcelowego zniszczonej [...] [...] dokumentował, że parcele nr [...] zajmowały pastwiska i lasy. Zmiany użytków są ujawnione w arkuszu posiadłości gruntowej nr 1. Powierzchnie rolne i leśne tych parcel rozgraniczył i rozliczył biegły geodeta [...], a [...] we wniosku z 20 marca 2013 r. przyznał, że te parcele stanowiły las i pastwisko. Wyciąg z księgi gruntowej [...] gm. kat. [...] odnotowywał parcelę [...] jako pastwisko. Kopia protokołu parcelowego byłej gminy katastralnej [...] uzasadniała wyjaśnienia biegłego geodety, że parcele nr [...] we wnioskowanym zakresie zmieniły przeznaczenie na rolne w terminach tam utrwalonych. Ponadto, po wojnie rozparcelowano parcele nr [...], co obrazuje 'Plan klasyfikacyjny’ i ‘Wykaz nabywców majątku rozparcelowanego w gm. [...], potwierdzające przydatność rolną tych parcel. Koreluje to z ogólnymi danymi o pastwiskach, łąkach i gruntach ornych w tej części majątku [...]. Chodzi o ‘Protokół przekazania klucza stawowego [...] z 23 marca 1946 r., ‘Opinię fachową dotyczącą gospodarstwa [...] w [...] z 31 maja 1946 r., ‘Protokół z 4-6 maja 1949 r., zestawienie ‘Obszar zespołu [...] z 31 grudnia 1950 r., ‘Zestawienie powierzchni parcel majątku państwowego [...] z 11 maja 1945 r., ‘Opis folwarku [...]’ z 1 kwietnia 1945 r., ‘Rozliczenie z obiektów przejętych na cele reformy rolnej’, ‘Ewidencję nieruchomości podlegających dekretowi z 6.IX.1944 r.’ za IV kwartał 1946 r.
Ponadto w ocenie organu odwoławczego zebrane w aktach i powszechnie dostępne mapy oraz zdjęcia lotnicze nie potwierdzają, aby sporne parcele stanowiły kompleksy leśne, nieprzydatne rolniczo. Te pomocnicze ustalenia można poczynić w zakresie największych parcel nr [...], które miały charakterystyczne granice, dostrzegalne na mapach z 1943 i 1944 r. (dostępnych na stronie Wojskowego Instytutu Geograficznego) i na zdjęciach lotniczych z 1945 r., 1949 r., 1957 r. i 1971 r. Chociaż zdjęcie z 1949 r. nie objęło już parceli nr [...] (róg zdjęcia jest zaciemniony), a zdjęcie z 9 lutego 1945 r. ma ograniczoną czytelność z uwagi na zimową porę roku, to jednak pozwalają wykluczyć zabudowany lub stawowy charakter spornych parcel i ich rzekome otoczenie przez lasy, eksponowane przez odwołujących się.
Tym samym w ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi parcele nr [...] zidentyfikowane w opinii biegłego geodety [...], wykazywały potencjalną przydatność rolną, dlatego podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, co zasadnie stwierdził Wojewoda Małopolski w pkt 1 decyzji z 4 lipca 2022 r.
[...] wnieśli skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
[...] w złożonej skardze zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1. art. 2 ust. 1 lit. e w zw. z art. 1 ust. 2 lit. a-e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą nieuprawnionym stwierdzeniem podpadania nieruchomości objętych wnioskiem pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przy uznaniu samodzielności kryterium obszarowego w oderwaniu od konieczności spełnienia przez nieruchomości przesłanki statusu nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym i zbadania związku funkcjonalnego nieruchomości z nieruchomościami rolniczymi;
2. art. 8 § 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu poprzez jego niezastosowanie, skutkującym odstąpieniem od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, a tym samym niezbadanie wystąpienia związku funkcjonalnego pomiędzy częściami nieruchomości objętymi wnioskiem, a częścią rolną majątku, co w dalszej kolejności doprowadziło do błędnego uznania, iż nieruchomości objęte wnioskiem podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu;
3. art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez dowolną w miejsce swobodnej oceny dowodów skutkujących błędnym, sprzecznym z treścią dowodów ich zinterpretowaniem, a w związku z tym nieprzydanie im odpowiedniego znaczenia i oparcie rozstrzygnięcia na własnych, niepopartych dowodami hipotezach, stojących w sprzeczności z treścią dowodów zgromadzonych w sprawie, a także niezebranie pełnego, kompletnego materiału dowodowego pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, a tym samym nieuprawnione stwierdzenie, że parcele wskazane w pkt 1 decyzji podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczył argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
[...] w złożonej skardze zarzuciła:
- naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak podjęcia z urzędu wszystkich czynności wymaganych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, brak ustosunkowania się w uzasadnieniu decyzji do uwarunkowań historycznych, a w szczególności zupełne pominięcie w treści uzasadnienia okoliczności faktycznych podnoszonych w toku postępowania przez wnioskodawcę, z których wynikał charakter i przeznaczenie nieruchomości objętych wnioskiem, których to naruszeń nie naprawił organ II instancji; skutkujące dokonaniem niepełnych i nieprawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie charakteru parcel opisanych w pkt 1 decyzji, tzn. ich przeznaczenia, charakterystyki, funkcji, a w szczególności brakiem ustalenia, że parcele te nie mogły mieć charakteru rolniczego i wobec tego nie mogły podpadać pod działanie dekretu.
- naruszenie prawa procesowego, tj. art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania i sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób niebudzący zaufania obywateli do władzy publicznej i organów państwowych, poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób nie dający się poddać kontroli instancyjnej, niedokładne zbadanie stanu faktycznego, poprzestanie na jednym dokumencie, który nie może być wiążący dla ustalenia charakteru nieruchomości, w sytuacji gdy przeznaczenie nieruchomości podawane przez wnioskodawcę jest inne niż przyjęte przez organ - organ II instancji w żaden racjonalny sposób nie wyjaśnia tego zaniechania organu I instancji. Organ II instancji wciąż nie odnajduje żadnego dowodu, z którego wynika rolniczy charakter przedmiotowych ziem;
- naruszenie prawa materialnego, tj. 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w związku z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez błędne stwierdzenie, że parcele katastralne opisane w pkt 1 zaskarżonej decyzji podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, podczas gdy prawidłowa analiza dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy i stanu prawnego prowadzi do wniosku przeciwnego.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniosła uchylenie decyzji organu II instancji, z powodu naruszenia przepisów prawa procesowego jak i materialnego i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy, tj. orzeczenie, że parcele katastralne, których dotyczy skarga nie podpadały pod działanie art 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a także o rozważenie uchylenia w części decyzji organu I instancji oraz o zwrot kosztów zastępstwa procesowego, tj. kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 15 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 64/24 postanowił połączyć sprawy o sygnaturach akt I SA/Wa 64/24 ze skargi [...] oraz I SA/Wa 65/24 ze skargi [...], w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić pod jedną sygnaturą akt I SA/Wa 64/24.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skarg.
Kontrolowaną decyzją, działając w granicach zaskarżenia, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy pkt I decyzji Wojewody Małopolskiego z 4 lipca 2022 r. orzekającej, że opisane części wymienionych w nim parcel gruntowych majątku [...] stanowiące rolę, łąki i pastwiska podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Co do pozostałych części tych działek stanowiących las, organ I Instancji orzekł w pkt. II swojej decyzji, że nie podpadały one pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
Zdaniem Skarżących organy orzekające w sprawie wadliwie przeprowadziły postępowanie i bezzasadnie uznały, że wskazane części działek podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem Skarżących sporne nieruchomości położone były wśród enklaw leśnych, historycznie nie były wykorzystywane rolniczo ani także nie łączył ich z rolniczą częścią majątku związek funkcjonalny, czego organy obu instancji w ogóle nie zbadały.
Stanowisko to nie zasługuje zdaniem Sądu na aprobatę.
Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej , na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego - jeżeli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa a ich przewłaszczenie następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r.
Sam dekret nie definiował pojęcia "nieruchomość ziemska". Takiej definicji nie zawierały również obowiązujące w dacie wejścia w życie dekretu przepisy prawa rzeczowego. W tej sytuacji wskazane pojęcie zostało wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej oraz treści § 4 rozporządzenia rolnego z dnia 1 marca 1945 r., który wskazuje, że za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Dlatego rozstrzygając na podstawie § 5 tego rozporządzenia należy orzekać nie tylko w zakresie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, ale również rozstrzygać kwestię, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (w części bądź w całości), a jeśli taką nie jest, to czy pozostaje w związku funkcjonalnym z taką nieruchomością.
Orzecznictwo sądów administracyjnych przy definiowaniu "nieruchomości ziemskiej" odwołuje się do interpretacji zawartej w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89. Trybunał wskazał w niej, że poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemska" prawodawca miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Analizując przepisy dekretu, jak i rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., Trybunał wywiódł, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej.
Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej, podziela pogląd Ministra, że części parcel gruntowych wymienionych w pkt. I decyzji Wojewody Małopolskiego stanowiące odpowiednio pastwiska, łąki i rolę przydatne były do prowadzenia produkcji rolnej i realizacji celów reformy z art. 1 ust. 2 dekretu. Sąd podziela pogląd Ministra, że w kontrolowanej sprawie brak było podstaw do prowadzenia postępowania w celu ustalenia, czy sporne części działek wymienionych w pkt. I decyzji Wojewody pozostawały w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią gospodarstwa rolnego. Taki obowiązek miałyby organy wyłącznie wtedy, gdyby rozstrzygały nie o gruntach typowo rolnych – użytkach rolnych o których mowa w § 4 rozporządzenia rolnego, lecz o gruntach, które wprawdzie nie były bezpośrednio przydatne do produkcji rolnej, lecz były konieczne do prawidłowego funkcjonowania części rolnej majątku. Wówczas organy musiałyby rozważyć istnienie związku funkcjonalnego rozumianego jako możliwość (bądź jej brak) prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego bez analizowanych, rolniczo nieprzydatnych nieruchomości.
Tymczasem w sprawie niniejszej będące przedmiotem postępowania części parcel nr [...] stanowiły pastwiska. Parcela nr [...] stanowiła rolę a parcela nr [...] łąkę. Były to zatem użytki rolne w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945r., które wobec tego, że były częścią nieruchomości ziemskiej, przekraczającej 50 ha użytków rolnych i 100 ha powierzchni ogólnej, to podlegały działaniu dekretu o reformie rolnej. Trafnie wskazał Minister, że okoliczność ta znajduje pełne potwierdzenie w zarówno w opinii geodezyjnej biegłego [...] z 28.04.2017r., wykonanej w oparciu o protokół parcelowy i uchwałę Sądu Okręgowego w [...] z 26.11.1938r. jak i w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. W szczególności z akt sprawy wynika, że poprzednik prawny Skarżących w 1937 r. zabiegał o zmianę sposobu użytkowania części posiadanych gruntów leśnych na rolne. Adekwatnie do tych starań Sąd Okręgowy w [...] w opisanej wyżej uchwale z 26.11.1938r. ustalił, że wnioskowana parcela nr [...] została wydzielona do powierzchni 4,575 ha i zmieniła kulturę użytkowania z leśnej na pastwisko a parcela nr [...] o powierzchni 46a 11m2 zmieniła kulturę użytku z lasu na rolę. Parcele nr [...] zostały po wojnie rozparcelowane jako rolne a klasyfikacja działki [...] jako pastwiska wynika także z wyciągu księgi gruntowej [...] gm.kat. [...]. Z wykazu z arkusza parcelowego [...] [...] wynika, że parcele nr [...] stanowiły pastwiska i lasy rozliczone przez biegłego. Zmiana przeznaczenia na rolne parcel [...] znajduje także potwierdzenie w kopii protokołu parcelowego gminy katastralnej [...]. Zasadnie zauważył Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że wyżej wymienione dokumenty korespondują z ogólnymi danymi o pastwiskach, łąkach i gruntach ornych w tej części majątku [...]. Chodzi o: "Protokół przekazania klucza stawowego [...]" z 23 marca 1946 r., "Opinię fachową dotyczącą gospodarstwa [...] w [...]" z 31 maja 1946 r., "Protokół z 4-6 maja 1949 r.", zestawienie "Obszar zespołu [...]" z 31 grudnia 1950 r., "Zestawienie powierzchni parcel majątku państwowego [...]" z 11 maja 1945 r., "Opis folwarku [...]" z 1 kwietnia 1945 r. "Rozliczenie z obiektów przejętych na cele reformy rolnej", "Ewidencję nieruchomości podlegających dekretowi z 6.IX.1944 r." za IV kwartał 1946 r. [t. I k. 137, 465,485].
Nieleśne zagospodarowanie parcel nr [...], [...] i [...] dokumentują ponadto mapy Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1943 i 1944r. oraz zdjęcia lotnicze z 1945 i 1949r. ( późniejsze nie są w ocenie Sąd przydatne dla oceny stanu faktycznego sprawy). W istocie sami Skarżący w odwołaniach od decyzji organu I instancji wskazali, że sporne grunty " pomimo formalnego określenia sposobu ich użytkowania jako pastwisko, łąka lub rola nie były przydatne dla celów reformy rolnej , nie były bowiem powiązane z gospodarstwem rolnym.
Zauważyć zatem należy, że działaniem przepisów dekretu o reformie rolnej objęte były nie tylko te nieruchomości o przeznaczeniu rolnym, które w momencie wejścia w życie dekretu faktycznie były wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie (w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej), ale także te, które ówcześnie "nadawały się" (były przydatne) do takiego wykorzystania lub wykorzystania na inne cele reformy rolnej. Istotne znaczenie miała potencjalna możliwość wykorzystania nieruchomości na te cele. Także fakt położenia spornych nieruchomości wśród lasów nie mógł stanowić o ich nierolniczym charakterze.
Zdaniem Sądu powyższe oznacza, że sporne części parcel opisanych w pkt. I decyzji Wojewody Małopolskiego stanowiły użytki rolne tj. rolę, łąki i pastwiska stanowiące część majątku, a zatem działki o charakterze stricte rolniczym w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, co oznacza, że całkowicie bezzasadne byłoby badanie czy pozostawały one z nieruchomością ziemską w związku funkcjonalnym. W tej sytuacji nie sposób zarzucić organowi naruszenia art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jak i wskazanych w skardze przepisów postępowania
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez Skarżących zarzutów prowadzą zatem do wniosku, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skarg. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi kierował się przy jej rozstrzyganiu oraz uzasadnił swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.).
Mając to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak na wstępie.