I SA/Wa 1720/05

I SA/Wa 1720/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-05-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-09-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Monika Nowicka /przewodniczący/
Sławomir Antoniuk
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Nowicka asesor WSA Agnieszka Miernik (spr.) asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant Rafał Puścian po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 maja 2006r. sprawy ze skargi A. J. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2005r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania odszkodowawczego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2005r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz A. J. kwotę 355 (trzysta pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
UZASADNINIE
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2005 r. Prezydent W. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za część nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] oznaczonej jako część działki Nr [...] o pow. [...] m. kw. z obrębu [...], pochodzącej z nieruchomości hipotecznej p.n. "[...]" objętej zbiorem dokumentów [...] [...], zajętej pod drogę publiczną. W uzasadnieniu podał, że wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd wieczysto-księgowy.
Na to postanowienie zażalenie wniósł A. J., kwestionując zasadność zawieszenia postępowania odszkodowawczego.
W wyniku rozpatrzenia zażalenia Wojewoda [...] stwierdził, że w trakcie toczącego się postępowania odszkodowawczego wydana została decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. potwierdzająca przejście własności opisanej wcześniej nieruchomości na rzecz Gminy [...]. Jednakże nie dokonano w księdze wieczystej wpisu prawa własności na rzecz W. Organ odwoławczy stwierdził, że nieuzasadnionym byłoby odmienne potraktowanie w postępowaniu odszkodowawczym sprawy wpisu w księdze wieczystej prawa własności nowego właściciela do nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, gdyż naruszałoby to przepis art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, który stanowi, że odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości.
Skargę na postanowienie Wojewody [...] wniósł A. J., działający przez radcę prawnego J. J., zarzucając mu naruszenie prawa mające wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów:
– art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną przez błędną wykładnię tego przepisu polegającą na uznaniu wskazanego tam ujawnienia w księdze wieczystej przejścia nieruchomości na własność jednostki samorządu terytorialnego za warunek konieczny do wypłaty odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ww. ustawy;
– art. 97 § 1 pkt 4 kpa, a mianowicie błędne uznanie, że w sprawie zachodzi zagadnienie wstępne polegające na konieczności uzyskania uprzedniego wpisu nowego właściciela gruntu pod drogę do księgi wieczystej celem przyznania odszkodowania;
– art. 8 i 11 kpa - skarżący wskazał na nieprawidłowość sytuacji, gdzie organem podejmującym zawieszone postępowanie, jak i składającym wniosek o wpis prawa własności na rzecz nowego właściciela jest ten sam organ, tj. Prezydent W.
Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 97 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie postępowania na tej podstawie dopuszczalne jest jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie następujące przesłanki: postępowanie administracyjne jest w toku, rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej będącej przedmiotem tego postępowania zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, zagadnienie to nie zostało jeszcze rozstrzygnięte. Organ winien w sposób nie budzący wątpliwości ustalić, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym, dopiero wówczas możliwe jest zawieszenie postępowania w omawianym trybie.
W rozpoznawanej sprawie Prezydent W. wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego z naruszaniem art. 97 § 1 pkt 4 kpa albowiem powołana w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i utrzymującego go postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. argumentacja nie stanowi przyczyny dla zawieszenia tego postępowania na podstawie wskazanej w tych postanowieniach. Zawieszenie z urzędu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] zajętą pod drogę publiczną do czasu ujawnienia prawa własności W. w księdze wieczystej, nie mogło być uznane za zgodne z art. 97 § 1 pkt 4 kpa.
Prawa skarżącego kształtuje przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), który stanowi, iż nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie to wypłaca: 1) gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, 2) Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg. Zgodnie z przepisem ust. 3 tego artykułu podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Treść przepisu art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r., nadającego deklaratoryjnej decyzji wojewody, stwierdzającej nabycie własności ex lege, charakter dokumentu stanowiącego podstawę wpisu prawa do księgi wieczystej oznacza, że ta decyzja stanowi wyłączny dowód nabycia własności, a powołujący się na spełnienie się skutku nabycia własności z ustawy powinien tym dokumentem fakt ten wykazać (powoływany przez obie strony - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2002 r. IV CKN 1071/00). Zacytowany fragment wyroku Sądu Najwyższego, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie uprawnia do wysnucia wniosku, że rozstrzygniecie sprawy odszkodowania za przedmiotowa nieruchomość
i wydanie decyzji przez Prezydenta W. zależy od uprzedniego dokonania wpisu w księdze wieczystej prawa własności na rzecz W. W orzeczeniu tym wskazano jedynie, że w razie zaistnienia przesłanej z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r., skutek nabycia własności nieruchomości powinien być wykazany decyzją administracyjną, co stanowi odmienne rozwiązanie niż przyjęte w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 ze zm.), która nie przewiduje stwierdzenia nabycia przez Państwo gruntu zajętego na drogę przez organ administracji.
Uzyskanie odszkodowania według wskazanych reguł może nastąpić po spełnieniu dyspozycji przepisu art. 73 ust. 1 i 3. W rozpoznawanej sprawie Wojewoda [...] wydał decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r. Nr [...] potwierdzającą przejście własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Gminy [...], co stwierdziły organy administracji publicznej obydwu instancji w uzasadnieniach wydanych decyzji. Decyzja potwierdzająca przejście własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Gminy [...] stanowi podstawę do kontynuowania postępowania o ustalenie odszkodowania. Natomiast kwestie, związane z wpisem prawa własności nieruchomości na rzecz W. powinny być obecnie przedmiotem postępowania sądowego przed sądem rejonowym, do którego właściwości należy prowadzenie ksiąg wieczystych.
Jedną z podstawowych zasad wynikających z regulacji dotyczących ksiąg wieczystych i hipoteki jest to, że tylko w niektórych wypadkach polskie prawo uzależnia powstanie, zmianę i przeniesienie praw rzeczowych od wpisu w księdze wieczystej. Wpisy danych ustalających stan prawny nieruchomości mają znaczenie ujawniające (ustalające – deklaratoryjne), ale same nie tworzą prawa ani nie sanują jego braku (orz. SN z dnia 18 stycznia 1958 r. 3CR 258/57, RPE 1/59, s. 334), chyba, że co innego wynika z wyraźnych przepisów prawa (komentarz do ustawy o księgach wieczystych i hipotece, S. Rudnicki, Lex Polonica).
A zatem w sprawach o ustalenie odszkodowania za wywłaszczona nieruchomość wpis w księdze wieczystej nie jest warunkiem, od którego istnienia uzależnione jest rozstrzygniecie sprawy odszkodowania za wywłaszczona nieruchomość i wydanie decyzji.
Dodatkowo na uwagę zasługuje przepis art. 35 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.), zgodnie z którym na właścicielu ciąży obowiązek niezwłocznego złożenia wniosku o ujawnienie swego prawa w księdze wieczystej. Jeżeli osoba trzecia doznała szkody na skutek nieujawnienia prawa własności w księdze wieczystej, właściciel ponosi odpowiedzialność za szkodę powstałą na skutek niewykonania obowiązku, o którym mowa w ust. 1, bądź na skutek opieszałości w jego wykonaniu.
Rację ma więc skarżący podnosząc, że nie występuje w postępowaniu administracyjnym o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość zagadnienie prawne, które podlegałoby rozpoznaniu przez sąd powszechny jako zagadnienie wstępne.
Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152
i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 12370 ze zm.) orzekł jak w sentencji.