I SA/Wa 607/23

I SA/Wa 607/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-12-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj
Jolanta Dargas /przewodniczący sprawozdawca/
Łukasz Trochym
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 751/24 - Wyrok NSA z 2025-08-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędzia WSA Łukasz Trochym Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Regionalnej w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 7 lutego 2023 r. nr KOC/3275/Go/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Decyzją nr 41/GK/DW/2016 z dnia 1 lutego 2016 r. Prezydent [...] ustanowił prawo użytkowania wieczystego do zabudowanego gruntu o pow. [...] m2, oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...], na rzecz F. U., pochodzącej z dawnej nieruchomości hip. [...]. Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Powiatowego dla [...] Wydział [...] Ksiąg Publicznych nr [...] z dnia 29 sierpnia 1952 r., właścicielką nieruchomości "Nieruchomość w [...] hip. [...] o pow. [...] m2 na dzień 28 sierpnia 1958 r. była F. S. Na podstawie zezwolenia Prezydenta [...]z dnia 17 września 1949 r. F. S. zmieniła dotychczasowe nazwisko na A. D.
Nieruchomość objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Dla ww. nieruchomości wniosek w trybie art. 7 ust. 2 dekretu nie został złożony.
W dniu 12 grudnia 1950 r. Prezydium Rady Narodowej [...] orzeczeniem administracyjnym nr [...], skierowanym do I Rejonowego Urzędu Likwidacyjnego odmówiło przyznania prawa własności czasowej do ww. nieruchomości B. P.
Wnioskiem z dnia 3 grudnia 1956 r. A. D. zwróciła się do Ministerstwa Gospodarki Komunalnej o zwrot nieruchomości położonej przy ul. [...], hip. [...]. Pismo to zostało przesłane do Prezydium Rady Narodowej w [...] w dniu 31 grudnia 1956 r., gdzie wpłynęło w dniu 5 stycznia 1957 r.
W dniu 24 maja 1957 r. A. D. ponownie wystąpiła o zwrot przedmiotowej nieruchomości, uzupełniając złożony wniosek o odpis protokołu czynności komornika z dnia 20 stycznia 1947 r., na podstawie którego została wprowadzona w posiadanie nieruchomości.
W piśmie z dnia 30 listopada 1958 r. A. D. wskazała, że orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia 12 grudnia 1950 r. nr [...] zostało wydane na nazwisko P., byłej właścicielki przedmiotowej nieruchomości.
A. D. zmarła w dniu [...] października [...] r. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z dnia 13 listopada 1991 r. sygn. akt [...] spadek po A. D. nabyła w całości córka F. U.. Pismem z dnia 10 października 1991 r. F. U., córka A. D., zwróciła się o zwrot ww. nieruchomości.
Jak wynika z akt sprawy, w skład dawnej nieruchomości hip. [...] o łącznej pow.[...] m2 (co wynika z mapy - k. 123) w dacie wydania decyzji-wchodziły dwie działki ewidencyjne: nr[...] i nr [...], obie z obr. [...].
Decyzją nr [...] z dnia 1 lutego 2016 r. Prezydent [...] ustanowił trybie art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami prawo użytkowania wieczystego do zabudowanego gruntu o pow. [...] m2, oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie[....], pochodzącej z dawnej nieruchomości hip. [...] na rzecz F. U. oraz ustalił wysokość czynszu symbolicznego na [...] zł rocznie.
Z kolei decyzją nr 42/GK/DW/2016 z dnia 1 lutego 2016 r. Prezydent [...] ustanowił prawo użytkowania wieczystego do niezabudowanego gruntu o pow. [...] m2, oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...], pochodzącej z dawnej nieruchomości -hip. [...] na rzecz F.U. oraz ustalił wysokość czynszu symbolicznego na [...] zł rocznie.
W dniu 18 lipca 2018 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wpłynął wniosek Prezydenta [...] o stwierdzenie nieważności decyzji nr 41/GK/DW/2016 z dnia 1 lutego 2016 r. Postanowieniem sygn. KOC/4362/Go/18 z dnia 5 maja 2020 r. Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydenta [...]. Skargę na postanowienie Kolegium wniósł Prezydent [...]. Wyrokiem z dnia 22 października 2020 r. sygn. I SA/Wa 1219/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na postanowienie Kolegium.
Pismem z dnia 25 maja 2022 r. Prokurator Prokuratury Regionalnej w [...] wniósł sprzeciw wobec decyzji Prezydenta [...] nr 41/GK/DW/2016 z dnia 1 lutego 2016 r. W sprzeciwie podniesiono, że decyzja rażąco narusza: art. 214.ust.1. ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ustanowienie prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w [...] przy ul. [...][...] oraz zwrot budynku znajdującego się ha tym gruncie, pomimo braku wniosku o oddanie ww. gruntu w użytkowanie wieczyste złożonego w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. przez poprzednich właścicieli gruntu lub ich następców prawnych, - art. 214 ust. 1, 2, 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez rozpoznanie i uwzględnienie w trybie przepisów art. 214 u.g.n. wniosku złożonego w trybie dekretu dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, tj. wniosku A. D. z dnia 25 maja 1957 r.
Prokurator nie podzielił zawartego w uzasadnieniu decyzji stanowiska Prezydenta [...], że w art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie określono daty rozpoczęcia biegu terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego. Za datę taką według Prezydenta [...] należy przyjąć dzień 21 listopada 1945 roku tj. datę wejścia w życie przepisów dekretu dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), do którego to dekretu ustawodawca odwołuje się w treści przepisu art. 214 i którego konsekwencje skłoniły ustawodawcę do wyznaczenia nowego terminu i sposobu regulacji problematyki tak zwanych "gruntów [...]" w art. 89 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.), a w konsekwencji stosownej redakcji omawianego artykułu 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Wskazał, że stosownie do art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni, będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące uprawnieni byli w ciągu 6-ciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez, gminę do złożenia wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy za czynszem symbolicznym (obecnie użytkowania wieczystego). Objęcie niniejszego gruntu w posiadanie przez gminę nastąpiło w dniu 25 listopada 1948 r. tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr 27 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy, zatem termin na złożenie wniosku upływał w dniu 25 maja 1949 r.
Z akt sprawy wynika, że poprzedni właściciel hipoteczny wniosku takiego nie złożył. Dopiero w piśmie z dnia 25 maja 1957 r. A. D. zwróciła się o zwrot nieruchomości przy ul. [...][...]. W związku z upływem terminu na złożenie wniosku dekretowego wygasło uprawnienie dekretu prawa wieczystego użytkowania nieruchomości.
Prokurator podniósł, że w 1957 r. nie było innych regulacji, na podstawie których możliwe było złożenie stosownego wniosku. Pierwszą z nich była ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70 z późn. zm.), która umożliwiała przyznanie ograniczonego prawa do odszkodowania za utracone grunty. Kolejną była uchwała nr 11 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze [...] w wieczyste użytkowanie, której moc prawna była kwestionowana. Wreszcie ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z której dniem wejścia w życie wygasły prawa do odszkodowania za przejęte przez Państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu. Jak wskazał Prokurator, art. 214 u.g.n. nawiązuje do art. 82 ustawy o gospodarce gruntami (dalej u.g.g.), zgodnie z którym w dniu 1 sierpnia 1985 r. wygasły prawa do odszkodowania za przejęte grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, jakie były przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz w art. 8 d.w.u.g.
Pismem z dnia 8 czerwca 2022 r. sygn. akt KOC/3576/Go/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zawiadomiło strony o wszczęciu z urzędu ww. postępowania w związku ze sprzeciwem Prokuratora Regionalnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] nr 41/GK/DW/2016 z dnia 1 lutego 2016 r.
Dokonując oceny decyzji Prezydenta [...] nr 41/GK/DW/2016 z dnia 1 lutego 2016 r. Kolegium zbadało ją w kontekście przepisu art. 156 § 1 k.p.a. i uznało, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w punktach 1, 3, 5, 6, 7 k.p.a. Decyzja nie została też wydana bez podstawy prawnej - pkt 2 zd. 1.
Rozważyć natomiast należy, czy przedmiotowe orzeczenie w sposób rażący narusza prawo (druga wada decyzji określona art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Kolegium nie podzieliło stanowiska zawartego w sprzeciwie. A. D. składając wniosek o zwrot należącej do niej nieruchomości nie wskazała podstawy prawnej ani też aktu prawnego, na podstawie którego domagała się zwrotu odebranej własności. W imieniu wnioskodawczyni korespondencję prowadził również pełnomocnik, adw. W. O., który także wielokrotnie zwracał się o zwrot ww. nieruchomości. W aktach sprawy znajdują się ponadto dokumenty pochodzące z różnych lat, w których wskazywano, że wniosek w trybie dekretu nie został złożony. Na powyższą okoliczność zwrócił zresztą uwagę sam prokurator, wskazując na str. 4 sprzeciwu, iż " z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że poprzedni właściciel hipoteczny wniosku takiego nie złożył". Prokurator stwierdził również, że w związku z upływem terminu na złożenie wniosku dekretowego, wygasło uprawnienie do uzyskania w trybie dekretu prawa wieczystego użytkowania.
Tymczasem zgodnie z art. 7 ust. 5 dekretu w razie niezgłoszenia wniosku, przewidzianego w ust. (1) lub nieprzyznania z jakichkolwiek innych przyczyn dotychczasowemu właścicielowi wieczystej dzierżawy albo prawa zabudowy, gmina obowiązana jest uiścić odszkodowanie w myśl art. 9. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że odszkodowanie przysługiwało wszystkim byłym właścicielom nieruchomości, którzy nie uzyskali prawa własności czasowej - zarówno tym, którym prawa tego odmówiono, jak i tym, którzy nie złożyli stosownego wniosku w trybie dekretu.
Również Uchwała Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze [...] w wieczyste użytkowanie , która została ogłoszona 1 lutego 1965 r. mówiła o możliwości oddania gruntu w wieczyste użytkowanie dotychczasowym właścicielom lub ich następcom prawnym, pomimo że nie złożyli w terminie przewidzianym w dekrecie z dnia 26 października 1945 r. wniosków o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy, zabudowy lub własności czasowej.
W dniu 1 sierpnia 1985 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22 poz. 99). Art. 89 ust. 1 tej ustawy brzmiał: Z dniem wejścia wżycie ustawy wygasają prawa do odszkodowania za przejęte przez Państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).
Natomiast ustęp 2 art. 89 brzmiał:
Poprzedni właściciele działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20, a także domami, w których przed 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, oraz domami, które stanowiły przed tym dniem własność spółdzielni mieszkaniowych, lub ich następcy prawni mogą zgłosić w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie wymienionych gruntów w użytkowanie wieczyste. O przyznaniu prawa użytkowania wieczystego wymienionych gruntów i o zwrocie budynków orzeka terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego.
Ustawa ta dawała zatem prawo złożenia wniosku osobom (lub ich następcom prawnym), które utraciły prawo do odszkodowania, a więc także tym, które nie złożyły wniosku w trybie dekretu.
Przepisy ustawy o gospodarce gruntami przestały obowiązywać dnia 1 stycznia 1998 r., uchylone przez art. 241 ustawy 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115 poz. 741). Art. 214 ust. 1,2 i 3 tej ustawy brzmiał:
1. Poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntowna obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99), wygasły na podstawie przepisów ustawy wymienionej w art. 241 pkt 1, jeżeli zgłosili oni lub ich następcy prawni w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, może zostać zwrócona jedna nieruchomość.
2. Zwrot nieruchomości, o którym mowa w ust. 1, przysługuje poprzednim właścicielom działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20, oraz domami, w których przed dniem 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, a także domami, które stanowiły przed tym dniem własność spółdzielni mieszkaniowych.
3. O przyznaniu prawa użytkowania wieczystego gruntów i o zwrocie budynków orzeka właściwy organ.
Kolegium zwróciło uwagę, że kilkakrotnie ponawiany wniosek A. D. o zwrot nieruchomości nie został rozpatrzony przez szereg lat na podstawie wskazanych wyżej aktów prawnych, jedynie pismem z dnia 22 listopada 1960 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] poinformowało wnioskodawczynię, że zgodnie z art. 7, 8 i 9 dekretu, byłym właścicielom nieruchomości przysługuje odszkodowanie za grunty przejęte na własność Państwa na jego podstawie, ale przepisy dotyczące odszkodowań są w opracowywaniu. Oznacza to, że postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 25 maja 1957 r. nie zostało zakończone. Tymczasem, co wynika z obowiązującego w dniu złożenia wniosku przez A. D. art. 72 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341 z póżn. zm.).: Art. 72.
1. W toku postępowania władza wydaje decyzje (orzeczenia i zarządzenia) tak często, jak tego zajdzie potrzeba.
2. Decyzje dzielą się na główne i incydentalne. Decyzje główne sprawę, będącą przedmiotem postępowania, załatwiają co do jej istoty, względnie sprawę kończą w danej instancji. Decyzje incydentalne rozstrzygają inne kwestie, wynikające w toku postępowania.
Oznacza to, że zakończenie postępowania wszczętego wnioskiem strony następowało poprzez wydanie decyzji, która - jak już wcześniej ustalono - nie została w niniejszej sprawie wydana.
Kolegium zauważyło przy tym, że w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2003 r. sygn. OPK 3/03, odnoszącej się co prawda do możliwości złożenia wniosku dekretowego przed terminem objęcia gruntu, sąd podkreślił, że również ze względów proceduralnych, jeżeli zważy się, że zgłoszenie żądania przyznania wieczystej dzierżawy /własności czasowej/jest także wnioskiem /podaniem strony/ wszczynającym postępowanie administracyjne w tej sprawie, nie ma podstaw do stwierdzenia, że wniosek taki może być zakwalifikowany jako wniosek nieistniejący /wniosek, którego nie złożono/ z tego powodu, że złożony został przedwcześnie. Twierdzenie takie nie ma bowiem oparcia ani w przepisach dekretu, ani w żadnym innym przepisie prawa.
Analiza poprzednio omówionych przepisów wskazuje zatem wyraźnie, że prawo do odszkodowania przysługiwało osobom, które nie złożyły wniosku w trybie dekretu, a więc również wnioskodawczyni. Zdaniem Kolegium, to właśnie w takim przypadku zastosowanie mógł mieć art. 214 u.g.n. Tak więc co do zasady - w ocenie Kolegium – A. D. mogła domagać się ustanowienia prawa użytkowania wieczystego położonej przy ul. [...][...].
Kolegium badając kwestionowaną decyzję nr 41/GK/DW/2016 stwierdziło ponadto, że zostały spełnione przesłanki zwrotu ww. nieruchomości, o których mowa w art. 214 ust. 1 i 2. Jak wynika z akt sprawy, na przedmiotowej nieruchomości zlokalizowany jest budynek mieszkalny, w którym znajdowało się 18 izb (co wynika z opisu nieruchomości z dnia 25 stycznia 1951 r. , k. 16 oraz protokołu oględzin budynku z dnia 30 listopada 1950 r.).
Podsumowując powyższe rozważania Kolegium uznało, że podnoszone przez Prokuratora w sprzeciwie okoliczności nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji.
Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Prokurator Prokuratury Regionalnej w [...] zarzucając jej: 1. rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niezastosowanie tego przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i niestwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta [...] z dnia 1 lutego 2016 r. nr 41/GK/DW/2016, mimo że wskazana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem następujących przepisów: wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 214 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2021 poz. 1899 - tj. ze zm.), cyt. dalej u.g.n., poprzez ustanowienie prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w [...] przy ul. [...][...] oraz zwrot budynku znajdującego się na tym gruncie, pomimo braku wniosku o oddanie ww. gruntu w użytkowanie wieczyste złożonego w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. przez poprzednich właścicieli gruntu lub ich następców prawnych,
2. wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 214 ust. 1, 2, 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2021 poz. 1899 - tj. ze zm.) poprzez rozpoznanie i uwzględnienie w trybie przepisów art. 214 u.g.n. wniosku złożonego w trybie dekretu dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, tj. wniosku A. D. z dnia 25 maja 1957 r., pomimo że uprawnienia przewidziane w art. 214 u.g.n. są zupełnie inne, sprawy o przyznanie użytkowania wieczystego na podstawie dekretu są odmiennymi sprawami administracyjnymi i ich rozpoznawanie winno być kontynuowane na podstawie wyłącznie tego aktu prawnego, a wniosek złożony po terminie wynikającym z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego jest bezskuteczny i brak jest podstaw do jego uwzględnienia
W oparciu o tak sformułowane zarzuty Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.
Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej stanowi wyjątek od przyjętej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, która służy realizacji takich wartości jak pewność prawa, zaufanie do państwa, czy ochrona praw nabytych. W związku z tym wyeliminowanie ostatecznej decyzji administracyjnej w oparciu o przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przesłankę rażącego naruszenia prawa powinno następować tylko w okolicznościach bezspornych. Rażące naruszenie prawa musi być stwierdzone w sposób oczywisty i nie może podlegać jakimkolwiek wątpliwościom. Nie jest dopuszczalne opieranie się w tym zakresie na okolicznościach ocennych. W szczególności dotyczy to osądu, czy doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt II GSK 842/22; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 2997/19 oraz wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2023/19).
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, czyli skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Konieczne jest także, aby stwierdzone naruszenie miało znacznie większą wagę aniżeli stabilność decyzji ostatecznej, o której stanowi art. 16 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2016 r. sygn. akt II OSK 2868/14 i wyrok NSA z dnia 8 marca 2023 r. sygn. akt II OSK 190/22).
W niniejszej sprawie wyżej wymienione przesłanki nie wystąpiły. W ostatecznej decyzji Prezydenta [...] z dnia 1 lutego 2016 r. nie wystąpiła podstawa stwierdzenia nieważności decyzji określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Przypomnieć należy, że wady tej Prokurator upatrywał w rażącym naruszeniu przez organ art. 214 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Zgodnie z przepisem art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Przedmiotem jego musi być sprawa indywidualna, rozpatrywana w formie decyzji. Za datę wszczęcia takiego postępowania przepisy nakazują przyjmować dzień doręczenia żądania organowi państwowemu. ( art. 61 § 3 k.p.a.). Z kolei wszczęcie postępowania rodzi obowiązek ze strony organu do podjęcia określonych czynności, które mają doprowadzić do wydania kończącej postępowanie decyzji.
Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że ponieważ wniesienie przez A. D. wniosku z 3 grudnia 1956 r., ponowionego 24 maja 1957 r. o zwrot przedmiotowej nieruchomości nie doprowadziło do wydania w objętej wnioskiem sprawie, przed dniem 1 stycznia 1998 r.( data wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ) ostatecznej decyzji, na zasadzie przepisu art. 233 powołanej wyżej ustawy, sprawa ta winna być rozpoznawana w oparciu jej przepisy.
Powoływany na wstępie przepis art. 214 ust. 1 cytowanej ustawy stanowi, że poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art.7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy ( Dz. U. Nr 50, poz. 279 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99), wygasły na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 . o gospodarce gruntami, jeżeli zgłosili oni lub ich następcy prawni w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, może zostać zwrócona jedna nieruchomość.
Przepis ten zakreśla jedynie datę końcową dla złożenia przedmiotowego wniosku. Z tego też powodu nie można twierdzić, iż wniesienie wniosku przez byłego właściciela nieruchomości przed datą wejścia w życie cytowanej ustawy - stanowi uchybienie terminowi zakreślonemu w przepisie art. 214 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Analogiczny zresztą pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 9 listopada 1998 r. podjętej w składzie pięciu sędziów. Wprawdzie uchwała ta zapadła w kontekście wniosku złożonego z powołaniem się na Uchwałę Nr 11 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1965 r., ale orzeczenie to stanowiąc odpowiedź na konkretne pytanie pełnego składu Kolegium Odwoławczego w [...] musiało mieć odpowiednie brzmienie redakcyjne. Ponadto, ponieważ Uchwała Nr 11, co podkreślił w orzeczeniu swym Naczelny Sąd Administracyjny, była samoistnym aktem prawnym wydanym bez upoważnienia ustawowego a wobec tego nie była samodzielnym źródłem prawa powszechnie obowiązującego i nie mogła zmieniać stanu prawnego wynikającego z ustaw, należy stanąć na stanowisku, że niniejsza sprawa, w której wniosek został złożony przed wejściem w życie ww. Uchwały, dotyczy sytuacji analogicznej jak ta, która była przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Z tych powodów, organ nadzoru zasadnie potraktował wniosek z dnia 3 grudnia 1956 r, ponowiony 24 maja 1957 r. jako złożony w zakreślonym ustawą terminie i ocenił go w kontekście przesłanek, o których mowa w przepisie art. 214 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Dodać należy, że w żadnym ze składanych wniosków A. D. nie powoływała się na przepisy dekretu z dnia 26 października 1945 r. jako stanowiące podstawę prawną jej wniosków. Trudno zatem upatrywać w rozstrzygnięciu zawartym w kwestionowanej decyzji Prezydenta rażącego naruszenia prawa, które musi być oczywiste i nie budzące wątpliwości. Tym bardziej, że Prokurator zarówno w sprzeciwie jak i w skardze podnosił, że z akt sprawy wynika bezsprzecznie, że poprzedni właściciel przedmiotowej nieruchomości wniosku w trybie dekretu warszawskiego nie złożył.
Ponadto, jak wynika z materiału dokumentacyjnego w sprawie niniejszej spełnione zostały przesłanki określone w art. 214 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem jak wynika z opisu przedmiotowej nieruchomości z 25 stycznia 1951 r. oraz protokołu oględzin z 30 listopada 1950 r. znajdował się na niej budynek mieszkalny składający się z 18 izb.
Zasadnie zatem Kolegium uznało, że podnoszone przez Prokuratora w sprzeciwie okoliczności nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] z dnia 1 lutego 2016 r.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.