I SA/WA 63/23

I SA/Wa 63/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-01
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-01-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj
Jolanta Dargas /przewodniczący/
Łukasz Trochym /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art 145 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas, Sędziowie: sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), Protokolant: specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 26 października 2022 r. nr KR II R 36/22 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz A. S. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 26 października 2022 r., nr KR II R 36/22, Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej jako "Komisja"), działając na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2021 r., poz. 795, ze zm., dalej również jako "ustawa"), oraz w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 2000, dalej jako "k.p.a."), stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 7 czerwca 2016 r., nr 192/GK/DW/2016 w całości.
Komisja wydała zaskarżoną decyzję w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Nieruchomość warszawska położona przy ul. C., stanowiąca dawną nieruchomość hipoteczną nr [...], działkę nr [...], o powierzchni 599 m2, znajdowała się na terenie działania dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej jako "dekret"). Obecnie stanowi działkę ewidencyjną nr [...], z obrębu [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], oraz część działki ew. nr [...], z obrębu [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...].
Zgodnie ze świadectwem Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w Warszawie z 27 sierpnia 1946 r., nr [...], działka nr [...] nieruchomości hipotecznej nr [...] stanowiła własność W. S., którą nabyła na podstawie aktu notarialnego z 27 sierpnia 1939 r.
W. S. zmarła [...] maja 1971 r. Spadek po niej nabyła córka – H. S., na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy-[...] z 13 lutego 2015 r., sygn. akt [...]. Natomiast spadek po H. S., zmarłej [...] listopada 2006 r., nabyła wnuczka W. S. – A. S. (vide: postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy-[...] z 13 lipca 2009 r., sygn. akt [...]).
Komisja ustaliła, że objęcie gruntu w posiadanie przez Gminę m.st. Warszawy nastąpiło [...] grudnia 1947 r. tj. z dniem ukazania się ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy. W związku z tym termin do złożenia wniosku dekretowego upłynął [...] czerwca 1948 r.
Wniosek o przyznanie własności czasowej do przedmiotowego gruntu nieruchomości warszawskiej złożyła W. S. w dniu 16 czerwca 1948 r.
Orzeczeniem administracyjnym z 27 stycznia 1960 r., [...], Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy (dalej również jako "Prezydium") odmówiło W. S. ustanowienia własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. C., nr hip. [...], działki nr [...], o powierzchni 599 m2. Od ww. orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy W. S. wniosła, pismem z 9 lutego 1960 r., odwołanie do Ministerstwa Gospodarki Komunalnej, które nie zostało jednak rozpatrzone.
Pismem z 14 września 1964 r. W. S. zwróciła się do Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy o przyznanie odszkodowania w formie pieniężnej za nieruchomość warszawską położoną przy ul. C. Decyzją z 15 lutego 1965 r., nr [...], Prezydium ustaliło odszkodowanie na rzecz W. S. w wysokości 23.916,40 zł., za działkę budowlaną o pow. 599 m2, nr hip. [...] (dz. nr [...]), położoną w Warszawie przy ul. C., stanowiącą byłą własność W. S. Od powyższej decyzji, pismem z 10 marca 1965 r., pełnomocnik W. S. złożył odwołanie, które następnie W. S., pismem z 10 kwietnia 1965 r., wycofała. Pismem z 3 sierpnia 1965 r. Ministerstwo Finansów, w związku z prośbą W. S. o przedterminową wypłatę raty odszkodowania przyznanego jej decyzją z 15 lutego 1965 r., nr [...]), wyraziło zgodę na przedterminową wypłatę kwoty 17.916 zł 40 gr W. S. za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. C., wskazując, że kwota ta ulega przekazaniu Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej w Warszawie ul. W., pod nazwą Spółdzielcze Osiedle [...], tytułem wkładu budowlanego członka Spółdzielni – H. S.
Pismem z 8 kwietnia 2015 r., następca prawny W. S. – A. S., wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej również jako "SKO") o rozpoznanie odwołania od orzeczenia Prezydium z 27 stycznia 1960 r., [...], odmawiającego W. S. ustanowienia własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. C., nr hip. [...], działki nr [...], o powierzchni 599 m2.
Decyzją z 20 lipca 2015 r., nr KOC/2672/Go/15, SKO uchyliło zaskarżone orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z 27 stycznia 1960 r., [...], i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi właściwemu, czyli Prezydentowi m.st. Warszawy (dalej również jako "Prezydent/organ reprywatyzacyjny").
Ostateczną decyzją z 7 czerwca 2016 r., nr 192/GK/DW/2016 (dalej również jako "decyzja reprywatyzacyjna"), Prezydent m.st. Warszawy, po rozpoznaniu wniosku W. S. z 16 czerwca 1948 r., ustanowił prawo użytkowania wieczystego gruntu niezabudowanego położonego w Warszawie przy ul. C., działka ew. nr [...], o pow. 547 m2, z obrębu [...], na rzecz A. S., za czynszem symbolicznym. Jak wyjaśnił przy tym Prezydent wniosek dekretowy w części dotyczącej działki ew. nr [...]-cz., z obrębu [...], zostanie rozpatrzony odrębną decyzją.
Decyzją z 13 czerwca 2018 r., nr 133/SD/2018, Prezydent m.st. Warszawy, na wniosek A. S. oraz na podstawie art. 155 k.p.a., zmienił punkt V własnej decyzji z 7 czerwca 2016 r., poprzez jego uzupełnienie, w ten sposób że: "Termin aktu notarialnego zostanie wyznaczony po uprzednim zwrocie zwaloryzowanej kwoty odszkodowania za grunt o pow. 547 m2 opisany w pkt I decyzji, ustalonego ostateczną decyzją Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 15.02.1965 r., znak [...]." Pomimo tego, że w dniu 5 kwietnia 2019 r. zwaloryzowaną kwotę odszkodowania w wysokości 12.159,00 zł za grunt nieruchomości warszawskiej przy ul. C., A. S. wpłaciła na rachunek Urzędu m.st. Warszawy, do zawarcia aktu notarialnego nie doszło.
Pismem z 25 maja 2020 r. Miasto Stołeczne Warszawa zwrócił się do SKO z wnioskiem o wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Prezydenta z 7 czerwca 2016 r., nr 192/GK/DW/2016, wskazując jako podstawę faktyczną tego żądania okoliczność, że decyzja Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawie z 15 lutego 1965 r., nr [...] o ustaleniu odszkodowania na rzecz W. S. za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. C. hip [...], działka nr [...], pozostawała w obrocie w dniu wydania przez Prezydenta m.st. Warszawy decyzji o ustanowieniu użytkowania wieczystego działki ew. nr [...] z obrębu [...], pochodzącej z dawnej nieruchomości hipotecznej położonej w Warszawie przy ul. C., hip. nr [...], działka nr [...]. Powyższe, zdaniem wnioskodawcy, uzasadniało stwierdzenie nieważności decyzji reprywatyzacyjnej, na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.
Ostateczną decyzją z 30 listopada 2020 r., nr KOC/2690/Go/20, SKO odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta z 7 czerwca 2016 r., nr 192/GK/DW/2016, wyjaśniając w uzasadnieniu swojej decyzji, że w ocenie SKO, decyzja reprywatyzacyjna nie jest obarczona żadną wadą kwalifikowaną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. SKO wskazało bowiem, że relację postępowania odszkodowawczego i postępowania o przyznanie własności czasowej czy też użytkowania wieczystego nie rozstrzyga żaden przepis prawa materialnego, lecz ukształtowała się ona w oparciu o orzecznictwo sądowe. W orzecznictwie natomiast wskazano, że są one odrębne i nie mają tego samego przedmiotu.
Postanowieniem z 20 lipca 2022 r. Komisja wszczęła z urzędu postępowanie rozpoznawcze o sygn. akt KR II R 36/22 w sprawie decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta m.st. Warszawy dotyczącej nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. C. Pismem z tego samego dnia Komisja zawiadomiła zainteresowane strony o wszczęciu postępowania rozpoznawczego. Zawiadomienie o wszczęciu ww. postępowania zostało ogłoszone w Biuletynie Informacji Publicznej w dniu [...] lipca 2022 r.
W dniu 24 października 2022 r. Społeczna Rada przy Komisji wydała opinię w przedmiocie decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta m.st. Warszawy.
Zaskarżoną decyzją z 26 października 2022 r., nr KR II R 36/22, Komisja uznała, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka determinująca konieczność stwierdzenia nieważności decyzji reprywatyzującej Prezydenta m.st. Warszawy, wskazana w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W ocenie Komisji, ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości warszawskiej na rzecz następcy prawnego dawnej właścicielki, podczas gdy roszczenie W. S. wynikające z dekretu zostało już w całości zaspokojone na podstawie ostatecznej decyzji o ustaleniu odszkodowania, rażąco narusza prawo, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w postaci art. 7 ust. 2 dekretu. Mając na uwadze ustalone w sprawie okoliczności, Komisja stwierdziła, że dawna właścicielka nieruchomości warszawskiej złożyła wniosek dekretowy, który został rozpoznany negatywnie. Jednocześnie wnosiła o nieruchomość zamienną. W odwołaniu od orzeczenia Prezydium wyraźnie wskazała, że oczekiwała nieruchomości zamiennej, której nie otrzymała. Jednocześnie, w dalszym ciągu oczekiwała "odszkodowania w formie nieruchomości zamiennej", które finalnie zostało jej przyznane na podstawie decyzji z 15 lutego 1965 r., nr [...]. Zdaniem Komisji, wykładnia art. 7 dekretu w zw. z art. 53 ust. 2 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr. 18 poz. 94 z 1961 r.), mając na uwadze ówczesne uwarunkowania prawne, daje uzasadnione podstawy do przyjęcia, że roszczenie dawnej właścicielki wynikające z dekretu zostały w całości zaspokojone na podstawie ostatecznej decyzji o ustaleniu odszkodowania z 15 lutego 1965 r. Jak ustaliła przy tym Komisja, przedmiotowe odszkodowanie zostało wypłacone na wkład mieszkaniowy córki dawnej właścicielki H. S.. Jednocześnie Komisja podkreśliła, że pomimo zwrotu zwaloryzowanej wartości wypłaconego odszkodowania przez A. S. w 2019 r., decyzja odszkodowawcza Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z 15 lutego 1965 r., nr [...], pozostawała w obrocie prawnym w dniu wydania decyzji reprywatyzacyjnej, tj. 7 czerwca 2016 r., co świadczy zdaniem Komisji, o rażącym naruszeniu art. 7 ust. 2 dekretu. Powołując się na wskazane orzecznictwo sądowe, Komisja uznała, że choć postępowanie z wniosku dekretowego oraz postępowanie odszkodowawcze są innymi postępowaniami, to jednak, oba postępowania są pochodną realizacji roszczeń związanych z wejściem w życie dekretu i przejęciem gruntów przez Skarb Państwa. A zatem, uzyskanie rekompensaty na podstawie jednego ze wskazanych postępowań, uniemożliwia zdaniem Komisji, uzyskanie rekompensaty w innej formie przewidzianej prawem. Komisja podniosła, że nie do pogodzenia w demokratycznym państwie prawa jest sytuacja, w której uprawniona osoba dwa razy uzyska rekompensatę za tę samą przejętą nieruchomość warszawską przez Państwo na różnych podstawach prawnych, łagodzących skutki wejścia w życie dekretu. Mając na uwadze powyższe, Komisja stwierdziła, że kontrolowana decyzja reprywatyzacyjna została wydana w warunkach określonych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co z kolei wypełnia przesłankę z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy.
Jednocześnie Komisja uznała, że nie mamy do czynienia z tzw. nieodwracalnymi skutkami prawnymi decyzji reprywatyzacyjnej w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy, ponieważ przedmiotowa nieruchomość nadal stanowi własność Miasta Stołecznego Warszawy.
Komisja uznała również, że w realiach kontrolowanej sprawy brak jest podstaw do nałożenia obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy, ponieważ stronie decyzji reprywatyzacyjnej nie można przypisać złej wiary.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Komisji wywiodła A. S. (dalej również jako "Skarżąca"), reprezentowana przez adwokata I. R., podnosząc w niej następujące zarzuty:
1) naruszenia, wyrażonej w art. 7a k.p.a., zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony, w sytuacji w której nie ma spornych interesów stron i nie sprzeciwiają się temu interesy osób trzecich, w szczególności, że decyzje z 2016 i 2018 nie naruszają interesów osób trzecich, nie ma żadnych konfliktów interesów, strona zwróciła odszkodowanie na pierwsze wezwanie, a Komisja nie wykazując bezstronności, z przyczyn politycznych wydaje wybitnie niekorzystną decyzję dla obywatela nie uwzględniając argumentów przemawiających na korzyść strony;
2) naruszenia, wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a., zasady pogłębiania zaufania, w szczególności zasady proporcjonalności i bezstronności poprzez zastosowanie środków całkowicie nie adekwatnych do stanu faktycznego i prawnego sprawy, a Komisja nie wykazując bezstronności, z przyczyn politycznych wydaje wybitnie niekorzystną decyzję dla obywatela nie uwzględniając argumentów przemawiających na korzyść strony opisanych poniżej;
3) naruszenia, wyrażonej w art. 80 k.p.a., zasady swobodnej oceny dowodów, gdy chodzi o wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego przez Komisję wnioski, co do przebiegu toczących się na przestrzeni 70 lat postępowań administracyjnych związanych z opisaną wyżej nieruchomością warszawską, w szczególności w aspekcie (i) braku uwzględnienia faktu, iż "decyzja odszkodowawcza" z 1965 roku została wydana w momencie w którym nie był ostatecznie rozpoznany wniosek dekretowy, co kwalifikuje decyzję odszkodowawczą w kierunku bezwzględnej nieważności, a nawet rozstrzygnięcia non existens, (ii) braku uwzględnienia zwrotu przez Skarżącą zrewaloryzowanego odszkodowania do urzędu, (iii) braku uwzględnienia faktu, iż niniejsza sprawa była już przedmiotem postępowania nieważnościowego w którym Komisja brała udział przed SKO; (iv) braku uwzględnienia stanu prawnego na 2016 r., jak i 2018 r. w którym nie istniał żaden przepis prawny kwalifikujący skarżone decyzje w kierunku nieważności, a co więcej obowiązywania na ten czas prawa i stanu orzecznictwa wskazującego, że postępowanie dekretowe i odszkodowawcze są dwoma różnymi postępowaniami, a przez to złamanie kardynalnej zasady lex retro non agit;
4) naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z 38 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 4 i art. 29 ust. 1 pkt 3a w ustawy z dnia 9 marca 2017 r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na niezasadnym uznaniu na ich podstawie, że kontrolowana przez Komisję decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z 7 czerwca 2016 r., nr 192/GK/DW/2016, została wydana z rażącym naruszeniem prawa z tego powodu, że w dacie wydania tej decyzji, pozostawała w obrocie prawnym decyzja odszkodowawcza zaspokajająca w całości roszczenia dawnego właściciela wynikające z dekretu dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, a co rażąco miałoby naruszać art. 7 ust. 2 dekretu, i w konsekwencji na niezasadnym stwierdzeniu przez Komisję, na podstawie powołanych wyżej przepisów, nieważności tej kontrolowanej przez Komisję decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 7 czerwca 2016 r., nr 192/GK/DW/2016;
5) naruszenia art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia, iż sprawę rozstrzygnięto już inną decyzją ostateczną, tj. decyzją SKO z 30 listopada 2020 r., nr KOC/2690/GO/20, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 158 § 1 k.p.a., którą odmówiło stwierdzenia nieważności wskazanej wyżej decyzji z 7 czerwca 2016 r. Prezydenta m.st. Warszawy nr 192/GK/DW/2016, a w postępowaniu tym przed SKO brała udział Komisja i nikt jej nie zaskarżył.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Komisji i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji, oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Komisja wniosła o oddalenie skargi.
Po rozpatrzeniu wniosku M. – Stowarzyszenia W. w W., zawartego w piśmie z 22 stycznia 2024 r., postanowieniem z 31 stycznia 2024 r. Sąd dopuścił do udziału w sprawie M. – Stowarzyszenie W. w W.
W trakcie rozprawy w dniu 2 lutego 2024 r. pełnomocnik Miasta Stołecznego Warszawy wniósł o oddalenie skargi, podobnie jak przedstawiciel M. – Stowarzyszenia W. w W.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Rozpoznając niniejszą sprawę według powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja Komisji jest obarczona wadą kwalifikowaną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, tzw. res iudicata), co uzasadniało konieczność stwierdzenie jej nieważności na podstawie 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (punkt pierwszy sentencji wyroku), zgodnie z którym sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Wskazać przede wszystkim należy, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji Komisji stanowiły przepisy ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich. Ustawa ta ma na celu usuwanie skutków prawnych decyzji dotyczących nieruchomości dekretowych wydanych z naruszeniem prawa. Zadaniem Komisji jest wyjaśnianie nieprawidłowości i uchybień w działalności organów i osób prowadzących postępowania w przedmiocie wydawania decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich oraz występowanie do właściwych organów w razie stwierdzenia w toku postępowania przed Komisją istnienia okoliczności sprzyjających wydawaniu decyzji reprywatyzacyjnych z naruszeniem prawa lub popełnianiu przestępstw bądź utrudniających ich ujawnianie (art. 3 ust. 2 ustawy). Oznacza to, że Komisja powinna ocenić decyzję reprywatyzacyjną pod kątem ewentualnych naruszeń prawa przy jej wydawaniu. Ustawodawca przyznał Komisji m.in. prawo do orzekania o niezgodności z prawem decyzji reprywatyzacyjnych czy stwierdzania ich nieważności. Komisja jest bowiem organem administracji publicznej stojącym na straży interesu publicznego, w zakresie postępowań w przedmiocie wydania decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich (art. 3 pkt 3 ustawy). Przy czym pamiętać należy, że postępowanie przed Komisją jest nadzwyczajnym postępowaniem kontrolnym (nadzorczym), a przepisy tej ustawy stanowią lex specialis w stosunku do przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawodawca mocą ustawy szczególnej ustanowił więc Komisję jako organ specjalny do kontroli legalności decyzji reprywatyzacyjnych wydawanych w oparciu o przepisy dekretu, a w art. 30 zawarł przepisy określające przesłanki wadliwości decyzji dekretowych. Część z tych przesłanek, jako że zostały recypowane wprost z k.p.a., stanowi zespół norm stosowanych dotychczas przez organy nadzoru na zasadach ogólnych w stosunku do każdej decyzji administracyjnej wydawanej pod rządami przepisów k.p.a. (art. 30 ust. 1 pkt. 1 ustawy odpowiada art. 145 § 1 pkt. 1 k.p.a., art. 30 ust. 1 pkt. 2 ustawy odpowiada art. 145 § 1 pkt. 2 k.p.a., art. 30 ust. 1 pkt. 3 ustawy odpowiada art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a., a art. 30 ust. 1 pkt. 4 ustawy odpowiada art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a.).
Przepis art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy pozwala na stwierdzenie nieważności decyzji reprywatyzacyjnej lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego lub w przepisach szczególnych. Z kolei w art. 30 ust. 1 pkt 1-8 ustawy wskazano przesłanki pozwalające na wydanie przez Komisję decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2-4, w tym przesłankę gdy decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (pkt 4).
W niniejszej sprawie Komisja, jako podstawę rozstrzygnięcia, wskazała m.in. art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 38 ust. 1 (zakres stosowania przepisów k.p.a.) ustawy. Na tej podstawie Komisja stwierdziła nieważność decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta. Powodem takiego rozstrzygnięcia było uznanie, że decyzja reprywatyzacyjna została wydana w sytuacji, gdy roszczenie dekretowe dawnej właścicielki nieruchomości warszawskiej W. S. zostało już w całości zaspokojone na podstawie ostatecznej decyzji o ustaleniu odszkodowania, w czym Komisja upatruje rażącego naruszenia prawa, tj. przepisu art. 7 ust. 2 dekretu.
Zdaniem Sądu, Komisja błędnie jednak wywiodła, że decyzja reprywatyzacyjna Prezydenta m.st. Warszawy obarczona jest wadą kwalifikowaną, skutkującą koniecznością jej eliminacji z obrotu prawnego ze skutkiem z mocą wsteczną (ex tunc) poprzez stwierdzenie jej nieważności. Przeciwnie, to właśnie zaskarżona decyzja Komisji została wydana w warunkach nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Skoro bowiem decyzja SKO z 30 listopada 2020 r., nr KOC/2690/Go/20, funkcjonuje w obrocie prawnym, to decyzją z 26 października 2022 r., nr KR II R 36/22, Komisja orzekła w sprawie już ostatecznie rozstrzygniętej.
Przypomnieć wypada, że ww. ostateczną i prawomocną decyzją z 30 listopada 2020 r., SKO odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta z 7 czerwca 2016 r., nr 192/GK/DW/2016, wyjaśniając w uzasadnieniu swojej decyzji, że w ocenie SKO, decyzja reprywatyzacyjna nie jest obarczona żadną wadą kwalifikowaną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.
Dla stwierdzenia, że doszło do res iudicata, istotne znaczenie ma stwierdzenie tożsamości obu spraw, z których pierwsza została zakończona ostatecznym rozstrzygnięciem. Tożsamość sprawy, o której jest mowa powyższa, polega na tym, że występują te same podmioty w sprawie (tożsamość podmiotowa), dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy (tożsamość przedmiotowa). Co przy tym istotne, Sąd orzekający podziela pogląd, że tożsamość podmiotowa jest zachowana również w przypadkach, gdy w miejsce strony wstąpi jej następca prawny (w odniesieniu do praw zbywalnych i dziedzicznych) oraz gdy miejsce organu zajmie na skutek np. reorganizacji, nowy organ o innej nazwie, lecz wyposażony w tę samą właściwość rzeczową co organ, który wydał pierwotną decyzję (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 5 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Po 498/19, LEX nr 2798765).
Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że zachodzi tożsamość podmiotowa między sprawami zakończonymi decyzją SKO z 30 listopada 2020 r., nr KOC/2690/Go/20, a decyzją Komisji z 26 października 2022 r., nr KR II R 36/22. Stroną postępowania w obu przypadkach była A. S. (niezależnie od listy podmiotów, którym decyzję reprywatyzacyjną wysłano "Do wiadomości"). Nie ma przy tym racji Komisja, która w odpowiedzi na skargę neguje powyższe poprzez fakt, że nie brała udziału w 2015 r. w postępowaniu nadzorczym przed SKO. Wyjaśnić bowiem należy, że co do zasady krąg osób będących stronami w postępowaniu prowadzonym w trybie zwykłym pokrywa się z kręgiem osób będących stronami w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym, ponieważ u podstaw postępowania nadzwyczajnego leży decyzja wydana w trybie zwykłym, a zatem i stosunek materialnoprawny nią ukształtowany. A zatem stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji reprywatyzacyjnej jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji (zazwyczaj beneficjent decyzji), lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Uwzględniając powyższe, należy wyprowadzić wniosek, że Komisji nie przysługiwał status strony w postępowaniu nadzorczym przez SKO. Jak wyjaśniono już na wstępie – Komisja jest organem administracji publicznej o ściśle określonych ustawowo zadaniach i kompetencjach i z tego powodu nie może stać się podmiotem, czyjego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji reprywatyzacyjnej, i co oczywiste – beneficjentem reprywatyzacji.
Obie decyzje są również tożsame przedmiotowo. Powodem zainicjowania postępowań była ta sama okoliczność – relacja postępowania odszkodowawczego i postępowania o przyznanie własności czasowej. Decyzją ostateczną z 30 listopada 2020 r., nr KOC/2690/Go/20, SKO wykluczyło względem decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta istnienie wad nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a., w tym wynikającej z okoliczności takiej, że w momencie ustanowienia na rzecz Skarżącej użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja Prezydium z 15 lutego 1965 r., nr [...], ustalająca odszkodowanie na rzecz W. S. (poprzedniczki prawnej Skarżącej) za ten sam grunt. W szczególności SKO nie podzieliło poglądu, że w powyższej sytuacji doszło do rażącego naruszenia art. 7 ust. 2 dekretu. Z kolei, decyzją z 26 października 2022 r., nr KR II R 36/22, Komisja zakwalifikowała powyższe jako wypełniające przesłankę nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. rażącego naruszenia art. 7 ust. 2 dekretu. Prowadzi to do wniosku, że w obu przypadkach mamy do czynienia z tożsamym przedmiotem sprawy (postępowanie nadzorcze wobec decyzji reprywatyzacyjnej), podstawą prawną (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) i faktyczną (realizacja roszczeń dekretowych do nieruchomości warszawskiej przy ul. C. oraz ich wzajemna relacja) rozstrzygnięć organów nadzoru (SKO i Komisji).
Nie ma tutaj znaczenia kwestia, że w podstawie prawnej Komisja wskazała również na przepisy art. art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, skoro z art. 29 ust. 1 pkt 3a wprost wynika, że Komisja stwierdza nieważność decyzji reprywatyzacyjnej lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego lub w przepisach szczególnych. Sam zaś przepis art. 30 ust. 1 pkt. 4 ustawy w swej treści odpowiada art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Odmienne stanowisko Komisji w tej kwestii nie może wpłynąć na zmianę postrzegania tego zagadnienia przez Sąd.
Stwierdzenie zatem przez Komisję nieważności decyzji reprywatyzacyjnej na skutek rażącego naruszenia prawa, na mocy decyzji z 26 października 2022 r., w sytuacji gdy ostateczną decyzją SKO z 30 listopada 2022 r. SKO orzekło już w tym samym przedmiocie wobec tego samego podmiotu sprawia, że zaskarżona decyzja Komisji została wydane w warunkach nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (res iudicata).
W ocenie Sądu, skoro została stwierdzona nieważność decyzji Komisji z 26 października 2022 r., wtórne znaczenie dla sprawy ma kwestia oceny pozostałych zarzutów skargi, w tym zagadnienie relacji postępowania odszkodowawczego i postępowania o przyznanie własności czasowej. Z tych powodów Sąd zaniechał oceny pozostałych aspektów niniejszej sprawy, jak też nie sformułował wskazań do do dalszego postępowania.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Komisji (punkt pierwszy wyroku).
O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł w punkcie drugim wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2023 r., poz. 1964) - obciążając Komisję obowiązkiem zwrotu Skarżącej kosztów postępowania sądowego w kwocie 697 zł (wpis od skargi - 200 zł, wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika - 480 zł, opłata skarbowa od udzielenia pełnomocnictwa - 17 zł).