I SA/Wa 610/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2011-09-30
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościdekret warszawskisprzedaż lokalistwierdzenie nieważnościnaruszenie prawanieodwracalne skutki prawnewłasnośćSkarb Państwapostępowanie administracyjne

WSA w Warszawie oddalił skargę Prokuratora Okręgowego na decyzję SKO, która odmówiła stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokalu mieszkalnego, mimo że została wydana z naruszeniem prawa, ze względu na nieodwracalne skutki prawne.

Prokurator Okręgowy zaskarżył decyzję SKO odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokalu mieszkalnego, argumentując, że sprzedaż nastąpiła z naruszeniem prawa, ponieważ Skarb Państwa nie był wyłącznym właścicielem nieruchomości. SKO utrzymało w mocy własną decyzję, stwierdzając, że choć decyzja o sprzedaży lokalu została wydana z naruszeniem prawa, to nie można stwierdzić jej nieważności z powodu nieodwracalnych skutków prawnych, takich jak sprzedaż lokalu i ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu. WSA w Warszawie oddalił skargę, uznając, że decyzja o sprzedaży lokalu, mimo wadliwości, była skuteczna ze względu na ochronę praw nabytych przez osoby trzecie.

Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora Okręgowego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, która utrzymała w mocy wcześniejszą decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z 1989 r. o sprzedaży lokalu mieszkalnego. Prokurator zarzucił, że decyzja o sprzedaży została wydana z naruszeniem prawa, ponieważ nieruchomość, na której znajdował się lokal, była objęta dekretem z 1945 r. o gruntach warszawskich, a późniejsze decyzje dotyczące własności gruntu były wadliwe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że decyzja o sprzedaży lokalu została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ale nie można stwierdzić jej nieważności z powodu nieodwracalnych skutków prawnych, takich jak zawarcie umowy sprzedaży i ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu. WSA w Warszawie oddalił skargę Prokuratora, podzielając stanowisko SKO. Sąd podkreślił, że choć decyzja o sprzedaży lokalu była wadliwa, to była skuteczna ze względu na ochronę praw nabytych przez osoby trzecie (nabywców lokali). Sąd wskazał, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych i wymaga wykazania oczywistych wad. W tej sprawie, mimo wadliwości decyzji dekretowych i decyzji o sprzedaży lokalu, nie można było stwierdzić ich nieważności z powodu nieodwracalnych skutków prawnych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, decyzja o sprzedaży lokalu, mimo że wydana z naruszeniem prawa, nie może zostać stwierdzona jako nieważna, jeśli nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, takie jak sprzedaż lokalu i ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu, ze względu na ochronę praw nabytych przez osoby trzecie.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych. W przypadku, gdy decyzja jest wadliwa, ale nastąpiły nieodwracalne skutki prawne (np. sprzedaż lokalu, wpis do księgi wieczystej), organ administracji nie może jej unieważnić, a jedynie stwierdzić wydanie z naruszeniem prawa. Ochrona praw nabytych przez osoby trzecie jest kluczowa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (6)

Główne

Dekret art. 8

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy

W razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy wszystkie budynki położone na gruncie przechodzą na własność gminy. Przepis ten nie może być interpretowany rozszerzająco i nie przewiduje częściowej odmowy prawa własności czasowej.

u.g.g.i.w.n. art. 24 § 1

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości

Sprzedaż lokalu wraz ze sprzedażą lub oddaniem w użytkowanie wieczyste ułamkowej części gruntu możliwa jest jedynie w domach stanowiących własność Skarbu Państwa lub gminy.

p.l. art. 4 § 1

Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe

W domach stanowiących własność Państwa może nastąpić wyodrębnienie własności wszystkich lub niektórych samodzielnych lokali mieszkalnych, jeżeli własność poszczególnych lokali zostanie przeniesiona na rzecz osób fizycznych.

Pomocnicze

k.p.a. art. 156 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Określa przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

k.p.a. art. 158 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Stanowi, że jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności wskazanych w art. 156 § 2 kpa, organ ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji.

u.t.o.j.w.p. art. 32 § 2

Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzja o sprzedaży lokalu, mimo że wydana z naruszeniem prawa, jest skuteczna z uwagi na ochronę praw nabytych przez osoby trzecie (nabywców lokali) i nieodwracalne skutki prawne.

Odrzucone argumenty

Decyzja o sprzedaży lokalu, wydana z naruszeniem prawa, powinna zostać stwierdzona jako nieważna, ponieważ Skarb Państwa nie był wyłącznym właścicielem nieruchomości w dacie sprzedaży. Nieprzywrócenie w całości stanu pierwotnego na nieruchomości nie oznacza, że organ administracji wydając decyzję o sprzedaży lokalu nie naruszył prawa.

Godne uwagi sformułowania

decyzja wydana została z naruszeniem prawa, ale z powodu wywołania nieodwracalnych skutków prawnych nie można stwierdzić jej nieważności stwierdzenie nieważności decyzji powoduje skutki ex tunc ochrona praw osób trzecich uniemożliwiłaby wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji dekretowych w pełnym zakresie decyzja o sprzedaży lokalu chociaż wydana z rażącym naruszeniem prawa jest skuteczna z uwagi na treść przepisu art. 156 § 2 kpa nie można abstrahować od tego, że orzeczenie i decyzja dekretowe zostały w części nie odnoszącej się do sprzedanych lokali wyeliminowane z obrotu prawnego z mocą wsteczną (ex tunc) stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych z art. 16 § 1 kpa wykładnia tych przesłanek powinna mieć charakter ścieśniający

Skład orzekający

Dariusz Chaciński

przewodniczący

Małgorzata Boniecka-Płaczkowska

sprawozdawca

Dariusz Pirogowicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych w przypadku nieodwracalnych skutków prawnych oraz sprzedaży lokali w budynkach, których własność gruntu była sporna lub nieuregulowana."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z dekretami warszawskimi i sprzedażą lokali w budynkach posadowionych na gruntach objętych tymi dekretami. Interpretacja art. 156 § 2 k.p.a. w kontekście ochrony praw nabytych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznych dekretów warszawskich i ich wpływu na współczesne prawo własności, a także złożonych kwestii proceduralnych związanych ze stwierdzaniem nieważności decyzji administracyjnych. Pokazuje konflikt między naruszeniem prawa a ochroną praw nabytych.

Sprzedaż lokalu z naruszeniem prawa - czy nieodwracalne skutki chronią wadliwą decyzję?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 610/11 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2011-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-04-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Chaciński /przewodniczący/
Dariusz Pirogowicz
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
art. 8
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
aart. 156, 158 par. 2 i   art. 16 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2011 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy własną decyzję z
[...] października 2010 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] września 2008 r., nr [...].
Decyzją z [...] września 2008 r. organ ten stwierdził, że decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] września 1989 r., nr [...] o sprzedaży lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] w W. wydana została z naruszeniem prawa, ale z powodu wywołania nieodwracalnych skutków prawnych nie można stwierdzić jej nieważności.
Organ nadzoru wyjaśnił, że nieruchomość położona przy ul. [...] objęta była działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50 poz. 279), dalej powołanej jako dekret.
Orzeczeniem administracyjnym z [...] marca 1950 r., Prezydent W. odmówił dotychczasowemu właścicielowi prawa własności czasowej do tej nieruchomości. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy decyzją Ministerstwa Budownictwa z [...] lipca 1950 r.
Decyzją Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] września 1989 r.,
nr [...] orzeczono o sprzedaży na rzecz najemców lokalu nr [...]
w budynku przy ul. [...] w W.
Decyzją z [...] lutego 1999 r., nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa
i Rozwoju Miast stwierdził, że decyzja Ministerstwa Budownictwa z [...] lipca 1950 r.
w części dotyczącej sprzedanych lokali została wydana z naruszeniem prawa,
a w pozostałej części stwierdził jej nieważność. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją z [...] lipca 1999 r., nr [...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] kwietnia
2001 r., nr [...] stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydenta W. w części skomunalizowanych działek nr [...]
w zakresie niewskazanym w decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast
z [...] lipca 1999 r., zaś w stosunku do działki nr [...] Kolegium uznało się za niewłaściwe i przekazało sprawę do rozpoznania Prezesowi Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, bowiem działka ta stanowiła własność Skarbu Państwa.
Decyzją z [...] kwietnia 2002 r., nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność orzeczenia administracyjnego
z dnia [...] marca 1950 r. w części dotyczącej działki ew. nr [...].
Decyzją z [...] września 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło, że decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] września
1989 r. o sprzedaży lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] w W. wydana została z naruszeniem prawa, ale z powodu wywołania nieodwracalnych skutków prawnych nie można stwierdzić jej nieważności. W uzasadnieniu organ wskazał, że stwierdzenie nieważności decyzji powoduje skutki ex tunc, co oznacza, że od samego początku nie istnieje określona w art. 8 dekretu przesłanka przejścia na własność gminy, a następnie Państwa, położonych na gruncie budynków. Zdaniem Kolegium z mocy prawa, na rzecz byłych właścicieli, zostało przywrócone prawo własności do przedmiotowego budynku. W konsekwencji kwestionowana decyzja o sprzedaży lokalu rażąco narusza prawo, gdyż o sprzedaży orzeczono co do nieruchomości nie stanowiącej własności Skarbu Państwa. Decyzja wywołała jednak nieodwracalne skutki prawne, ponieważ w jej wykonaniu zawarta została w formie aktu notarialnego umowa sprzedaży lokalu z oddaniem ułamkowej części gruntu pod budynkiem w użytkowanie wieczyste.
W dniu 11 grudnia 2009 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego
w W. wpłynął sprzeciw Prokuratora Okręgowego w W. od decyzji
z [...] września 2008 r. nr [...]. Prokurator zarzucił zaskarżonej decyzji rażące naruszenie: art. 8 dekretu polegające na bezpodstawnym stwierdzeniu, że
w dniu sprzedaży lokal nie stanowił własności Skarbu Państwa oraz rażące naruszenie art. 158 § 2 kpa polegające na błędnym przyjęciu, iż decyzja, co do której orzeczono, że została wydana z naruszeniem prawa, jest usunięta z obrotu prawnego. Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji. W uzasadnieniu sprzeciwu podniósł, że decyzja stwierdzająca wydanie decyzji z naruszeniem prawa nie usuwa z obrotu prawnego wadliwego aktu. W konsekwencji zarówno decyzja Ministerstwa Budownictwa, jak i decyzja Prezydenta W. w części dot. sprzedanych lokali nr [...] oraz udziałów przypadających właścicielom w gruncie oddanym w użytkowanie wieczyste są ważne i pozostają
w obrocie prawnym. Nie można zatem przyjąć, że właścicielem tej części nieruchomości nie był Skarb Państwa. Mógł on zatem już od [...] marca 1950 r. jako właściciel dysponować lokalami znajdującymi się w przedmiotowym budynku i dokonywać ich sprzedaży. Prokurator wskazał, że zgodnie z art. 8 dekretu, w razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy wszystkie budynki położone na gruncie przechodzą na własność gminy. Zdaniem Prokuratora decyzja o sprzedaży lokalu została wydana w czasie, kiedy bezspornie Skarb Państwa był jego właścicielem. Kolegium naruszyło zatem prawo orzekając, że decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] dotyczyła lokalu nie będącego własnością Skarbu Państwa.
Pismem z 30 marca 2010 r. adw. J.F., pełnomocnik spadkobierców byłych właścicieli, wniósł o wydanie decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji Kolegium. W uzasadnieniu wskazał, że decyzje dekretowe rażąco naruszały prawo. Również decyzja stwierdzająca wydanie decyzji
z naruszeniem prawa ma skutek ex tunc, to jest stwierdza, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą nieważności od chwili jej wydania. Dopiero późniejsze zdarzenia prawne mogą powodować nieodwracalność skutków prawnych takiej decyzji. Jeśli zatem bezprawna była decyzja nacjonalizująca budynek, to również wadą nieważności obarczone były decyzje zezwalające na sprzedaż lokali w tym budynku. Na poparcie tego stanowiska pełnomocnik powołał wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Decyzją z [...] października 2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z [...] września 2008 r., nr [...].
W ocenie organu brak było podstaw do przyjęcia, że kwestionowana decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa.
Zdaniem Kolegium bezspornym było, że decyzje odmawiające przyznania byłym właścicielom prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Niemożność stwierdzenia ich nieważności
w pełnym zakresie wynikała wyłącznie z faktu sprzedaży części lokali z oddaniem odpowiadających im udziałom w użytkowanie wieczyste gruntu oraz zawarcia stosownych umów sprzedaży w formie aktu notarialnego. Decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego
w W. stwierdzają, że odmowne decyzje dekretowe od chwili ich wydania zawierały wady w postaci rażącego naruszenia prawa. Przejęcie prawa własności budynku nastąpiło zatem z rażącym naruszeniem prawa i wada ta istniała również
w chwili wydania decyzji o sprzedaży lokalu.
Następnie Kolegium wyjaśniło, że wydanie bezprawnych decyzji odmawiających prawa własności czasowej umożliwiło następnie Skarbowi Państwa zbycie lokali
w przedmiotowym budynku. Jedynie wzgląd na ochronę praw osób trzecich (nabywców lokali) uniemożliwił wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji dekretowych w pełnym zakresie. Nie może to jednak prowadzić do wniosku, iż decyzje o sprzedaży lokali były zgodne z prawem. Oznaczałoby to, że skorzystanie przez Skarb Państwa
z bezprawnego przejęcia własności budynku i dodatkowo odniesienie korzyści majątkowej ze sprzedaży lokali pozbawia dawnych właścicieli zarówno możliwości odzyskania własności nieruchomości, jak i prawa do odszkodowania za ewidentnie bezprawne działanie organów administracji.
Jednocześnie organ nadzoru stwierdził, że decyzje dekretowe zostały w części nie odnoszącej się do sprzedanych lokali wyeliminowane z obrotu prawnego z mocą wsteczną. Stosownie do art. 8 dekretu w razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy wszystkie budynki, położone na gruncie, przechodzą na własność gminy. Nie można przyjąć, aby w sytuacji, gdy odmowna decyzja dekretowa pozostała w mocy tylko w części, Skarb Państwa mógł być uznany za właściciela budynku w chwili sprzedaży przedmiotowych lokali. Stosownie do powołanego przez Prokuratora przepisu art. 5 dekretu budynki oraz inne przedmioty, znajdujące się na gruntach przechodzących na własność gminy W., pozostają własnością dotychczasowych właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Dekret nie przewidywał natomiast częściowej odmowy prawa własności czasowej. Innymi słowy z dekretu wynikało, że albo prawo własności czasowej do całej nieruchomości zostanie ustanowione na rzecz dotychczasowego właściciela – wówczas pozostanie on właścicielem budynku, albo też wydana zostanie decyzja odmowna – wówczas własność budynku przejdzie na gminę. Przy tym art. 5 dekretu jako zasadę ustanawiał pozostanie prawa własności budynku po stronie właściciela, co oznacza, że przepis art. 8 nie może być, jako wyjątek od tej zasady, interpretowany rozszerzająco. Okoliczność ta, zdaniem organu nadzoru, również nie pozwala uznać kwestionowanej decyzji Kolegium za rażąco naruszającą prawo. Następnie organ nadzoru stwierdził, że nawet gdyby uznać, że wskutek jedynie częściowego wyeliminowania z mocą wsteczną decyzji dekretowych Skarb Państwa stał się współwłaścicielem budynku z dotychczasowymi właścicielami, to również
w takich warunkach nie sposób ocenić decyzji o sprzedaży lokalu jako zgodnej
z prawem. Zdaniem organu nadzoru należy bowiem uwzględnić, że podstawę prawną tej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości ( Dz.U Nr 22 poz. 99) oraz przepisy wykonawcze do tej ustawy. Regulacje te odnosiły się do sprzedaży lokali oraz oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości państwowych. Tymczasem przedmiotowa nieruchomość nie może być uznana za państwową, skoro Skarb Państwa był co najwyżej jej współwłaścicielem. Organ nadzoru wskazał na treść przepisu art. 24 ust 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek wniosku Prokuratora Okręgowego w W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia
[...] stycznia 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie z dnia
[...] października 2010 r. Organ nadzoru wskazał na treść przepisu art. 156 § 1 kpa
i wyjaśnił, że nie wystąpiły w sprawie przesłanki określone w punktach 1,3,4,5, 6 i 7 tego przepisu. Decyzję z [...] września 2008 r. wydał organ właściwy, była pierwszą decyzją tej sprawie, skierowano ją do strony, nie była niewykonalna, nie zawierała też wady powodującej nieważność z mocy prawa. Kolegium wskazało, że decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Wyjaśniło, z powołaniem się na orzecznictwo NSA, co należy rozumieć przez rażące naruszenie prawa i stwierdziło, że kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja nie narusza prawa. Wobec czego stwierdzenie nieważności tej decyzji nie jest możliwe.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję
z dnia [...] stycznia 2011 r. złożył Prokurator Okręgowy w W. zarzucając naruszenie art. 8 dekretu w zw. z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r.
o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. nr 14, poz. 130), poprzez bezpodstawne stwierdzenie, że w dniu sprzedaży lokal nr [...] nie stanowił własności Skarbu Państwa oraz rażące naruszenie art. 158 § 2 kpa polegające na błędnym przyjęciu, że decyzja, co do której orzeczono, że została wydana z naruszeniem prawa, jest usunięta z obrotu prawnego.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Pełnomocnik uczestników postępowania – spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości - wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Na wstępie wskazać należy, że zarówno orzeczenie Prezydenta W. z [...] marca 1950 r., jak i decyzja Ministerstwa Budownictwa z [...] lipca 1950 r., wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, co wynika wprost z decyzji nadzorczych Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] lutego 1999 r. i z [...] lipca 1999 r. (poddanych kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 31 stycznia
2001 r., sygn. I SA 1559/99) oraz z [...] kwietnia 2002 r., jak również z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] kwietnia 2002 r.
W decyzjach z [...] lutego 1999 r. i z [...] lipca 1999 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa
i Rozwoju Miast uznał, że na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności decyzji Ministerstwa Budownictwa w całości stanęły nieodwracalne skutki prawne, wynikające ze sprzedaży lokali wraz z udziałami w częściach wspólnych budynku i oddaniem w użytkowanie wieczyste ułamkowych części gruntu. Zważyć jednakże trzeba, że stwierdzenie w części wydania decyzji z naruszeniem prawa nie powoduje, że w tej części przestaje ona być wadliwa. Nadal decyzja taka jest dotknięta w całości ciężką wadą, jednakże nie można jej w określonej części wyeliminować z obrotu prawnego z powodu okoliczności, o których mowa w przepisie art. 156 § 2 kpa. Przepis ten koresponduje z art. 158 § kpa, który stanowi, że jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 kpa, organ administracji ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji. Z przepisu tego wynika wyraźnie, że choć decyzja jest dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 kpa, ale wobec tego, że nastąpiły okoliczności wskazane w art. 156 § 2 kpa, organ ogranicza się do stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa. Otóż okoliczności wymienione w art. 156 § 2 kpa mają na celu ochronę praw, które zostały nabyte już po wydaniu decyzji nieważnej.
Jak wynika z decyzji organów nadzoru, decyzja o odmowie przyznania byłemu właścicielowi prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] przy
ul. [...], jest decyzją wydaną z rażącym naruszeniem prawa. Wobec tego przejęcie przez gminę, a następnie Skarb Państwa prawa własności nieruchomości nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa i wada ta istniała w chwili sprzedaży lokalu. Jeżeli więc nabycie przez Skarb Państwa prawa własności budynku przy
ul. [...] dokonane zostało z rażącym naruszeniem prawa, to także każda następna decyzja w zakresie dysponowania tym prawem również rażąco naruszała prawo, gdyż wywodziła się z decyzji rażąco wadliwej. Należy odróżnić legalność decyzji od jej skuteczności. W niniejszej sprawie decyzja o sprzedaży lokalu chociaż wydana z rażącym naruszeniem prawa jest skuteczna z uwagi na treść przepisu
art. 156 § 2 kpa.
Błędne jest więc stanowisko Prokuratora, że w dacie wydania decyzji
o sprzedaży lokalu Skarb Państwa legalnie rozdysponował prawem własności przedmiotowego lokalu, a decyzja o sprzedaży lokalu nr [...] jest zgodna z prawem. Nie można abstrahować od tego, że orzeczenie i decyzja dekretowe zostały w części nie odnoszącej się do sprzedanych lokali wyeliminowane z obrotu prawnego z mocą wsteczną (ex tunc). W takiej sytuacji, gdy odmowna decyzja dekretowa pozostała w obrocie prawnym jedynie w części, to nie można uznać, że Skarb Państwa był właścicielem budynku w chwili orzekania o sprzedaży lokalu. Dekret [...] nie przewidywał częściowej odmowy prawa własności czasowej. Prawo takie mogło być ustanowione do całej nieruchomości i wówczas dotychczasowy właściciel lub jego spadkobierca pozostawał właścicielem budynku, a w przypadku odmowy ustanowienia prawa własności czasowej budynek przechodził na własność gminy ( art. 8 dekretu).
Jak wyżej zaznaczono decyzja dotycząca sprzedaży lokalu, choć rażąco wadliwa, była jednak skuteczna z uwagi na prawa nabyte osób trzecich (w jej następstwie zawarto umowę cywilnoprawną i wpisano prawo własności do księgi wieczystej), zatem wywołała nieodwracalne skutki prawne właśnie z powodu ochrony tych praw. Dlatego błędne jest stanowisko Prokuratora, że nieprzywrócenie w całości stanu pierwotnego na nieruchomości oznacza, iż organ administracji wydając decyzję o sprzedaży lokalu w przedmiotowym budynku nie naruszył prawa.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast rozpatrując sprawę o stwierdzenie nieważności decyzji Ministerstwa Budownictwa z [...] lipca 1950 r. wprawdzie ograniczył się do stwierdzenia, że co do sprzedanych lokali decyzja dekretowa została wydana z naruszeniem prawa, jednakże nie może to wyłączyć dopuszczalności stwierdzenia, że późniejsze decyzje o sprzedaży lokali mieszkalnych w tym budynku zostały wydane z naruszeniem prawa, właśnie z tego samego powodu, że "odmowna decyzja dekretowa" została wydana w warunkach nieważności w zakresie przesłanki rażącego naruszenia prawa określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. rażącego naruszenia art. 7 dekretu o gruntach [...]. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Ostateczne decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa
i Rozwoju Miast z 1999 i 2002 r. oraz decyzja SKO w W. z 2001 r. przesądzając, że orzeczenia dekretowe były dotknięte wadą nieważności z powodu rażącego naruszenia art. 7 dekretu otworzyły możliwość wydania w postępowaniu nadzorczym decyzji stwierdzającej na podstawie art. 158 § 2 kpa, że także decyzja
o sprzedaży przez Państwo lokalu w tym budynku została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż dotyczyła lokalu w budynku, który w dacie jej wydania był,
w świetle decyzji organów nadzorczych z 1999 r., 2001 r. i 2002 r. współwłasnością Państwa i poprzedniego właściciela gruntu (jego następców prawnych). Obowiązujący w dacie wydania decyzji o sprzedaży lokalu przepis art. 24 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości stanowił, że sprzedaż lokalu wraz ze sprzedażą lub oddaniem w użytkowanie wieczyste ułamkowej części gruntu możliwa jest jedynie w domach stanowiących własność Skarbu Państwa lub gminy. Również obowiązujący w dacie wydania decyzji o sprzedaży lokalu przepis art. 4 ust. 1 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe (Dz. U. Nr 14, poz. 84) przewidywał, że w domach stanowiących własność Państwa może nastąpić wyodrębnienie własności wszystkich lub niektórych samodzielnych lokali mieszkalnych, jeżeli własność poszczególnych lokali zostanie przeniesiona na rzecz osób fizycznych. Wobec tego decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] września 1989 r. rażąco naruszała wyżej wskazane przepisy prawa materialnego, co prawidłowo ustaliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w decyzji z [...] września 2008 r. Trafne jest rozstrzygnięcie tego organu, że decyzja o sprzedaży lokalu została wydana z rażącym naruszeniem prawa, jednakże wobec zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych nie można stwierdzić jej nieważności. Po wydaniu decyzji o sprzedaży lokalu, zawarto umowę cywilnoprawną, dokonano wpisu prawa własności do księgi wieczystej, a następnie zawierano kolejne umowy cywilnoprawne przenoszące własność. Organ administracji publicznej nie jest więc władny w granicach swoich kompetencji zniweczyć powyższych skutków.
Dlatego z przyczyn wyżej omówionych niezasadny jest zarzut skargi, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] września 2008 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 158 § 2 kpa oraz art. 8 dekretu w zw. z art. 32
ust. 2 ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej. Wyżej wskazana decyzja jest zgodna z prawem.
Zważyć należy, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych z art. 16 § 1 kpa. Może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Z tego też powodu wykładnia tych przesłanek powinna mieć charakter ścieśniający. Rażące naruszenie prawa odnosić się powinno do naruszenia wyraźnego, nie budzącego wątpliwości, przepisu prawa powszechnie obowiązującego. W świetle powyższych uwag wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji będącej przedmiotem postępowania nadzorczego wymaga wykazania, że jest ona w sposób oczywisty dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa.
W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Prawidłowo więc w zaskarżonej decyzji
i decyzji z [...] października 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji tego organu
z [...] września 2008 r.
Mając na uwadze wszystkie omówione okoliczności, Sąd z mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI